OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ"

Transkrypt

1 BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 1, str Małgorzata Kardasz, Lucyna Ostrowska, Ewa Stefańska OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ Zakład Dietetyki i Żywienia Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Kierownik: dr hab. n. med. L. Ostrowska W pracy oceniono wartość energetyczną dziennych racji pokarmowych oraz zawartość głównych składników odżywczych pacjentów hemodializowanych z należną masą ciała, nadwagą i otyłością. Wykazano, iż dzienne racje pokarmowe kobiet i mężczyzn we wszystkich badanych grupach cechowały niewłaściwe proporcje w spożyciu białka, tłuszczów, węglowodanów oraz błonnika pokarmowego. Hasła kluczowe: hemodializa, żywienie, otyłość, dorośli. Key words: hemodialysis, nutrition, obesity, adults. W ciągu ostatnich lat obserwuje się wzrost częstości występowania przewlekłej choroby nerek, co przyczyniło się do konieczności stosowania na coraz większą skalę leczenia nerkozastępczego. Do uszkodzenia tego narządu przyczynia się wiele schorzeń, ale wiele dowodów wskazuje na to, iż w patogenezie uszkodzenia nerek istotną rolę odgrywa nadmierna masa ciała (1). Ma to ogromne znaczenie w czasach, kiedy nadwaga i otyłość staje się jednym z najistotniejszych problemów społecznych i indywidualnych. Otyłość prowadzi do wzrostu przepływu krwi przez nerki i filtracji kłębuszkowej w następstwie rozszerzenia naczyń doprowadzających kłębuszków nerkowych, co stanowi prawdopodobnie konsekwencję zwiększenia resorpcji zwrotnej sodu w pętli Henlego (1, 2). Zaburzenia te wiążą się ze stwierdzonym u osób otyłych wzrostem insulinooporności, wzmożoną aktywnością układu renina angiotensyna aldosteron oraz wzrostem ciśnienia w obrębie jamy brzusznej, które może prowadzić do wzrostu wewnątrznerkowego ciśnienia hydrostatycznego (1, 2). Główną przyczyną nadwagi i otyłości są nieprawidłowe nawyki żywieniowe oraz mała aktywność fizyczna. Brak równowagi w ustroju między dowozem wartości energetycznej diety i wydatkiem energii prowadzi do powiększania masy tkanki tłuszczowej. Prawidłowe żywienie w okresie leczenia nerkozastępczego odgrywa bardzo ważną rolę, ponieważ zaburzenia odżywiania mogą wywierać negatywny wpływ na przebieg dializ, samopoczucie oraz stan kliniczny pacjenta. Dlatego pacjenci poddani dializie powinni zapewnić organizmowi odpowiednią wartość energetyczną, ilość składników odżywczych takich jak białko, tłuszcze, węglowodany, witaminy, makroelementy i mikroelementy, oraz właściwą ilość płynów.

2 Nr 1 Żywienie pacjentów hemodializowanych 83 Celem pracy była ocena sposobu żywienia kobiet i mężczyzn hemodializowanych z normowagą, nadwagą i otyłością z uwzględnieniem wartości energetycznej dziennych racji pokarmowych oraz zawartości głównych składników odżywczych (białek, tłuszczów i węglowodanów) oraz błonnika pokarmowego. MATERIAŁ I METODY Badaniami objęto 85 chorych hemodializowanych z województwa podlaskiego leczonych w Klinice Nefrologii i Transplantologii z Ośrodkiem Dializ w Białymstoku. Na podstawie wskaźnika masy ciała BMI (kg/m 2 ) oceniono stan odżywienia badanych, a następnie dokonano podziału na badane grupy; wśród kobiet: grupa z należną masą ciała (BMI 24,9 kg/m 2, grupa K 1), z nadwagą (BMI 25,0 kg/m 2 29,9 kg/m 2, grupa K 2) i z otyłością (BMI 30,0 kg/m 2, grupa K 3) a wśród mężczyzn: grupa z należną masą ciała (BMI 24,9 kg/m 2, grupa M 1), z nadwagą (BMI 25,0 kg/m 2 29,9 kg/m 2, grupa M 2) i z otyłością (BMI 30,0 kg/m 2, grupa M 3). Następnie badane cechy poddano ocenie statystycznej pomiędzy grupami w obrębie danej płci. Średni wiek w grupie kobiet z należną masą ciała wynosił 62,6 ± 13,1 lat, w grupie kobiet z nadwagą 64,4 ± 13,7 lat, a w grupie kobiet z otyłością 64 ± 11,6 lat. Średni wiek mężczyzn w grupie z należną masą ciała wynosił 64,8 ± 14,5 lat, w grupie mężczyzn z nadwagą 68,3 ± 12,2 lat, a w grupie mężczyzn z otyłością 68,1 ± 9,9 lat. Do oceny sposobu żywienia chorych dializowanych wykorzystano metodę wywiadu 24 godz. obejmującego dzień poprzedzający dializy. W celu prawidłowego i rzetelnego podawania informacji o wielkości spożywanych porcji pacjent posłużył się Albumem fotografii produktów i potraw ilustrujący gramaturę spożytych posiłków (3). Wartość energetyczną oraz spożycie głównych składników odżywczych analizowano za pomocą programu komputerowego Dietetyk 2 Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie. Otrzymane wyniki wartości energetycznej i białka porównano wg norm The European Society for Enteral and Parenteral Nutrition (4), tłuszczów i węglowodanów wg European Dialysis and Transplant Nurses Association/European Renal Care Association (5), natomiast w przypadku cholesterolu i błonnika pokarmowego odniesiono do zalecanych norm żywieniowych (6). Analizę statystyczną wyników przeprowadzono za pomocą programu komputerowego Statistica 7,1 wykorzystując test t dla dwóch prób niezależnych oraz test U dla dwóch wskaźników struktury. Obliczenia statystyczne wykonano na poziomie istotności p < 0,05. WYNIKI I ICH OMÓWIENIE W badanej grupie osób prawidłową masę ciała miało 38,1% kobiet (n = 16) grupa K 1 i 41,9% mężczyzn (n = 18) grupa M 1 hemodializowanych, nadwaga występowała u 40,5% kobiet (n = 17) grupa K 2 i 39,5% mężczyzn (n = 17) grupa M 2, a otyłość u 21,4% kobiet (n = 9) grupa K 3 i 18,6% mężczyzn (n = 8) grupa M 3. W badaniach Siddiqui i współpr. (7) wśród pacjentów hemodializo-

