OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ"

Transkrypt

1 BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 1, str Małgorzata Kardasz, Lucyna Ostrowska, Ewa Stefańska OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ Zakład Dietetyki i Żywienia Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Kierownik: dr hab. n. med. L. Ostrowska W pracy oceniono wartość energetyczną dziennych racji pokarmowych oraz zawartość głównych składników odżywczych pacjentów hemodializowanych z należną masą ciała, nadwagą i otyłością. Wykazano, iż dzienne racje pokarmowe kobiet i mężczyzn we wszystkich badanych grupach cechowały niewłaściwe proporcje w spożyciu białka, tłuszczów, węglowodanów oraz błonnika pokarmowego. Hasła kluczowe: hemodializa, żywienie, otyłość, dorośli. Key words: hemodialysis, nutrition, obesity, adults. W ciągu ostatnich lat obserwuje się wzrost częstości występowania przewlekłej choroby nerek, co przyczyniło się do konieczności stosowania na coraz większą skalę leczenia nerkozastępczego. Do uszkodzenia tego narządu przyczynia się wiele schorzeń, ale wiele dowodów wskazuje na to, iż w patogenezie uszkodzenia nerek istotną rolę odgrywa nadmierna masa ciała (1). Ma to ogromne znaczenie w czasach, kiedy nadwaga i otyłość staje się jednym z najistotniejszych problemów społecznych i indywidualnych. Otyłość prowadzi do wzrostu przepływu krwi przez nerki i filtracji kłębuszkowej w następstwie rozszerzenia naczyń doprowadzających kłębuszków nerkowych, co stanowi prawdopodobnie konsekwencję zwiększenia resorpcji zwrotnej sodu w pętli Henlego (1, 2). Zaburzenia te wiążą się ze stwierdzonym u osób otyłych wzrostem insulinooporności, wzmożoną aktywnością układu renina angiotensyna aldosteron oraz wzrostem ciśnienia w obrębie jamy brzusznej, które może prowadzić do wzrostu wewnątrznerkowego ciśnienia hydrostatycznego (1, 2). Główną przyczyną nadwagi i otyłości są nieprawidłowe nawyki żywieniowe oraz mała aktywność fizyczna. Brak równowagi w ustroju między dowozem wartości energetycznej diety i wydatkiem energii prowadzi do powiększania masy tkanki tłuszczowej. Prawidłowe żywienie w okresie leczenia nerkozastępczego odgrywa bardzo ważną rolę, ponieważ zaburzenia odżywiania mogą wywierać negatywny wpływ na przebieg dializ, samopoczucie oraz stan kliniczny pacjenta. Dlatego pacjenci poddani dializie powinni zapewnić organizmowi odpowiednią wartość energetyczną, ilość składników odżywczych takich jak białko, tłuszcze, węglowodany, witaminy, makroelementy i mikroelementy, oraz właściwą ilość płynów.

2 Nr 1 Żywienie pacjentów hemodializowanych 83 Celem pracy była ocena sposobu żywienia kobiet i mężczyzn hemodializowanych z normowagą, nadwagą i otyłością z uwzględnieniem wartości energetycznej dziennych racji pokarmowych oraz zawartości głównych składników odżywczych (białek, tłuszczów i węglowodanów) oraz błonnika pokarmowego. MATERIAŁ I METODY Badaniami objęto 85 chorych hemodializowanych z województwa podlaskiego leczonych w Klinice Nefrologii i Transplantologii z Ośrodkiem Dializ w Białymstoku. Na podstawie wskaźnika masy ciała BMI (kg/m 2 ) oceniono stan odżywienia badanych, a następnie dokonano podziału na badane grupy; wśród kobiet: grupa z należną masą ciała (BMI 24,9 kg/m 2, grupa K 1), z nadwagą (BMI 25,0 kg/m 2 29,9 kg/m 2, grupa K 2) i z otyłością (BMI 30,0 kg/m 2, grupa K 3) a wśród mężczyzn: grupa z należną masą ciała (BMI 24,9 kg/m 2, grupa M 1), z nadwagą (BMI 25,0 kg/m 2 29,9 kg/m 2, grupa M 2) i z otyłością (BMI 30,0 kg/m 2, grupa M 3). Następnie badane cechy poddano ocenie statystycznej pomiędzy grupami w obrębie danej płci. Średni wiek w grupie kobiet z należną masą ciała wynosił 62,6 ± 13,1 lat, w grupie kobiet z nadwagą 64,4 ± 13,7 lat, a w grupie kobiet z otyłością 64 ± 11,6 lat. Średni wiek mężczyzn w grupie z należną masą ciała wynosił 64,8 ± 14,5 lat, w grupie mężczyzn z nadwagą 68,3 ± 12,2 lat, a w grupie mężczyzn z otyłością 68,1 ± 9,9 lat. Do oceny sposobu żywienia chorych dializowanych wykorzystano metodę wywiadu 24 godz. obejmującego dzień poprzedzający dializy. W celu prawidłowego i rzetelnego podawania informacji o wielkości spożywanych porcji pacjent posłużył się Albumem fotografii produktów i potraw ilustrujący gramaturę spożytych posiłków (3). Wartość energetyczną oraz spożycie głównych składników odżywczych analizowano za pomocą programu komputerowego Dietetyk 2 Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie. Otrzymane wyniki wartości energetycznej i białka porównano wg norm The European Society for Enteral and Parenteral Nutrition (4), tłuszczów i węglowodanów wg European Dialysis and Transplant Nurses Association/European Renal Care Association (5), natomiast w przypadku cholesterolu i błonnika pokarmowego odniesiono do zalecanych norm żywieniowych (6). Analizę statystyczną wyników przeprowadzono za pomocą programu komputerowego Statistica 7,1 wykorzystując test t dla dwóch prób niezależnych oraz test U dla dwóch wskaźników struktury. Obliczenia statystyczne wykonano na poziomie istotności p < 0,05. WYNIKI I ICH OMÓWIENIE W badanej grupie osób prawidłową masę ciała miało 38,1% kobiet (n = 16) grupa K 1 i 41,9% mężczyzn (n = 18) grupa M 1 hemodializowanych, nadwaga występowała u 40,5% kobiet (n = 17) grupa K 2 i 39,5% mężczyzn (n = 17) grupa M 2, a otyłość u 21,4% kobiet (n = 9) grupa K 3 i 18,6% mężczyzn (n = 8) grupa M 3. W badaniach Siddiqui i współpr. (7) wśród pacjentów hemodializo-

