Opieka stomatologiczna nad kobietą w ciąży w aspekcie profilaktyki próchnicy na podstawie piśmiennictwa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Opieka stomatologiczna nad kobietą w ciąży w aspekcie profilaktyki próchnicy na podstawie piśmiennictwa"

Transkrypt

1 Czas. Stomat., 2005, LVIII, 3 Opieka stomatologiczna nad kobietą w ciąży w aspekcie profilaktyki próchnicy na podstawie piśmiennictwa Dental care for expectant mothers in the aspect of caries prevention - on the basis of the literature Justyna Opydo-Szymaczek, Maria Borysewicz-Lewicka Z Katedry i Kliniki Stomatologii Dziecięcej AM im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Kierownik: prof. dr hab. M. Borysewicz-Lewicka Streszczenie Na podstawie piśmiennictwa, zostały przedstawione założenia współczesnego modelu profilaktyki próchnicy u przyszłej matki. Zadaniem programu opieki stomatologicznej nad kobietą w ciąży jest zapewnienie optymalnych warunków w łonie matki dla rozwijających się zawiązków zębowych płodu (poprzez sterowanie dietą i suplementację witaminowo-mineralną) oraz obniżenie miana drobnoustrojów próchnicotwórczych w jamie ustnej matki, tak, aby ograniczyć możliwości wczesnego infekowania nimi jamy ustnej niemowlęcia. Okres ciąży należy także wykorzystać na kształtowanie właściwych zachowań prozdrowotnych w zakresie higieny i diety ważnych dla zapobiegania próchnicy zębów matki i jej dziecka. Summary On the basis of the literature, the principles of a contemporary model of caries prevention for the expectant mother have been presented. The purpose of dental care for the expectant mother is to provide optimum conditions in the mother s womb for the developing tooth buds of the foetus (by control of the diet and supplementation of vitamins and minerals) and to decrease the level of cariogenic microorganisms in the mother s oral cavity, so as to limit the possibility of early infection of the infant s oral cavity. Advantage should also be taken of the period of pregnancy in order to form the appropriate health behaviour as concerns hygiene and diet, which is important for the prevention of dental caries in the mother and her child. HASŁA INDEKSOWE: kobiety ciężarne, preprofilaktyka próchnicy KEYWORDS: pregnant women, primary-primary caries prevention Ciąża jest okresem, w którym pojawia się wiele niekorzystnych czynników mogących mieć wpływ na stan zdrowia jamy ustnej. Są to między innymi zmiana nawyków żywieniowych, często związana ze wzrostem spożycia węglowodanów, zwiększeniem częstotliwości posiłków i pojadaniem pomiędzy głównymi posiłkami oraz występujące w pierwszym trymestrze niestrawność i wymioty. Występuje także wzrost stężenia hormonów płciowych we krwi i zmiany w sekrecji śliny oraz w składzie płynu dziąsłowego wpływające na odkładanie płytki bakteryjnej i stan przyzębia (1, 2, 6, 16, 23). Stan zdrowia jamy ustnej matki ma istotny wpływ na zdrowie dziecka i już w okresie oczekiwania na jego narodziny należy podjąć działania przynoszące pozytywne efekty zdrowotne w przyszłości (3, 11, 12, 24, 25, 28). Ma to również pozytywny wpływ na przebieg ciąży, gdyż z doniesień wiadomo że obecność ognisk zapalnych w jamie ustnej kobiety ciężarnej może być przyczyną zwiększonego odsetka porodów przedwczesnych i niskiej masy urodzeniowej noworodków (cyt. wg 1, 6, 23). 188

2 2005, LVIII, 3 Opieka stomatologiczna nad kobietą w ciąży Jak wynika z danych opublikowanych w piśmiennictwie tylko niewielki odsetek przyszłych matek objęty jest kompleksową opieką stomatologiczną w okresie ciąży, w skład której wchodzi leczenie oraz profesjonalne zabiegi profilaktyki próchnicy zębów i chorób przyzębia u kobiety, a także fachowe poradnictwo dotyczące prawidłowej diety i pielęgnacji jamy ustnej nowo narodzonego dziecka (1, 3, 11, 12, 28). Dieta i suplementacja witaminowo-mineralna Z uwagi na to, że zawiązki zębów zaczynają formować się już w okresie zarodkowym, a ich dalszy rozwój i początki mineralizacji są kontynuowane przez całą ciążę (8, 9), niezwykle istotne znaczenie ma odpowiednie komponowanie diety matki z uwzględnieniem zwiększonego zapotrzebowania na białka, sole mineralne, a zwłaszcza wapń i fosforany oraz witaminy, które odgrywają ważną rolę w procesie odontogenezy (7). Możliwość oddziaływania na odontogenezę w przypadku chorób systemowych matki, stosowania przez nią szkodliwych leków, czy też zdarzeń losowych jest ograniczona. Poprzez sterowanie dietą matki, można jedynie eliminować niekorzystne objawy związane z niewłaściwą podażą składników pokarmowych. Wpływ poszczególnych składników odżywczych na stan zdrowia jamy ustnej znajduje odzwierciedlenie w obserwowanych efektach ich niedoboru występujących w okresie rozwoju zawiązków zębowych. Wśród witamin, których rolę w rozwoju uzębienia uważa się za najważniejszą wymienić należy: witaminy A, C i D. Hipowitaminoza A może prowadzić do hipoplazji szkliwa i atrofii odontoblastów z wytwarzaniem atypowej zębiny. Niedobór witaminy C powoduje atrofię odontoblastów i nieregularne, znacznie zredukowane odkładanie zębiny, a także kruchość naczyń w miazdze. W stanach niedostatecznej podaży witaminy D (jak również w zaburzeniach równowagi wapniowo-fosforanowej) obserwuje się zaburzenia w funkcjonowaniu ameloblastów z niedostateczną mineralizacją szkliwa, zębiny i cementu korzeniowego, a także opóźnione wyrzynanie zębów i zmniejszenie wielkości zębów trzonowych. Ważne jest także zwrócenie uwagi na niedobory białek w diecie, które mogą prowadzić do: zmniejszenia wielkości zębów, zmienionego kształtu koron, opóźnienia wyrzynania trzecich zębów trzonowych, upośledzonego wapnienia zębiny, a więc zwiększonej podatności na próchnicę (7). Zachowanie odpowiedniego bilansu białkowo-węglowodanowo-tłuszczowego z ograniczeniem spożycia węglowodanów prostych, wzrostem spożycia warzyw, owoców i nabiału stwarza optymalne warunki dla rozwoju zawiązków zębowych płodu. Dodatkowym argumentem, który skłania do ograniczania konsumpcji węglowodanów prostych w okresie ciąży, jest fakt, iż według niektórych autorów 4 miesiąc ciąży (według innych już 8 tydzień) to okres, w którym zaczynają się rozwijać receptory smakowe płodu (cyt. wg 11). Występujące w tym okresie upodobanie matki do spożywania dużych ilości słodyczy, może w przyszłości zwiększyć skłonność dziecka do słodkich pokarmów (11). W przypadkach, gdy dieta pacjentki nie zapewnia odpowiedniego dowozu witamin, mikro- i makroelementów, lekarz prowadzący zaleca zazwyczaj suplementację witaminowo-mineralną z zastosowaniem dostępnych na rynku preparatów stanowiących kompleks niezbędnych w okresie ciąży składników. Jest to uznana i powszechnie stosowana metoda zapobiegania deficytom składników pokarmowych istotnych dla prawidłowego rozwoju płodu. Ustalone zostały też poglądy na temat suplementacji związków fluoru. Zgodnie z dawniej propagowanymi poglądami zalecano stosowanie u kobiety ciężarnej tabletek fluorkowych, przyjmując że tą drogą zapewni się korzystne warunki dla mineralizacji zębów płodu (8, 9, 10). Dlatego też w niektórych opublikowanych pracach znajdują się nadal schematy endogennej fluoryzacji w okresie ciąży (3, 13, 22). Zagadnienie to jest przedmiotem dyskusji od wielu lat (8, 9, 10, 17, 189