3 84 M. Kardasz i inni Nr 1 wanych 57,8% stanowiły osoby z należną masą ciała, a 37,5% z niedowagą. Badania przeprowadzone przez Bossola i współpr. (8) wykazały, że najwięcej pacjentów hemodializowanych było z prawidłową masą ciała 50,0%, następnie z nadwagą 30,2% i otyłością 17,2%, a przedstawicielem najmniej licznej grupy byli pacjenci z niedowagą 2,6%. Postorino i współpr. (9) dowodzą, że niedożywienie może być maskowane podwyższonym wskaźnikiem BMI. Otyłość jest czynnikiem ryzyka zwiększonej chorobowości i śmiertelności w populacji ogólnej, ponieważ ma niekorzystny wpływ na progresję niewydolności nerek i wzrost ryzyka występowania nadciśnienia tętniczego (10, 11). Natomiast u osób leczonych hemodializą bardziej niekorzystnym czynnikiem rokowniczym jest obecność niedowagi niż nadwagi i otyłości (12) tab. I. Istotną rolę wśród pacjentów hemodializowanych odgrywa prawidłowo zbilansowana dieta, dlatego dostarczenie odpowiedniej wartości energetycznej oraz składników odżywczych pozwala na utrzymanie dobrego stanu odżywienia. Tymczasem w grupie badanych zaobserwowano niekorzystną tendencję dostarczania niskiej kaloryczności ze spożywanych dziennych racji pokarmowych. Bardzo ważne jest utrzymanie odpowiedniej podaży kalorii u chorych hemodializowanych, ponieważ niska wartość energetyczna dziennej racji pokarmowej ogranicza przyswajanie białka, a wysoka oszczędza własne zasoby i ułatwia przyswajanie spożytych białek. Wartość energetyczną oraz zawartość podstawowych składników odżywczych w dziennych racjach pokarmowych badanych pacjentów hemodializowanych przedstawiono w tabeli I. Średnia wartość energetyczna dziennej racji pokarmowej (dzrp) we wszystkich grupach badanych kobiet była niższa od zaleceń żywieniowych pomimo występowania nadwagi i otyłości, i wynosiła kolejno: śr. 1580,7 ± 833,5 kcal/ dobę w grupie kobiet K 1 (70,2% realizacji normy), śr. 1410,0 ± 544,5 kcal/dobę w grupie kobiet K 2 (62,6% realizacji normy), śr. 1065,0 ± 451,4 kcal/dobę w grupie kobiet K 3 (47,3% realizacji normy). Różnice wartości energetycznych dzrp wszystkich grup badanych kobiet są statystycznie nieistotne. Średnia wartość energetyczna dziennej racji pokarmowej we wszystkich grupach badanych mężczyzn wynosiła: śr. 2236,3 ± 922,6 kcal/dobę w grupie mężczyzn M 1, śr. 1897,0 ± 894,6 kcal/dobę w grupie mężczyzn M 2, śr. 1936,0 ± 1163,7 kcal/ dobę w grupie mężczyzn M 3. Jedynie wśród mężczyzn z prawidłową masą ciała średnie zapotrzebowanie energetyczne mieściło się w zalecanych normach i wynosiło 99,4% realizacji normy. Wartość energetyczna całodziennej racji pokarmowej mężczyzn z nadwagą stanowiło 84,3% realizacji normy. Natomiast wśród mężczyzn z otyłością stwierdzono 86,0% realizacji normy na energię. Różnice wartości energetycznych dzrp wszystkich grup badanych mężczyzn poddanych hemodializie nie były istotne statystycznie. Badania Lou i współpr. (13) wykazały również tendencję do dostarczania niskiej kaloryczności spożywanych diet przez pacjentów hemodializowanych, gdzie dzienna średnia wartość energetyczna w racjach pokarmowych wynosiła śr. 2018,5 ± 104,0 kcal/dobę (29,5 ± 2,1 kcal/kg/d 84% realizacji normy), natomiast w badaniach Rocco i współpr. (14) śr ± 636 kcal/dobę. Niniejsze badania wykazały niższą wartość energetyczną diet kobiet i mężczyzn z nadwagą i otyłością niż u kobiet i mężczyzn z prawidłową masą ciała. Ocena wartości odżywczej dziennych racji pokarmowych wykazała, że średnie spożycie białka wśród wszystkich badanych kobiet było niskie. Najniższe średnie

4 Nr 1 Żywienie pacjentów hemodializowanych 85 Tabela I. Wartość energetyczna oraz zawartość podstawowych składników odżywczych w dziennych racjach pokarmowych badanych pacjentów hemodializowanych Table I. The energetic value and the content of basic nutrients in the daily food rations of the study hemodialysis patients Składnik Wskaźniki Energia (kcal/ dobę) Białko Tłuszcz Węglowodany Błonnik normowaga n =1 6 Grupa hemodializowanych kobiety n=42 mężczyźni n=43 nadwaga n = 17 otyłość n = 9 normowaga n = 18 nadwaga n = 17 otyłość n = 8 Średnia ± SD 1580,7±833,5 1410,0±544,5 1065,0±451,4 2236,3±922,6 1897,0±894,6 1936,0±1163,7 Min. Max. 632,4 3300,3 533,0 2399,0 353,0 1726,0 403,0 3781,0 594,0 4300,0 748,0 4471,0 Norma % realizacji normy 70,2 62,6 47,3 99,4 84,3 86,0 Średnia ± SD 52,8±29,5 50,6±16,0 41,2±22,4 82,3±44,8 67,2±29,8 62,5±27,7 Min. Max. 15,1 133,9 17,9 81,8 12,5 75,7 19,4 167,9 20,3 122,7 17,8 97,6 Norma % realizacji normy 57,4 55,0 44,8 89,4 73,0 67,9 Średnia ± SD 74,1 2 ±52,4 65,9 3 ±33,7 35,3 2, 3 ±15,5 103,3±52,1 86,5±56,9 96,2±90,3 Min. Max. 16,3 203,9 24,7 133,5 11,2 64,9 13,9 211,9 20,2 251,7 42,1 313,2 Norma % realizacji normy 87,2 77,5 41,5 121,5 101,7 113,2 Średnia ± SD 187,7±99,6 165,3±68,6 154,5±71,9 261,1±126,3 230,6±116,6 220,6±115,0 Min. Max. 57,2 476,3 29,6 289,1 57,1 282,1 50,8 572,4 93,5 508,1 55,9 380,3 Norma % realizacji normy 53,6 47,2 44,1 74,6 65,8 63,0 Średnia ± SD 12,7±5,1 12,3±6,2 10,5±4,6 17,6±9,7 18,8±7,5 15,5±8,2 Min. Max. 6,2 24,1 1,7 25,7 5,8 21,1 1,6 39,6 5,4 32,1 5,3 27,8 Norma % realizacji normy 42,3 41,0 35,0 58,6 62,6 51,6 Zalecane spożycie >35 (kcal/kg/dobę) ,2 1,4 (g/kg nmc/dobę) % % Różnice znamienne statystycznie między grupami z normowagą i nadwagą dla p< 0,05 (kobiety); różnice znamienne statystycznie między grupami z normowagą i otyłością dla p< 0,05 (kobiety); różnice znamienne statystycznie między grupami z nadwagą i otyłością dla p< 0,05 (kobiety); różnice znamienne statystycznie między grupami z normowagą i nadwagą dla p< 0,05 (mężczyźni); różnice znamienne statystycznie między grupami z normowagą i otyłością dla p< 0,05 (mężczyźni); różnice znamienne statystycznie między grupami z nadwagą i otyłością dla p< 0,05 (mężczyźni).

