OTY Oή STRATEGIE TERAPEUTYCZNE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OTY Oή STRATEGIE TERAPEUTYCZNE"

Transkrypt

1 OTY OŒÆ STRATEGIE TERAPEUTYCZNE Obesity therapeutic strategies dr n. med. Jan RUXER Klinika Kardiologii Interwencyjnej, Kardiodiabetologii i Rehabilitacji Kardiologicznej Uniwersytetu Medycznego w odzi Streszczenie. WHO szacuje, e ponad miliard doros³ych na œwiecie ma nadwagê i liczba ta stale roœnie. Tylko 5-10% odchudzaj¹cych siê osi¹ga sukces redukcji masy cia³a. Oty³oœæ jest w du ej mierze uwarunkowana genetycznie, co nie znaczy, e spuœcizna genetyczna mo e byæ wy³¹cznym usprawiedliwieniem nadwagi. Znaj¹c rozmiary epidemii oty³oœci i zagro enia dla zdrowia, jakie ona ze sob¹ niesie, naukowe towarzystwa medyczne zalecaj¹ redukcjê nadmiernej masy cia³a. Za skuteczn¹ metodê walki z nadwag¹ uznaje siê ujemny bilans energetyczny. Jak w wielu chorobach przewlek³ych, terapiê oty³oœci rozpoczyna siê od leczenia niefarmakologicznego. Zalecana obecnie dieta, która pozwala na utrzymanie prawid³owej masy cia³a, to dieta wysokowêglowodanowa i niskot³uszczowa, ale w¹tpliwoœci co do jej skutecznoœci s¹ coraz wiêksze. Poszukuje siê wiêc nowych, dobrze tolerowanych, a przede wszystkim lepiej akceptowanych przez pacjentów re imów dietetycznych. Wysi³ki skupiaj¹ siê obecnie na ocenie diet eksperymentalnych, np. wysokobia³kowych czy wysokot³uszczowych. Wydaje siê, e kluczem do sukcesu w stosowaniu leczenia dietetycznego nie jest przewaga któregoœ ze sk³adników ywieniowych, ale konsekwencja w utrzymaniu zasad poszczególnych diet. Brak takiej determinacji leg³ prawdopodobnie u pod³o a ma³ej skutecznoœci leczenia dietetycznego, bo niezale nie od wyboru diety adna z nich nie zapobieg³a wzrostowi liczby osób oty³ych. Oznacza to, e powinno siê poszukiwaæ nowych strategii w leczeniu oty³oœci. S³owa kluczowe: dieta, leczenie, oty³oœæ. Summary. WHO estimates, that there are more then one billion of overweight adult on world and its number grows steels. Only 5-10% weight reducing people achieve the success of permanent body mass reduction. Obesity is in large measure genetic related, which does not mean, that genetic heritage can be only one justification for overweight. Knowing the sizes of obesity epidemic and the threat for health which it carries, many scientific medical associations recommend the reduction of body mass excess. The negative energetic balance is considered as an effective method of fight with overweight. How in many other chronic diseases, the therapy of obesity begins from non-pharmacological treatment. The high carbohydrates, low fat diet is still recommended as a potent body mass reducing approach, but the doubt what they to her effectiveness are more and more large. It was sought was so new, well tolerated, and first of all better accepted by patients of dietetic regimes. Efforts concentrate on trials with experimental diets as high-protein or high-fat ones. It seems, that efficiency of some is not connected with particular nutritional components, but the consequence in maintenance the principles of individual diets. Lack of such determination lay down at basis of low effectiveness of dietetic treatment probably, because independently from choice of regimen, none of them prevented growth of the obesity. This testify, it was should seek new strategies in obesity treatment. Keywords: diet, therapy, obesity therapy. WHO szacuje, e ponad miliard doros³ych na œwiecie ma nadwagê. Statystyki bij¹ na alarm: 22 mln Polaków ma nadwagê [2]. Zrównuje to ju nasze spo³eczeñstwo z niedoœcignion¹ do niedawna, równie i pod tym wzglêdem, populacj¹ Stanów Zjednoczonych [21]. WHO szacuje, e ponad miliard doros³ych na œwiecie ma nadwagê. Co jest niepokoj¹ce, oty³oœæ pojawia siê ju w wieku 34 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 6-7 ( ) 2009