3 84 M. Kardasz i inni Nr 1 wanych 57,8% stanowiły osoby z należną masą ciała, a 37,5% z niedowagą. Badania przeprowadzone przez Bossola i współpr. (8) wykazały, że najwięcej pacjentów hemodializowanych było z prawidłową masą ciała 50,0%, następnie z nadwagą 30,2% i otyłością 17,2%, a przedstawicielem najmniej licznej grupy byli pacjenci z niedowagą 2,6%. Postorino i współpr. (9) dowodzą, że niedożywienie może być maskowane podwyższonym wskaźnikiem BMI. Otyłość jest czynnikiem ryzyka zwiększonej chorobowości i śmiertelności w populacji ogólnej, ponieważ ma niekorzystny wpływ na progresję niewydolności nerek i wzrost ryzyka występowania nadciśnienia tętniczego (10, 11). Natomiast u osób leczonych hemodializą bardziej niekorzystnym czynnikiem rokowniczym jest obecność niedowagi niż nadwagi i otyłości (12) tab. I. Istotną rolę wśród pacjentów hemodializowanych odgrywa prawidłowo zbilansowana dieta, dlatego dostarczenie odpowiedniej wartości energetycznej oraz składników odżywczych pozwala na utrzymanie dobrego stanu odżywienia. Tymczasem w grupie badanych zaobserwowano niekorzystną tendencję dostarczania niskiej kaloryczności ze spożywanych dziennych racji pokarmowych. Bardzo ważne jest utrzymanie odpowiedniej podaży kalorii u chorych hemodializowanych, ponieważ niska wartość energetyczna dziennej racji pokarmowej ogranicza przyswajanie białka, a wysoka oszczędza własne zasoby i ułatwia przyswajanie spożytych białek. Wartość energetyczną oraz zawartość podstawowych składników odżywczych w dziennych racjach pokarmowych badanych pacjentów hemodializowanych przedstawiono w tabeli I. Średnia wartość energetyczna dziennej racji pokarmowej (dzrp) we wszystkich grupach badanych kobiet była niższa od zaleceń żywieniowych pomimo występowania nadwagi i otyłości, i wynosiła kolejno: śr. 1580,7 ± 833,5 kcal/ dobę w grupie kobiet K 1 (70,2% realizacji normy), śr. 1410,0 ± 544,5 kcal/dobę w grupie kobiet K 2 (62,6% realizacji normy), śr. 1065,0 ± 451,4 kcal/dobę w grupie kobiet K 3 (47,3% realizacji normy). Różnice wartości energetycznych dzrp wszystkich grup badanych kobiet są statystycznie nieistotne. Średnia wartość energetyczna dziennej racji pokarmowej we wszystkich grupach badanych mężczyzn wynosiła: śr. 2236,3 ± 922,6 kcal/dobę w grupie mężczyzn M 1, śr. 1897,0 ± 894,6 kcal/dobę w grupie mężczyzn M 2, śr. 1936,0 ± 1163,7 kcal/ dobę w grupie mężczyzn M 3. Jedynie wśród mężczyzn z prawidłową masą ciała średnie zapotrzebowanie energetyczne mieściło się w zalecanych normach i wynosiło 99,4% realizacji normy. Wartość energetyczna całodziennej racji pokarmowej mężczyzn z nadwagą stanowiło 84,3% realizacji normy. Natomiast wśród mężczyzn z otyłością stwierdzono 86,0% realizacji normy na energię. Różnice wartości energetycznych dzrp wszystkich grup badanych mężczyzn poddanych hemodializie nie były istotne statystycznie. Badania Lou i współpr. (13) wykazały również tendencję do dostarczania niskiej kaloryczności spożywanych diet przez pacjentów hemodializowanych, gdzie dzienna średnia wartość energetyczna w racjach pokarmowych wynosiła śr. 2018,5 ± 104,0 kcal/dobę (29,5 ± 2,1 kcal/kg/d 84% realizacji normy), natomiast w badaniach Rocco i współpr. (14) śr ± 636 kcal/dobę. Niniejsze badania wykazały niższą wartość energetyczną diet kobiet i mężczyzn z nadwagą i otyłością niż u kobiet i mężczyzn z prawidłową masą ciała. Ocena wartości odżywczej dziennych racji pokarmowych wykazała, że średnie spożycie białka wśród wszystkich badanych kobiet było niskie. Najniższe średnie

4 Nr 1 Żywienie pacjentów hemodializowanych 85 Tabela I. Wartość energetyczna oraz zawartość podstawowych składników odżywczych w dziennych racjach pokarmowych badanych pacjentów hemodializowanych Table I. The energetic value and the content of basic nutrients in the daily food rations of the study hemodialysis patients Składnik Wskaźniki Energia (kcal/ dobę) Białko Tłuszcz Węglowodany Błonnik normowaga n =1 6 Grupa hemodializowanych kobiety n=42 mężczyźni n=43 nadwaga n = 17 otyłość n = 9 normowaga n = 18 nadwaga n = 17 otyłość n = 8 Średnia ± SD 1580,7±833,5 1410,0±544,5 1065,0±451,4 2236,3±922,6 1897,0±894,6 1936,0±1163,7 Min. Max. 632,4 3300,3 533,0 2399,0 353,0 1726,0 403,0 3781,0 594,0 4300,0 748,0 4471,0 Norma % realizacji normy 70,2 62,6 47,3 99,4 84,3 86,0 Średnia ± SD 52,8±29,5 50,6±16,0 41,2±22,4 82,3±44,8 67,2±29,8 62,5±27,7 Min. Max. 15,1 133,9 17,9 81,8 12,5 75,7 19,4 167,9 20,3 122,7 17,8 97,6 Norma % realizacji normy 57,4 55,0 44,8 89,4 73,0 67,9 Średnia ± SD 74,1 2 ±52,4 65,9 3 ±33,7 35,3 2, 3 ±15,5 103,3±52,1 86,5±56,9 96,2±90,3 Min. Max. 16,3 203,9 24,7 133,5 11,2 64,9 13,9 211,9 20,2 251,7 42,1 313,2 Norma % realizacji normy 87,2 77,5 41,5 121,5 101,7 113,2 Średnia ± SD 187,7±99,6 165,3±68,6 154,5±71,9 261,1±126,3 230,6±116,6 220,6±115,0 Min. Max. 57,2 476,3 29,6 289,1 57,1 282,1 50,8 572,4 93,5 508,1 55,9 380,3 Norma % realizacji normy 53,6 47,2 44,1 74,6 65,8 63,0 Średnia ± SD 12,7±5,1 12,3±6,2 10,5±4,6 17,6±9,7 18,8±7,5 15,5±8,2 Min. Max. 6,2 24,1 1,7 25,7 5,8 21,1 1,6 39,6 5,4 32,1 5,3 27,8 Norma % realizacji normy 42,3 41,0 35,0 58,6 62,6 51,6 Zalecane spożycie >35 (kcal/kg/dobę) ,2 1,4 (g/kg nmc/dobę) % % Różnice znamienne statystycznie między grupami z normowagą i nadwagą dla p< 0,05 (kobiety); różnice znamienne statystycznie między grupami z normowagą i otyłością dla p< 0,05 (kobiety); różnice znamienne statystycznie między grupami z nadwagą i otyłością dla p< 0,05 (kobiety); różnice znamienne statystycznie między grupami z normowagą i nadwagą dla p< 0,05 (mężczyźni); różnice znamienne statystycznie między grupami z normowagą i otyłością dla p< 0,05 (mężczyźni); różnice znamienne statystycznie między grupami z nadwagą i otyłością dla p< 0,05 (mężczyźni).

