Fakty i mity o żywieniu w cukrzycy. Grażyna Korzeniewska Polska Federacja Edukacji w Diabetologii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Fakty i mity o żywieniu w cukrzycy. Grażyna Korzeniewska Polska Federacja Edukacji w Diabetologii"

Transkrypt

1 Fakty i mity o żywieniu w cukrzycy Grażyna Korzeniewska Polska Federacja Edukacji w Diabetologii

2 Przed wynalezieniem insuliny i leków doustnych leczenie dietetyczne było jedyną możliwością przedłużenia życia osób chorych na cukrzycę. Stosowano głównie diety niskokaloryczne gdzie jedynym źródłem kalorii były głównie białka lub tłuszcze. Francuski lekarz Bouchardt rzucając hasło Jeść jak najmniej dał wyraz ówczesnemu stanowi wiedzy o żywieniu chorych na cukrzycę.

3 Od lat dwudziestych aż do końca lat 40-tych, zgodnie z obowiązującymi wówczas zaleceniami, głównym (około 70%) źródłem kalorii były tłuszcze, z białka pochodzić miało około 10% kalorii, z węglowodanów około 20%. Z czasem zwiększył się udział węglowodanów w diecie do: 40% w latach 50-tych i 60-tych, 45% w latach 70-tych, aż do 60% w latach 80-tych i 90-tych ubiegłego wieku

4 Aktualne rekomendacje żywieniowe dla dzieci i dorosłych z cukrzycą FAKTY!

5 Zalecenia PTD 2014 rok 1. Żywienie dzieci i młodzieży chorej na cukrzycę. Podstawowe zasady zdrowego żywienia dzieci chorych na cukrzycę są takie same jak ich rówieśników bez cukrzycy. Zaleca się utrzymanie prawidłowego bilansu kalorycznego oraz stopniowe zmniejszenie zawartości węglowodanów przyswajalnych, maksymalnie do 45-50% dobowego zapotrzebowania kalorycznego. Zaleca się ograniczenie cukrów prostych do 10% dobowego zapotrzebowania kalorycznego. Dotyczy to w szczególności młodzieży

6 Dieta = zasady zdrowego żywienia Piramida zdrowego żywienia wg. Instytutu Żywności i Żywienia.

7 2. Zalecenia dietetyczne dla dorosłych z cukrzycą Cel leczenia : -utrzymanie bliskiego normie stężenia glukozy w surowicy krwi, w celu prewencji powikłań cukrzycy -optymalnego stężenia lipidów i lipoprotein w surowicy -Optymalnych wartości ciśnienia tętniczego w celu redukcji ryzyka chorób naczyń -Uzyskanie i utrzymywanie pożądanej masy ciała. Leczenie dietetyczne obejmuje ustalenie: -całkowitej kaloryczności diety -rozdziału kalorii na poszczególne posiłki w ciągu dnia - źródła pokarmów, które zabezpieczają zapotrzebowanie kaloryczne oraz dowóz składników mineralnych, witamin,

8 Przy ustalaniu diety należy uwzględnić indywidualne preferencje żywieniowe i kulturowe pacjenta, wiek, płeć, poziom aktywności fizycznej oraz status ekonomiczny. Strategia postępowania dietetycznego powinna obejmować: - Ocenę sposobu żywienia - Diagnozę żywieniową - Poradnictwo indywidualne lub grupowe - Monitorowanie sposobu żywienia i ocenę efektów

9 Chorzy na cukrzycę typu 1, bez nadwagi i otyłości powinni unikać spożywania węglowodanów prostych, łatwoprzyswajalnych oraz przestrzegać prawidłowo zbilansowanej diety, a insulinoterapia powinna być dostosowana do nawyków żywieniowych pacjenta i jego trybu życia przy jednoczesnym uwzględnieniu prawidłowych zasad żywienia. Przy ustalaniu diety można korzystać z systemu WW oraz IG i ŁG. W cukrzycy typu 2 podstawowym zadaniem jest nie tylko utrzymanie dobrej kontroli metabolicznej choroby, ale także redukcja nadmiernej masy ciała. W prewencji i leczeniu cukrzycy typu 2 z podwyższonym ryzykiem chorób sercowo naczyniowych może być zalecana dieta śródziemnomorska.

10 Zalecenia szczegółowe 1. Węglowodany % wartości energetycznej powinny stanowić węglowodany o niskim indeksie glikemicznym do 50 IG -. Ograniczenie węglowodanów prostych do minimum -. Substancje słodzące mogą być spożywane w dawkach zalecanych przez producenta -. Nie zaleca się stosowania fruktozy jako zamiennika cukru -. Zawartość błonnika pokarmowego powinna wynosić gramów

11 2. Tłuszcze Powinny stanowić 30-35% wartości odżywczej - Tłuszcze nasycone mniej niż 10% wartości energetycznej diety - Tłuszcze jednonienasycone 10-15% wartości energetycznej diety Tłuszcze wielonienasycone 6-10% wartości energetycznej diety - Cholesterol w diecie nie powinien przekraczać 300mg/d - - Obniżenie stężenia cholesterolu frakcji LDL poprzez zmniejszenie udziału tłuszczów nasyconych zastępując je węglowodanami o niskim IG lub/i tłuszczami jednonienasyconymi