2 dzieciêcym i dotyczy obecnie 22 mln dzieci do pi¹tego roku ycia. Œwiadoma niebezpieczeñstw, jakie nios¹ ze sob¹ nadwaga i oty³oœæ, wiêkszoœæ doros³ej populacji spo³eczeñstw Zachodu pilnuje siê, aby utrzymaæ aktualn¹ masê cia- ³a, choæ czêsto nie jest ona zadowalaj¹ca. W samej Ameryce 50 mln obywateli stosuje obecnie jak¹œ dietê i liczba ta stale roœnie, a odsetek oty³ych roœnie ze wzrostem liczby odchudzaj¹cych siê ludzi. Logicznie rzecz bior¹c, wyj¹tkowo zdeterminowane wysi³ki na rzecz redukcji masy cia³a powinny prowadziæ do zmniejszenia czêstoœci wystêpowania oty³oœci. By³oby tak zapewne, gdyby odchudzanie by³o skuteczne. Okazuje siê jednak, e wielu spoœród stosuj¹cych dietê pocz¹tkowo traci na wadze, ale niewielu z nich udaje siê utrzymaæ zredukowan¹ masê cia³a. Sukces osi¹ga jedynie 5-10% odchudzaj¹cych siê osób [8, 9, 12, 14, 26, 28, 32]. Dziœ wiemy, e oty³oœæ jest w du ej mierze uwarunkowana genetycznie. Œwiadcz¹ o tym choæby wyniki badañ nad rozwojem dzieci wychowywanych przez naturalnych i przybranych rodziców. Nie znaczy to jednak, e czynniki œrodowiskowe s¹ do pominiêcia i ka dy oty³y mo e usprawiedliwiaæ swoj¹ masê spuœcizn¹ genetyczn¹. Nie mo na te t³umaczyæ braku efektów postêpowania odchudzaj¹cego rodzajem œrodowiska mikrobiologicznego koñcowego odcinka przewodu pokarmowego, choæ wiemy, e i ten czynnik mo e odgrywaæ szczególn¹ rolê w utrzymaniu prawid³owej masy cia³a [4, 20, 31]. Znaj¹c rozmiary epidemii oty³oœci i zagro enia dla zdrowia, jakie niesie ze sob¹ nadwaga, liczne naukowe towarzystwa medyczne zalecaj¹ redukcjê nadmiernej masy cia³a [25]. Udowodniono, e redukcja masy cia³a ju o 5-10% poprawia rokowanie co do rozwoju powik³añ oty³oœci. Za skuteczn¹ metodê walki z nadwag¹ uznaje siê ujemny bilans energetyczny, czyli zu ywanie wiêkszej iloœci energii ni przyjmowana z po ywieniem. Jak w wielu chorobach przewlek³ych, terapiê oty³oœci rozpoczyna siê od leczenia niefarmakologicznego od modyfikacji zachowañ. Ma ona za zadanie zainicjowaæ lub wzmocniæ zachowania prozdrowotne w tym przypadku wdro enie racjonalnego ywienia i adekwatnego wydatkowania energii poprzez aktywnoœæ fizyczn¹. Aby terapia by³a skuteczna, pacjent musi zmieniæ filozofiê ycia, gdy tylko zmiany o tym charakterze (nie chwilowe) daj¹ szanse powodzenia leczenia. Zalecana obecnie przez wiêkszoœæ towarzystw naukowych dieta pozwalaj¹ca na utrzymanie prawid³owej masy cia³a, to tzw. dieta klasyczna wysokowêglowodanowa i niskot³uszczowa. Wartoœæ energetyczn¹ kalkuluje siê zwykle w wysokoœci kcal/d dla kobiet i kcal/d dla mê czyzn. Zak³ada siê przy tym deficyt energetyczny 500 kcal/d w stosunku do wartoœci kalorycznej dotychczasowej diety, ograniczaj¹c jednoczeœnie dotychczasowe spo ycie t³uszczu o 1/3. W diecie klasycznej ok. 60% wartoœci energetycznej pochodzi z wêglowodanów, 25% z t³uszczów a 15% z bia³ek. Dietê wysokowêglowodanow¹ ³¹czy siê empirycznie z przyrostem masy cia³a w mechanizmie wzmo onej insulinosekrecji, która powstaje w odpowiedzi na hiperglikemiê posi³kow¹. Warto zaznaczyæ, e nurtuj¹ce badaczy od lat pytanie, czy spo ycie cukrów prostych prowadzi do oty³oœci, hiperglikemii, insulinoopornoœci przy braku lub niskiej iloœci t³uszczów w diecie, pozostaje nadal bez jednoznacznej odpowiedzi. Brak jest do dziœ przekonuj¹cych dowodów na poparcie takiej tezy, choæ wiadomo, e diety z ma³¹ zawartoœci¹ t³uszczu przyczyniaj¹ siê do utrzymania masy cia³a [5, 15, 18, 19]. Z drugiej strony powszechna jest œwiadomoœæ, e pokarmy wêglowodanowe, które zawieraj¹ du e iloœci cukrów prostych, mimo e smaczne, nie s¹ niezbêdne dla zdrowia. Akceptacja diety klasycznej nie by³a jeszcze powszechna w latach 70. XX stulecia, a w¹tpliwoœci co do jej skutecznoœci powracaj¹ obecnie ze zwielokrotnion¹ si³¹. Wed³ug Wing stosowanie tej diety zapewnia redukcjê 9-10 kg w ci¹gu 6 mies., jednak Oty³oœæ jest w du ej mierze uwarunkowana genetycznie. Œwiadcz¹ o tym choæby wyniki badañ nad rozwojem dzieci wychowywanych przez naturalnych i przybranych rodziców. Udowodniono, e redukcja masy cia³a ju o 5-10% poprawia rokowanie co do rozwoju powik³añ oty³oœci. CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 6-7 ( )