5 86 M. Kardasz i inni Nr 1 spożycie białka stwierdzono u kobiet hemodializowanych z otyłością (41,2 ± 22,4 g/dobę), co stanowiło 44,8% realizacji normy. Również średnie spożycie białka u wszystkich badanych mężczyzn było niewystarczające (śr. 82,3 ± 44,8 g/dobę w grupie mężczyzn z należną masą ciała, śr. 67,2 ± 29,8 g/dobę w grupie mężczyzn z nadwagą, śr. 62,5 ± 27,7 g/dobę w grupie mężczyzn z otyłością). Udział energii pochodzącej z białka w dziennej racji pokarmowej w grupach badanych kobiet wynosił od 13,4% (nie realizowano normy na białko) do 15,4% (nieznacznie nie realizowano normy na białko), natomiast u mężczyzn hemodializowanych od 12,7% do 14,7% i także nie realizowano normy na białko. Podobnie jak w grupie kobiet hemodializowanych z otyłością tak w grupie mężczyzn hemodializowanych z otyłością było najniższe średnie spożycie białka i wynosiło 67,9% realizacji normy. W obu badanych grupach kobiet i mężczyzn hemodializowanych średnie spożycia białka nie było istotne statystycznie. Morais i współpr. (15) również wykazali, iż średnie spożycie białka przez pacjentów hemodializowanych było niewystarczające i wynosiło śr. 74,3 ± 16,6 g/dobę, a udział energii pochodzącej z białka wynosił 20,2 ± 4,5%. Lacquaniti i współpr. (16) oraz Raffaitin i współpr. (17) dowodzą, iż zmniejszenie spożycia bogatoenergetycznych i bogatobiałkowych składników odżywczych bezpośrednio wpływa na nieprawidłowy stan odżywienia u znacznego odsetka chorych. W przeprowadzonych badaniach wykazano, iż średnie spożycie tłuszczu we wszystkich grupach badanych kobiet hemodializowanych było niewystarczające, ale w grupie kobiet z otyłością (śr. 35,3 ± 15,5 g/dobę) było istotnie niższe w porównaniu ze spożyciem tego składnika pokarmowego przez kobiety z nadwagą (śr. 35,3 ± 15,5 vs śr. 65,9 ± 33,7 g/dobę, p < 0,02) oraz w porównaniu z średnim spożyciem tłuszczu przez kobiety z należną masą ciała (śr. 35,3 ± 15,5 g/dobę vs śr. 74,1 ± 52,4 g/dobę, p < 0,04). Średnie spożycie tłuszczu w diecie mężczyzn hemodializowanych było wyższe niż u kobiet hemodializowanych, ale zgodne z zalecanym zapotrzebowaniem (w grupie M 2 śr. 86,5 ± 56,9 g/dobę, w grupie M 3 śr. 96,2 ± 90,3 g/dobę), nieznacznie zostało przekroczone średnie spożycie tłuszczu u mężczyzn w grupie M 1 śr. 103,3 ± 52,1 g/dobę (nie było różnic istotnych statystycznie we wszystkich grupach badanych mężczyzn hemodializowanych). Średni procent energii pochodzącej z tłuszczów u kobiet hemodializowanych w grupie K 1 (42,2%) i K 2 (42,0%) przekraczał zalecane normy, natomiast kobiety z grupy K 3 dostarczały 29,8% średniej energii pochodzącej z tłuszczów. We wszystkich grupach mężczyzn hemodializowanych średni procent energii pochodzącej z tłuszczów przewyższał zalecane normy (w grupie M 1 41,6%, w grupie M 2 41,0%, w grupie M 3 44,7%). W badaniach Morais i współpr. (15) wykazano niskie spożycie tłuszczu przez pacjentów hemodializowanych śr. 37,9±25,3 g/dobę, co stanowiło 23,2 ± 15,5% średniej energii pochodzącej z tłuszczów. Niezadowalająca była średnia zawartość węglowodanów w dziennej racji pokarmowej pacjentów leczonych nerkozastępczo zarówno wśród kobiet jak i mężczyzn (w grupie K 1 śr. 187,7 ± 99,6 g/dobę, w grupie K 2 śr. 165,3 ± 68,6 g/dobę, w grupie K 3 śr. 154,5 ± 71,9 g/dobę, w grupie M 1 261,1 ± 126,3 g/dobę, w grupie M 2 230,6 ± 116,6 g/dobę, w grupie M 3 220,6 ± 115,0 g/dobę). Nie obserwowano różnic istotnych statystycznie we wszystkich badanych grupach kobiet oraz mężczyzn. Średni procent energii pochodzący z węglowodanów wśród

6 Nr 1 Żywienie pacjentów hemodializowanych 87 kobiet i mężczyzn hemodializowanych w grupie z należną masą ciała (grupa K 1 47,5%, grupa M 1 46,7%) i nadwagą (grupa K 2 46,9%, grupa M 2 48,6%) był nieznacznie niższy od zalecanych norm. Natomiast u kobiet hemodializowanych w grupie z otyłością wartość ta wynosiła 58%, czyli przekraczała zalecane normy, a wśród mężczyzn w grupie z otyłością stanowiła 45,6% i była najniższa. Niedostateczne spożycie węglowodanów ogółem u pacjentów hemodializowanych odnotowano również w badaniach innych autorów (15, 18, 19). U pacjentów leczonych nerkozastępczo często dochodzi do niedoborów błonnika pokarmowego spowodowane ograniczeniem spożycia owoców i warzyw, co też wykazano w badaniach własnych. Średnie spożycie błonnika w grupie kobiet hemodializowanych wynosiło od 10,5 ± 4,6 g/dobę do 12,7 ± 5,0 g/dobę. Niezadowalająca była również średnia zawartość błonnika pokarmowego w dziennej racji pokarmowej mężczyzn leczonych hemodializami (od 15,5 ± 8,2 g/dobę do 18,8 ± 7,5 g/dobę). Najniższe spożycie błonnika pokarmowego było u kobiet i u mężczyzn w grupie z otyłością (różnice nieistotne statystycznie we wszystkich grupach badanych kobiet oraz mężczyzn poddanych hemodializie). Podobne wyniki uzyskali Yasuda i współpr. (20) oraz Małgorzewicz i współpr. (21). WNIOSKI 1. Nie stwierdzono różnic istotnych statystycznie w zawartości poszczególnych składników odżywczych (jedynie całodzienne racje pokarmowe kobiet z otyłością charakteryzowały się istotnie niższą zawartością tłuszczów ogółem w porównaniu z racjami pokarmowymi kobiet z nadwagą i należną masą ciała) w dziennych racjach pokarmowych kobiet i mężczyzn z należną masą ciała, nadwagą i otyłością. 2. W trakcie szkoleń pacjentów należałoby zwrócić szczególną uwagę na zwiększenie zawartości białka, węglowodanów złożonych (w tym błonnika pokarmowego). 3. Wyniki badań wskazują na potrzebę edukacji żywieniowej we wszystkich badanych grupach hemodializowanych kobiet i mężczyzn niezależnie od ich stanu odżywienia ze względu na licznie popełniane błędy żywieniowe w spożyciu głównych składników odżywczych. M. Kardasz, L. Ostrowska, E. Stefańska ASSESSMENT OF DIETARY HABITS IN HEMODIALYSIS PATIENTS WITH NORMAL MASS, OVERWEIGHT AND OBESITY Summary The study involved 85 haemodialysed patients who, based on BMI (kg/m 2 ), were allocated into three research groups of women: normal-weight group n =16 (38,1%), overweight group n= 17 (40,5%) and obesity group n = 9 (21,4%) and 3 groups of men: normal-weight group n = 18 (41,9%), overweight group n = 17 (39,5%) and obesity group n = 8 (18,6%). The evaluation of daily food rations was based on a 24-hour recall (according to energetic value and the content of basic nutrients). Daily food rations were analysed using the computer program Dietetyk 2 of the Institute of Food and Nutrition in Warsaw.