5 86 M. Kardasz i inni Nr 1 spożycie białka stwierdzono u kobiet hemodializowanych z otyłością (41,2 ± 22,4 g/dobę), co stanowiło 44,8% realizacji normy. Również średnie spożycie białka u wszystkich badanych mężczyzn było niewystarczające (śr. 82,3 ± 44,8 g/dobę w grupie mężczyzn z należną masą ciała, śr. 67,2 ± 29,8 g/dobę w grupie mężczyzn z nadwagą, śr. 62,5 ± 27,7 g/dobę w grupie mężczyzn z otyłością). Udział energii pochodzącej z białka w dziennej racji pokarmowej w grupach badanych kobiet wynosił od 13,4% (nie realizowano normy na białko) do 15,4% (nieznacznie nie realizowano normy na białko), natomiast u mężczyzn hemodializowanych od 12,7% do 14,7% i także nie realizowano normy na białko. Podobnie jak w grupie kobiet hemodializowanych z otyłością tak w grupie mężczyzn hemodializowanych z otyłością było najniższe średnie spożycie białka i wynosiło 67,9% realizacji normy. W obu badanych grupach kobiet i mężczyzn hemodializowanych średnie spożycia białka nie było istotne statystycznie. Morais i współpr. (15) również wykazali, iż średnie spożycie białka przez pacjentów hemodializowanych było niewystarczające i wynosiło śr. 74,3 ± 16,6 g/dobę, a udział energii pochodzącej z białka wynosił 20,2 ± 4,5%. Lacquaniti i współpr. (16) oraz Raffaitin i współpr. (17) dowodzą, iż zmniejszenie spożycia bogatoenergetycznych i bogatobiałkowych składników odżywczych bezpośrednio wpływa na nieprawidłowy stan odżywienia u znacznego odsetka chorych. W przeprowadzonych badaniach wykazano, iż średnie spożycie tłuszczu we wszystkich grupach badanych kobiet hemodializowanych było niewystarczające, ale w grupie kobiet z otyłością (śr. 35,3 ± 15,5 g/dobę) było istotnie niższe w porównaniu ze spożyciem tego składnika pokarmowego przez kobiety z nadwagą (śr. 35,3 ± 15,5 vs śr. 65,9 ± 33,7 g/dobę, p < 0,02) oraz w porównaniu z średnim spożyciem tłuszczu przez kobiety z należną masą ciała (śr. 35,3 ± 15,5 g/dobę vs śr. 74,1 ± 52,4 g/dobę, p < 0,04). Średnie spożycie tłuszczu w diecie mężczyzn hemodializowanych było wyższe niż u kobiet hemodializowanych, ale zgodne z zalecanym zapotrzebowaniem (w grupie M 2 śr. 86,5 ± 56,9 g/dobę, w grupie M 3 śr. 96,2 ± 90,3 g/dobę), nieznacznie zostało przekroczone średnie spożycie tłuszczu u mężczyzn w grupie M 1 śr. 103,3 ± 52,1 g/dobę (nie było różnic istotnych statystycznie we wszystkich grupach badanych mężczyzn hemodializowanych). Średni procent energii pochodzącej z tłuszczów u kobiet hemodializowanych w grupie K 1 (42,2%) i K 2 (42,0%) przekraczał zalecane normy, natomiast kobiety z grupy K 3 dostarczały 29,8% średniej energii pochodzącej z tłuszczów. We wszystkich grupach mężczyzn hemodializowanych średni procent energii pochodzącej z tłuszczów przewyższał zalecane normy (w grupie M 1 41,6%, w grupie M 2 41,0%, w grupie M 3 44,7%). W badaniach Morais i współpr. (15) wykazano niskie spożycie tłuszczu przez pacjentów hemodializowanych śr. 37,9±25,3 g/dobę, co stanowiło 23,2 ± 15,5% średniej energii pochodzącej z tłuszczów. Niezadowalająca była średnia zawartość węglowodanów w dziennej racji pokarmowej pacjentów leczonych nerkozastępczo zarówno wśród kobiet jak i mężczyzn (w grupie K 1 śr. 187,7 ± 99,6 g/dobę, w grupie K 2 śr. 165,3 ± 68,6 g/dobę, w grupie K 3 śr. 154,5 ± 71,9 g/dobę, w grupie M 1 261,1 ± 126,3 g/dobę, w grupie M 2 230,6 ± 116,6 g/dobę, w grupie M 3 220,6 ± 115,0 g/dobę). Nie obserwowano różnic istotnych statystycznie we wszystkich badanych grupach kobiet oraz mężczyzn. Średni procent energii pochodzący z węglowodanów wśród