3 Wed³ug Klema i wsp. spalanie 2800 kcal tygodniowo, co odpowiada aktywnoœci fizycznej 1,5 godziny dziennie, oraz dieta nieprzekraczaj¹ca kcal/d, z czego nie wiêcej ni 20% zapotrzebowania energetycznego powinno pochodziæ z t³uszczu. Bia³ko zawarte w diecie stymuluje uwalnianie glukagonu, u³atwiaj¹c zachowanie równowagi miêdzy insulinemi¹ i glukagonemi¹. Wzrasta uczucie sytoœci po posi³ku, na co wp³yw ma zwiêkszaj¹cy siê stosunek zawartoœci bia³ka do energii uzyskiwanej z posi³ku. po roku udaje siê utrzymaæ jedynie 60% ubytku masy cia³a [33]. Foreyt i wsp. wykazali w swoich badaniach 10% redukcjê masy cia³a w ci¹gu 18 tygodni stosowania diety klasycznej. D³ugoterminowe efekty diety klasycznej by³y jednak mia d ¹ce dla jej zwolenników: po roku obserwowano powrót do uprzedniej masy cia³a w 34% przypadków, a po 3-5 latach prawie u wszystkich poddanych leczeniu [10]. Co jest zatem niezbêdne do utrzymania zredukowanej masy cia³a? Wed³ug Klema i wsp. spalanie 2800 kcal tygodniowo, co odpowiada aktywnoœci fizycznej 1,5 godziny dziennie, oraz dieta nieprzekraczaj¹ca kcal/d, z czego nie wiêcej ni 20% zapotrzebowania energetycznego powinno pochodziæ z t³uszczu. Wnioski te wyci¹gniêto z obserwacji tylko tych badanych, którzy schudli i utrzymali redukcjê masy co najmniej o 13,6 kg [16]. Przy lekturze tej pracy nasuwa siê nieweso³a refleksja dotycz¹ca pacjentów, którzy osi¹gnêli sukces w terapii: ich ycie up³ywa³o na ci¹g³ym liczeniu kalorii i g³odzeniu siê. Wobec w¹tpliwoœci co do efektywnoœci diety klasycznej, a jednoczeœnie maj¹c na uwadze niezwykle korzystny wp³yw redukcji masy cia³a na przebieg chorób cywilizacyjnych, poszukuje siê nowych, dobrze tolerowanych, a przede wszystkim lepiej akceptowanych przez pacjentów re imów dietetycznych. Wysi³ki skupiaj¹ siê obecnie na ocenie skutecznoœci diet eksperymentalnych, np. wysokobia³kowych czy wysokot³uszczowych w zestawieniu z rezultatami diety wysokowêglowodanowej. Diety bogatobia³kowe z ma³¹ zawartoœci¹ wêglowodanów zosta³y zaproponowane jako alternatywa dla diety bogatowêglowodanowej z powodu braku spektakularnych efektów tej ostatniej. Wobec niemo - noœci jawnego namawiania do diet wysokot³uszczowych (wszyscy s³yszeli o szkodliwoœci t³ustego jedzenia) powsta³a koncepcja promocji diet bia³kowych. Za wprowadzeniem ich do leczenia oty³oœci przemawia³y jednak liczne przes³anki natury metabolicznej. Dziêki stosowaniu wiêkszej iloœci bia³ka (i t³uszczu) uzyskano istotne zmniejszenie zawartoœci wêglowodanów w diecie, a co za tym idzie równie poda y kalorii. Taka modyfikacja prowadzi do redukcji masy cia³a zwi¹zanej pocz¹tkowo z uwalnianiem z organizmu wody gromadzonej z glikogenem. Pocz¹tkowy efekt jest natychmiastowy i tak spektakularny, e stanowi dodatkow¹ motywacjê dla oty³ych leczonych dietami wysokobia³kowymi. Ograniczeniom energetycznym diety sprzyja bêd¹ca efektem spalania endogennego t³uszczu ketoza, która wywo³uje efekt anorektyczny, oraz monotonia diety prowadz¹ca do dalszego zmniejszania spo ywanej iloœci po ywienia. W rezultacie spada zapotrzebowanie organizmu na insulinê i dochodzi do obni enia stê enia glukozy (a czasem tak e lipidów) we krwi. Bia³ko zawarte w diecie stymuluje uwalnianie glukagonu, u³atwiaj¹c zachowanie równowagi miêdzy insulinemi¹ i glukagonemi¹. Wzrasta uczucie sytoœci po posi³ku, na co wp³yw ma zwiêkszaj¹cy siê stosunek zawartoœci bia³ka do energii uzyskiwanej z posi³ku. Wspó³czynnik bia³ko/kalorie ma zdecydowanie wiêkszy wp³yw na uczucie sytoœci ni stosunek t³uszczu lub wêglowodanów do spo ywanych kalorii. Dieta dzia³a wiêc choæ jakiœ czas, powoduj¹c redukcjê masy cia³a i wzrost entuzjazmu chorych. Pamiêtaæ nale y, e spo ywanie diety wysokobia³kowej nie jest równoznaczne za zmniejszeniem liczby spo ywanych kalorii [3, 13, 30]. Stosuj¹cy diety wysokobia³kowe musz¹ zdawaæ sobie jednak sprawê z ich niedoskona³oœci, a przede wszystkim z faktu, e nie dysponujemy odpowiednio d³ugimi badaniami potwierdzaj¹cymi ich skutecznoœæ i bezpieczeñstwo. Regu³y takiej diety zmuszaj¹ do eliminacji pokarmów o dowiedzionym korzystnym wp³ywie na zdrowie, takich jak np. ziarna, owoce, warzywa, a promuj¹ kontrowersyjnie wysok¹ zawartoœæ t³uszczu (55-60%) i bia³ka zwierzêcego (25-30%). Stosowaniu diet wysokobia³kowych wi¹ e siê zwykle z utrat¹ wapnia z organizmu oraz zmniejszeniem dowozu witamin E, A, B 1, B 6, folianów, magnezu, elaza i potasu. Niedobory wapnia i witaminy D oraz wtórnie podwy szony poziom PTH 36 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 6-7 ( ) 2009