7 88 M. Kardasz i inni Nr 1 Calculations were performed using the Statistica 7.1 program. The diet was characterized by low energetic value and low contents of proteins, carbohydrates and dietary fiber in all the study groups of women and men irrespective of nutrition status. High dietary contents of fats was observed in all the study groups of men but low in all the study groups of women. The mean intake of fat in the daily food rations of women with normal weight (74,1±52,4 g/day) and overweight (65,9±33,7 g/day) were found to have a significantly higher as compared to the mean intake of fat in the daily food rations of hemodialysed women with obesity (35,3±15,5 g/day). PIŚMIENNICTWO 1. Praga M., Morales E.: Obesity, proteinuria and progression of renal failure. Curr. Opin. Nephrol. Hypertens., 2006; 15: Sandhu J. S., Singla M., Ahuja A., Soni A., Chopra P.: Renal Risks of Obesity. JIACM, 2004; 5(4): Szponar L., Wolnicka K., Rychlik E.: Album fotografii produktów i potraw. Wydanie IŻŻ, Warszawa Cano N., Fiaccadori E., Tesinky P. et al.:. ESPEN Guidelines on enteral nutrition: adult renal failure. Clinical Nutrition, 2006; 25: European Guidelines for the Nutritional Care of Adult Renal Patients. EDTNA/ERCA, 2002: Jarosz M., Bułhak Jachymczyk B.: Normy żywienia człowieka. Podstawy prewencji otyłości i chorób niezakaźnych. Wyd. PZWL, Warszawa, Siddiqui U.A., Halim A., Hussain T.: Nutritional profile and inflammatory status of stable chronic hemodialysis patients at nephrology department, military hospital Rawalpindi. J. Ayub. Med. Coll. Abbottabad., 2007; 19, 4: Bossola M., Giungi S., Panocchia N.: Body mass index and cardiovascular risk factors and biomarkers in hemodialysis patients. J. Nephrol., 2008; 21, 2: Postorino M., Marino C., Tripepi G., Zoccali C. et al.: Abdominal obesity and all cause and cardiovascular mortality in end stage renal disease. J. Am. Coll. Cardiol., 2009; 53(15): Praga M., Morales E.: Obesity, proteinuria and progression of renal failure. Curr. Opin. Nephrol. Hypertens., 2006; 15: Drechsler C., Mutsert R., Grootendorst D. et al.: Association of Body Mass Index With Decline in Residual Kidney Function After Initiation of Dialysis. Am. J. Kidney Disease, 2009; 53(6): Schmidt D., Salahudeen A.: The Obesity-Survival Paradox in Hemodialysis Patients: Why Do Overweight Hemodialysis Patients Live Longer? Nutrition in Clinical Practice, 2007; 22(1): Lou L.M., Campos B., Gimeno J.A. et al.: Main dietary intake deficis in hemodialysis patients: approach to a healthy dietary model based on the Mediterranean diet. Nefrologia, 2007; 27(1): Rocco M.V., Paranandi L., Burrowes J.D., Cockram D.B., Dwyer J.T. et al.: Nutritional status in the HEMO Study cohort at baseline. Hemodialysis. Am. J. Kidney Dis., 2002; 39(2): Morais A.A.C., Silva M.A.T., Faintuch J. et al.: Correlation of nutritional status and food intake in hemodialysis patients. Clincs, 2005; 60(3): Lacquaniti A., Bolignano D., Campo S., Perrone C.: Malnutrition in the Elderly Patient on Dialysis. Renal Failure, 2009; 31(3): Raffaitin C., Lasseur C., Chauveau P., Barthe N.: Nutritional staus in patients with diabetes and chronic kidney disease: a prospective study. Am. J. Clin. Nutr., 2007; 85: Sahin H., Ýnanc N., Katrancý D., Aslan N.O.: Is there a correlation between subjective global assessment and food intake, anthropometric measurement and biochemical parameters in nutritional assessment of haemodialysis patients? Pak. J. Med. Sci., 2009; 25(2): Galland R., Traeger J., Arkouche W., Cleaud C., Delawari E. and Fouque D.: Short daily hemodialysis rapidly improves nutritional status in hemodialysis patients. Kidney International, 2001; 60: Yasuda G., Shibata K., Takizawa T. et al.: Prevalence of constipation in continous ambulatory peritoneal dialysis patients and comparison with hemodialysis patients. Am. J. Kidney Diseases, 2002; 39(6): Małgorzewicz S., Lichodziejewska-Niemierko M., Rutkowski R., Łysiak Szydłowska W.: Ocena sposobu żywienia pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek w okresie leczenia nerkozastępczego. Żyw. Człow. Metab., 2004; 31(3): Adres: Białystok, ul. Mieszka I-go 4B.

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 718 722 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚCI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ

OCENA ZAWARTOŚCI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 2, str. 134 142 Małgorzata Kardasz, Lucyna Ostrowska, Ewa Stefańska OCENA ZAWARTOŚCI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ

Bardziej szczegółowo

Ocena zawartości wybranych składników mineralnych w dziennych racjach pokarmowych pacjentów hemodializowanych

Ocena zawartości wybranych składników mineralnych w dziennych racjach pokarmowych pacjentów hemodializowanych 272 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(2): 272-277 Ocena zawartości wybranych składników mineralnych w dziennych racjach pokarmowych pacjentów hemodializowanych Assessment of the content of selected mineral

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH STUDENTÓW UCZELNI MEDYCZNEJ W LATACH 2003/2004 I 2008/2009

OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH STUDENTÓW UCZELNI MEDYCZNEJ W LATACH 2003/2004 I 2008/2009 BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 723 727 Danuta Czapska, Lucyna Ostrowska, Ewa Stefańska, Jan Karczewski OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RYTMU I PORY DIALIZ NA SPOŻYCIE WYBRANYCH SKŁADNIKÓW POKARMOWYCH PRZEZ PACJENTÓW ZE SCHYŁKOWĄ NIEWYDOLNOŚCIĄ NEREK

WPŁYW RYTMU I PORY DIALIZ NA SPOŻYCIE WYBRANYCH SKŁADNIKÓW POKARMOWYCH PRZEZ PACJENTÓW ZE SCHYŁKOWĄ NIEWYDOLNOŚCIĄ NEREK ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 159-163 AGNIESZKA WYSZOMIERSKA, LUCYNA NAROJEK, JOANNA MYSZKOWSKA-RYCIAK WPŁYW RYTMU I PORY DIALIZ NA SPOŻYCIE WYBRANYCH SKŁADNIKÓW POKARMOWYCH PRZEZ PACJENTÓW ZE SCHYŁKOWĄ NIEWYDOLNOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 2008, 4, str. 987 991 Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska WARTOŚĆ ENERGETYCZNA ORAZ ZAWARTOŚĆ SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH

Bardziej szczegółowo

OCENA ŻYWIENIA MŁODZIEŻY DWÓCH TYPÓW SZKÓŁ LICEALNYCH Z AUGUSTOWA (WOJ. PODLASKIE) W OPARCIU O PODAŻ PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH

OCENA ŻYWIENIA MŁODZIEŻY DWÓCH TYPÓW SZKÓŁ LICEALNYCH Z AUGUSTOWA (WOJ. PODLASKIE) W OPARCIU O PODAŻ PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 332 336 Barbara Smorczewska-Czupryńska, Jolanta Ustymowicz-Farbiszewska, Ewa Granacka, Jan Karczewski OCENA ŻYWIENIA MŁODZIEŻY DWÓCH TYPÓW SZKÓŁ LICEALNYCH Z

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA ROCZN. PZH 2011, 62, Nr 2, 187-192 OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA ASSESSMENT OF DIETARY HABITS IN STUDENTS OF THE MEDICAL UNIVERSITY

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Rocz Patw Zakl Hig 2012, 63, Nr 4, 463-468 OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA ASSESSMENT OF DIETARY HABITS IN HAEMODIALYSIS PATIENTS WITH DIFFERENTIATED

Bardziej szczegółowo

Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska

Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 285 290 Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska OCENA WARTOŚCI ODŻYWCZEJ I KALORYCZNEJ JADŁOSPISU DLA DOROSŁYCH Z CUKRZYCĄ TYPU II PROPONOWANEGO W JEDNEJ Z PORADNI