6 Nr 1 Żywienie pacjentów hemodializowanych 87 kobiet i mężczyzn hemodializowanych w grupie z należną masą ciała (grupa K 1 47,5%, grupa M 1 46,7%) i nadwagą (grupa K 2 46,9%, grupa M 2 48,6%) był nieznacznie niższy od zalecanych norm. Natomiast u kobiet hemodializowanych w grupie z otyłością wartość ta wynosiła 58%, czyli przekraczała zalecane normy, a wśród mężczyzn w grupie z otyłością stanowiła 45,6% i była najniższa. Niedostateczne spożycie węglowodanów ogółem u pacjentów hemodializowanych odnotowano również w badaniach innych autorów (15, 18, 19). U pacjentów leczonych nerkozastępczo często dochodzi do niedoborów błonnika pokarmowego spowodowane ograniczeniem spożycia owoców i warzyw, co też wykazano w badaniach własnych. Średnie spożycie błonnika w grupie kobiet hemodializowanych wynosiło od 10,5 ± 4,6 g/dobę do 12,7 ± 5,0 g/dobę. Niezadowalająca była również średnia zawartość błonnika pokarmowego w dziennej racji pokarmowej mężczyzn leczonych hemodializami (od 15,5 ± 8,2 g/dobę do 18,8 ± 7,5 g/dobę). Najniższe spożycie błonnika pokarmowego było u kobiet i u mężczyzn w grupie z otyłością (różnice nieistotne statystycznie we wszystkich grupach badanych kobiet oraz mężczyzn poddanych hemodializie). Podobne wyniki uzyskali Yasuda i współpr. (20) oraz Małgorzewicz i współpr. (21). WNIOSKI 1. Nie stwierdzono różnic istotnych statystycznie w zawartości poszczególnych składników odżywczych (jedynie całodzienne racje pokarmowe kobiet z otyłością charakteryzowały się istotnie niższą zawartością tłuszczów ogółem w porównaniu z racjami pokarmowymi kobiet z nadwagą i należną masą ciała) w dziennych racjach pokarmowych kobiet i mężczyzn z należną masą ciała, nadwagą i otyłością. 2. W trakcie szkoleń pacjentów należałoby zwrócić szczególną uwagę na zwiększenie zawartości białka, węglowodanów złożonych (w tym błonnika pokarmowego). 3. Wyniki badań wskazują na potrzebę edukacji żywieniowej we wszystkich badanych grupach hemodializowanych kobiet i mężczyzn niezależnie od ich stanu odżywienia ze względu na licznie popełniane błędy żywieniowe w spożyciu głównych składników odżywczych. M. Kardasz, L. Ostrowska, E. Stefańska ASSESSMENT OF DIETARY HABITS IN HEMODIALYSIS PATIENTS WITH NORMAL MASS, OVERWEIGHT AND OBESITY Summary The study involved 85 haemodialysed patients who, based on BMI (kg/m 2 ), were allocated into three research groups of women: normal-weight group n =16 (38,1%), overweight group n= 17 (40,5%) and obesity group n = 9 (21,4%) and 3 groups of men: normal-weight group n = 18 (41,9%), overweight group n = 17 (39,5%) and obesity group n = 8 (18,6%). The evaluation of daily food rations was based on a 24-hour recall (according to energetic value and the content of basic nutrients). Daily food rations were analysed using the computer program Dietetyk 2 of the Institute of Food and Nutrition in Warsaw.

7 88 M. Kardasz i inni Nr 1 Calculations were performed using the Statistica 7.1 program. The diet was characterized by low energetic value and low contents of proteins, carbohydrates and dietary fiber in all the study groups of women and men irrespective of nutrition status. High dietary contents of fats was observed in all the study groups of men but low in all the study groups of women. The mean intake of fat in the daily food rations of women with normal weight (74,1±52,4 g/day) and overweight (65,9±33,7 g/day) were found to have a significantly higher as compared to the mean intake of fat in the daily food rations of hemodialysed women with obesity (35,3±15,5 g/day). PIŚMIENNICTWO 1. Praga M., Morales E.: Obesity, proteinuria and progression of renal failure. Curr. Opin. Nephrol. Hypertens., 2006; 15: Sandhu J. S., Singla M., Ahuja A., Soni A., Chopra P.: Renal Risks of Obesity. JIACM, 2004; 5(4): Szponar L., Wolnicka K., Rychlik E.: Album fotografii produktów i potraw. Wydanie IŻŻ, Warszawa Cano N., Fiaccadori E., Tesinky P. et al.:. ESPEN Guidelines on enteral nutrition: adult renal failure. Clinical Nutrition, 2006; 25: European Guidelines for the Nutritional Care of Adult Renal Patients. EDTNA/ERCA, 2002: Jarosz M., Bułhak Jachymczyk B.: Normy żywienia człowieka. Podstawy prewencji otyłości i chorób niezakaźnych. Wyd. PZWL, Warszawa, Siddiqui U.A., Halim A., Hussain T.: Nutritional profile and inflammatory status of stable chronic hemodialysis patients at nephrology department, military hospital Rawalpindi. J. Ayub. Med. Coll. Abbottabad., 2007; 19, 4: Bossola M., Giungi S., Panocchia N.: Body mass index and cardiovascular risk factors and biomarkers in hemodialysis patients. J. Nephrol., 2008; 21, 2: Postorino M., Marino C., Tripepi G., Zoccali C. et al.: Abdominal obesity and all cause and cardiovascular mortality in end stage renal disease. J. Am. Coll. Cardiol., 2009; 53(15): Praga M., Morales E.: Obesity, proteinuria and progression of renal failure. Curr. Opin. Nephrol. Hypertens., 2006; 15: Drechsler C., Mutsert R., Grootendorst D. et al.: Association of Body Mass Index With Decline in Residual Kidney Function After Initiation of Dialysis. Am. J. Kidney Disease, 2009; 53(6): Schmidt D., Salahudeen A.: The Obesity-Survival Paradox in Hemodialysis Patients: Why Do Overweight Hemodialysis Patients Live Longer? Nutrition in Clinical Practice, 2007; 22(1): Lou L.M., Campos B., Gimeno J.A. et al.: Main dietary intake deficis in hemodialysis patients: approach to a healthy dietary model based on the Mediterranean diet. Nefrologia, 2007; 27(1): Rocco M.V., Paranandi L., Burrowes J.D., Cockram D.B., Dwyer J.T. et al.: Nutritional status in the HEMO Study cohort at baseline. Hemodialysis. Am. J. Kidney Dis., 2002; 39(2): Morais A.A.C., Silva M.A.T., Faintuch J. et al.: Correlation of nutritional status and food intake in hemodialysis patients. Clincs, 2005; 60(3): Lacquaniti A., Bolignano D., Campo S., Perrone C.: Malnutrition in the Elderly Patient on Dialysis. Renal Failure, 2009; 31(3): Raffaitin C., Lasseur C., Chauveau P., Barthe N.: Nutritional staus in patients with diabetes and chronic kidney disease: a prospective study. Am. J. Clin. Nutr., 2007; 85: Sahin H., Ýnanc N., Katrancý D., Aslan N.O.: Is there a correlation between subjective global assessment and food intake, anthropometric measurement and biochemical parameters in nutritional assessment of haemodialysis patients? Pak. J. Med. Sci., 2009; 25(2): Galland R., Traeger J., Arkouche W., Cleaud C., Delawari E. and Fouque D.: Short daily hemodialysis rapidly improves nutritional status in hemodialysis patients. Kidney International, 2001; 60: Yasuda G., Shibata K., Takizawa T. et al.: Prevalence of constipation in continous ambulatory peritoneal dialysis patients and comparison with hemodialysis patients. Am. J. Kidney Diseases, 2002; 39(6): Małgorzewicz S., Lichodziejewska-Niemierko M., Rutkowski R., Łysiak Szydłowska W.: Ocena sposobu żywienia pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek w okresie leczenia nerkozastępczego. Żyw. Człow. Metab., 2004; 31(3): Adres: Białystok, ul. Mieszka I-go 4B.