4 mog¹ prowadziæ do zaburzonej komórkowej homeostazy wapniowej, podwy szonego poziomu wapnia cytozolowego i wtórnej stymulacji niektórych niekorzystnych szlaków metabolicznych, m.in. syntezy lipidów w tkance t³uszczowej [34]. Nie znamy równie odleg³ego dzia³ania lipidów takiej diety na organizm. Obserwowany wzrost stê- enia kwasu moczowego i LDL-cholesterolu oraz brak wzrostu stê enia HDL-cholesterolu nawet przy korzystnym wp³ywie na stê enie triglicerydów mog¹ budziæ niepokój co do przebiegu procesów aterogenezy [17]. Zmniejszenie udzia³u b³onnika w diecie mo e prowadziæ do zaparæ. Efekty odchudzaj¹ce diet wysokobia³kowych pozostaj¹ jednak bardzo zachêcaj¹ce. Zestawiaj¹c rezultaty diety bogatobia³kowej zawieraj¹cej 25% bia³ka i 45% wêglowodanów z efektem diety bogatowêglowodanowej z udzia³em 12% bia³ka i 58% wêglowodanów, mo na wykazaæ wy szoœæ tej pierwszej w obserwacji szeœciomiesiêcznej. Utrata masy cia³a siêgnê³a bowiem w badaniach Skova i wsp. 8,9 kg przy redukcji 7,6 kg masy t³uszczowej, podczas gdy przy stosowaniu diety bogatowêglowodanowej autorzy uzyskali jedynie obni enie odpowiednio 5,1 kg i 4,3 kg [29]. Ró nica w otrzymanych przez badaczy wynikach wynika³a prawdopodobnie z ró nicy kalorycznoœci obu diet siêgaj¹cej 8000 kcal, co stanowi³o 42 kcal/dobê. Mo na na tej podstawie kreowaæ tezê o bardziej syc¹cym dzia³aniu bia³ka pokarmowego w porównaniu do wêglowodanów. Stosowana przez nasz oœrodek dieta wysokobia³kowa jest skonstruowana w taki sposób, aby unikn¹æ wiêkszoœci wy ej wspomnianych niedoskona³oœci. Dieta PSMF (Protein Sparing Modified Fast) jest naturaln¹ diet¹ bardzo niskoenergetyczn¹, o kalorycznoœci poni ej 800 kcal/dobê, zawieraj¹c¹ minimaln¹ iloœæ lipidów i wêglowodanów. Pokrywa zapotrzebowanie bia³kowe organizmu w stosunku do nale nej masy cia³a w wysokoœci 1,2 g/kg m.c. u kobiet i 1,4 g/kg m.c. u mê czyzn. Terapiê PSMF prowadzimy przez okres czterech tygodni w warunkach szpitalnych pod œcis³ym nadzorem medycznym, suplementuj¹c j¹ witaminami i potasem. Dieta ta pozwala teoretycznie na ubytek 90 g t³uszczowej masy cia³a dziennie oraz zmniejszenie podstawowej przemiany materii o 10-20%. PSMF pozwala na interwencjê lecznicz¹ tak e w poszczególne elementy patogenezy cukrzycy typu 2: obni a hiperglikemiê i hiperinsulinemiê endogenn¹, zwiêksza utlenianie lipidów i insulinowra liwoœæ tkanek obwodowych oraz zmniejsza klirens w¹trobowy insuliny i w¹trobowe uwalnianie glukozy. PSMF zapewnia dowóz adekwatnej iloœci bia³ka (oko³o 50 g/dobê), co zabezpiecza równowagê azotow¹ metabolizmu, chroni¹c bia³ka endogenne przed proteoliz¹. Niska zawartoœæ wêglowodanów w diecie ogranicza wydzielanie insuliny i promuje lipolizê. Ró nica energetyczna pomiêdzy wydatkiem energetycznym (co najmniej 1450 kcal/dobê) a kalorycznoœci¹ diety (co najmniej 650 kcal/dobê) jest zabezpieczona dziêki spalaniu endogennych lipidów. Zmniejszona insulinemia i nasilona oksydacja t³uszczów prowadzi do tworzenie w¹trobowego cia³ ketonowych, które stanowi¹ materia³ energetyczny dla miêœni i komórek mózgowych, ograniczaj¹c jednoczeœnie glukoneogenezê z substratów bia³kowych i dzia³aj¹c anorektyczne. W badaniach w³asnych dieta PSMF przynios³a istotn¹ redukcjê masy cia³a u stosuj¹cych j¹ oty³ych chorych na cukrzycê [23, 24]. Przebojem ostatnich lat w dziedzinie odchudzania s¹ diety wysokot³uszczowe. Szczególnie popularna jest dieta dr Atkinsa [1], opublikowana po raz pierwszy w 1973 r. Jest to dieta niskowêglowodanowa, wysokobia³kowa, wysokot³uszczowa bez ograniczeñ kalorycznych. Przez pierwsze dwa tygodnie zawartoœæ wêglowodanów w diecie jest ograniczona do 20 g/dobê, a nastêpnie do 30 g/dobê. Stopniowe zwiêkszanie zawartoœci wêglowodanów w diecie do wielkoœci po ¹danej nastêpuje po osi¹gniêciu nale nej masy cia³a. Powa ne kontrowersje budzi³a wysoka zawartoœæ t³uszczów w diecie, kojarz¹ca siê z czêstym wystêpowaniem oty³oœci. Nale y jednak zauwa yæ, e iloœæ utlenionych Dieta PSMF (Protein Sparing Modified Fast) jest naturaln¹ diet¹ bardzo niskoenergetyczn¹, o kalorycznoœci poni ej 800 kcal/dobê, zawieraj¹c¹ minimaln¹ iloœæ lipidów i wêglowodanów. Dieta dr Atkinsa jest to dieta niskowêglowodanowa, wysokobia³kowa, wysokot³uszczowa bez ograniczeñ kalorycznych. CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 6-7 ( )

5 W chwili braku efektu leczenia dietetycznego rozwa a siê w³¹czenie farmakoterapii i/lub leczenia chirurgicznego. W opracowaniu s¹ tak e rewolucyjne sposoby leczenia oty³oœci, jak choæby przy u yciu hormonów jelitowych (GLP-1, oksyntomoduliny, peptydu YY, antagonistów greliny, cholecystokininy, GIP). Kluczem do sukcesu w stosowaniu diet odchudzaj¹cych nie jest przewaga któregoœ ze sk³adników ywieniowych (wêglowodanów, bia³ek czy t³uszczy), ale konsekwencja w utrzymywaniu rygorów poszczególnych diet. lub zdeponowanych t³uszczów w organizmie zale y od ró nicy pomiêdzy ca³kowitym zapotrzebowaniem energetycznym ustroju a utlenianiem innych, maj¹cych pierwszeñstwo przed lipidami, sk³adników po ywienia, takich jak alkohol, bia³ka czy wêglowodany. Alkohol ma absolutne pierwszeñstwo w spalaniu, gdy organizm ludzki nie ma mo liwoœci jego magazynowania, a przekszta³canie go w t³uszcz wi¹ e siê z du ym nak³adem energii. Podobnie rzecz siê ma z aminokwasami i bia³kami pe³ni¹cymi funkcje czynnoœciowe oraz wêglowodanami, które maj¹ ograniczone mo liwoœci magazynowania w postaci glikogenu. Przekszta³canie wêglowodanów w t³uszcz wymaga tak e du ego nak³adu energii. Mo na wiêc przyj¹æ, e ich utlenianie odpowiada œciœle spo yciu. Natomiast mo liwoœci gromadzenia t³uszczu, przede wszystkim w tkance t³uszczowej, s¹ praktycznie nieograniczone, a wydajnoœæ tego procesu jest wysoka. Pocz¹tkowe dane z niekontrolowanych i krótkich obserwacji mówi³y o redukcji masy cia³a ok. 10% masy po 6 mies. Pomimo olbrzymiej popularnoœci tej diety, do koñca XX wieku brak by³o wiarygodnych danych co do jej skutecznoœci. Dieta ta sta³a siê ponownie przedmiotem tym razem dobrze zaplanowanych badañ w 2002/3 roku, a ich wyniki zosta³y przedstawione w roku 2003 w The New England Journal of Medicine [27, 11]. Wnioski z tych badañ s¹ bardzo zachêcaj¹ce i daj¹ nowe nadzieje na lepsz¹ skutecznoœæ leczenia dietetycznego. W badaniach w³asnych dieta Atkinsa przynios³a istotne zmniejszenie osoczowego stê enia insuliny, c-peptydu, a zw³aszcza proinsuliny w warunkach podstawowych i po stymulacji glukagonem, co mo e przemawiaæ za mniejszym dzia³aniem proaterogennym takiego ywienia. Obni aj¹c hipersekrecjê insuliny, obserwowaliœmy wzrost insulinowra liwoœci tkanek [23, 24]. Uzyskaliœmy wiêc w ten sposób efekt o charakterze interwencji terapeutycznej w patofizjologiê cukrzycy typu 2. Wydaje siê, e kluczem do sukcesu w stosowaniu diet odchudzaj¹cych nie jest przewaga któregoœ ze sk³adników ywieniowych (wêglowodanów, bia³ek czy t³uszczy), ale konsekwencja w utrzymywaniu rygorów poszczególnych diet. Brak takiej determinacji leg³ prawdopodobnie u pod³o a ma³ej skutecznoœci leczenia dietetycznego. Niezale nie bowiem od wyboru diety adna z nich nie zapobieg³a narastaniu liczby osób oty³ych. Oznacza to, e powinno siê poszukiwaæ nowych strategii w leczeniu oty³oœci. Obecnie w chwili braku efektu leczenia dietetycznego rozwa a siê w³¹czenie farmakoterapii i/lub leczenia chirurgicznego. W opracowaniu s¹ tak e rewolucyjne sposoby leczenia oty³oœci, jak choæby przy u yciu hormonów jelitowych (GLP-1, oksyntomoduliny, peptydu YY, antagonistów greliny, cholecystokininy, GIP) [6, 7]. Badania z udzia³em agonisty receptora dla GLP-1: eksenatydu i d³ugodzia³aj¹cej pochodnej GLP-1: liraglutydu u chorych na cukrzycê typu 2 nie tylko pozwoli³y na obni enie glikemii, ale tak e na zmniejszenie masy cia³a [22]. Adres do korespondencji: dr n. med. Jan Ruxer Klinika Kardiologii Interwencyjnej, Kardiodiabetologii i Rehabilitacji Kardiologicznej, Uniwersytet Medyczny ul. eromskiego ódÿ tel Piœmiennictwo: 1. Atkins R.C.: Doktora Atkinsa kolejna nowa rewolucyjna dieta. Wydawnictwo Amber, Warszawa Babiñska Z., Bandosz P., Zdrojewski T. Wyrzykowski B.: Epidemiologia oty³oœci i oty³oœci brzusznej w Europie Zachodniej i USA. Kardiologia w Praktyce 2004, 3, Barkeling B., Rossner S., Bjorvell H.: Effects of a high-protein meal (meat) and a high-carbohydrate meal (vegetarian) on satiety measured by automated computerized monitoring of subsequent food intake, motivation to eat and food preferences. Int. J. Obes. 1990, 14(9), Cani P.D., Bibiloni R., Knaufe C. et al.: Changes in gut microbiota control metabolic endotoxemia- 38 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 6-7 ( ) 2009