12 3. Białka - Udział energii pochodzącej z białek 15-20% przy czym stosunek białka zwierzęcego do białka roślinnego powinien wynosić co najmniej 50/50% 4. Witaminy - Suplementacja witamin i mikroskładników u chorych, u których nie stwierdza się niedoborów, jest niewskazana

13 c.d 5. Alkohol - Spożywanie alkoholu przez osoby chore na cukrzycę nie jest zalecane - Chorego należy poinformować, że alkohol hamuje uwalnianie glukozy z wątroby i dlatego jego spożycie może sprzyjać rozwojowi niedocukrzenia - Dopuszcza się spożywanie czystego alkoholu etylowego w ilości nie większej niż 20g/d przez kobiety i 30g/d przez mężczyzn 6. Sól kuchenna mg/d - Osoby z umiarkowanym nadciśnieniem tętniczym nie więcej niż 4800mg/d - Osoby z NT i nefropatią nie więcej niż 4000mg/d

14 Cukrzyca u osób powyżej 65 r.ż Zalecenia dietetyczne zalecenia ogólne; brak specyficznych zaleceń związanych z wiekiem, modyfikacja diety jest mało skuteczna ze względu na utrwalone nawyki żywieniowe.

15 Rekomendacje głównych Towarzystw Diabetologicznych (ADA, EASD, CAD) Węglowodany 40-65% kalorii Białka 10-20% kalorii Tłuszcze 30-35% EASD podkreśla przykładanie większej wagi do problemu jakości spożywanych węglowodanów, zwłaszcza przy większym ich spożyciu. kiedy spożycie węglowodanów mieści się w górnym zakresie rekomendacji, szczególnie ważne jest zalecenie produktów bogatych w błonnik i produktów o niskim indeksie glikemicznym

16 Prawidłowa masa ciała Wskaźnik masy ciała BMI (Body Mass Index) masa ciała w [ kg ] BMI = wzrost w [ m] x wzrost w [ m ] Interpretacja wyniku BMI MIT Poniżej 20 kg/m2 - niedożywienie niedożywienie kg/m2 prawidłowa masa prawidłowa masa FAKT Poniżej 18,5 kg/m2 18,5 25 kg/m kg/m2 nadwaga nadwaga kg/m2 powyżej 30 kg/m2 otyłość otyłość powyżej 30 kg/m2

17 Ustalenie należnej masy ciała Należna masa ciała według Broca MIT! Wysokość masy ciała w centymetrach 100 = kg np. wysokość ciała 168 cm 100 = 68 kg (młode kobiety powinny wartość tak wyliczoną zmniejszyć o 10%, a młodzi mężczyźni o 5%) Należna masa ciała według wzoru Lorentza FAKT! Dla kobiet: Należna masa ciała = wzrost w cm 100 (wzrost w cm 150) : 2 Dla mężczyzn: Należna masa ciała = wzrost w cm 100 (wzrost w cm 150) : 4 np. Kobieta, wiek 50 lat, wzrost 168 cm Należna masa ciała = ( ) : 2

18 Proponowane nowe normy na energię dla ludności Polski (kcal/dobę) ( Normy żywienia człowieka M. Jarosz, B. Bułhak Jachymczuk, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2008) FAKT! Grupa, wiek-lata Masa ciała (kg) PPM (kcal/ /dobę) Kobiety Mężczyźni Aktywność fizyczna 1,4 1,6 1,75 2,0 2,2 2,4

19

20 Białka Dieta w cukrzycy = dieta bogatobiałkowa MIT! Żywienie w cukrzycy = dieta normobiałkowa 15-20% z energii ( ok. 1g/kg m.c) FAKT! Źródła białka pełnowartośćiowego: chude mięsa (cielęcina, chuda wołowina, jagnięcina, królik, dziczyzna) - chude ryby (np. dorsz, sola, mintaj) - chudy drób (kura, indyk bez skóry) - chude gatunki wędlin (polędwica, szynka) - białko jaja (całe jaja 2-3 sztuki/tydzień)

21 Tłuszcze Dieta w cukrzycy = dieta wyskotłuszczowa MIT! Żywienie w cukrzycy = dieta normotłuszczowa 30-35% z energii FAKT! Źródła: - Tłuszcze nasycone - Tłuszcze jedno i wielonienasycone - Izomery trans pieczywo cukiernicze chipsy frytki zupy i dania instant margaryny twarde Podnoszą stężenie LDL- cholesterolu, obniżają stężenie HDL cholesterolu

22 Różne rodzaje tłuszczów w żywieniu Tłuszcze zawierające kwasy tłuszczowe Produktu żywnościowe dostarczające odpowiednie kwasy tłuszczowe Nasycone (złe) masło, sery żółte, mięso, produkty mięsne (kiełbasy), ciasta, słodycze, słonina, twarde margaryny i tłuszcze do pieczenia, olej palmowy, orzechy kokosowe Jednonienasycone (dobre) Oliwki, olej rzepakowy, orzech (pistacje, laskowe, migdały), orzeszki ziemne, awokado oraz oleje z tych produktów Wielonienasycone (dobre) Omega 3: łosoś, śledź, pstrąg, orzechy włoskie, olej rzepakowy, soja i len oraz oleje z tych produktów Omega 6: ziarna słonecznika, sezam, orzechy włoskie, soja, kukurydza oraz oleje z tych produktów. Niektóre margaryny miękkie

23 Węglowodany Dieta w cukrzycy = dieta niskowęglowodanowa poniżej 40% węglowodanów z energii MIT! Żywienie w cukrzycy = dieta normowęglowodanowa 40-50% z energii, węglowodany o niskim indeksie glikemicznym FAKT!