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 718 722 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

Ocena zawartości wybranych składników mineralnych w dziennych racjach pokarmowych pacjentów hemodializowanych

Ocena zawartości wybranych składników mineralnych w dziennych racjach pokarmowych pacjentów hemodializowanych 272 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(2): 272-277 Ocena zawartości wybranych składników mineralnych w dziennych racjach pokarmowych pacjentów hemodializowanych Assessment of the content of selected mineral

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚCI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ

OCENA ZAWARTOŚCI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 2, str. 134 142 Małgorzata Kardasz, Lucyna Ostrowska, Ewa Stefańska OCENA ZAWARTOŚCI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 2008, 4, str. 987 991 Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska WARTOŚĆ ENERGETYCZNA ORAZ ZAWARTOŚĆ SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH

Bardziej szczegółowo

OCENA ŻYWIENIA MŁODZIEŻY DWÓCH TYPÓW SZKÓŁ LICEALNYCH Z AUGUSTOWA (WOJ. PODLASKIE) W OPARCIU O PODAŻ PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH

OCENA ŻYWIENIA MŁODZIEŻY DWÓCH TYPÓW SZKÓŁ LICEALNYCH Z AUGUSTOWA (WOJ. PODLASKIE) W OPARCIU O PODAŻ PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 332 336 Barbara Smorczewska-Czupryńska, Jolanta Ustymowicz-Farbiszewska, Ewa Granacka, Jan Karczewski OCENA ŻYWIENIA MŁODZIEŻY DWÓCH TYPÓW SZKÓŁ LICEALNYCH Z

Bardziej szczegółowo

Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska

Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 285 290 Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska OCENA WARTOŚCI ODŻYWCZEJ I KALORYCZNEJ JADŁOSPISU DLA DOROSŁYCH Z CUKRZYCĄ TYPU II PROPONOWANEGO W JEDNEJ Z PORADNI

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM

OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM Elżbieta Karpińska*, Katarzyna Socha, Maria H. Borawska Zakład Bromatologii Uniwersytetu Medycznego

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I

odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I Niedźwiedzka-Stadnik Probl Hig Epidemiol 2013, M i wsp. 94(4): Zawartość 773-779składników odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I 773 Zawartość składników odżywczych w dietach wybranej

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA*

POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA* BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 615 619 Izabela Bolesławska, Juliusz Przysławski, Marian Grzymisławski 1) POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 240-244 Elżbieta Sygnowska, Anna Waśkiewicz OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ Zakład Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ MIASTA BIAŁEGOSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ MIASTA BIAŁEGOSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Rocz Panstw Zakl Hig 2012, 63, Nr 4, 469-475 OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ MIASTA BIAŁEGOSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA ASSESSMENT OF DIETARY INTAKE OF LOWER SECONDARY SCHOOL

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20]

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20] Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH w zawodzie: Dietetyk 322[20] ETAP PRAKTYCZNY SESJA LETNIA 2012 Łomża, lipiec 2012 r. Strona 1 z 35 1. Treść zadania z załącznikami:

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

Ocena sposobu ywienia pacjentów hemodializowanych i dializowanych otrzewnowo

Ocena sposobu ywienia pacjentów hemodializowanych i dializowanych otrzewnowo PRACE ORYGINALNE Ma³gorzata KARDASZ 1 Jacek MA YSZKO Ewa STEFAÑSKA 1 Lucyna OSTROWSKA 1 Ocena sposobu ywienia pacjentów hemodializowanych i dializowanych otrzewnowo Assessment of dietary habits in hemodialysis

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Robert Szczerbiński, Jan Karczewski 1), Andrzej Szpak 2), Zofia Karczewska 2)

Robert Szczerbiński, Jan Karczewski 1), Andrzej Szpak 2), Zofia Karczewska 2) BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XL, 2007, 3, str. 299 306 Robert Szczerbiński, Jan Karczewski 1), Andrzej Szpak 2), Zofia Karczewska 2) PODSTAWOWE SKŁADNIKI ODŻYWCZE RACJI POKARMOWYCH MŁODZIEŻY MIESZKAJA CEJ W

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2 BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 1, str. 89 94 Katarzyna Cieloszczyk, Małgorzata E. Zujko, Anna Witkowska OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2 Zakład Technologii i Towaroznawstwa Żywności

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka Ćwiczenie nr 4 Temat: Normy żywienia 1. Badania stosowane

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

OCENA ŻYWIENIA PACJENTÓW Z PRZEWLEKŁA NIEWYDOLNOŚCIA NEREK LECZONYCH HEMODIALIZA

OCENA ŻYWIENIA PACJENTÓW Z PRZEWLEKŁA NIEWYDOLNOŚCIA NEREK LECZONYCH HEMODIALIZA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 2008, 2, str. 161 167 Elżbieta Kucharska, Joanna Bober 1), Anna Bogacka, Małgorzata Woś OCENA ŻYWIENIA PACJENTÓW Z PRZEWLEKŁA NIEWYDOLNOŚCIA NEREK LECZONYCH HEMODIALIZA Zakład

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚĆI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH KOBIET O PRAWIDŁOWEJ MASIE CIAŁA ORAZ Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ

OCENA ZAWARTOŚĆI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH KOBIET O PRAWIDŁOWEJ MASIE CIAŁA ORAZ Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2009, 4 (65), 286 294 EWA STEFAŃSKA, 1 LUCYNA OSTROWSKA, DANUTA CZAPSKA, JAN KARCZEWSKI OCENA ZAWARTOŚĆI WITAMIN W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH KOBIET O PRAWIDŁOWEJ

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ WAPNIA I ŻELAZA ORAZ ICH GŁÓWNE ŹRÓDŁA W DIECIE MĘŻCZYZN W OKRESIE 21-LETNIEJ OBSERWACJI

ZAWARTOŚĆ WAPNIA I ŻELAZA ORAZ ICH GŁÓWNE ŹRÓDŁA W DIECIE MĘŻCZYZN W OKRESIE 21-LETNIEJ OBSERWACJI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 420-427 Angelika Edyta Charkiewicz, Bogusław Poniatowski, Maria Karpińska, Janusz Korecki, Jacek Jamiołkowski, Andrzej Szpak ZAWARTOŚĆ WAPNIA I ŻELAZA ORAZ ICH

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ODŻYWIANIA STUDENTEK WYŻSZEJ SZKOŁY KOSMETOLOGII I OCHRONY ZDROWIA W BIAŁYMSTOKU

OCENA SPOSOBU ODŻYWIANIA STUDENTEK WYŻSZEJ SZKOŁY KOSMETOLOGII I OCHRONY ZDROWIA W BIAŁYMSTOKU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 704 708 Katarzyna Socha, Maria H. Borawska, Renata Markiewicz, Wioleta J. Charkiewicz 1) OCENA SPOSOBU ODŻYWIANIA STUDENTEK WYŻSZEJ SZKOŁY KOSMETOLOGII I OCHRONY