Bardziej szczegółowo

DIETA W PRZEWLEKŁEJ CHOROBIE NEREK

DIETA W PRZEWLEKŁEJ CHOROBIE NEREK KURS 15.04.2016 Szczecinek DIETA W PRZEWLEKŁEJ CHOROBIE NEREK dr hab. n. med. Sylwia Małgorzewicz, prof.nadzw. Katedra Żywienia Klinicznego Klinika Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Gdański

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM

OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM Elżbieta Karpińska*, Katarzyna Socha, Maria H. Borawska Zakład Bromatologii Uniwersytetu Medycznego

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE, LECZENIE. dr n. med. Małgorzata Kaczkan dietetyk Katedra Żywienia Klinicznego GUMed

ZALECENIA ŻYWIENIOWE, LECZENIE. dr n. med. Małgorzata Kaczkan dietetyk Katedra Żywienia Klinicznego GUMed ZALECENIA ŻYWIENIOWE, LECZENIE dr n. med. Małgorzata Kaczkan dietetyk Katedra Żywienia Klinicznego GUMed AKTUALNE ZALECENIA I NOWE MOŻLIWOŚCI LECZENIA NIEDOŻYWIENIA CELE LECZENIA ŻYWIENIOWEGO: zapobieganie

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I

odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I Niedźwiedzka-Stadnik Probl Hig Epidemiol 2013, M i wsp. 94(4): Zawartość 773-779składników odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I 773 Zawartość składników odżywczych w dietach wybranej

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTEK DIETETYKI UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTEK DIETETYKI UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 699 703 Wioleta J. Charkiewicz, Renata Markiewicz, Maria H. Borawska OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTEK DIETETYKI UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU Zakład

Bardziej szczegółowo

POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA*

POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA* BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 615 619 Izabela Bolesławska, Juliusz Przysławski, Marian Grzymisławski 1) POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW I ROKU AKADEMII ROLNICZEJ WE WROCŁAWIU

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW I ROKU AKADEMII ROLNICZEJ WE WROCŁAWIU ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 327-332 JOANNA WYKA, ALICJA ŻECHAŁKO-CZAJKOWSKA OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW I ROKU AKADEMII ROLNICZEJ WE WROCŁAWIU ASSESING THE FOOD INTAKE IN FIRST YEAR STUDENTS OF AGRICULTURAL

Bardziej szczegółowo

OCENA ILOŚCIOWA SKŁADNIKÓW MINERALNYCH I WITAMIN W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH W WYBRANYCH WARSZAWSKICH STOWARZYSZENIACH SPOŁECZNYCH CZ. III.

OCENA ILOŚCIOWA SKŁADNIKÓW MINERALNYCH I WITAMIN W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH W WYBRANYCH WARSZAWSKICH STOWARZYSZENIACH SPOŁECZNYCH CZ. III. BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 2, str. 117 122 Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska OCENA ILOŚCIOWA SKŁADNIKÓW MINERALNYCH I WITAMIN W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH W WYBRANYCH

Bardziej szczegółowo

Zasady układania jadłospisów, obliczanie wartości odżywczej posiłku.

Zasady układania jadłospisów, obliczanie wartości odżywczej posiłku. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Brzesku Zasady układania jadłospisów, obliczanie wartości odżywczej posiłku. inż. Agnieszka Świątkowska Zgodnie z zaleceniami racjonalnego żywienia przyjęto,

Bardziej szczegółowo

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA Informacje ogólne PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. WITELONA W LEGNICY WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU I KULTURZE FIZYCZNEJ

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA Informacje ogólne PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. WITELONA W LEGNICY WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU I KULTURZE FIZYCZNEJ KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA Informacje ogólne PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. WITELONA W LEGNICY WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU I KULTURZE FIZYCZNEJ Kierunek studiów: Dietetyka Poziom : studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 240-244 Elżbieta Sygnowska, Anna Waśkiewicz OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ Zakład Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ MIASTA BIAŁEGOSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ MIASTA BIAŁEGOSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Rocz Panstw Zakl Hig 2012, 63, Nr 4, 469-475 OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ MIASTA BIAŁEGOSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA ASSESSMENT OF DIETARY INTAKE OF LOWER SECONDARY SCHOOL

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka Ćwiczenie nr 4 Temat: Normy żywienia 1. Badania stosowane

Bardziej szczegółowo

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20]

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20] Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH w zawodzie: Dietetyk 322[20] ETAP PRAKTYCZNY SESJA LETNIA 2012 Łomża, lipiec 2012 r. Strona 1 z 35 1. Treść zadania z załącznikami:

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

Robert Szczerbiński, Jan Karczewski 1), Andrzej Szpak 2), Zofia Karczewska 2)

Robert Szczerbiński, Jan Karczewski 1), Andrzej Szpak 2), Zofia Karczewska 2) BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XL, 2007, 3, str. 299 306 Robert Szczerbiński, Jan Karczewski 1), Andrzej Szpak 2), Zofia Karczewska 2) PODSTAWOWE SKŁADNIKI ODŻYWCZE RACJI POKARMOWYCH MŁODZIEŻY MIESZKAJA CEJ W

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH KOBIET O PRAWIDŁOWEJ MASIE CIAŁA ORAZ Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ

OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH KOBIET O PRAWIDŁOWEJ MASIE CIAŁA ORAZ Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 2, str. 127 133 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Małgorzata Kardasz Milena Kozioł OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SPOŻYCIA WYBRANYCH MONO- I DWUCUKRÓW W GRUPIE MŁODYCH KOBIET

ANALIZA SPOŻYCIA WYBRANYCH MONO- I DWUCUKRÓW W GRUPIE MŁODYCH KOBIET BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIX, 2016, 3, str. 593 597 Joanna Myszkowska-Ryciak, Anna Harton, Danuta Gajewska ANALIZA SPOŻYCIA WYBRANYCH MONO- I DWUCUKRÓW W GRUPIE MŁODYCH KOBIET Katedra Dietetyki, Wydział

Bardziej szczegółowo

OCENA DIETY REDUKUJĄCEJ STOSOWANEJ PRZEZ OTYŁE KOBIETY W TRAKCIE LECZENIA NADMIERNEJ MASY CIAŁA

OCENA DIETY REDUKUJĄCEJ STOSOWANEJ PRZEZ OTYŁE KOBIETY W TRAKCIE LECZENIA NADMIERNEJ MASY CIAŁA ROCZN. PZH 2008, 59, NR 3, 343-349 LUCYNA OSTROWSKA, EWA STEFAŃSKA, DANUTA CZAPSKA, JAN KARCZEWSKI OCENA DIETY REDUKUJĄCEJ STOSOWANEJ PRZEZ OTYŁE KOBIETY W TRAKCIE LECZENIA NADMIERNEJ MASY CIAŁA ASSESSMENT

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2 BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 1, str. 89 94 Katarzyna Cieloszczyk, Małgorzata E. Zujko, Anna Witkowska OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2 Zakład Technologii i Towaroznawstwa Żywności

Bardziej szczegółowo

STOPIEŃ REALIZACJI NORM ŻYWIENIOWYCH U KOBIET O RÓŻNEJ WARTOŚCI WSKAŹNIKA WAGOWO-WZROSTOWEGO

STOPIEŃ REALIZACJI NORM ŻYWIENIOWYCH U KOBIET O RÓŻNEJ WARTOŚCI WSKAŹNIKA WAGOWO-WZROSTOWEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVI, 2013, 2, str. 171 177 Elżbieta Głodek, Marian Gil STOPIEŃ REALIZACJI NORM ŻYWIENIOWYCH U KOBIET O RÓŻNEJ WARTOŚCI WSKAŹNIKA WAGOWO-WZROSTOWEGO Katedra Przetwórstwa i Towaroznawstwa