24 Źródła węglowodanów Dzielą się na proste i złożone. Do węglowodanów prostych zaliczamy: glukozę, fruktozę(owoce i miód) oraz laktozę znajdującą się w mleku. Węglowodany proste do 10% wszystkich węglowodanów w ciągu dnia. Węglowodany złożone przedstawicielem jest skrobia Źródła skrobi: Ø mąka (pełnoziarniste pieczywo, chleb, bułki, budynie, kisiele, makarony, kluski), Ø kasze Ø płatki, Ø ryż, Ø ziemniaki, Ø nasiona roślin strączkowych (groch, fasola, kukurydza, bób, soja, soczewica). Węglowodany złożone powinny stanowić podstawę żywienia.

25 Indeks glikemiczny Produkty spożywcze zawierające węglowodany wysoce różnią się między sobą między innymi tym, jak szybko po ich spożyciu rośnie we krwi poziom cukru (glukozy). Te różnice zależą głównie od tego, jaki odsetek spożytych węglowodanów wchłonie się z przewodu pokarmowego i jak szybkie będzie tempo tego wchłaniania. Indeks glikemiczny szereguje produkty żywnościowe na podstawie ich wpływu na stężenie cukru (glukozy) we krwi i czasu pojawienia się zmian. Produkty węglowodanowe są porównywane z czystą glukozą jako produkt referencyjny. PLEND00001

26 q Produkty o niskim indeksie glikemicznym poniżej 55 q Produkty o średnim indeksie glikemicznym 55 do 70 q Produkty o wysokim indeksie glikemicznym powyżej 70

27 Indeks glikemiczny

28 Co wpływa na wartość indeksu glikemicznego? 1. Skład posiłków Sposoby przygotowania posiłków Im bardziej rozgotowany, rozdrobniony produkt tym wyższy indeks glikemiczny. formę produktu - czy jest zmielony lub w inny sposób przetworzony czy występują w nim pełne ziarna lub włókna,. stopień przygotowania lub ugotowania - co pozwala na zbadanie zawartości skrobi, 2. Obecność białek i tłuszczy Tłuszcz opóźnia opróżnianie żołądka oraz efektywność wchłaniania i trawienia węglowodanów co obniża Indeks glikemiczny. Białko wpływa na wydzielanie przez komórki hormonów jelitowych i insuliny, co zmniejsza glikemię poposiłkową, a tym samym Indeks glikemiczny Dojrzewanie i przechowywanie owoców i warzyw Czas spożywania posiłku. Czas jedzenia ma wpływ na wydzielanie glukozy do krwi - im szybciej jesz, tym jest ono szybsze, 5.

29 Warzywa w diecie cukrzycowej są bez ograniczeń - MIT! Nazwa produktu Ilość węglowodany WW Ziemniaki ,8 1,7 Soczewica (nasiona suche) ,7 Groch (nasiona suche) ,2 4,5 Fasola biała (nasiona suche) ,9 4,6 Buraki 100 7,3 0,7 Marchew 100 5,1 0,5 Papryka czerwona 100 4,6 0,5 Kalafior 100 3,6 0,4 Kapusta pekińska 100 1,3 0,1 Ogórek świeży 100 2,4 0,2 Pomidor 100 2,4 0,2 Rzodkiewka 100 1,9 0,2 Brokuły 100 2,7 0,3 Cukinia 100 2,2 0,2

30 Warzywa Podział warzyw ze względu na zawartość węglowodanów Warzywa zawierające w 100 gramach do: 3% węglowodanów przyswajalnych boćwina, brokuły, brukselka, cukinia, kalafior, kapusta pekińska, ogórek, papryka zielona, pomidory, rzodkiewka, sałata, seler korzeń, seler naciowy, szparagi, kapusta kwaszona, ogórki kwaszone 3% - 5% węglowodanów przyswajalnych bakłażany, cykoria, fasola szparagowa, kalarepa, kapusta biała, czerwona, 5% - 10% węglowodanów przyswajalnych buraki, cebula, kapusta włoska, marchew gotowana, pietruszka korzeń, papryka czerwona 10% - 45% węglowodanów przyswajalnych fasola, groch, kukurydza, soczewica, soja, ziemniaki, bób

31 Ilość posiłków pen/pompa Chorzy z cukrzycą powinni przestrzegać ustalonych pór posiłków, skoordynowanych z ich trybem życia (np. praca zmianowa) oraz zaleconym leczeniem hipoglikemizującym (szczególnie w przypadku insulinoterapii). Posiłki powinny być spożywane w kolejnych dniach o zbliżonych porach. Szczególnie ilość węglowodanów w kolejnych posiłkach musi być codziennie podobna. Pominięcie posiłku, spożycie jego części lub przesunięcie jego pory może się wiązać z hipoglikemią.