Bardziej szczegółowo

Ocena sposobu żywienia dzieci w wieku 10 12 lat o zróżnicowanym stopniu odżywienia

Ocena sposobu żywienia dzieci w wieku 10 12 lat o zróżnicowanym stopniu odżywienia P R A C A O R Y G I N A L N A ISSN 1734 3321 Agnieszka Falkowska, Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska Zakład Dietetyki i Żywienia Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Ocena sposobu żywienia dzieci

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ ENERGII I WYBRANYCH SKŁADNIKÓW W RACJACH POKARMOWYCH PRZEDSZKOLI Z REJONU WARSZAWSKIEGO

ZAWARTOŚĆ ENERGII I WYBRANYCH SKŁADNIKÓW W RACJACH POKARMOWYCH PRZEDSZKOLI Z REJONU WARSZAWSKIEGO ROCZN. PZH 2011, 62, Nr 2, 181-185 ZAWARTOŚĆ ENERGII I WYBRANYCH SKŁADNIKÓW W RACJACH POKARMOWYCH PRZEDSZKOLI Z REJONU WARSZAWSKIEGO ENERGY AND SELECTED NUTRIENTS CONTENT IN PRE-SCHOOL CHILDREN DIET OF

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Edyta Balejko Przedmiot: Żywienie człowieka Ćwiczenie nr 5 Temat: Wskaźniki oceny wartości odżywczej białek

Bardziej szczegółowo

WARTOŚĆ ENERGETYCZNA I ZAWARTOŚĆ PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH W DIETACH 2 I 3-LETNICH DZIECI UCZĘSZCZAJĄCYCH DO ŻŁOBKÓW W BIAŁYMSTOKU

WARTOŚĆ ENERGETYCZNA I ZAWARTOŚĆ PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH W DIETACH 2 I 3-LETNICH DZIECI UCZĘSZCZAJĄCYCH DO ŻŁOBKÓW W BIAŁYMSTOKU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 380-384 Barbara Smorczewska-Czupryńska, Jolanta Ustymowicz-Farbiszewska, Beata Rygorczuk, Joanna Maksymowicz-Jaroszuk, Jan Karczewski WARTOŚĆ ENERGETYCZNA I

Bardziej szczegółowo

W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu

W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu jej zastosowania. IV. Wykaz głównych zaleceń dotyczących

Bardziej szczegółowo

WARTOŚĆ ODŻYWCZA CAŁODZIENNYCH POSIŁKÓW 10. LETNICH DZIECI O ZRÓŻNICOWANEJ MASIE CIAŁA

WARTOŚĆ ODŻYWCZA CAŁODZIENNYCH POSIŁKÓW 10. LETNICH DZIECI O ZRÓŻNICOWANEJ MASIE CIAŁA ROCZN. PZH 2011, 62, Nr 4, 419-425 WARTOŚĆ ODŻYWCZA CAŁODZIENNYCH POSIŁKÓW 10. LETNICH DZIECI O ZRÓŻNICOWANEJ MASIE CIAŁA NUTRITIONAL VALUE OF DAILY FOOD RATIONS IN 10. YEAR OLD CHILDREN WITH DIFFERENT

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż,

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Główny Inspektorat Sanitarny i Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów

Bardziej szczegółowo

Zaburzenie równowagi energetycznej

Zaburzenie równowagi energetycznej Otyłość dzieci i młodzieży czy można jej zapobiec? Dr n. med. Andrea Horvath Dr n. med. Piotr Dziechciarz Klinika Pediatrii WUM Zaburzenie równowagi energetycznej wyrażonej nadmiernym odkładaniem tkanki

Bardziej szczegółowo

Wydział Lekarski, Zakład Higieny i Dietetyki UJCM. Zakład Higieny i Dietetyki. Podstawy żywienia człowieka

Wydział Lekarski, Zakład Higieny i Dietetyki UJCM. Zakład Higieny i Dietetyki. Podstawy żywienia człowieka Załącznik nr 4 do zarządzenia nr 12 Rektora UJ z 15 lutego 2012 r. Sylabus modułu kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia Wydział Lekarski,

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Podstawy zdrowego żywienia Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Mgr inż. Ewelina Trojanowska Zespół dydaktyczny Mgr inż. Ewelina Trojanowska Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

PRACE ORYGINALNE. Ocena sposobu żywienia osób po 60. roku życia pochodzących z Jodłowa i Nadziejowa

PRACE ORYGINALNE. Ocena sposobu żywienia osób po 60. roku życia pochodzących z Jodłowa i Nadziejowa PRACE ORYGINALNE Piel. Zdr. Publ. 2014, 4, 3, 219 226 ISSN 2082-9876 Copyright by Wroclaw Medical University Ewa Malczyk A G, Marzena Zołoteńka-Synowiec A, E, F, Beata Całyniuk A, E, F, Wioleta Guzik A

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem aplikacji internetowej Nutri-Day

Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem aplikacji internetowej Nutri-Day Pac Probl A, Hig Sochacka-Tatara Epidemiol 2010, E, Majewska 91(3): 419-424 R. Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem aplikacji internetowej... 419 Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 48-53 2009

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejszy temat: DLACZEGO DIETY NIE DZIAŁAJĄ Statystyki otyłości i chorób w Polsce: 61,6% mężczyzn ma nadwagę lub otyłość. 50,3% kobiet ma nadwagę lub otyłość. Na przestrzeni

Bardziej szczegółowo

OCENA WARTOŚCI ENERGETYCZNEJ I ODŻYWCZEJ DIET NA PRZYKŁADZIE WYBRANEGO SZPITALA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

OCENA WARTOŚCI ENERGETYCZNEJ I ODŻYWCZEJ DIET NA PRZYKŁADZIE WYBRANEGO SZPITALA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 434-441 Beata Całyniuk, Elżbieta Grochowska-Niedworok, Marta Misiarz, Renata Podniesińska OCENA WARTOŚCI ENERGETYCZNEJ I ODŻYWCZEJ DIET NA PRZYKŁADZIE WYBRANEGO

Bardziej szczegółowo

WPŁYW SUPLEMENTACJI PREPARATAMI WITAMINOWO-MINERALNYMI NA CAŁKOWITE POBRANIE WAPNIA I MAGNEZU W GRUPIE STUDENTÓW LUBELSKICH UCZELNI

WPŁYW SUPLEMENTACJI PREPARATAMI WITAMINOWO-MINERALNYMI NA CAŁKOWITE POBRANIE WAPNIA I MAGNEZU W GRUPIE STUDENTÓW LUBELSKICH UCZELNI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIII, 2010, 3, str. 287 292 Zbigniew Marzec, Wojciech Koch, Agnieszka Marzec WPŁYW SUPLEMENTACJI PREPARATAMI WITAMINOWO-MINERALNYMI NA CAŁKOWITE POBRANIE WAPNIA I MAGNEZU W GRUPIE