3 J. Opydo-Szymaczek, M. Borysewicz-Lewicka Czas. Stomat., 19, 20, 21, 27). Argumentem dla przeciwników suplementacji jest istnienie bariery łożyskowej dla fluorków. W chwili obecnej nie jest znana jednoznaczna odpowiedź na pytanie, jaka ilość fluorków podawanych matce przenika do krążenia płodu i w jakim stopniu łożysko pełni funkcję regulacyjną w przypadkach podwyższonej zawartości tego pierwiastka we krwi matki (4, 5). Jak wynika z badań Chlubka i wsp. łożysko pełni rolę magazynu nadmiarów fluoru, stanowiąc mechanizm ograniczający jego przenikanie do krążenia płodowego (5). Grupa badaczy z amerykańskiego ośrodka zaproponowała stosowanie u kobiety ciężarnej zwiększonych dawek fluorków tak, aby mogły one, mimo tych ograniczeń, przeniknąć do krążenia dziecka i wpływać korzystnie na jego uzębienie (8, 9, 10). Postulowane stosowanie tabletek fluorkowych, daje możliwość wytworzenia krótkotrwale podwyższonego stężenia fluorków w surowicy matki zwiększając przez to ilość pierwiastka przenikającą do krążenia płodowego i potencjalnie wbudowywaną w struktury zmineralizowanych tkanek płodu. Dostarczenie dodatkowej ilość fluorków w okresie mineralizacji zawiązków zębowych płodu, mogłoby mieć, według ich opinii pozytywny wpływ na budowę zębów mlecznych i pierwszych stałych zębów trzonowych (8, 9, 10). Przeprowadzone pod patronatem NIDR badania kliniczne z randomizowaną grupą kontrolną, obejmujące 1400 kobiet ciężarnych i ich potomstwo, nie potwierdziły skuteczności suplementacji fluorkowej w okresie prenatalnym (17). W związku z tym w raporcie ŚOZ z 1994 roku, omawiającym różne aspekty profilaktyki fluorkowej, zamieszczone zostało oświadczenie FDA (Federation Dental Association), iż jak dotąd nie ma wystarczających dowodów na to, że stosowanie tabletek fluorkowych u kobiet ciężarnych zmniejsza podatność zębów dziecka na próchnicę (27). Zaznaczyć też trzeba, że podkreślany przy tym miejscowy efekt profilaktyczny względem uzębienia samej kobiety ciężarnej, uzyskiwany dzięki ssaniu tabletek fluorkowych (remineralizacja uszkodzeń szkliwa i cementu korzeniowego), otrzymać można wykorzystując szeroką gamę dostępnych aktualnie na naszym rynku preparatów do fluoryzacji kontaktowej, aplikowanych na powierzchnie zębów (12, 13, 25, 28). Próchnica jako choroba zakaźna Badania nad zjawiskiem kolonizacji jamy ustnej dziecka przez próchnicogenne szczepy bakterii wniosły nowe spojrzenie na zagadnienie profilaktyki tego schorzenia (3, 12, 18, 24, 25). Z obserwacji wynikało, że obecność licznych ognisk próchnicy zębów w jamie ustnej matki, zwiększa ryzyko wystąpienia próchnicy wczesnej u dziecka. Wykazano, że źródłem zakażeń próchnicogennymi szczepami bakterii zasiedlającymi jamę ustną dziecka są jego opiekunowie, najczęściej matka. Udowodniono przy tym, że ryzyko rozwoju zmian próchnicowych zwiększa wczesna kolonizacja jamy ustnej i słabo zmineralizowanych zębów mlecznych przez Streptococcus mutans (3, 12, 18, 24, 25, 28). Na bazie tych obserwacji stworzono termin pierwotnie pierwotnej profilaktyki próchnicy zębów, czy też preprofilaktyki próchnicy, definiujący zabiegi i instruktaże przeprowadzane u kobiety ciężarnej celem ograniczenia w przyszłości intensywności próchnicy zębów u jej nienarodzonego dziecka (24). Lekarz stomatolog, opiekujący się przyszłą matką powinien zgodnie ze współczesną koncepcją profilaktyki: ocenić stopień zakażenia bakteriami próchnicotwórczymi jamy ustnej matki (ryzyko zainfekowania nimi dziecka), zastosować intensywną profilaktykę antybakteryjną (w sytuacji wskazującej na wysoki poziom infekcji) w połączeniu z zabiegami leczniczymi przywracającymi właściwy stan narządu żucia matki oraz uświadomić matce drogi przenoszenia bakterii próchnicotwórczych na dziecko, tj. smoczki, łyżeczki, pocałunki, (3, 12, 18, 25, 28). Ryzyko infekcji u dziecka oszacować można wykonując u matki ocenę stanu zdrowia i higieny jamy ustnej, szczególnie intensywności próchnicy z podkreśleniem liczby aktywnych ognisk 190