Bardziej szczegółowo

Ocena sposobu żywienia kobiet uczestniczących w zajęciach fitness na tle aktualnych zaleceń żywieniowych

Ocena sposobu żywienia kobiet uczestniczących w zajęciach fitness na tle aktualnych zaleceń żywieniowych Samolińska Probl Hig Epidemiol W, Kiczorowska 2014, B. 95(2): Ocena 339-345 sposobu żywienia kobiet uczestniczących w zajęciach fitness... 339 Ocena sposobu żywienia kobiet uczestniczących w zajęciach

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Ocena sposobu ywienia pacjentów hemodializowanych i dializowanych otrzewnowo

Ocena sposobu ywienia pacjentów hemodializowanych i dializowanych otrzewnowo PRACE ORYGINALNE Ma³gorzata KARDASZ 1 Jacek MA YSZKO Ewa STEFAÑSKA 1 Lucyna OSTROWSKA 1 Ocena sposobu ywienia pacjentów hemodializowanych i dializowanych otrzewnowo Assessment of dietary habits in hemodialysis

Bardziej szczegółowo

OCENA ŻYWIENIA PACJENTÓW Z PRZEWLEKŁA NIEWYDOLNOŚCIA NEREK LECZONYCH HEMODIALIZA

OCENA ŻYWIENIA PACJENTÓW Z PRZEWLEKŁA NIEWYDOLNOŚCIA NEREK LECZONYCH HEMODIALIZA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 2008, 2, str. 161 167 Elżbieta Kucharska, Joanna Bober 1), Anna Bogacka, Małgorzata Woś OCENA ŻYWIENIA PACJENTÓW Z PRZEWLEKŁA NIEWYDOLNOŚCIA NEREK LECZONYCH HEMODIALIZA Zakład

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Rafał Ilow, Bożena Regulska-Ilow, Jadwiga Biernat, Alicja Kowalisko 1)

Rafał Ilow, Bożena Regulska-Ilow, Jadwiga Biernat, Alicja Kowalisko 1) BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XL, 2007, 3, str. 293 298 Rafał Ilow, Bożena Regulska-Ilow, Jadwiga Biernat, Alicja Kowalisko 1) OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA WYBRANYCH GRUP POPULACJI DOLNOŚLA SKIEJ 50-LATKOWIE Katedra

Bardziej szczegółowo

WARTOŚĆ ODŻYWCZA POSIŁKÓW W DIETACH KOBIET O PRAWIDŁOWEJ I NADMIERNEJ MASIE CIAŁA

WARTOŚĆ ODŻYWCZA POSIŁKÓW W DIETACH KOBIET O PRAWIDŁOWEJ I NADMIERNEJ MASIE CIAŁA ROCZN. PZH 2010, 61, Nr 2, 201-205 WARTOŚĆ ODŻYWCZA POSIŁKÓW W DIETACH KOBIET O PRAWIDŁOWEJ I NADMIERNEJ MASIE CIAŁA NUTRITIONAL VALUE OF MEALS IN THE DIETS OF WOMEN WITH NORMAL AND EXCESSIVE BODY WEIGHT

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚĆI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH KOBIET O PRAWIDŁOWEJ MASIE CIAŁA ORAZ Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ

OCENA ZAWARTOŚĆI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH KOBIET O PRAWIDŁOWEJ MASIE CIAŁA ORAZ Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2009, 4 (65), 286 294 EWA STEFAŃSKA, 1 LUCYNA OSTROWSKA, DANUTA CZAPSKA, JAN KARCZEWSKI OCENA ZAWARTOŚĆI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH KOBIET O PRAWIDŁOWEJ

Bardziej szczegółowo

WARTOŚĆ ENERGETYCZNA I ZAWARTOŚĆ PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH W DIETACH 2 I 3-LETNICH DZIECI UCZĘSZCZAJĄCYCH DO ŻŁOBKÓW W BIAŁYMSTOKU

WARTOŚĆ ENERGETYCZNA I ZAWARTOŚĆ PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH W DIETACH 2 I 3-LETNICH DZIECI UCZĘSZCZAJĄCYCH DO ŻŁOBKÓW W BIAŁYMSTOKU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 380-384 Barbara Smorczewska-Czupryńska, Jolanta Ustymowicz-Farbiszewska, Beata Rygorczuk, Joanna Maksymowicz-Jaroszuk, Jan Karczewski WARTOŚĆ ENERGETYCZNA I

Bardziej szczegółowo

WYBRANE NORMY ŻYWIENIA

WYBRANE NORMY ŻYWIENIA WYBRANE NORMY ŻYWIENIA DLA POPULACJI POLSKIEJ WEDŁUG INSTYTUTU ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA ENERGIA TAB. 1 NORMY NA ENERGIĘ DLA DZIECI I MŁODZIEŻY, USTALONE NA POZIOMIE ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO GRUPY (EER).

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ WITAMIN ROZPUSZCZALNYCH W TŁUSZCZACH W DZIENNEJ RACJI POKARMOWEJ OSÓB Z NYSY I OKOLIC

ZAWARTOŚĆ WITAMIN ROZPUSZCZALNYCH W TŁUSZCZACH W DZIENNEJ RACJI POKARMOWEJ OSÓB Z NYSY I OKOLIC BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 692 698 Elżbieta Grochowska-Niedworok 1, Marta Misiarz 1, Joanna Wyka 1,2, Ewa Malczyk 1,Beata Całyniuk 1, Aleksandra Mamala 1 ZAWARTOŚĆ WITAMIN ROZPUSZCZALNYCH

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ODŻYWIANIA STUDENTEK WYŻSZEJ SZKOŁY KOSMETOLOGII I OCHRONY ZDROWIA W BIAŁYMSTOKU

OCENA SPOSOBU ODŻYWIANIA STUDENTEK WYŻSZEJ SZKOŁY KOSMETOLOGII I OCHRONY ZDROWIA W BIAŁYMSTOKU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 704 708 Katarzyna Socha, Maria H. Borawska, Renata Markiewicz, Wioleta J. Charkiewicz 1) OCENA SPOSOBU ODŻYWIANIA STUDENTEK WYŻSZEJ SZKOŁY KOSMETOLOGII I OCHRONY

Bardziej szczegółowo

Ocena sposobu żywienia dzieci w wieku 10 12 lat o zróżnicowanym stopniu odżywienia

Ocena sposobu żywienia dzieci w wieku 10 12 lat o zróżnicowanym stopniu odżywienia P R A C A O R Y G I N A L N A ISSN 1734 3321 Agnieszka Falkowska, Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska Zakład Dietetyki i Żywienia Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Ocena sposobu żywienia dzieci

Bardziej szczegółowo

W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu

W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu jej zastosowania. IV. Wykaz głównych zaleceń dotyczących

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ ENERGII I WYBRANYCH SKŁADNIKÓW W RACJACH POKARMOWYCH PRZEDSZKOLI Z REJONU WARSZAWSKIEGO

ZAWARTOŚĆ ENERGII I WYBRANYCH SKŁADNIKÓW W RACJACH POKARMOWYCH PRZEDSZKOLI Z REJONU WARSZAWSKIEGO ROCZN. PZH 2011, 62, Nr 2, 181-185 ZAWARTOŚĆ ENERGII I WYBRANYCH SKŁADNIKÓW W RACJACH POKARMOWYCH PRZEDSZKOLI Z REJONU WARSZAWSKIEGO ENERGY AND SELECTED NUTRIENTS CONTENT IN PRE-SCHOOL CHILDREN DIET OF

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Edyta Balejko Przedmiot: Żywienie człowieka Ćwiczenie nr 5 Temat: Wskaźniki oceny wartości odżywczej białek