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

OCENA PODAŻY PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH ORAZ WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIET REDUKCYJNYCH W WYBRANYCH CZASOPISMACH DLA KOBIET

OCENA PODAŻY PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH ORAZ WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIET REDUKCYJNYCH W WYBRANYCH CZASOPISMACH DLA KOBIET BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVIII, 2015, 1, str. 25 31 Maciej Bienkiewicz, Ewa Bator, Monika Bronkowska OCENA PODAŻY PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH ORAZ WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIET REDUKCYJNYCH W WYBRANYCH

Bardziej szczegółowo

Stanowisko dotyczące rozpoznawania oraz postępowania w przypadku niedożywienia dorosłych chorych z przewlekłą chorobą nerek

Stanowisko dotyczące rozpoznawania oraz postępowania w przypadku niedożywienia dorosłych chorych z przewlekłą chorobą nerek Forum Nefrologiczne 2010, tom 3, nr 2, 138 142 Copyright 2010 Via Medica ISSN 1899 3338 STANOWISKA, ZALECENIA, STANDARDY www.fn.viamedica.pl Stanowisko dotyczące rozpoznawania oraz postępowania w przypadku

Bardziej szczegółowo

Pierwsi pacjenci z cukrzycą leczeni powtarzanymi dializami

Pierwsi pacjenci z cukrzycą leczeni powtarzanymi dializami KONFERENCJA PRASOWA WARSZAWA 04.03.2010 LECZENIE NERKOZASTĘPCZE Prof. Bolesław Rutkowski Katedra i Klinika Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Gdański Uniwersytet Medyczny 1 Pierwsi pacjenci

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚCI BIAŁKA, TŁUSZCZÓW I WĘGLOWODANÓW W DZIENNEJ RACJI POKARMOWEJ STUDENTÓW AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ

OCENA ZAWARTOŚCI BIAŁKA, TŁUSZCZÓW I WĘGLOWODANÓW W DZIENNEJ RACJI POKARMOWEJ STUDENTÓW AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ ROCZN. PZH, 2001, 52, NR 3, 247 256 LUCYNA OSTROWSKA, DANUTA CZAPSKA, JAN KARCZEWSKI OCENA ZAWARTOŚCI BIAŁKA, TŁUSZCZÓW I WĘGLOWODANÓW W DZIENNEJ RACJI POKARMOWEJ STUDENTÓW AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

OCENA WARTOŚCI ODŻYWCZEJ ZESTAWÓW OBIADOWYCH PRZYGOTOWANYCH W STOŁÓWCE AKADEMICKIEJ

OCENA WARTOŚCI ODŻYWCZEJ ZESTAWÓW OBIADOWYCH PRZYGOTOWANYCH W STOŁÓWCE AKADEMICKIEJ ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2009, 4 (65), 259 263 MARIA DYMKOWSKA-MALESA 1, ALDONA BAĆ 1, AGNIESZKA PLAWGO 2, KAZIMIERA ZGÓRSKA 2 OCENA WARTOŚCI ODŻYWCZEJ ZESTAWÓW OBIADOWYCH PRZYGOTOWANYCH W

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOŻYCIA BIAŁKA W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO

OCENA SPOŻYCIA BIAŁKA W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 4, str. 1197 1201 Marian Gil, Elżbieta Głodek OCENA SPOŻYCIA BIAŁKA W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO Katedra Przetwórstwa i Towaroznawstwa

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

WPŁYW NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH NA GROMADZENIE TKANKI TŁUSZCZOWEJ U STUDENTEK UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU

WPŁYW NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH NA GROMADZENIE TKANKI TŁUSZCZOWEJ U STUDENTEK UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 784 789 Elżbieta Karpińska, Renata Markiewicz-Żukowska, Katarzyna Socha, Anna Puścion 1, Katarzyna Mystkowska 1, Maria H. Borawska WPŁYW NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku Pielęgniarstwo Studia I stopnia stacjonarne I (stacjonarne) II (stacjonarne)

Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku Pielęgniarstwo Studia I stopnia stacjonarne I (stacjonarne) II (stacjonarne) Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Rok studiów Semestr Moduły wprowadzające / wymagania wstępne i dodatkowe Nazwa modułu (przedmiotu lub grupa przedmiotów): Typ modułu/

Bardziej szczegółowo

Dyskusja wokół diet niskowęglowodanowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dyskusja wokół diet niskowęglowodanowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dyskusja wokół diet niskowęglowodanowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Boden G et al. Ann Intern Med 2005 Glikemia i insulinemia poposiłkowa

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (MS i TŻiŻCz z uz.)

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA LICEALISTÓW Z OLEŚNICY

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA LICEALISTÓW Z OLEŚNICY BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 598 603 Bożena Regulska-Ilow, Rafał Ilow, Dorota Sarzała-Kruk, Jadwiga Biernat OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA LICEALISTÓW Z OLEŚNICY Katedra i Zakład Bromatologii i

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

WARTOŚĆ ODŻYWCZA DIETY KOBIET W WIEKU ROZRODCZYM ZAMIESZKAŁYCH NA TERENIE POLSKI

WARTOŚĆ ODŻYWCZA DIETY KOBIET W WIEKU ROZRODCZYM ZAMIESZKAŁYCH NA TERENIE POLSKI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 252-256 Anna Waśkiewicz, Elżbieta Sygnowska WARTOŚĆ ODŻYWCZA DIETY KOBIET W WIEKU ROZRODCZYM ZAMIESZKAŁYCH NA TERENIE POLSKI Zakład Epidemiologii, Prewencji

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek - Pielęgniarstwo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek - Pielęgniarstwo Nazwa przedmiotu: Kierunek: Specjalność: Dietetyka Pielęgniarstwo Wymiar godzin: 45godzin Wykłady: 15godzin, Samokształcenie: 30godzin, Europejski System Transferu Punktów Karta opisu przedmiotu Kod: Rok

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Ocena żywienia za pomocą wywiadu żywieniowego przez Internet

Ocena żywienia za pomocą wywiadu żywieniowego przez Internet Sochacka-Tatara Probl Hig Epidemiol E, Pac 2010, A, Majewska 91(1): 77-82 R. Ocena żywienia za pomocą wywiadu żywieniowego przez Internet 77 Ocena żywienia za pomocą wywiadu żywieniowego przez Internet

Bardziej szczegółowo

WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI I OTYŁOŚCI WŚRÓD DZIECI W WIEKU SZKOLNYM

WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI I OTYŁOŚCI WŚRÓD DZIECI W WIEKU SZKOLNYM BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 680 684 Joanna Wyka 1,2, Elżbieta Grochowska - Niedworok 1, Ewa Malczyk 1, Marta Misiarz 1, Karolina Hołyńska 1 WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

PORADNICTWO ŻYWIENIOWE Wykład 1

PORADNICTWO ŻYWIENIOWE Wykład 1 PORADNICTWO ŻYWIENIOWE Wykład 1 Porada Dietetyczna Agnieszka Ostachowska-Gąsior Forma zaliczenia przedmiotu - zaliczenie na ocenę Zajęcia odbywają się w formie wykładów, seminariów i ćwiczeń. Obecność

Bardziej szczegółowo

Czy stać nas na. złe. żywienie dzieci. Warszawa, 14 listopada 2012 roku

Czy stać nas na. złe. żywienie dzieci. Warszawa, 14 listopada 2012 roku Warszawa, 14 listopada 2012 roku Czy stać nas na złe żywienie dzieci Stowarzyszenie Promocji Zdrowego Żywienia Dzieci Choroby cywilizacyjne to dziś jeden z najważniejszych problemów, jakie stoją przed

Bardziej szczegółowo

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania.