4 2005, LVIII, 3 Opieka stomatologiczna nad kobietą w ciąży próchnicy (pierwotnej i wtórnej), a także zbierając wywiad odnośnie jej nawyków dietetycznych i higienicznych. Pomocne tu mogą być testy ślinowe oceniające miano bakterii próchnicotwórczych w ślinie matki (Dentocult SM i LB) (12, 15, 24). Test Dentocult LB, oceniający liczbę kolonii Lactobacillus sp. służyć też może weryfikacji informacji na temat diety pacjentki uzyskanych w wywiadzie, gdyż miano tych bakterii w ślinie wzrasta przy dużej podaży węglowodanów w diecie w okresie 2 tygodni poprzedzających badanie (15, 24). W przypadku istnienia ognisk zapalnych w obrębie jamy ustnej, należy dążyć do ich eliminacji już przed okresem ciąży oraz w czasie jej trwania. Sanacja jamy ustnej kobiety powinna obejmować leczenie próchnicy zębów, patologii miazgi i zmian zapalnych przyzębia, z uwzględnieniem ochrony radiologicznej pacjentki i ograniczeniem czasu trwania wizyt ze względu na niedogodną pozycję ciała, szczególnie w zaawansowanej ciąży. Ograniczenie infekcji bakteriami próchnicotwórczymi dokonuje się między innymi poprzez profesjonalne zabiegi profilaktyczne przeprowadzane w tym okresie. Intensywny model zapobiegawczy, polegający na usuwaniu złogów nazębnych, kilkukrotnej aplikacji preparatów o działaniu remineralizującym i przeciwbakteryjnym (na bazie fluorków i chlorheksydyny), a nawet przeprowadzaniu lakowania bruzd u osób młodych z wysoką aktywnością próchnicy, zalecany jest zwłaszcza w przypadkach występowania wysokiego miana bakterii próchnicotwórczych u matki, wynikającego z obecności niewyleczonych zębów i stanów zapalnych przyzębia. Celem zabiegów jest likwidowanie miejsc kolonizacji drobnoustrojami patogennymi oraz zmniejszenie ich liczebności w płynie jamy ustnej. Niezwykle istotne znaczenie ma także motywacja pacjentki z kształtowaniem właściwych zachowań prozdrowotnych w zakresie higieny i diety matki, a w przyszłości także dziecka (12, 24). Na rynku dostępnych jest wiele preparatów o działaniu remineralizującym i przeciwbakteryjnym, które mogą znaleźć zastosowanie w profilaktyce próchnicy zębów u przyszłej matki. Stanowią je stosowane profesjonalnie lakiery fluorkowe oraz preparaty w postaci żelu, pianki, czy roztworów do płukania jamy ustnej. Nieco węższa, aczkolwiek ciągle wzrastająca jest oferta leków na bazie chlorheksydyny. Ponieważ ciąża jest okresem, który wymaga stosowania bezpiecznych dla płodu preparatów leczniczych, przed zaleceniem środków do profilaktyki próchnicy, należy rozważyć ich potencjalny szkodliwy wpływ na przebieg ciąży i rozwój nienarodzonego jeszcze dziecka. Zgodnie z klasyfikacją ryzyka leków dla płodu, opracowaną przez FDA-USA, chlorheksydyna zaliczana jest do kategorii B, a więc do leków, w przypadku których badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu, choć z oczywistych powodów nie potwierdzono wyników tego badania u kobiet w ciąży (14, 26). Stomatologiczne preparaty chlorheksydyny aplikowane są miejscowo i ich profesjonalne wykorzystanie zalecane jest po zakończeniu organogenezy płodu (to jest w II i III trymestrze ciąży). Zważywszy, iż przynoszą wyraźne korzyści matce i dziecku, bezpieczeństwo ich stosowania przy przestrzeganiu wskazań nie powinno budzić niepokoju. W piśmiennictwie znajdujemy doniesienia o skuteczności różnych programów pierwotnie pierwotnej profilaktyki prowadzonych u kobiet w ciąży, w odniesieniu do uzębienia dziecka (3, 12, 28). Gunay i wsp. (12) przeprowadzili kilkufazowy program profilaktyki próchnicy, na który składały się: dwie wizyty u stomatologa w 3 (lub 4 miesiącu) i w 8 miesiącu ciąży oraz kolejne wizyty w odstępach półrocznych począwszy od 6 miesiąca aż do 4 roku życia dziecka. Podczas pierwszej wizyty przeprowadzano instruktaż dotyczący prawidłowych nawyków higienicznych i dietetycznych, usuwanie złogów nazębnych i aplikację lakieru fluorkowego oraz płukanie roztworem chlorheksydyny, a także w razie potrzeb leczniczych kobiety kierowano do ich własnego lekarza stomatologa. Podczas drugiej wizyty kobietom uświadamiano fakt, iż próchnica zębów jest 191

5 J. Opydo-Szymaczek, M. Borysewicz-Lewicka Czas. Stomat., chorobą zakaźną oraz uczono jak zapobiegać infekcji jamy ustnej dziecka przez bakterie próchnicotwórcze. Kolejne fazy programu odbywały się już po urodzeniu dziecka. Matki odwiedzały gabinet stomatologiczny z dziećmi, otrzymując porady z zakresu pielęgnacji jamy ustnej dziecka i prawidłowych zwyczajów żywieniowych oraz indywidualną profilaktykę w postaci profesjonalnego oczyszczania zębów i aplikacji lakieru fluorkowo-chlorheksydynowego. Porównanie stanu zdrowia dzieci objętych programem profilaktyki z grupą kontrolną dowiodło wysokiej skuteczności podjętych działań polegającej na znaczącej redukcji liczby kolonii Streptococcus mutans oraz niższej frekwencji i intensywności próchnicy w porównaniu z grupą kontrolną (12). Brambilla i wsp. (3) oceniali skuteczność 30- -miesięcznego programu profilaktyki próchnicy przeprowadzonego u 65 kobiet z wysokimi (>10 5 CFU/ml) wyjściowymi liczbami kolonii Streptococcus mutans w ślinie. Kobiety wyselekcjonowano podczas pierwszej wizyty w gabinecie stomatologicznym w 3 miesiącu ciąży i podzielono losowo na dwie grupy. W grupie badanej przeprowadzono instruktaż odnośnie prawidłowych nawyków dietetycznych oraz higienicznych, profesjonalne usunięcie złogów nazębnych oraz zalecono endogenną profilaktykę fluorkową w postaci tabletek o zawartości 1 mg F codziennie począwszy od końca 6 miesiąca ciąży, a także stosowanie płukanki fluorkowej (0,05%) i chlorheksydynowej (0,12%) w trzech 20-dniowych cyklach z 10-dniowymi przerwami począwszy od końca 6 miesiąca ciąży aż do porodu. Grupa kontrolna nie używała płukanki fluorkowej i chlorheksydynowej. Stosowana profilaktyka w grupie badanej przyczyniła się do znacznego obniżenia liczby kolonii Streptococcus mutans w jamie ustnej matki i opóźniła, przeciętnie o 4 miesiące, kolonizację jamy ustnej dziecka przez próchnicogenne szczepy (3). Schemat profilaktyki polegający na sanacji jamy ustnej ciężarnych pacjentek (z wykorzystaniem wypełnień z materiałów (szklano-jonomerowych), usunięciu złogów nazębnych i miejscowej aplikacji roztworu NaF i jodyny trzykrotnie w okresie ciąży w odstępach kilkudniowych oraz ponownie 6 miesięcy po narodzinach dziecka zaproponowali ostatnio Zenata i wsp. (28). W programie uwzględniono także instruktaż higieny oraz szkolenie dotyczące etiologii próchnicy zębów. Autorzy stwierdzili, iż aplikacja roztworu o działaniu antybakteryjnym u matek przyczyniła się do redukcji odsetka dzieci z aktywną próchnicą zębów i liczby powierzchni zębów ze zmianami próchnicowymi (28). Jak wynika z piśmiennictwa (3, 12, 28) pierwotnie pierwotna profilaktyka u kobiet ciężarnych przynosi wyraźną poprawę stanu uzębienia potomstwa. Z drugiej strony badania wykonane u polskich kobiet ciężarnych wskazują na wysoki odsetek stanów zapalnych przyzębia, obecność licznych ubytków próchnicowych, korzeni z miazgą w stanie rozpadu zgorzelinowego i wysokie wartości wskaźników płytki nazębnej w tej populacji (1). Celowym zatem jest rozpowszechnianie w naszym kraju programu opieki stomatologicznej nad przyszłą matką, obejmującego zabiegi lecznicze, profilaktyczne i poradnictwo z zakresu diety i pielęgnacji jamy ustnej w okresie ciąży i w pierwszych latach życia dziecka. Zadaniem programu byłoby, jak wynika z wcześniej przedstawionych zaleceń (3, 7, 12, 18, 24, 28), zapewnienie optymalnych warunków dla rozwijających się w łonie matki zawiązków zębowych (poprzez sterowanie dietą i suplementację witaminowo-mineralną) oraz konsekwentne zmniejszenie podatności zębów dziecka na próchnicę, a także obniżenie ilości drobnoustrojów próchnicotwórczych w jamie ustnej matki i w ten sposób ograniczenie infekowania nimi jamy ustnej dziecka. Piśmiennictwo 1. Borakowska-Siennicka M.: Stan przyzębia i higieny jamy ustnej u kobiet ciężarnych. Nowa Stomat., 2002, 4, 22, Borysewicz-Lewicka M.: Zagrożenia zdrowia jamy ustnej kobiet w okresie 192