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Podstawy zdrowego żywienia Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Mgr inż. Ewelina Trojanowska Zespół dydaktyczny Mgr inż. Ewelina Trojanowska Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ WAPNIA I ŻELAZA ORAZ ICH GŁÓWNE ŹRÓDŁA W DIECIE MĘŻCZYZN W OKRESIE 21-LETNIEJ OBSERWACJI

ZAWARTOŚĆ WAPNIA I ŻELAZA ORAZ ICH GŁÓWNE ŹRÓDŁA W DIECIE MĘŻCZYZN W OKRESIE 21-LETNIEJ OBSERWACJI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 420-427 Angelika Edyta Charkiewicz, Bogusław Poniatowski, Maria Karpińska, Janusz Korecki, Jacek Jamiołkowski, Andrzej Szpak ZAWARTOŚĆ WAPNIA I ŻELAZA ORAZ ICH

Bardziej szczegółowo

Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych WIEDZA

Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych WIEDZA Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie w zdrowiu i chorobie Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 K_W02

Bardziej szczegółowo

PRACE ORYGINALNE. Ocena sposobu żywienia osób po 60. roku życia pochodzących z Jodłowa i Nadziejowa

PRACE ORYGINALNE. Ocena sposobu żywienia osób po 60. roku życia pochodzących z Jodłowa i Nadziejowa PRACE ORYGINALNE Piel. Zdr. Publ. 2014, 4, 3, 219 226 ISSN 2082-9876 Copyright by Wroclaw Medical University Ewa Malczyk A G, Marzena Zołoteńka-Synowiec A, E, F, Beata Całyniuk A, E, F, Wioleta Guzik A

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu kształcenia na studiach wyższych. Nazwa Wydziału. Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia.

Sylabus modułu kształcenia na studiach wyższych. Nazwa Wydziału. Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia. Załącznik nr 4 do zarządzenia nr 12 Rektora UJ z 15 lutego 2012 r. Sylabus modułu kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia Wydział lekarski

Bardziej szczegółowo

Zaburzenie równowagi energetycznej

Zaburzenie równowagi energetycznej Otyłość dzieci i młodzieży czy można jej zapobiec? Dr n. med. Andrea Horvath Dr n. med. Piotr Dziechciarz Klinika Pediatrii WUM Zaburzenie równowagi energetycznej wyrażonej nadmiernym odkładaniem tkanki

Bardziej szczegółowo

WARTOŚĆ ODŻYWCZA CAŁODZIENNYCH POSIŁKÓW 10. LETNICH DZIECI O ZRÓŻNICOWANEJ MASIE CIAŁA

WARTOŚĆ ODŻYWCZA CAŁODZIENNYCH POSIŁKÓW 10. LETNICH DZIECI O ZRÓŻNICOWANEJ MASIE CIAŁA ROCZN. PZH 2011, 62, Nr 4, 419-425 WARTOŚĆ ODŻYWCZA CAŁODZIENNYCH POSIŁKÓW 10. LETNICH DZIECI O ZRÓŻNICOWANEJ MASIE CIAŁA NUTRITIONAL VALUE OF DAILY FOOD RATIONS IN 10. YEAR OLD CHILDREN WITH DIFFERENT

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU LAT Z TERENU WROCŁAWIA*)

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU LAT Z TERENU WROCŁAWIA*) BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVIII, 2015, 4, str. 718 723 Dominika Mazurek, Joanna Wyka, Anna Broniecka, Ewa Piotrowska, Monika Bronkowska, Jadwiga Biernat OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU 10 12 LAT Z

Bardziej szczegółowo

Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia

Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia Niedożywienie może występować u osób z nadwagą (powyżej 120% masy należnej) niedowagą (poniżej 80%

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

ZASPOKOJENIE POTRZEB ŻYWIENIOWYCH W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH REPREZENTUJĄCYCH RÓŻNE FAZY CYKLU ROZWOJU RODZINY

ZASPOKOJENIE POTRZEB ŻYWIENIOWYCH W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH REPREZENTUJĄCYCH RÓŻNE FAZY CYKLU ROZWOJU RODZINY ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 363-370 MARLENA PIEKUT, JUSTYNA ZWIERZYK ZASPOKOJENIE POTRZEB ŻYWIENIOWYCH W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH REPREZENTUJĄCYCH RÓŻNE FAZY CYKLU ROZWOJU RODZINY FULFILLING NUTRITION NEEDS

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż,

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Główny Inspektorat Sanitarny i Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów

Bardziej szczegółowo

PORADNICTWO DIETETYCZNE Wykład 2

PORADNICTWO DIETETYCZNE Wykład 2 PORADNICTWO DIETETYCZNE Wykład 2 Funkcje żywności Społeczne aspekty zaburzeń żywieniowych na przykładzie głodu pozornego, utajonego i otyłości Standardy postępowania dietetycznego z pacjentem otyłym Prowadzący:

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Wydział Lekarski, Zakład Higieny i Dietetyki UJCM. Zakład Higieny i Dietetyki. Podstawy żywienia człowieka

Wydział Lekarski, Zakład Higieny i Dietetyki UJCM. Zakład Higieny i Dietetyki. Podstawy żywienia człowieka Załącznik nr 4 do zarządzenia nr 12 Rektora UJ z 15 lutego 2012 r. Sylabus modułu kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia Wydział Lekarski,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 48-53 2009

Bardziej szczegółowo

WPŁYW SUPLEMENTACJI PREPARATAMI WITAMINOWO-MINERALNYMI NA CAŁKOWITE POBRANIE WAPNIA I MAGNEZU W GRUPIE STUDENTÓW LUBELSKICH UCZELNI

WPŁYW SUPLEMENTACJI PREPARATAMI WITAMINOWO-MINERALNYMI NA CAŁKOWITE POBRANIE WAPNIA I MAGNEZU W GRUPIE STUDENTÓW LUBELSKICH UCZELNI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIII, 2010, 3, str. 287 292 Zbigniew Marzec, Wojciech Koch, Agnieszka Marzec WPŁYW SUPLEMENTACJI PREPARATAMI WITAMINOWO-MINERALNYMI NA CAŁKOWITE POBRANIE WAPNIA I MAGNEZU W GRUPIE

Bardziej szczegółowo

Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem aplikacji internetowej Nutri-Day

Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem aplikacji internetowej Nutri-Day Pac Probl A, Hig Sochacka-Tatara Epidemiol 2010, E, Majewska 91(3): 419-424 R. Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem aplikacji internetowej... 419 Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejszy temat: DLACZEGO DIETY NIE DZIAŁAJĄ Statystyki otyłości i chorób w Polsce: 61,6% mężczyzn ma nadwagę lub otyłość. 50,3% kobiet ma nadwagę lub otyłość. Na przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia człowieka, kierunek: nauki o rodzinie; III rok; studia stacjonarne I stopnia

Podstawy żywienia człowieka, kierunek: nauki o rodzinie; III rok; studia stacjonarne I stopnia PODSTAWY ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Obszar kształcenia: nauki humanistyczne Status przedmiotu: Obligatoryjny Grupa przedmiotów: B-przedmiot kierunkowy Kod ECTS: 01341-10-B Kierunek studiów: Nauki o rodzinie Specjalność:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia człowieka, kierunek: nauki o rodzinie; III rok; studia stacjonarne I stopnia

Podstawy żywienia człowieka, kierunek: nauki o rodzinie; III rok; studia stacjonarne I stopnia PODSTAWY ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Obszar kształcenia: nauki humanistyczne Status przedmiotu: Obligatoryjny Grupa przedmiotów: B-przedmiot kierunkowy Kod ECTS: 01341-10-B Kierunek studiów: Nauki o rodzinie Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić?

Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić? Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić? Co zawdzięczamy nerkom? Działanie nerki można sprowadzić do działania jej podstawowego elementu funkcjonalnego, czyli nefronu. Pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego

Bardziej szczegółowo

OCENA WARTOŚCI ENERGETYCZNEJ I ODŻYWCZEJ DIET NA PRZYKŁADZIE WYBRANEGO SZPITALA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

OCENA WARTOŚCI ENERGETYCZNEJ I ODŻYWCZEJ DIET NA PRZYKŁADZIE WYBRANEGO SZPITALA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 434-441 Beata Całyniuk, Elżbieta Grochowska-Niedworok, Marta Misiarz, Renata Podniesińska OCENA WARTOŚCI ENERGETYCZNEJ I ODŻYWCZEJ DIET NA PRZYKŁADZIE WYBRANEGO

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Stanowisko dotyczące rozpoznawania oraz postępowania w przypadku niedożywienia dorosłych chorych z przewlekłą chorobą nerek

Stanowisko dotyczące rozpoznawania oraz postępowania w przypadku niedożywienia dorosłych chorych z przewlekłą chorobą nerek Forum Nefrologiczne 2010, tom 3, nr 2, 138 142 Copyright 2010 Via Medica ISSN 1899 3338 STANOWISKA, ZALECENIA, STANDARDY www.fn.viamedica.pl Stanowisko dotyczące rozpoznawania oraz postępowania w przypadku

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

OCENA PODAŻY PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH ORAZ WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIET REDUKCYJNYCH W WYBRANYCH CZASOPISMACH DLA KOBIET

OCENA PODAŻY PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH ORAZ WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIET REDUKCYJNYCH W WYBRANYCH CZASOPISMACH DLA KOBIET BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVIII, 2015, 1, str. 25 31 Maciej Bienkiewicz, Ewa Bator, Monika Bronkowska OCENA PODAŻY PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH ORAZ WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIET REDUKCYJNYCH W WYBRANYCH

Bardziej szczegółowo

Pierwsi pacjenci z cukrzycą leczeni powtarzanymi dializami

Pierwsi pacjenci z cukrzycą leczeni powtarzanymi dializami KONFERENCJA PRASOWA WARSZAWA 04.03.2010 LECZENIE NERKOZASTĘPCZE Prof. Bolesław Rutkowski Katedra i Klinika Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Gdański Uniwersytet Medyczny 1 Pierwsi pacjenci

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO Rocz Panstw Zakl Hig 2012, 63, Nr 3, 313-318 OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO EVALUATION OF THE NUTRITION MODEL IN STUDENTS OF UNIVERSITY IN RZESZOW Elżbieta Głodek, Marian Gil

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

ROLA SUPLEMENTACJI W UZUPEŁNIANIU NIEDOBORÓW WITAMIN I SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W DIECIE POLAKÓW, OBJĘTYCH BADANIEM WOBASZ**

ROLA SUPLEMENTACJI W UZUPEŁNIANIU NIEDOBORÓW WITAMIN I SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W DIECIE POLAKÓW, OBJĘTYCH BADANIEM WOBASZ** BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 28, 3, str. 34 Elżbieta Sygnowska, Anna Waśkiewicz* ROLA SUPLEMENTACJI W UZUPEŁNIANIU NIEDOBORÓW WITAMIN I SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W DIECIE POLAKÓW, OBJĘTYCH BADANIEM WOBASZ**

Bardziej szczegółowo

ZACHOWAJ RÓWNOWAGĘ. Kierownik Projektu prof. dr hab. Mirosław Jarosz

ZACHOWAJ RÓWNOWAGĘ. Kierownik Projektu prof. dr hab. Mirosław Jarosz Projekt KIK/34: Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i aktywności fizycznej ZACHOWAJ RÓWNOWAGĘ Kierownik Projektu prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

WARZYWA I OWOCE ŹRÓDŁEM WITAMIN I SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W DIECIE STUDENTEK DIETETYKI

WARZYWA I OWOCE ŹRÓDŁEM WITAMIN I SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W DIECIE STUDENTEK DIETETYKI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIX, 2016, 2, str. 145 151 Alicja Kucharska, Natalia Oleksiak, Beata Sińska, Magdalena Zegan, Ewa Michota-Katulska WARZYWA I OWOCE ŹRÓDŁEM WITAMIN I SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W DIECIE

Bardziej szczegółowo

Dietetyka w fizjoterapii. mgr E. Potentas. 2 ECTS F-2-P-DF-14 Forma studiów /liczba godzin studia /liczba punktów ECTS:

Dietetyka w fizjoterapii. mgr E. Potentas. 2 ECTS F-2-P-DF-14 Forma studiów /liczba godzin studia /liczba punktów ECTS: Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚCI MAKROSKŁADNIKÓW W DIECIE MĘŻCZYZN W WIEKU ŚREDNIM ORAZ STOPNIA REALIZACJI ICH POTRZEB ENERGETYCZNYCH

OCENA ZAWARTOŚCI MAKROSKŁADNIKÓW W DIECIE MĘŻCZYZN W WIEKU ŚREDNIM ORAZ STOPNIA REALIZACJI ICH POTRZEB ENERGETYCZNYCH BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 620 624 Dariusz Włodarek, Agnieszka Gurtatowska OCENA ZAWARTOŚCI MAKROSKŁADNIKÓW W DIECIE MĘŻCZYZN W WIEKU ŚREDNIM ORAZ STOPNIA REALIZACJI ICH POTRZEB ENERGETYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

NORMY śywienia CZŁOWIEKA Normy Ŝywienia człowieka

NORMY śywienia CZŁOWIEKA Normy Ŝywienia człowieka NORMY śywienia CZŁOWIEKA Normy Ŝywienia człowieka to standardy określające takie ilości energii i składników odŝywczych, które zgodnie z aktualnym stanem wiedzy, uznaje się za wystarczające dla zaspokojenia

Bardziej szczegółowo

Kwasy tłuszczowe nasycone, a choroba układu krążenia

Kwasy tłuszczowe nasycone, a choroba układu krążenia Kwasy tłuszczowe nasycone, a choroba układu krążenia Broszura informacyjna IDF (Factsheet) kwiecień 2016 Uwaga krajowa: tłumaczenie na język polski zostało sfinansowane ze środków FUNDUSZU PROMOCJI MLEKA

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚCI BIAŁKA, TŁUSZCZÓW I WĘGLOWODANÓW W DZIENNEJ RACJI POKARMOWEJ STUDENTÓW AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ

OCENA ZAWARTOŚCI BIAŁKA, TŁUSZCZÓW I WĘGLOWODANÓW W DZIENNEJ RACJI POKARMOWEJ STUDENTÓW AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ ROCZN. PZH, 2001, 52, NR 3, 247 256 LUCYNA OSTROWSKA, DANUTA CZAPSKA, JAN KARCZEWSKI OCENA ZAWARTOŚCI BIAŁKA, TŁUSZCZÓW I WĘGLOWODANÓW W DZIENNEJ RACJI POKARMOWEJ STUDENTÓW AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku Pielęgniarstwo Studia I stopnia stacjonarne I (stacjonarne) II (stacjonarne)

Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku Pielęgniarstwo Studia I stopnia stacjonarne I (stacjonarne) II (stacjonarne) Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Rok studiów Semestr Moduły wprowadzające / wymagania wstępne i dodatkowe Nazwa modułu (przedmiotu lub grupa przedmiotów): Typ modułu/

Bardziej szczegółowo