32 Czy zalecenia dietetyczne powinniśmy indywidualizować? Zalecenia PTD podkreślają konieczność umiejętności szacowania ilości węglowodanów w posiłkach przez wszystkich chorych leczonych insuliną: w przypadku intensywnej funkcjonalnej insulinoterapii dawka insuliny każdorazowo zależeć powinna od zawartości węglowodanów w posiłku, u chorych stosujących stałe dawki insuliny powtarzalna powinna być zawartość węglowodanów w poszczególnych posiłkach

33 Czy zalecenia dietetyczne powinniśmy indywidualizować? Młody, aktywny pacjent leczony za pomocą wielokrotnych wstrzyknięć insuliny na dobę czy osobistej pompy insulinowej musi umieć precyzyjnie szacować zawartość węglowodanów w posiłkach, opiera się na obliczaniu w posiłkach zawartości tzw. wymienników węglowodanowych, wiedząc ile insuliny wymaga na jeden WW, na tej podstawie szacuje posiłkową dawkę insuliny.

34 Wymienniki węglowodanowe Wymiennik węglowodanowy to taka ilość produktu w gramach, któryzawiera 10g węglowodanów przyswajalnych Dla wygody w posługiwaniu się tabele wymienników węglowodanowych podzielono na kilka grup: pieczywo produkty zbożowe produkty mleczne owoce warzywa słodycze

35 Tabele wymienników węglowodanowych Nazwa produktu Bułka pszenna zwykła Bułka wrocławska Bagietka francuska Kajzerka Bułka Grahamka Chleb pszenny Chleb Graham Chleb chrupki Pieczywo tostowe Pieczywo tostowe graham Paluszki Chleb żytni jasny Chleb żytni razowy Chleb Pumpernikiel Sucharki bezcukrowe Maca Bułka tarta Ilość gramów równoważna jednemu WW Wielkość porcji w przybliżeniu Pieczywo 1/3 bułki o wadze 60g 1/3 bułki o wadze 60g kawałek o wymiarach 5 x 4,5 x 6 cm 1/2 bułki o wadze 40g 1/5 bułki o wadze 100g kromka o wymiarach 8 x 11x 0,5 cm kromka o wymiarach 9,5 x 10 x 1 cm 1 i 1/2 kromki o wymiarach 12 x 6 cm kromka o wymiarach 8 x 9 x 1 cm kromka o wymiarach 9 x 6,5 x 1 cm 10 sztuk o dł.12 cm kromka o wymiarach 10 x 7 x 1 cm kromka o wymiarach 9,5 x 7 x 1 cm 1/2 kromki 1 i 1/2 sucharka o wymiarach 8,5 x 6 x 1 cm 1 kromka o wymiarach 10 x 10 cm 1 i 1/2 łyżki stołowej

36

37 Tylko WW ważne MIT! Co z wymiennikami białkowymi i tłuszczowymi? posiłek Śniadanie I - 20% Śniadanie II 10% Obiad 30% Podwieczorek 10% Kolacja 20% Kolacja II 10% wymienniki węglowodanowe PIECZYWO KASZE, RYŻ, MAKARON, OWOCE ZIEMNIAKI wymienniki tłuszczowe wymienniki białkowe?

38 Wymienniki tłuszczowe produktu Ilość g i wartości Kcal odżywczej Wielkość porcji Źródło:mgr A.Nazwa Rudnicka na podstawie Tabele składu żywności równoważn Wydawnictwo PZWL 2005 a 1 WT masło ekstra masło śmietankowe śmietana % tłuszczu margaryny miękkie 70% olej, oliwa majonez Smalec łyżeczki 2 łyżeczki 5 łyżek 1 łyżeczka płaska 1 łyżka stołowa 1 łyżka niepełna 1 łyżka

39 Wymienniki białkowe Nazwa produktu Ilość g równoważna 1 WBz kcal Wielkość porcji Mięso: cielęcina bez kości wołowina bez kości polędwica wołowa kawałek o wym. 5x4x1cm kawałek o wym. 5x4x1cm kawałek o wym. 5x4x1cm Drób: indyk mięso z piersi bez kości i skóry kurczak - mięso z piersi bez kości i skóry kurczak - mięso z ud bez kości i skóry kawałek o wym. 6x5x0,5cm kawałek o wym. 6x5x0,5cm kawałek o wym. 7x5x1cm Wędliny: kiełbasa rzeszowska mielonka polędwica sopocka szynka wołowa gotowana kiełbasa delikatesowa z kurczaka polędwica z piersi kurczaka kawałek o wym. 7x3x Ryby: dorsz filet bez skóry karp świeży śledź marynowany śledź świeży makrela wędzona bez skóry kawałek o wym. 8x6x1 cm Sery: ser twarogowy chudy ser twarogowy półtłusty ser homogenizowany pełnotłusty ser topiony sery dojrzewające żółte bez skóry (Gouda) kawałek o wym. 10x3,5x1 cm kawałek o wym. 10x3,5x1 cm 5 płaskich łyżek 4/5 kostki (100 gramowej) 2 plasterki Jaja: jaja kurze całe białko jaja kurzego sztuki w skorupce małe 3sztuki 5 plasterków o średnicy ok.6c 5 plasterków o średnicy ok.6c kawałek o wym. 13,5x6 cm kawałek o wym. 15x4,5cm