6 2005, LVIII, 3 Opieka stomatologiczna nad kobietą w ciąży ciąży. Prz. Stom. Wieku Rozw., 1997, 20, 4, Brambilla E., Felloni A., Gagliani M., Malerba A., Garcia-Godoy F., Strohmenger L.: Caries prevention during pregnancy: results of a 30-month study. JADA, 1998, 129, Chlubek D., Mokrzyński S., Machoy Z., Samujło D., Węgrzynowski J.: Fluorki w organizmie matki i płodu. Łożyskowy transport fluorków. Gin. Pol., 1994, 65, Chlubek D., Poręba R., Machaliński B.: Fluoride and calcium distribution in human placenta. Fluoride, 1998, 31, 3, Ciejak M., Sporniak-Tutak K., Malinowski J.: Opieka stomatologiczna kobiet ciężarnych- na podstawie piśmiennictwa. Czas. Stomat., 2003, LVI, 5, Darby M. L., Bushee E. J.: Mosby s Comprehensive review of dental hygiene. Biochemistry, Nutrition and Nutritional Counseling. Mosby-Year Book, St. Louis, Glenn F. B., Glenn W. D., Duncan R. C.: Fluoride tablet supplementation during pregnancy for caries immunity: A study of the offspring produced. Am. J. Obstet. Gynecol. 1982, 143, Glenn F. B., Glenn W. D., Duncan R. C.: Prenatal fluoride tablet supplementation and improved molar occlusal morphology: part V. J. Dent. Child., 1984, 1, Glenn F. B., Glenn W. D.: Optimum dosage for prenatal fluoride tablet supplementation: Part IX. J. Dent. Child., 1987, 6, Gonzaga H. F., Buso L., Jorge M. A., Gonzaga L. H: Intrauterine Dentistry: An Integrated Model of Prevention. Braz. Dent. J., 2001, 12, 2, Gunay H., Dmoch-Bockhorn K., Gunay Y., Geurtsen W.: Effect on caries experience of a long-term preventive program for mothers and children starting during pregnancy. Clin. Oral Invest., 1998, 2, Jańczuk Z.: Tabletki Natrium fluoratum w profilaktyce próchnicy zębów. Terapia i leki, 1987, 25-27, Kmieciak-Kołada K., Tomala J. (red.) : Farmakoterapia w okresie ciąży. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, Kruszyńska- Rosada M., Borysewicz-Lewicka M.: Testy ślinowe jako metoda indywidualnej oceny czynników ryzyka próchnicy zębów. Stom. Współcz., 1996, 3, 2, Lang N. P., Karring T.: Proceedings of the 1st European Workshop on Periodontology. Quintessence Publishing Co., Switzerland, Leverett D. H. i wsp.: Randomized clinical trial of the effect of prenatal fluoride supplements in preventing dental caries. Caries Res., 1997, 31, 3, Milgrom P.: Psychological and behavioral issues in early childhood caries. Community Dent., Oral Epidemiol., 1998, 26, 1, Opydo- Szymaczek J.: Endogenna profilaktyka fluorkowa u kobiet w ciąży. Klin. Perinatol. Ginek., 2001, 23, Opydo-Szymaczek J.: Współczesne poglądy na endogenną profilaktykę fluorkową u kobiet w ciąży. Stom. Współcz., 2000, 6, Opydo-Szymaczek J.: Kontrowersje związane z endogenną profilaktyką fluorkową w okresie ciąży. Post. Farmakoter., 2001, 2, 3/4, Podlewski J. K., Chwalibogowska- Podlewska A.: Leki współczesnej terapii. Split Trading, Wydawnictwo Fundacji Büchnera, Warszawa Pytko- Polończyk J., Grabska A.: Różne aspekty opieki stomatologicznej u pacjentek w ciąży na podstawie piśmiennictwa. Czas. Stomat., 2003, LVI, 5, Suhonen J., Tenovuo J.: New methods of caries prevention. Phillip J., 1989, 6, 5, Tenovuo J., Hakkinen P., Paunio P., Emilson C. G.: Effects of Chlorhexidine-Fluoride Gel Treatments in Mothers on the Establishment of Mutans Streptococci in Primary Teeth and the Development of Dental Caries in Children. Caries Res., 1992, 26, USA-FDA: Summary of safety-related drug labeling changes approved by FDA. The FDA medical products reporting program, MedWatch, WHO: Fluorides and oral health: Rapport of a WHO Expert Committee on Oral Health Status and Fluoride Use, WHO, Geneva, Zanata R. L., Navarro M. F., Pereira J. C., Franco E. B., Lauris J. R. P., Barbosa S. H.: Effect of caries preventive measures directed to expectant mothers on caries experience in their children. Braz. Dent. J., 2003, 14, 2, Otrzymano: dnia 9.III.2004 r. Adres autorek: Poznań, ul. Bukowska

Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów

Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów W 2014 roku, z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej i firmy Colgate powołany został Polski Oddział Sojuszu

Bardziej szczegółowo

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu, typ przedmiotu (podstawowy, kierunkowy) Stomatologia dziecięca i profilaktyka stomatologiczna

Bardziej szczegółowo

Zalecenia w zakresie higieny jamy ustnej dla kobiet w ciąży.