6 -induced inflammation in high-fat diet-induced obesity and diabetes in mice. Diabetes. 2008; 57: Carmichael H.E., Swinburn B.A., Wilson M.R.: Lower fat intake as a predictor of initial and sustained weight loss in obese subjects consuming an otherwise ad libitum diet. J. Am. Diet. Assoc. 1998, 98(1), Cohen M.A., Ellis SM, Le Roux CW, Batterham RL, Park A, Patterson M, Frost GS, Ghatei MA, Bloom SR.: Oxyntomodulin suppresses appetite and reduces food intake in humans. J Clin Endocrinol Metab. 2003;88(10): Dakin CL, Gunn I., Small C.J., Edwards C.M., Hay D.L., Smith D.M., Ghatei M.A., Bloom S.R.: Oxyntomodulin inhibits food intake in the rat. Endocrinology 2001; 142(10): Fad Diets: A Medical Dictionary, Bibliography, and Annotated Research Guide to Internet References Publisher: Icon Health Publications (January 2004) 9. Foreyt J.P., Goodrick G.K.: Evidence for success of behavior modification in weight loss and control. Ann. Intern. Med. 1993, 119 (7 Pt 2), Foreyt J.P., Goodrick G.K.: Evidence for success of behavior modification in weight loss and control. Ann. Intern. Med. 1993, 119 (7 Pt 2), Foster G.D., Wyatt H.R., Hill J.O. i wsp.: A randomized trial of a low-carbohydrate diet for obesity. N. Engl. J. Med. 2003, 22, 348(21), Freedman M.R., King J., Kennedy E.: Popular diets: a scientific review. Obes. Res. 2001, 9 (Suppl 1), 1S-40S. 13. Hill A.J., Blundell J.E.: Macronutrients and satiety: the effects of a high-protein or high carbohydrate meal on subjective motivation to eat and food preferences. Nutr. Behav. 1986; 3, Hill A.J.: Does dieting make you fat? Br. J. Nutr. 2004, 92 (Suppl 1), S15-S Kendall A., Levitsky D.A., Strupp B.J. i wsp.: Weight loss on a low-fat diet: consequence of the imprecision of the control of food intake in humans. Am. J. Clin. Nutr. 1991, 53(5), Klem M.L., Wing R.R., McGuire M.T. i wsp.: A descriptive study of individuals successful at long-term maintenance of substantial weight loss. Am. J. Clin. Nutr. 1997, 66(2), Larosa J.C., Fry A.G., Muesing R. i wsp.: Effects of high-protein, low-carbohydrate dieting on plasma lipoproteins and body weight. J. Am. Diet. Assoc. 1980, 77(3), Larson D.E., Ferraro R.T., Robertson D.S. i wsp.: Energy metabolism in weight-stable postobese individuals. Am. J. Clin. Nutr. 1995, 62(4), Larson D.E., Tataranni P.A., Ferraro R.T. i wsp.: Ad libitum food intake on a cafeteria diet in Native American women: relations with body composition and 24-h energy expenditure. Am. J. Clin. Nutr. 1995, 62(5), Ley R.E., Turnbaugh P.J., Klein S. i wsp:. Microbial ecology: human gut microbes associated with obesity. Nature, 2006;444: Overweight, obesity, and health risk. National Task Force on the Prevention and Treatment of Obesity. Arch. Intern. Med. 2000, 160(7), Poon T., Nelson P., Shen L., Mihm M., Taylor K., Fineman M., Kim D.: Exenatide improves glycemic control and reduces body weight in subjects with type 2 diabetes: a dose-ranging study. Diabetes Technol. Ther. 2005;7(3): Ruxer J., Mo d an M., Piñkowski D. i wsp.: Wp³yw stosowania diet specjalnych na redukcjê masy cia³a oty³ych chorych z cukrzyc¹ typu 2 doniesienie wstêpne. Program. III Karpacka Konferencja Diabetologiczna Wis³a, , Ruxer J., Mo d an M., WoŸniak-Sosnowska U i wsp.: Wp³yw stosowania diet specjalnych na wydzielanie hormonów hipoglikemizuj¹cych u oty³ych chorych na cukrzycê typu 2. Doniesienie wstêpne. Streszczenia prac naukowych. XI Zjazd Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Wis³a, r. (P35), Ruxer J.: Oty³oœæ wyzwanie XXI wieku. Czasopismo Aptekarskie, 2008, 12, Saltzman E., Thomason P., Roberts S.B.: Fad Diets: A Review for the Primary Care Provider Nutrition in Clinical Care 2001, 4 (5), Samaha F.F., Iqbal N., Seshadri P. i wsp.: A low- -carbohydrate as compared with a low-fat diet in severe obesity. N. Engl. J. Med 2003, 22; 348(21), Serdula M.K., Mokdad A.H., Williamson D.F. i wsp.: Prevalence of attempting weight loss and strategies for controlling weight. JAMA 1999, 282(14), Skov A.R., Toubro S., Ronn B. i wsp.: Randomized trial on protein vs carbohydrate in ad libitum fat reduced diet for the treatment of obesity. Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord., 1999, 23(5), Stubbs R.J., van Wyk M.C., Johnstone A.M. i wsp.: Breakfasts high in protein, fat or carbohydrate: effect on within-day appetite and energy balance. Eur. J. Clin. Nutr., 1996, 50(7), Turnbaugh P.J., Ley R.E., Mahowald M.A. i wsp.: An obesity-associated gut microbiome with increased capacity for energy harvest. Nature, 2006;444: Wing R. R.: Behavioral weight control. [In:] T. A. Wadden & A. J. Stunkard (Eds.), Handbook of obesity treatment. New York 2002: Guilford Press. 33. Wing R. R.: Behavioral weight control. [In:] T. A. Wadden & A. J. Stunkard (Eds.), Handbook of obesity treatment. New York 2002: Guilford Press. 34. Zimmerman A.N.: The calcium paradox. Cardiovasc. Res, 2000, 1;45(1), CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 6-7 ( )