40 ŚNIADANIE 1 Źródło: opracowanie własne Produkt Ilość w gramach WW WT WBz Masło śmietankowe Polędwica sopocka Jabłko 70 0,5 - - Pieczywo żytnie razowe

41 Przeliczanie wymienników w praktyce problem czy zabawa? MIT > PRAWDA

42

43

44 Programy komputerowe do liczenia WW i WBT

45

46

47 Osoba chora na cukrzycę nie będzie mogła jeść już słodyczy MIT Osoba chora na cukrzycę może spożywać słodycze pod Dieta bogata w cukier -szkodzi pewnymi warunkami FAKT diabetykom mniej więcej w tym samym stopniu co osobom zdrowym Słodycze czy desery mogą być spożywane przez osoby z cukrzycą o ile prowadzą one zdrowe żywienie i są aktywne fizycznie Jadłospis diabetyka sporadycznie jest bez cukru musimy pamiętać o zdarzających się niestety hipoglikemiach. Oficjalnie słodycze mogą być spożywane jeden raz w tygodniu Alternatywą są słodycze słodzone naturalnymi słodzikami.

48 Słodziki są niebezpieczne - MIT Słodziki naturalne Stewia roślina pochodząca z Paragwaju, której liście zawierają słodkie w smaku substancje ( glikozydy stewiolowe). Substancje te są słodsze ok. 300 razy od cukru) Ksylitol (alkohol cukrowy) jest to cukier pochodzenia naturalnego pozyskiwany najczęściej z brzozy. Ksylitol jest powoli przetwarzany w organizmie z minimalnym udziałem insuliny, dzięki czemu ma ponad dziewięciokrotnie niższy indeks glikemiczny od cukru. 2-razy mniej kalorii niż cukier!

49 2. Sztuczne środki słodzące - Acesulfam K Aspartam Sacharyna Mannitol Sorbitol

50 Wszystkie słodycze są dobre na hipoglikemię - MIT Podczas hipoglikemii u dzieci ważna jest każda sekunda. Im dłużej trwająca hipoglikemia tym zwiększa się prawdopodobieństwo uszkodzeń układu nerwowego. Dlatego na hipoglikemię dziecku należy podać w pierwszej kolejności cukier w jak najbardziej prostej formie. Najlepsze produkty to; - Glukoza w żelu - Glukoza sprasowana - Woda lub herbata osłodzona cukrem Bardzo często podawanie soków lub słodyczy kojarzy się dzieciom niestety ze stanem przyjemnym.

51 Podsumowanie Dieta w cukrzycy typu 1 i 2 powinna być jak najbardziej zbliżona do zasad prawidłowego żywienia. Liczenie wymienników pokarmowych = lepsze wyrównanie cukrzycy W żywieniu dzieci powinno się kierować nie tylko sercem, lecz przede wszystkim rozumem Odpowiednia dieta i prawidłowe nawyki żywieniowe to gwarancja właściwego rozwoju fizyczno psychicznego.

52

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal Zdrowe żywienie w cukrzycy Lista wymienników 1 porcji produktów**

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych DIETA 1200 kcal Dzień I * miarach I śniadanie 290 Musli z rodzynkami i orzechami 2 łyżki 30 g 112 Mleko 0.5 % tłuszczu 1 szklanka 250 ml 97 Grejpfrut 1 szt., średni 350 g 81 II śniadanie 251 Chleb żytni

Bardziej szczegółowo

TABELE KALORYCZNOŚCI

TABELE KALORYCZNOŚCI chleb biały chleb żytni razowy (na miodzie) 1 kromka grubość ok. 1,5cm 1 kromka grubość ok. 1,5cm 1 porcja(w kcal) 100g 50 108 216 60 118 197 1 kromka grubość ok. bułka paryska 1,5cm 20 45 226 kajzerka

Bardziej szczegółowo

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska DIETA 15 Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska Dieta 15 jest dietą odchudzającą do zastosowania u większości osób planujących redukcję masy ciała. Może być stosowana przez dłuższy okres czasu. Jest dietą

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

TRUDNE PYTANIA O ŻYWIENIU

TRUDNE PYTANIA O ŻYWIENIU TRUDNE PYTANIA O ŻYWIENIU GRAŻYNA KORZENIEWSKA ¹ KATARZYNA KOWALCZE ² 1. Klinika Endokrynologii i Diabetologii Instytut " Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka" Warszawa 2. Instytut Nauk o Zdrowiu, Katedra

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA ZALECENIA OGÓLNE Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (należy dbać o urozmaicenie posiłków). W skład produktów spożywczych wchodzą niezbędne składniki odżywcze zawarte w różnych ilościach i