Zalecenia w zakresie higieny jamy ustnej dla kobiet w ciąży. Zalecenia w zakresie higieny jamy ustnej dla kobiet w ciąży. W 2014 roku, z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej i firmy Colgate powołany został Polski Oddział Sojuszu dla Przyszłości

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki próchnicy zębów u dzieci w wieku przedszkolnym, 3-5 lat

Program profilaktyki próchnicy zębów u dzieci w wieku przedszkolnym, 3-5 lat Program profilaktyki próchnicy zębów u dzieci w wieku przedszkolnym, 3-5 lat 1. Podstawy prawne działań Gminy w obszarze zdrowia publicznego 1. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym Rozdział

Bardziej szczegółowo

Wydział Lekarski UM w Łodzi Kierunek lekarsko dentystyczny Kierunek Stomatologia Nazwa Przedmiotu Stomatologia dziecięca i profilaktyka

Wydział Lekarski UM w Łodzi Kierunek lekarsko dentystyczny Kierunek Stomatologia Nazwa Przedmiotu Stomatologia dziecięca i profilaktyka Wydział Lekarski UM w Łodzi Kierunek lekarsko dentystyczny Kierunek Stomatologia Nazwa Przedmiotu Stomatologia dziecięca i profilaktyka stomatologiczna Jednostka prowadząca zajęcia Katedra i Zakład Stomatologii

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 55/2014 z dnia 22 kwietnia 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyki próchnicy zębów, skierowany do dzieci

Bardziej szczegółowo

Zachorowalność na próchnicę dzieci łódzkich w wieku przedszkolnym zakwalifikowanych do zabiegów profilaktyki fluorkowej

Zachorowalność na próchnicę dzieci łódzkich w wieku przedszkolnym zakwalifikowanych do zabiegów profilaktyki fluorkowej Czas. Stomat., 2005, LVIII, 5 Zachorowalność na próchnicę dzieci łódzkich w wieku przedszkolnym zakwalifikowanych do zabiegów profilaktyki fluorkowej Incidence of caries in preschool children living in

Bardziej szczegółowo

Aktualny stan wiedzy na temat indywidualnej profilaktyki fluorkowej choroby próchnicowej u dzieci i młodzieży

Aktualny stan wiedzy na temat indywidualnej profilaktyki fluorkowej choroby próchnicowej u dzieci i młodzieży Aktualny stan wiedzy na temat indywidualnej profilaktyki fluorkowej choroby próchnicowej u dzieci i młodzieży Niezależny Panel Ekspertów Prof. dr hab. n. med. Barbara Adamowicz - Klepalska Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA PRÓCHNICY DLA DZIECI W WIEKU SZKOLNYM

PROGRAM ZAPOBIEGANIA PRÓCHNICY DLA DZIECI W WIEKU SZKOLNYM Załącznik nr 1 do Umowy Nr z dnia 2011 roku PROGRAM ZAPOBIEGANIA PRÓCHNICY DLA DZIECI W WIEKU SZKOLNYM Łódź, listopad 2009 roku Wprowadzenie Program zapobiegania próchnicy dla dzieci w wieku szkolnym powstał

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 56/2014 z dnia 22 kwietnia 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyczny dotyczący profilaktyki próchnicy

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 133/2012 z dnia 16 lipca 2012 r. o projekcie programu Program profilaktyczny zapobieganie chorobie próchnicowej

Bardziej szczegółowo

Nawyki żywieniowe kobiet w ciąży

Nawyki żywieniowe kobiet w ciąży Czas. Stomatol., 2009, 62, 10, 800-808 2009 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Nawyki żywieniowe kobiet w ciąży Dietary habits of pregnant women Teresa Bachanek, Marta Nakonieczna-Rudnicka

Bardziej szczegółowo

Premature loss of milk teeth by preschool children

Premature loss of milk teeth by preschool children Premature loss of milk teeth by preschool children Przedwczesna utrata zębów mlecznych u dzieci przedszkolnych Ewa Ogłodek, Danuta Moś stres maxeve@ caries of deciduous teeth in children is an important

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 129/2012 z dnia 16 lipca 2012 r. o projekcie programu Program profilaktyki próchnicy u dzieci na lata 2013-2015

Bardziej szczegółowo

Część I Choroba próchnicowa 1. Rozdział 1 Kliniczna kariologia i stomatologia zachowawcza w XXI wieku 3

Część I Choroba próchnicowa 1. Rozdział 1 Kliniczna kariologia i stomatologia zachowawcza w XXI wieku 3 Spis treści [Kolorowe tablice zamieszczone są po stronach 78 i 302] Przedmowa: wskazówki redaktorów dotyczące korzystania z książki Przedmowa do wydania polskiego Autorzy XI XVI XVII Część I Choroba próchnicowa

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 130/2012 z dnia 16 lipca 2012 r. o projekcie programu Intensyfikacja zapobiegania próchnicy dzieci i młodzieży

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA PRÓCHNICY DLA DZIECI W WIEKU SZKOLNYM

PROGRAM ZAPOBIEGANIA PRÓCHNICY DLA DZIECI W WIEKU SZKOLNYM PROGRAM ZAPOBIEGANIA PRÓCHNICY DLA DZIECI W WIEKU SZKOLNYM Program powstał we współpracy z Wojewódzkim Centrum Zdrowia Publicznego w Łodzi oraz Konsultantem Wojewódzkim w dziedzinie stomatologii dziecięcej,

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I PROPEDEUTYKA STOMATOLOGII

Spis treści CZĘŚĆ I PROPEDEUTYKA STOMATOLOGII Spis treści CZĘŚĆ I PROPEDEUTYKA STOMATOLOGII 1. Poradnia stomatologiczna wyposażenie Teresa Chodacka......... 15 Wyposażenie podstawowe............................. 16 Wyposażenie pomocnicze.............................

Bardziej szczegółowo

Spis treści Spis treści. Słowo wstępne. Podziękowania Autorzy. 1 Ocena pacjenta w wieku rozwojowym 1

Spis treści Spis treści. Słowo wstępne. Podziękowania Autorzy. 1 Ocena pacjenta w wieku rozwojowym 1 v Słowo wstępne Przedmowa Podziękowania Autorzy xi xiii xiv xv 1 Ocena pacjenta w wieku rozwojowym 1 Co to jest stomatologia dziecięca? 1 Badanie pacjenta 2 Ostateczne rozpoznanie 7 Szacowanie ryzyka choroby

Bardziej szczegółowo

Zapobieganie. próchnicy wczesnego dzieciństwa. zadanie także dla lekarza pediatry

Zapobieganie. próchnicy wczesnego dzieciństwa. zadanie także dla lekarza pediatry Zapobieganie próchnicy wczesnego dzieciństwa zadanie także dla lekarza pediatry..szczególna rola w zapobieganiu próchnicy u dzieci przypada lekarzom pediatrom i lekarzom rodzinnym, którzy powinni prowadzić

Bardziej szczegółowo

2 RAMOWY PROGRAM STAŻU PODYPLOMOWEGO LEKARZA DENTYSTY

2 RAMOWY PROGRAM STAŻU PODYPLOMOWEGO LEKARZA DENTYSTY Załącznik nr 2 RAMOWY PROGRAM STAŻU PODYPLOMOWEGO LEKARZA DENTYSTY Cel stażu: pogłębienie wiedzy teoretycznej oraz doskonalenie i utrwalenie praktycznych umiejętności z zakresu promocji zdrowia oraz zapobiegania,

Bardziej szczegółowo

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Stomatologia zachowawcza- zajmuje się metodami zachowania naturalnych właściwości zębów, które zostały utracone na skutek działania bodźców zewnętrznych. Najgroźniejszym z nich

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu, typ przedmiotu (podstawowy, kierunkowy) Stomatologia dziecięca i profilaktyka stomatologiczna

Bardziej szczegółowo

Ryzyko próchnicy? Nadwrażliwość zębów? Choroby dziąseł? Profilaktyka u dzieci. Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby?