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny BM Medical S.A.

Raport kwartalny BM Medical S.A. Raport kwartalny BM Medical S.A. IV kwartał 2011r. Warszawa, 14 lutego 2012r. ZAWARTOŚĆ RAPORTU KWARTALNEGO: 1. PODSTAWOWE DANE O EMITENCIE 2. WYBRANE DANE FINANSOWE Z BILANSU ORAZ RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon:

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon: DANE PACJENTA Mam cukrzycę Jeśli wykazuję zaburzenia świadomości i jestem w stanie połykać, to podaj mi CUKIER w dowolnej formie sok, syrop, słodzoną wodę, colę, cukierki lub ciastko i zatelefonuj do mojego

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA Ludzki organizm w ok. 60% składa się z wody. Bardzo ważne jest wypijanie przynajmniej 1,5 l płynów dziennie - zapobiegasz w ten sposób odwodnieniu organizmu oraz wspomagasz pracę mózgu. PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

Hormony płciowe. Macica

Hormony płciowe. Macica Hormony płciowe Macica 1 Estrogeny Działanie estrogenów Działanie na układ rozrodczy (macica, endometrium, pochwa) Owulacja Libido Przyspieszenie metabolizmu Zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO Nr ćwiczenia: 101 Prowadzący: Data 21.10.2009 Sprawozdanie z laboratorium Imię i nazwisko: Wydział: Joanna Skotarczyk Informatyki i Zarządzania Semestr: III Grupa: I5.1 Nr lab.: 1 Przygotowanie: Wykonanie:

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. 1 Urozmaicenie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowej diety, która zapewnia

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 2 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowo-wytwórczej) Podatek przemysłowy (lokalny podatek

Bardziej szczegółowo

skąd pochodzi Nasz Kurczak

skąd pochodzi Nasz Kurczak Nasz Kurczak to mięso pochodzące od sprawdzonych dostawców. W większości to odbiorcy pasz marki Wipasz - znamy ich hodowle, wspieramy wiedzą, szkolimy. 1 Wiemy skąd pochodzi Nasz Kurczak Kontrolujemy jakość

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Dziecko z cukrzycą Co to jest cukrzyca? Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, charakteryzująca się wysoką hiperglikemią (wysoki poziom glukozy we krwi). Wynika ona z nieprawidłowego wydzielania

Bardziej szczegółowo

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu 1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu Im wi kszy pies doros y, tym proporcjonalnie mniejsza waga urodzeniowa szczeni cia. Waga nowonarodzonego szczeni cia rasy Yorkshire

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

LISTA DIET STOSOWANYCH U ZAMAWIAJĄCEGO:

LISTA DIET STOSOWANYCH U ZAMAWIAJĄCEGO: LISTA DIET STOSOWANYCH U ZAMAWIAJĄCEGO: I. Trzyposiłkowe całodzienne racje pokarmowe Załącznik Nr 6 do siwz 1. Dieta podstawowa Stosowana u pacjentów niewymagających żywienia dietetycznego o zdrowym przewodzie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Załącznik nr 14 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI NEREK ICD-10 N 18 przewlekła niewydolność

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności psychofizycznej oraz usprawnienie procesów życiowych własnego

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia odżywiania a uzależnienia. Magdalena Tańska

Zaburzenia odżywiania a uzależnienia. Magdalena Tańska Zaburzenia odżywiania a uzależnienia Magdalena Tańska Proces terapii osoby uzależnionej obejmuje odżywienie organizmu. Niezbędne jest odtrucie organizmu oraz leczenie przewlekłych chorób spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

WITAMINY. www.pandm.prv.pl

WITAMINY. www.pandm.prv.pl WITAMINY - wpływa na syntezę białek, lipidów, hormonów a szczególnie hormonów tarczycy - pomaga w utrzymaniu prawidłowej czynności uk.immunologicznego - pomaga w leczeniu : rozedmy płuc i nadczynności

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa

Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa Polish Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa (What to do if you think the decision about your Housing Benefit or Council

Bardziej szczegółowo

Omówienie wyników badañ krwi

Omówienie wyników badañ krwi Omówienie wyników badañ krwi ej asz n y w ializ m a D t Wi tacji S Dlaczego badania krwi s¹ wykonywane tak czêsto? Co miesi¹c pobieramy seriê próbek krwi w celu sprawdzenia skutecznoœci zabiegu dializy

Bardziej szczegółowo

ywienie i aktywnoêç fizyczna metody profilaktyki nadwagi i oty oêci

ywienie i aktywnoêç fizyczna metody profilaktyki nadwagi i oty oêci ywienie i aktywnoêç fizyczna metody profilaktyki nadwagi i oty oêci Miros aw Jarosz, Wioleta Respondek Zapobieganie nadwadze i oty oêci sta o si wielkim wyzwaniem dla wi kszoêci krajów na Êwiecie. Cz stoêç