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

Żywienie w cukrzycy typu 1

Żywienie w cukrzycy typu 1 Żywienie w cukrzycy typu 1 Tabela wymienników węglowodanowych Zalecenia ogólne Właściwe odżywianie jest jednym z najważniejszych czynników mających wpływ na wyniki leczenia Twojej choroby. Leczenie dietetyczne

Bardziej szczegółowo

DIETA W CUKRZYCY TYPU 1

DIETA W CUKRZYCY TYPU 1 Prawidłowe odżywianie jest jednym z elementów koniecznych do utrzymania dobrego stanu zdrowia pacjentów chorujących na cukrzycę. Terapię żywieniową należy stosować zarówno u pacjentów z zaburzoną gospodarką

Bardziej szczegółowo

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia NADMIERNE BMI Produkty zalecane - dozwolone duża ilość warzyw owoce w niewielkiej ilości woda mineralna niegazowana chude mięso odłuszczone lub niskotłuszczowe produkty mleczne pieczywo pełnoziarniste

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

1 KOALICJA NA RZECZ WALKI Z CUKRZYCĄ REKOMENDACJE. Mini kompendium wiedzy

1 KOALICJA NA RZECZ WALKI Z CUKRZYCĄ REKOMENDACJE. Mini kompendium wiedzy 1 KOALICJA NA RZECZ WALKI Z CUKRZYCĄ REKOMENDACJE Mini kompendium wiedzy 2 KOALICJA NA RZECZ WALKI Z CUKRZYCĄ powinny -50% dziennego zapotrzebowania energetycznego, a o niskim IG 1, które należy ograniczyć

Bardziej szczegółowo

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie)

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) Dlaczego stara piramida żywieniowa jest zła? Po pierwsze okazuje się, że węglowodany w ilości sugerowanej przez

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Zdrowe żywienie w cukrzycy Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal *bez mikroalbuminurii Zaproponowana

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

HIPER- TRIGLICERYDEMIA

HIPER- TRIGLICERYDEMIA HIPER- TRIGLICERYDEMIA Produkty zalecane - dozwolone Pieczywo: czerstwe, razowe, żytnie, chrupkie oraz pumpernikiel Kasze: gryczana oraz jęczmienna, płatki owsiane, ryż dziki i brązowy mleko niskotłuszczowe,

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca. Wymienniki

Cukrzyca. Wymienniki Cukrzyca. Wymienniki Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2014 1 Indeks glikemiczny E.Lange Indeks glikemiczny Artykuły spożywcze 100 Glukoza. 90-100 Cola, płatki ryżowe, płatki kukurydziane,

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska DIETA 1 kcal Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska Dieta 1 kcal jest dietą bardzo nisko kaloryczną przeznaczoną do odchudzania ludzi młodych, zdrowych, nie mających niedoborów żywieniowych (np. anemii

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko...

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko... DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA Imię i nazwisko... Proszę o sumienne wypełnienie niniejszego wywiadu żywieniowego, który posłuży do oceny Pani/Pana sposobu żywienia. Dobrze, aby dzienniczek wypełniać

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia CUKRZYCA Produkty zalecane - dozwolone Pełnoziarniste pieczywo razowe, żytnie, pumpernikiel Kasze: gryczana i jęczmienna, płatki owsiane, dziki i brązowy ryż mleko niskotłuszczowe, kefir, jogurt light

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Zasady zdrowego żywienia Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Prawidłowe żywienie może w istotny sposób wpłynąć na wyniki leczenia cukrzycy. Odpowiedni wybór produktów żywieniowych zawsze, gdy tylko jest

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia Zasady układania jadłospisów, zmiany w wykorzystywanych dotychczas produktach spożywczych, obliczanie wartości odżywczej posiłku, przykładowy jadłospis dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska

Bardziej szczegółowo

Lista zakupów na 7 dni diety

Lista zakupów na 7 dni diety Lista zakupów na 7 dni diety bakalie 1 Orzechy włoskie 54 2 Wiórki kokosowe 10 jaja 1 Jaja kurze całe ekologiczne 381 nabiał 1 Jogurt naturalny, 2% tłuszczu 800 2 Kefir, 2% tłuszczu 600 3 Maślanka spożywcza,

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca ciężarnych. Algorytm diagnostyczny cukrzycy ciężarnych

Cukrzyca ciężarnych. Algorytm diagnostyczny cukrzycy ciężarnych Cukrzyca ciężarnych to stan nietolerancji węglowodanów prowadzący do hiperglikemii o różnym nasileniu, który pojawia się lub zostaje po raz pierwszy rozpoznany w czasie ciąży. wg. WHO 1999 Występuje u

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE K( ) *

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE K( ) * NADCIŚNIENIE TĘTNICZE K( ) * * Nadciśnienie tętnicze leczone lekami niewymagającymi dodatkowej podaży potasu Produkty zalecane - dozwolone pieczywo niskosodowe do kupienia w sklepach ze zdrową żywnością