Ryzyko próchnicy? Nadwrażliwość zębów? Choroby dziąseł? Profilaktyka u dzieci. Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby? 3M ESPE Skuteczna ochrona jamy ustnej Ryzyko próchnicy? Choroby dziąseł? Nadwrażliwość zębów? Profilaktyka u dzieci Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby? Drogi Pacjencie, Czy odczuwasz ból podczas

Bardziej szczegółowo

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu, typ przedmiotu (podstawowy, kierunkowy) Stomatologia dziecięca i profilaktyka stomatologiczna

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 269/2014 z dnia 24 listopada 2014 r. o projekcie programu Projekt programu profilaktyki próchnicy lakowanie zębów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Próchnica zębów. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku

Próchnica zębów. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku Rodzaje zębów Zęby (łac. dens ząb, l.mn. dentes) złożone, twarde twory anatomiczne w jamie ustnej. Stanowią element układu trawienia i służą do rozdrabniania

Bardziej szczegółowo

Stanowisko polskich ekspertów dotyczące indywidualnej profilaktyki fluorkowej u dzieci i młodzieży

Stanowisko polskich ekspertów dotyczące indywidualnej profilaktyki fluorkowej u dzieci i młodzieży Stanowisko polskich ekspertów dotyczące indywidualnej profilaktyki fluorkowej u dzieci i młodzieży Opracowanie pod redakcją prof. dr hab. Doroty Olczak - Kowalczyk i prof. dr hab. Urszuli Kaczmarek Warszawa,

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR LV/563/14 RADY MIASTA OTWOCKA z dnia 26 sierpnia 2014 r.

UCHWAŁA NR LV/563/14 RADY MIASTA OTWOCKA z dnia 26 sierpnia 2014 r. UCHWAŁA NR LV/563/14 RADY MIASTA OTWOCKA z dnia 26 sierpnia 2014 r. w sprawie przyjęcia do realizacji zdrowotnego programu edukacyjnego w zakresie profilaktyki próchnicy i wad zgryzu u dzieci w wieku 6

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/63/2015 RADY GMINY BIAŁOBRZEGI. z dnia 30 września 2015 r.

UCHWAŁA NR X/63/2015 RADY GMINY BIAŁOBRZEGI. z dnia 30 września 2015 r. UCHWAŁA NR X/63/2015 RADY GMINY BIAŁOBRZEGI z dnia 30 września 2015 r. w sprawie przyjęcia do realizacji Gminnego program Profilaktyki próchnicy zębów u dzieci i młodzieży z terenu Gminy Białobrzegi na

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki próchnicy dla dzieci miasta Katowice

Program profilaktyki próchnicy dla dzieci miasta Katowice Program profilaktyki próchnicy dla dzieci miasta Katowice Okres realizacji programu: 2014-2020 Autor programu: - dr hab. n. med. Lidia Postek-Stefańska Opinia Agencji Technologii Medycznych: - pozytywna

Bardziej szczegółowo

Urząd Miejski Łaziska Górne. Plac Ratuszowy 1. 43 170 Łaziska Górne. woj. śląskie. nazwa programu zdrowotnego:

Urząd Miejski Łaziska Górne. Plac Ratuszowy 1. 43 170 Łaziska Górne. woj. śląskie. nazwa programu zdrowotnego: Załącznik nr 1 do Uchwały Nr. Rady Miejskiej w Łaziskach Górnych z dnia.. Urząd Miejski Łaziska Górne Plac Ratuszowy 1 43 170 Łaziska Górne woj. śląskie nazwa programu zdrowotnego: PROFILAKTYKA PRÓCHNICY

Bardziej szczegółowo

Recenzja. rozprawy na stopień doktora nauk medycznych autorstwa lek. dent. Joanny Zemlik

Recenzja. rozprawy na stopień doktora nauk medycznych autorstwa lek. dent. Joanny Zemlik Prof. dr hab. Magdalena Wochna Sobańska Specjalista w dziedzinie stomatologii dziecięcej Szpital Kliniczny Instytut Stomatologii UM w Łodzi Łódź, Pomorska 251 Recenzja rozprawy na stopień doktora nauk

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 93/2015 z dnia 7 maja 2015 r. o projekcie programu Gminny program

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE CHOROBIE PRÓCHNICOWEJ

ZAPOBIEGANIE CHOROBIE PRÓCHNICOWEJ 128 neralizowaną. Zmiana chorobowa może przejść fenomen dojrzewania, a zatem dochodzi do jej remineralizacji. Prawdopodobnie jest to spowodowane tym, że ten obszar powierzchni zębów wystawiony jest na

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXIX/291/2014 RADY GMINY W DOBRONIU. z dnia 24 kwietnia 2014 r. w sprawie przyjęcia do realizacji programu zdrowotnego na rok 2014

UCHWAŁA NR XXXIX/291/2014 RADY GMINY W DOBRONIU. z dnia 24 kwietnia 2014 r. w sprawie przyjęcia do realizacji programu zdrowotnego na rok 2014 UCHWAŁA NR XXXIX/291/2014 RADY GMINY W DOBRONIU z dnia 24 kwietnia 2014 r. w sprawie przyjęcia do realizacji programu zdrowotnego na rok 2014 Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990

Bardziej szczegółowo

Powiedz tak. pięknym zębom! zdrowym, r Viv

Powiedz tak. pięknym zębom! zdrowym, r Viv Powiedz tak zdrowym, pięknym zębom! ade r Viv en d a i-kids Ivoclar Vivadent Pediatric Dental Solutions Lakier z fluorem mocna i trwała ochrona zębów Zdrowe, piękne zęby na całe życie Dlaczego zdrowie

Bardziej szczegółowo

Miejski Program Profilaktyki Próchnicy dla Dzieci i Młodzieży do 18 roku życia.