Bardziej szczegółowo

Pakiet nr 1: Preparaty do żywienia dojelitowego wraz z dzierżawą pomp kod CPV 33692510-5

Pakiet nr 1: Preparaty do żywienia dojelitowego wraz z dzierżawą pomp kod CPV 33692510-5 0 Załącznik Nr 2/1 Formularz cenowy Pakiet nr 1: Preparaty do żywienia dojelitowego wraz z dzierżawą pomp kod CPV 33692510-5 Stawka Wartość brutto w Typ asortymentu /Nazwa handlowa* Cena Wartość netto

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz... 15. 2. Energia Barbara Bu hak-jachymczyk... 32

Spis treêci. 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz... 15. 2. Energia Barbara Bu hak-jachymczyk... 32 Spis treêci 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz.... 15 1.1. Rys historyczny rozwoju norm ywienia.............. 16 1.2. Wspó czesne metody opracowywania norm............ 19 1.3. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Evaluation of upper limb function in women after mastectomy with secondary lymphedema

Evaluation of upper limb function in women after mastectomy with secondary lymphedema IV Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Aniologicznego Bydgoszcz, 21-22 maj 2014 r. Ocena sprawności funkcjonalnej kończyny górnej u kobiet z wtórnym obrzękiem

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne Dr inż. Andrzej Tatarek Siłownie cieplne 1 Wykład 3 Sposoby podwyższania sprawności elektrowni 2 Zwiększenie sprawności Metody zwiększenia sprawności elektrowni: 1. podnoszenie temperatury i ciśnienia

Bardziej szczegółowo

www.naszanatura2000.pl

www.naszanatura2000.pl 1 Biuro Projektu Stowarzyszenie Tilia ul. Przysiecka 13, 87-100 Toruń Tel./fax: 6 67 60 8 e-mail: tilia@tilia.org.pl www.tilia.org.pl Szkoła Leśna na Barbarce www.szkola-lesna.torun.pl www.naszanatura2000.pl

Bardziej szczegółowo

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. -

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. - Załącznik nr 1a Lista sprawdzająca dot. ustalenia stosowanego trybu zwiększenia wartości zamówień podstawowych na roboty budowlane INFORMACJE PODLEGAJĄCE SPRAWDZENIU Analiza ryzyka Działanie Uwagi Czy

Bardziej szczegółowo

U S T AWA. z dnia 2015 r. Art. 1.

U S T AWA. z dnia 2015 r. Art. 1. Projekt U S T AWA z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę Art. 1. W ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2002 r., Nr 200, poz.

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałaniu Narkomanii na lata 2015-2018 Na podstawie art. 10 ust 2 i 3 ustawy z dnia 29

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami DANE NABYWCY Imię i Nazwisko:...... PESEL:... Data ur.:... Dokument tożsamości:... Seria i numer:...... Adres zamieszkania:...

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia!

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! 8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Jesteśmy po to, aby Państwu doradzić! Czym jest zapalenie przyzębia (periodontitis)? Przyzębie to zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

probiotyk o unikalnym składzie

probiotyk o unikalnym składzie ~s~qoy[jg probiotyk o unikalnym składzie ecovag, kapsułki dopochwowe, twarde. Skład jednej kapsułki Lactobacillus gasseri DSM 14869 nie mniej niż 10 8 CFU Lactobacillus rhamnosus DSM 14870 nie mniej niż

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole.

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole. Informacje na temat dodatku na podatek lokalny (Council Tax Support), które mogą mieć znaczenie dla PAŃSTWA Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji 01202 265212 Numer dla

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Program realizowany w ramach Miejskiego Programu Zapobiegania Przestępczości oraz Ochrony Bezpieczeństwa Obywateli i Porządku Publicznego. Miejski Program

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

Monopolistyczna konkurencja

Monopolistyczna konkurencja Monopolistyczna konkurencja Monopolistyczna konkurencja Wiele firm Brak barier wejścia / wyjścia rodukt zróżnicowany Siła rynkowa pojedynczej firmy zależy od stopnia zróżnicowania produktu Dobra bliskimi,

Bardziej szczegółowo

Cena lodówki wraz z 7% podatkiem VAT wynosi 1337 zł 50 gr. Oblicz ile wynosi podatek VAT.

Cena lodówki wraz z 7% podatkiem VAT wynosi 1337 zł 50 gr. Oblicz ile wynosi podatek VAT. www.zadania.info NAJWIEKSZY INTERNETOWY ZBIÓR ZADAŃ Z MATEMATYKI ZADANIE 1 Cenę płaszcza zimowego obniżono wiosna o 15% i wówczas cena wynosiła 510 zł. Oblicz cenę płaszcza przed obniżka. ZADANIE 2 Ksiażka

Bardziej szczegółowo

Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego. 5. i 6. miesiąc życia

Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego. 5. i 6. miesiąc życia Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego 5. i 6. miesiąc życia 1 5 miesiąc 6 miesiąc KROK 4 KROK 3 KROK 2 KROK 1 Celem do którego należy dążyć jest wyłączne karmienie piersią

Bardziej szczegółowo

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości?

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Obowiązki sprawozdawcze według ustawy o rachunkowości i MSR 41 Przepisy ustawy o rachunkowości w zakresie

Bardziej szczegółowo

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà?

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Insulina by a dla mnie szansà na normalne ycie Ty i ja, podobnie jak oko o 2,6 mln ludzi w Polsce, czyli niemal 5% spo eczeƒstwa, mamy cukrzy

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 PREK 251/III/2010. Umowa Nr (wzór)

Załącznik nr 4 PREK 251/III/2010. Umowa Nr (wzór) Załącznik nr 4 PREK 251/III/2010 Umowa Nr (wzór) Zawarta w dniu roku w Krakowie pomiędzy : Przewozy Regionalne sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, ul. Wileńska 14a, zarejestrowaną w Krajowym Rejestrze Sądowym

Bardziej szczegółowo

Jak odpowiadali respondenci badania? Zapraszamy do zapoznania się z treścią raportu.