Bardziej szczegółowo

Plan dietetyczny dla Imię i Nazwisko

Plan dietetyczny dla Imię i Nazwisko Plan dietetyczny dla Imię i Nazwisko Dieta redukcyjna 1350 kcal Dietetyk Agnieszka Besz Poradnia Dietetyczna StudioDiety www.studio-diety.pl Dzień Śniadanie II Śniadanie Obiad Przekąska Kolacja Sałatka

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Żywienie i aktywność fizyczna mają wpływ na rozwój psychofizyczny

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia CEL/76/11/09. zdrowego żywienia. Schemat postępowania w cukrzycy

Zasady zdrowego żywienia CEL/76/11/09. zdrowego żywienia. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/76/11/09 Zasady zdrowego żywienia Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Prawidłowe żywienie może w istotny sposób wpłynąć na wyniki leczenia cukrzycy. Odpowiedni wybór produktów żywieniowych zawsze,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna)

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Załącznik nr 2 do SWIZ DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Dzień Posiłek Składniki Waga (g) Makaron na mleku 300 Masło extra 35,2% Szynka kanapkowa 30 Papryka czerwona Kawa z mlekiem 225 Poniedziałek 2208,6 kcal

Bardziej szczegółowo

Opracowanie Aneta Wiśniewska

Opracowanie Aneta Wiśniewska Opracowanie Aneta Wiśniewska 1. Zdrowe, racjonalne żywienie jako warunek prawidłowego wzrostu i rozwoju 2. Zasady racjonalnego żywienia 4 U 3. Przykłady wielkości porcji do Piramidy Żywienia 4. Zalecane

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Metadane scenariusza Zasady zdrowego żywienia 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - zna zasady prawidłowego żywienia, - zna piramidę zdrowego żywienia, - zna zapotrzebowanie energetyczne dla osób w danym

Bardziej szczegółowo

Dietetyka Odchudzanie Diety Zdrowa żywność Lecznie żywieniowe Otyłość Porady dietetyka Dieta Żywienie w sportach siłowych

Dietetyka Odchudzanie Diety Zdrowa żywność Lecznie żywieniowe Otyłość Porady dietetyka Dieta Żywienie w sportach siłowych Sposób żywienia sportowców zależy od uprawianej przez nich dyscypliny sportu. Poniższy artykuł przedstawia jak powiniśmy się odżywiać, kiedy uprawiamy sporty siłowe oraz jak duży wpływ ma jedzenie zarówno

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Kasza jęczmienna perłowa 9,5 0,095 Marchew 15,5 0,155 Pietruszka, korzeń 6,5 0,065 Por 6,5 0,065 Seler korzeniowy 3,0 0,030 Ziemniaki 62,5 0,625 Margaryna 3,0 0,030 Ziele

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja Zestaw 1 Krupnik Waga 1 porcji - 400 g I porcja 10 porcji g kg Kasza jęczmienna perłowa 15,0 0,150

Bardziej szczegółowo

DIETA DLA PACJENTKI Z CUKRZYCĄ CIĄŻOWĄ

DIETA DLA PACJENTKI Z CUKRZYCĄ CIĄŻOWĄ Prawidłowe odżywianie jest jednym z elementów koniecznych do utrzymania dobrego stanu zdrowia pacjentów chorujących na cukrzycę. Terapię żywieniową należy stosować zarówno u pacjentów z zaburzoną gospodarką

Bardziej szczegółowo

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH dr inż. Dominika Głąbska Zakład Dietetyki Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW warzywa i owoce są istotnym elementem codziennej

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA Zasady zdrowego żywienia Opracowała: dr n. med. Lucyna Pachołka Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, ul. Powsińska 61/6, Przewodnicząca Oddziału Wojewódzkiego w Warszawie i

Bardziej szczegółowo

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej 1 Zasady ogólne 1. Częstość i regularność posiłków 2. Śniadanie - najważniejszy posiłek dnia 3. Ostatni posiłek -2 godz. przed snem 4. Posiłek budulcem

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne w cukrzycy

Zalecenia dietetyczne w cukrzycy Zalecenia dietetyczne w cukrzycy Celem leczenia dietetycznego w cukrzycy jest uzyskanie optymalnego stężenia glukozy, lipidów oraz wartości ciśnienia tętniczego krwi. Ma to istotne znaczenie w prewencji

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Wartość odżywcza zestawu

Wartość odżywcza zestawu Wartość odżywcza zestawu Energia kcal 605 Białko ogółem g 29,7 Tłuszcz ogółem g 20,0 Węglowodany ogółem g 82,4 Wapń mg 287 Żelazo mg 2,6 Witamina A - ekwiwalent retinolu Ilg 126 Witamina C mg 62,1 Kwas

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY O RACJONALNYM ODŻYWIANIU I KONTROLI WAGI

TEST WIEDZY O RACJONALNYM ODŻYWIANIU I KONTROLI WAGI TEST WIEDZY O RACJONALNYM ODŻYWIANIU I KONTROLI WAGI 1) BMI (Body Mass Index) to: a) wzrost [cm] / masa ciała² [kg] b) masa ciała [kg] / wzrost² [m] c) wzrost [m] / masa ciała² [kg] d) masa ciała [kg]