Miejski Program Profilaktyki Próchnicy dla Dzieci i Młodzieży do 18 roku życia. 1 Załącznik do uchwały Nr XXI/358/11 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 14 września 2011 r. Podstawowym schorzeniem jamy ustnej jest próchnica zębów, polegająca na progresywnym procesie demineralizacji i rozpadu

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw 12 Poz. r 2 1462

Dziennik Ustaw 12 Poz. r 2 1462 Dziennik Ustaw 12 Poz. r 2 1462 Załącznik nr 2 Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia oraz warunki ich realizacji Tabela nr 1 Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK PRAKTYK PRAKTYCZNE NAUCZANIE KLINICZNE KIERUNEK LEKARSKO-DENTYSTYCZNY

DZIENNIK PRAKTYK PRAKTYCZNE NAUCZANIE KLINICZNE KIERUNEK LEKARSKO-DENTYSTYCZNY DZIENNIK PRKTYK PRKTYCZNE NUCZNIE KLINICZNE KIERUNEK LEKRSKO-DENTYSTYCZNY DZIENNIK PRKTYK kierunek lekarsko-dentystyczny Imię i nazwisko studenta PESEL Numer albumu zdjęcie Nazwa uczelni Data wystawienia

Bardziej szczegółowo

NZOZ CENTRUM UŚMIECHU www.centrum-usmiechu.pl HIGIENA JAMY USTNEJ

NZOZ CENTRUM UŚMIECHU www.centrum-usmiechu.pl HIGIENA JAMY USTNEJ HIGIENA JAMY USTNEJ W etiopatogenezie chorób przyzębia najistotniejszą rolę odgrywają miejscowe czynniki zapaleniotwórcze: płytka bakteryjna i kamień nazębny Zapalenie dziąseł jest odwracalne, może trwać

Bardziej szczegółowo

WDRAŻANIE PROCEDUR HIGIENICZNYCH

WDRAŻANIE PROCEDUR HIGIENICZNYCH WDRAŻANIE PROCEDUR HIGIENICZNYCH w zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta Dr n.med. Grażyna Bulek-Juranek Ustalono ponad wszelką wątpliwość inicjujące tło bakteryjne chorób przyzębia i próchnicy

Bardziej szczegółowo

SERIA PRODUKTÓW TIENS DO HIGIENY JAMY USTNEJ. Zdrowe zęby, wspaniały uśmiech!

SERIA PRODUKTÓW TIENS DO HIGIENY JAMY USTNEJ. Zdrowe zęby, wspaniały uśmiech! SERIA PRODUKTÓW TIENS DO HIGIENY JAMY USTNEJ Zdrowe zęby, wspaniały uśmiech! Znaczenie opieki stomatologicznej Światowy Dzień Zdrowia Jamy Ustnej 12 września Zęby mają wpływ na: Rozdrabnianie pokarmu Poprawność

Bardziej szczegółowo

NZOZ CENTRUM UŚMIECHU www.centrum-usmiechu.pl WYBIELANIE ZĘBÓW

NZOZ CENTRUM UŚMIECHU www.centrum-usmiechu.pl WYBIELANIE ZĘBÓW WYBIELANIE ZĘBÓW bezpieczna metoda pełna opieka PRZYCZYNY PRZEBARWIEŃ ZĘBÓW Stosowanie antybiotyków z grupy tetracyklin Przedawkowanie fluoru Niektóre choroby ogólnoustrojowe (choroby endokrynologiczne,

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Ocena ryzyka nieprawidłowego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i pomoc rodzinie doświadczenia i rekomendacje Warszawa, 10 12 grudnia 2007 Ewa Helwich Klinika Neonatologii

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Analiza rejestru powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych Środki spożywcze specjalnego

Bardziej szczegółowo

Stomatologiczne potrzeby lecznicze u osób zakażonych HIV

Stomatologiczne potrzeby lecznicze u osób zakażonych HIV Czas. Stomatol., 2006, LIX, 3 Stomatologiczne potrzeby lecznicze u osób zakażonych HIV Dental treatment needs of HIV-positive patients Magdalena Choromańska 1, Danuta Waszkiel 2, Alicja Wiercińska-Drapało

Bardziej szczegółowo

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu, typ przedmiotu (podstawowy, kierunkowy) Nauczanie przedkliniczne - Stomatologia dziecięca

Bardziej szczegółowo

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu, typ przedmiotu (podstawowy, kierunkowy) Stomatologia dziecięca i profilaktyka stomatologiczna

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 87/2015 z dnia 13 kwietnia 2015 r. o projekcie programu Program

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji biologii w klasie II.

Konspekt lekcji biologii w klasie II. Konspekt lekcji biologii w klasie II. I. Hasło programowe: Odżywianie się organizmów. Opracowanie: mgr Halina Gołąb II. Temat: Witaminy i sole mineralne - czynniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Badanie: Badanie stomatologiczne

Badanie: Badanie stomatologiczne Badanie: Badanie stomatologiczne Lek.dent. Katarzyna Zawadzka Gabinet stomatologiczny Gratis Konsultacja protetyczna (wliczona w cenę leczenia) Konsultacja implantologiczna (wliczona w cenę leczenia) 100

Bardziej szczegółowo

Problemy stomatologiczne polskich dzieci i młodzieży propozycje działań do rozważenia

Problemy stomatologiczne polskich dzieci i młodzieży propozycje działań do rozważenia Problemy stomatologiczne polskich dzieci i młodzieży propozycje działań do rozważenia Posiedzenie Plenarne Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia Warszawa 15.12.2010r. prof.. dr hab.. Barbara Adamowicz-Klepalska

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw 4 Poz. 1462

Dziennik Ustaw 4 Poz. 1462 Dziennik Ustaw 4 Poz. 1462 Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. (poz. 1462) Załącznik nr 1 Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych oraz warunki ich realizacji Wykaz

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Podstawy zdrowego żywienia Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Mgr inż. Ewelina Trojanowska Zespół dydaktyczny Mgr inż. Ewelina Trojanowska Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń stomatologicznych dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia oraz warunku ich realizacji

Wykaz świadczeń stomatologicznych dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia oraz warunku ich realizacji Wykaz świadczeń stomatologicznych dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia oraz warunku ich realizacji Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia

Bardziej szczegółowo

Ramowy program zajęć praktycznych dla kierunku lekarsko-dentystycznego. 1. Cel praktycznego nauczania

Ramowy program zajęć praktycznych dla kierunku lekarsko-dentystycznego. 1. Cel praktycznego nauczania Załącznik nr 2 Ramowy program zajęć praktycznych dla kierunku lekarsko-dentystycznego 1. Cel praktycznego nauczania Celem praktycznego nauczania jest pogłębienie wiedzy teoretycznej oraz doskonalenie i

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 12 stycznia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 12 stycznia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 16 Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2011.01.24 16:06:54 +01'00' 1274 Poz. 77 77 v.p l ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 12 stycznia 2011 r. zmieniające rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu lakieru fluorowego Duraphat na uzębienie mleczne dzieci w wieku 3 i 4 lat badania roczne*

Ocena wpływu lakieru fluorowego Duraphat na uzębienie mleczne dzieci w wieku 3 i 4 lat badania roczne* Czas. Stomat., 2005, LVIII, 2 Ocena wpływu lakieru fluorowego Duraphat na uzębienie mleczne dzieci w wieku 3 i 4 lat badania roczne* Evaluation of the effect of Duraphat fluoride varnish on the primary

Bardziej szczegółowo

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia. obowiązkowy X fakultatywny kierunkowy X podstawowy polski X angielski inny

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia. obowiązkowy X fakultatywny kierunkowy X podstawowy polski X angielski inny Nazwa modułu/przedmiotu Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Stomatologia dziecięca z profilaktyką stomatologiczną Grupa szczegółowych efektów kształcenia Kod grupy F Nazwa grupy VI-Nauki kliniczne,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ZĘBY U DZIECI

ZDROWE ZĘBY U DZIECI ZDROWE ZĘBY U DZIECI Profilaktyka choroby próchnicowej INFORMACJE DLA RODZICÓW Program finansowany przez Miasto Wrocław Jak zbudowany jest ząb? Ząb składa się z korony, szyjki i jednego lub więcej korzeni.