Jak odpowiadali respondenci badania? Zapraszamy do zapoznania się z treścią raportu. ZARZĄDZANIE KALORIAMI zwrot ten zaczyna się pojawiać coraz częściej na łamach pism i poradników, w telewizji równieŝ robi się o nim coraz głośniej. Dla wszystkich powinien to być temat bardzo waŝny, poniewaŝ

Bardziej szczegółowo

NADWAGA, OTYŁOŚĆ i DIETA DZIECI

NADWAGA, OTYŁOŚĆ i DIETA DZIECI NADWAGA, OTYŁOŚĆ i DIETA DZIECI W WIEKU SZKOLNYM mgr. inż Izabela Piechowska NADWAGA I OTYŁOŚĆ U DZIECI I MŁODZIEŻY OTYŁOŚĆ wg WHO jest stanem chorobowym charakteryzującym się nadmiernym nagromadzeniem

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/85/2016 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA. z dnia 16 lutego 2016 r.

UCHWAŁA NR XIV/85/2016 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA. z dnia 16 lutego 2016 r. UCHWAŁA NR XIV/85/2016 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Biała Podlaska na rok 2016, Gminnego Programu Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki z portfela. Spółka: Ciech SA. Rodzaj walnego zgromadzenia: Nadzwyczajne

Sprawozdanie z walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki z portfela. Spółka: Ciech SA. Rodzaj walnego zgromadzenia: Nadzwyczajne Sprawozdanie z walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki z portfela Spółka: Ciech SA Rodzaj walnego zgromadzenia: Nadzwyczajne Data walnego zgromadzenia: 7 lipca 2014 roku Uchwały podjęte przez W Liczba

Bardziej szczegółowo

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Załącznik Nr 1 Do zarządzenia Nr 92/2012 Prezydenta Miasta Konina z dnia 18.10.2012 r. Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Jednostką dominującą jest Miasto Konin (Gmina Miejska

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa dla Miasta Duszniki Zdrój na lata 2009 2014 Opracowała: Anna Podhalicz 1 Duszniki Zdrój 2008 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Podstawa prawna......

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. 7) zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z

PROJEKT. 7) zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z PROJEKT PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY KOŃSKOWOLA NA ROK 2012 1 1.Celem Programu jest : 1) zapewnienie opieki nad zwierzętami bezdomnymi

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale"

Ćwiczenie: Ruch harmoniczny i fale Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013 2 CZWARTEK 10.10.2013 18.00-20.30 Sala A - Sala im. Józefa Pi³sudskiego, poziom 2 Powitanie Uczestników XVIII Ordynatorskich Zakopiañskich Dni Kardiologicznych - kilka s³ów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Zjawisko medykalizacji życia codziennego na przykładzie nieśmiałości w ujęciu socjologii medycyny

Zjawisko medykalizacji życia codziennego na przykładzie nieśmiałości w ujęciu socjologii medycyny Zjawisko medykalizacji życia codziennego na przykładzie nieśmiałości w ujęciu socjologii medycyny Michał Nowakowski Instytut Socjologii UMCS Zakład Socjologii Medycyny i Rodziny Fobia społeczna (Social

Bardziej szczegółowo

Analizator Masy Cia a

Analizator Masy Cia a Analizator Masy Cia a INTERPRETACJA WYNIKÓW wagi Fitness do u ytku domowego Dla kogo przeznaczony jest analizator sk adu cia a: Analizator Sk adu Cia a jest przeznaczony dla osób doros ych w wieku 18-99

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.14.2014 Łódź, dnia 01 lipca 2014 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.

Bardziej szczegółowo

Seminarium 1: 08. 10. 2015

Seminarium 1: 08. 10. 2015 Seminarium 1: 08. 10. 2015 Białka organizmu ok. 15 000 g białka osocza ok. 600 g (4%) Codzienna degradacja ok. 25 g białek osocza w lizosomach, niezależnie od wieku cząsteczki, ale zależnie od poprawności

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ IMiT 2014 1 1. CELE PROGRAMU Program ma na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych artystów tańca oraz doskonalenie kadry pedagogicznej i badawczo-naukowej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXIV/263/2013 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 23 kwietnia 2013 r.

UCHWAŁA NR XXIV/263/2013 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 23 kwietnia 2013 r. UCHWAŁA NR XXIV/263/2013 RADY GMINY WODZIERADY z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Wodzierady

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 67/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. z dnia 18 października 2011 r.

Zarządzenie Nr 67/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. z dnia 18 października 2011 r. Zarządzenie Nr 67/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 października 2011 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

Finansowanie świadczeń w zakresie leczenia chorób uroonkologicznych w świetle Dyrektywy o Opiece Transgranicznej. lek. med., MBA Maciej Nowicki

Finansowanie świadczeń w zakresie leczenia chorób uroonkologicznych w świetle Dyrektywy o Opiece Transgranicznej. lek. med., MBA Maciej Nowicki Finansowanie świadczeń w zakresie leczenia chorób uroonkologicznych w świetle Dyrektywy o Opiece Transgranicznej lek. med., MBA Maciej Nowicki Koszyk świadczeń gwarantowanych Zbiór świadczeń zdrowotnych

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ I) INFORMACJE OGÓLNE W ostatnich latach stosowanie licznych, szeroko rozpowszechnionych substancji syntetycznych napotkało na nowe ograniczenie, którym jest ochrona

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.15.2015 Łódź, dnia 17 czerwca 2015 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Kontrowersje wokół diet

Kontrowersje wokół diet P R A C A P O G L Ą D O W A ISSN 1734 3321 Barbara Zahorska-Markiewicz Katedra Patofizjologii Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach Kontrowersje wokół diet Diet related controversy Endokrynologia, Otyłość

Bardziej szczegółowo

Niedożywienie Katarzyna Szczerbińska Katedra Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Kraków, Poland

Niedożywienie Katarzyna Szczerbińska Katedra Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Kraków, Poland Niedożywienie Katarzyna Szczerbińska Katedra Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Kraków, Poland Fizjologia starzenia się układu pokarmowego 1. Spadek zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/42/07/09 Aktywność fizyczna Schemat postępowania w cukrzycy Aktywność fizyczna Ćwiczenia i gimnastyka są korzystne dla każdego, a w szczególności dla osób chorych na cukrzycę. Regularny ruch pomaga

Bardziej szczegółowo

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 Najwyższy wzrost od Q2 2005 Poziom zadowolenia polskich konsumentów w Q3 15 wyniósł 80 punktów, tym samym wzrósł o 10 punktów względem

Bardziej szczegółowo