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. W czasie zajęć ocenie podlegają wyłącznie zaangażowanie i aktywność ucznia na zajęciach. Planowane są w semestrze: - 3 oceny z zadań

Bardziej szczegółowo

Sposób żywienia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze

Sposób żywienia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze 494 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): 494-502 Sposób żywienia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze Food intake of elderly inhabitants of a small town Twardogora Dorota Różańska 1/,

Bardziej szczegółowo

OCENA POBRANIA WAPNIA, MAGNEZU, SODU I POTASU Z CAŁODZIENNYMI RACJAMI POKARMOWYMI STUDENTÓW Z UWZGLĘDNIENIEM SUPLEMENTACJI.

OCENA POBRANIA WAPNIA, MAGNEZU, SODU I POTASU Z CAŁODZIENNYMI RACJAMI POKARMOWYMI STUDENTÓW Z UWZGLĘDNIENIEM SUPLEMENTACJI. BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 212, 3, str. 28 284 Zbigniew Marzec, Agnieszka Marzec, Lucyna Wyszogrodzka-Koma, Aleksandra Buczek OCENA POBRANIA WAPNIA, MAGNEZU, SODU I POTASU Z CAŁODZIENNYMI RACJAMI POKARMOWYMI

Bardziej szczegółowo

Ocena sposobu żywienia kobiet z poronieniem samoistnym

Ocena sposobu żywienia kobiet z poronieniem samoistnym 94 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): 94-98 Ocena sposobu żywienia kobiet z poronieniem samoistnym Estimation of nutrition of women with miscarriage Wioleta J. Charkiewicz 1/, Maria H. Borawska 1/, Tadeusz

Bardziej szczegółowo

WPŁYW NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH I SUPLEMENTÓWI DIETY NA SPOŻYCIE WITAMINY C

WPŁYW NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH I SUPLEMENTÓWI DIETY NA SPOŻYCIE WITAMINY C BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 754 758 Katarzyna Mystkowska 1, Renata Markiewicz-Żukowska, Elżbieta Karpińska, Anna Puścion 1, Maria H. Borawska WPŁYW NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH I SUPLEMENTÓWI DIETY

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Ryzyko utraty masy ciała i stan odżywienia pacjentów hemodializowanych

Ryzyko utraty masy ciała i stan odżywienia pacjentów hemodializowanych Ryzyko utraty masy ciała i stan odżywienia pacjentów hemodializowanych Wstęp Niedożywienie stanowi częsty problem kliniczny u pacjentów hemodializowanych. Pierwszym objawem jest z reguły utrata apetytu

Bardziej szczegółowo

Żywność, żywienie, zdrowie

Żywność, żywienie, zdrowie Żywność, żywienie, zdrowie est modus in rebus Roman Cichon CM UMK 2013 ŻYWNOŚĆ BEZPIECZNA pod względem higienicznym, UMOŻLIWIAJĄCA dostarczanie potrzebnych składników odżywczych, UMOŻLIWIAJĄCA prawidłowe

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Spis treści 1. Co to dieta?... 2 2. Dlaczego ludzie przechodzą na dietę?... 3 3. Od czego zależy jaki rodzaj diety

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Czym jest program Trzymaj

Czym jest program Trzymaj Trzymaj formę! Czym jest program Trzymaj formę"? "Trzymaj formę" " to inicjatywa propagująca zdrowy styl życia o unikalnym dwukierunkowym podejściu: promującym zbilansowane odżywianie połą łączone z regularną

Bardziej szczegółowo

UDZIAŁ SUPLEMENTÓW W SPOŻYCIU SKŁADNIKÓW MINERALNYCH PRZEZ DZIECI W WIEKU SZKOLNYM

UDZIAŁ SUPLEMENTÓW W SPOŻYCIU SKŁADNIKÓW MINERALNYCH PRZEZ DZIECI W WIEKU SZKOLNYM BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIII, 2010, 1, str. 51 59 Jadwiga Hamułka, Agata Wawrzyniak, Ewa Starzak-Jankowska UDZIAŁ SUPLEMENTÓW W SPOŻYCIU SKŁADNIKÓW MINERALNYCH PRZEZ DZIECI W WIEKU SZKOLNYM Zakład Oceny

Bardziej szczegółowo

WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIETY ORAZ SPOŻYCIE MAKROSKŁADNIKÓW POKARMOWYCH PRZEZ OTYŁE I NORMOSTENICZNE DZIECI UCZĘSZCZAJĄCE DO PRZEDSZKOLA

WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIETY ORAZ SPOŻYCIE MAKROSKŁADNIKÓW POKARMOWYCH PRZEZ OTYŁE I NORMOSTENICZNE DZIECI UCZĘSZCZAJĄCE DO PRZEDSZKOLA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 747 753 Agnieszka Starbała, Sa eed Bawa, Magdalena Wojciechowska, Halina Weker WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIETY ORAZ SPOŻYCIE MAKROSKŁADNIKÓW POKARMOWYCH PRZEZ OTYŁE

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne 3. POZIOM STUDIÓW 1 : II stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iii semestr

Bardziej szczegółowo

Dietoterapia. Dariusz WŁODAREK Ewa LANGE Lucyna KOZŁOWSKA Dominika GŁĄBSKA PZWL

Dietoterapia. Dariusz WŁODAREK Ewa LANGE Lucyna KOZŁOWSKA Dominika GŁĄBSKA PZWL Dietoterapia Dariusz WŁODAREK Ewa LANGE Lucyna KOZŁOWSKA Dominika GŁĄBSKA PZWL Dietoterapia dr hab. inż., lek. med. DanUSZ WŁODAREK dr. hab. inż. Ew a LANGE dr. hab. inż. Lucyna KOZŁOWSKA dr inż. Dominika

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 3, 63-68 2009 63 Alicja

Bardziej szczegółowo