Bardziej szczegółowo

Stan zdrowia uczniów warszawskich szkół podstawowych Seminarium ZDROWIE DZIECI NASZĄ TROSKĄ Warszawa, 24 marca 2008 roku Katarzyna Paczek Dyrektor Mazowieckiego Centrum Zdrowia Publicznego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE WYDZIAŁ NAUK O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA I KONSUMPCJI SGGW POLSKIE TOWARZYSTWO NAUK ŻYWIENIOWYCH ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE dr hab. Jadwiga Hamułka, prof. SGGW dr hab. Anna Kołłajtis-Dołowy

Bardziej szczegółowo

Seria do pielęgnacji jamy ustnej TIENS

Seria do pielęgnacji jamy ustnej TIENS [bbbbbbbkkk [bbbbbbbkkk Zdrowe zęby, wspaniały uśmiech Seria do pielęgnacji jamy ustnej TIENS R&D Center Product Management Dept. Znaczenie opieki stomatologicznej Czy wiesz kiedy jest dzień zdrowych zębów?

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki próchnicy u dzieci niepełnosprawnych

Program profilaktyki próchnicy u dzieci niepełnosprawnych Program profilaktyki próchnicy u dzieci niepełnosprawnych 1. OPIS PROBLEMU ZDROWOTNEGO. Choroba próchnicowa zębów uznana jest za chorobę społeczną. W Polsce choruje na nią ok. 90% dzieci. Próchnica zgodnie

Bardziej szczegółowo

że realizacja trzyletniego programu profilaktyczno-leczniczego na stan jamy ustnej u dzieci szkolnych

że realizacja trzyletniego programu profilaktyczno-leczniczego na stan jamy ustnej u dzieci szkolnych Czas. Stomatol., 2009, 62, 8, 637-648 2009 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Ocena wpływu trzyletniego programu profilaktycznoleczniczego na stan jamy ustnej u dzieci szkolnych Evaluation

Bardziej szczegółowo

Sylabus na rok 2014-2015

Sylabus na rok 2014-2015 Sylabus na rok 04-05 () Nazwa przedmiotu Propedeutyka stomatologiczna w pracy położnej () Nazwa jednostki prowadzącej Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego przedmiot Katedra: Położnictwa (3) Kod

Bardziej szczegółowo

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Nazwa modułu/przedmiotu Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Stomatologia dziecięca z profilaktyką stomatologiczną Grupa szczegółowych efektów kształcenia Kod grupy F Nazwa grupy VI-Nauki kliniczne,

Bardziej szczegółowo

Znaczenie sposobu odżywiania w zapobieganiu chorobie próchnicowej u dzieci poniżej 3. roku życia

Znaczenie sposobu odżywiania w zapobieganiu chorobie próchnicowej u dzieci poniżej 3. roku życia Borgis Znaczenie sposobu odżywiania w zapobieganiu chorobie próchnicowej u dzieci poniżej 3. roku życia Adrianna Polewaczyk 1, Marta Plichta 1, Paulina Modzelewska 1, Magda Matyjaszczyk 1, *Anna Turska-Szybka

Bardziej szczegółowo

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Spis treści 1. Co to dieta?... 2 2. Dlaczego ludzie przechodzą na dietę?... 3 3. Od czego zależy jaki rodzaj diety

Bardziej szczegółowo

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin Suplementy Wilkasy 2014 Krzysztof Gawin Suplementy diety - definicja Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub

Bardziej szczegółowo

Prace poglądowe Review papers

Prace poglądowe Review papers Prace poglądowe Review papers Borgis Rola lekarzy niestomatologów w zapobieganiu próchnicy wczesnego dzieciństwa *Sławomir Janus 1, Dorota Olczak-Kowalczyk 2, Magdalena Wysocka 1 1 Instytut Matki i Dziecka

Bardziej szczegółowo

Rola położnej w opiece nad ciężarną, rodzącą, położnicą z cukrzycą Leokadia Jędrzejewska Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologicznego i położniczego Kraków 20 21 maja 2011r. Grażyna

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ Współfinansowanie krajowe dla projektu zapewnia Minister Zdrowia Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Stomatologia. Chirurgia szczękowa

Stomatologia. Chirurgia szczękowa WU Stomatologia. Chirurgia szczękowa WU 1-49 Wydawnictwa informacyjne i ogólne WU 50-95 Etyka. Praktyka zawodowa i personel. Dokumentacja WU 100-113.7 Anatomia. Fizjologia. Higiena WU 140-166 Choroby.

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami,

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami, Pielęgniarka szkolna Pielęgniarka szkolna od 1992 roku jest jedynym profesjonalnym pracownikiem ochrony zdrowia na terenie placówki szkolno-wychowawczej. Pełni ona główną rolę w profilaktycznej opiece

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia Kategoria, WITAMINY VITAMINS 1 Wiatminy ogólnie Vitamins, in general - witaminy pomagają w rozwoju wszystkich struktur organizmu; - witaminy pomagają zachować silny organizm; - witaminy są niezbędne dla

Bardziej szczegółowo

Program specjalizacji w STOMATOLOGII DZIECIĘCEJ

Program specjalizacji w STOMATOLOGII DZIECIĘCEJ CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO Program specjalizacji w STOMATOLOGII DZIECIĘCEJ Warszawa 2000 (c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 2000 Program specjalizacji

Bardziej szczegółowo

Zapobieganie próchnicy. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015r.

Zapobieganie próchnicy. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015r. Zapobieganie próchnicy Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015r. Stan naszego zdrowia zależy w połowie od nas samych 50% styl życia czynniki środowiskowe 25-30% Czynniki biologiczne 10-15% medycyna

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu programu profilaktycznego na stan uzębienia i nawyki prozdrowotne kobiet ciężarnych badania kliniczne i ankietowe

Analiza wpływu programu profilaktycznego na stan uzębienia i nawyki prozdrowotne kobiet ciężarnych badania kliniczne i ankietowe PRACE ORYGINALNE Dent. Med. Probl. 2006, 43, 1, 59 64 ISSN 1644 387X Copyright by Silesian Piasts University of Medicine in Wrocław and Polish Stomatological Association JOANNA CHŁAPOWSKA, JUSTYNA OPYDO

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 2/2016 z dnia 8 stycznia 2016 r. o projekcie programu polityki

Bardziej szczegółowo