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejsze tematy: Węglowodany Cukier Indeks i Ładunek Glikemiczny Węglowodany są ważne! są źródłem szybko przyswajalnej energii, odżywiają bezpośrednio komórki mózgowe,

Bardziej szczegółowo

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Zdrowie to stan pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby i kalectwa. Na zdrowie mają wpływ: -styl życia

Bardziej szczegółowo

Dr med. Tomasz Klupa Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum w Krakowie. Via Medica

Dr med. Tomasz Klupa Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum w Krakowie. Via Medica Autorzy: Mgr inż. Aleksandra Cichocka Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych z Poradnią Chorób Metabolicznych Dr med. Tomasz Klupa Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Dieta DASH i produkty lokalne jako żywieniowa profilaktyka nadciśnienia. Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska

Dieta DASH i produkty lokalne jako żywieniowa profilaktyka nadciśnienia. Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska Dieta DASH i produkty lokalne jako żywieniowa profilaktyka nadciśnienia Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska 20% 29% optymalne prawidłowe 21% 30% wysokie prawidłowe nadciśnienie Kategorie nadciśnienia

Bardziej szczegółowo

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Kasza jęczmienna perłowa 9,5 0,095 Marchew 15,5 0,155 Pietruszka, korzeń 6,5 0,065 Por 6,5 0,065 Seler korzeniowy 3,0 0,030 Ziemniaki 62,5 0,625 Margaryna 3,0 0,030 Ziele

Bardziej szczegółowo

Żywienie a nastrój. Składniki odżywcze wpływające na nastrój:

Żywienie a nastrój. Składniki odżywcze wpływające na nastrój: Żywienie a nastrój dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Katedra i Zakład Dietetyki SGGW w Warszawie Składniki odżywcze wpływające na nastrój: Kwas foliowy Witamina B 6 Witamina B 12 Witamina D Witamina C Kwasy

Bardziej szczegółowo

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 W żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży w jednostkach systemu

Bardziej szczegółowo

Czym jest program Trzymaj

Czym jest program Trzymaj Trzymaj formę! Czym jest program Trzymaj formę"? "Trzymaj formę" " to inicjatywa propagująca zdrowy styl życia o unikalnym dwukierunkowym podejściu: promującym zbilansowane odżywianie połą łączone z regularną

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Zasada trzecia. Zasada czwarta

Zasada trzecia. Zasada czwarta Zdrowe odżywianie jest podstawą zachowania zdrowego organizmu. Przestrzegając dziesięciu podstawowych zasad właściwego żywienia, wykorzystamy dostępne pożywienie w najbardziej efektywny dla naszego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo?

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Według definicji zdrowe odżywianie to sposób jedzenia, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu jego zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA Z OGRANICZENIEM ŁATWO PRZYSWAJALNYCH WĘGLOWODANÓW (cukrzycowa)

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA Z OGRANICZENIEM ŁATWO PRZYSWAJALNYCH WĘGLOWODANÓW (cukrzycowa) Załącznik nr 6 do SIWZ DIETA Z OGRANICZENIEM ŁATWO PRZYSWAJALNYCH WĘGLOWODANÓW (cukrzycowa) Dzień Składniki Waga (g) Miary gospodarcze Makaron na mleku 0 26,8% Szynka kanapkowa Papryka czerwona ¼ małej

Bardziej szczegółowo

DIETA 2000 kcal DZIEŃ 1 lista składników na 4 porcje:

DIETA 2000 kcal DZIEŃ 1 lista składników na 4 porcje: DZIEŃ 1 filet z kurczaka 0,5 kg łosoś dzwonko 0,3 kg jogurt naturalny 400 ml mleko ser mozzarella light 80 g ser twarogowy 0,35 kg jajka 10 szt. kasza gryczana - 0,15 kg mąka pszenna 0,3 kg mąka żytnia

Bardziej szczegółowo

1200 kcal DIETA dla osób z cukrzycą typu 2 insulinoniezależną, bez mikroalbuminurii

1200 kcal DIETA dla osób z cukrzycą typu 2 insulinoniezależną, bez mikroalbuminurii www.cukrzyca.info.pl 1200 kcal DIETA dla osób z cukrzycą typu 2 insulinoniezależną, bez mikroalbuminurii Liga diabetologiczna PROGRAM EDUKACYJNY DLA PACJENTÓW Autorzy: Mgr inż. Aleksandra Cichocka Instytut

Bardziej szczegółowo

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100 Zestaw 12 Zupa ogórkowa Waga 1 porcji - 300 g I porcja 10 porcji Ogórek kwaszony 30,0 0,300 Marchew 18,7 0,187 Pietruszka, korzeń 7,5 0,075 Por 7,5 0,075 Seler korzeniowy 3,7 0,037 Ziemniaki 75,0 0,750

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Zasady zdrowego żywienia Opracowała: dr n. med. Lucyna Pachołka Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, ul. Powsińska 61/6 Przewodnicząca Oddziału Wojewódzkiego w Warszawie i Wiceprezes Zarządu Głównego

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA. Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic. przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem

DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA. Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic. przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem zawału serca i udaru mózgu. Wysoki poziom cholesterolu 1 / 16

Bardziej szczegółowo