Studium przypadku jako metoda badawcza pracy doktorskiej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Studium przypadku jako metoda badawcza pracy doktorskiej"

Transkrypt

1 Studium przypadku jako metoda badawcza pracy doktorskiej Piotr Zaborek Niniejszy artykuł ma za zadanie przybliżyć czytelnikowi specyfikę wykorzystania studium przypadku jako metody przygotowania, prowadzenia i analizy wyników badań empirycznych w ramach pracy doktorskiej w dziedzinie ekonomii. Jak nietrudno dostrzec, przygotowując to opracowanie autor korzystał niemal wyłącznie z literatury anglojęzycznej. Jest to spowodowane głównie tym, że studium przypadku jako metoda badawcza jest stosunkowo mało popularne w polskim piśmiennictwie naukowym, zwłaszcza w porównaniu do zakresu wykorzystania tej metody w naukach społecznych w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Dodatkowym, wykorzystanym tutaj źródłem informacji, były własne doświadczenia autora zdobyte przy przygotowywaniu pracy doktorskiej, w której część empiryczna oparta została wyłącznie o metodę wielokrotnego studium przypadku, bez sięgania po badania ilościowe jako metodę uzupełniającą, zapewniającą dodatkową weryfikację postawionych hipotez. Dwa sposoby rozumienia studium przypadku Studium przypadku, albo case study, bywa często rozumiane jako metoda dydaktyczna szczególnie popularna w nauczaniu na kierunkach ekonomicznych wyższych uczelni. Po raz pierwszy została ona zastosowana na przełomie XIX i XX w amerykańskich szkołach biznesu (szczególną rolę w popularyzacji tej metody odegrały Uniwersytet Harvarda i Uniwersytet Północnozachodni (Northwestern University)). W tym sensie studium przypadku, oparte o prawdziwe doświadczenia kadry kierowniczej w rzeczywistych organizacjach, miało jak najlepiej przygotować przyszłych menedżerów do pracy w swoim zawodzie poprzez umożliwienie doskonalenia umiejętności kierowniczych w bezpiecznych warunkach. Organizacja była tu rozumiana jako rodzaj maszyny a studenci, na wzór inżynierów, wywierali wpływ na jej działanie poprzez zaplanowane interwencie w obrębie ograniczonego zbioru zmiennych. 1 1 Rippin A., Booth C., Bowie S., Jordan J.: A Complex Case: Using the Case Study Method to Explore Uncertainty and Ambiguity in Undergraduate Business Education, Teaching in Higher Education, vol. 2, nr. 4, 2002, str

2 Jako metoda badawcza, studium przypadku jest uznawane, obok badań biograficznych, fenomenologicznych, etnograficznych i teorii ugruntowanej, za jedną z pięciu podstawowych tradycji badań jakościowych. Jest ono definiowana jako jakościowa metoda badawcza polegająca na studiowaniu jednego lub większej liczby obiektów (organizacji, programów, wydarzeń, ludzi itp.) o dużej wewnętrznej złożoności i intensywnych związkach z otoczeniem przy jednoczesnym wykorzystaniu wielu źródeł informacji (takich jak: dokumenty, wywiady, obserwacje i artefakty) i z uwzględnieniem kontekstu (np. fizycznego, historycznego, społecznego lub ekonomicznego), w jakim występuje badany przypadek. 2 W Europie Zachodniej i Stanach Zjednocznonych, metoda studium przypadku jest od wielu już lat z powodzeniem stosowana w pracach badawczych z dziedziny nauk społecznych. Już nawet pobieżna lektura większości periodyków naukowych dotyczących ekonomii i zarządzania pozwala znaleźć wiele prac, dla których główną techniką badawczą jest właśnie studnium przypadku. Dokładniejszych danych na temat skali tego zjawiska dostarczyć może praca L. Dube i G. Pare, gdzie autorzy analizują częstość występowania i jakość badań metodą studium przypadku, których wyniki publikowane były w latach w siedmiu czołowych anglojęzycznych magazynach naukowych poświęconych zarządzaniu systemami informacyjnymi w organizacjach. 3 Okazało się, że w wymienionym okresie w periodykach tych ukazało się 261 artykułów wykorzystujących metodę studium przypadku, co stanowiło średnio około 15% wszystkich artykułów z tego okresu. W poszczególnych magazynach udział artykułów opisujących wyniki badań metodą case study był zróżnicowany i wahał się od 6 do 29 %. Autorzy stwierdzili ponadto, że 210 czyli 12% wszystkich pozycji, to publikacje bądź wykorzystujące wyłącznie metodę studium przypadku bez żadnych badań dodatkowych, np. za pomocą technik ilościowych, bądź też artykuły w których case study było metodą główną w stosunku do pozostałych technik badawczych, które pełniły jedynie funkcję pomocniczą. Okoliczności stosowania studium przypadku jako metody badawczej Metoda studium przypadku stosowana jest często w sytuacjach, gdy problem badawczy obejmuje dużą liczbę zmiennych o złożonych wzajemnych relacjach a badacz ma bardzo 2 Creswell J.: Qualitative Inquiry and Research Design; Choosing Among Five Traditions, SAGE Publications, Inc., Thousand Oaks, California, USA, 1998, str Dube L., Guy Pare.: Rigor in Information Systems Positivist Case Research: Current Practices, Trends, and Recommendations, MIS Quarterly, vol. 27, nr 4, 2003, str

3 ograniczoną kontrolę nad analizowanym obiektem. 4 W szczególności, studium przypadku bywa preferowana w stosunku do innych metod badawczych w następujących czterech okolicznościach: 5 gdy należy wyjaśnić związki przyczynowo-skutkowe, które są zbyt złożone dla badań ankietowych a niemożliwe do przeanalizowania na drodze eksperymentu, przy szczegółowym opisie kontekstu w którym zaszło (lub zachodzi) określone, współczesne badaczowi, zjawisko, aby przeanalizować podjęte działania i uzyskane efekty pewnego programu lub polityki z punktu widzenia ich skuteczności i efektywności, aby wyczerpująco zbadać efekty pewnego rodzaju wydarzeń, programów lub polityk, które nie mają ścisłego i łatwego do przewidzenia zbioru rezultatów. Przykładem obszaru, w którym studium przypadku sprawdza się szczególnie dobrze jest wspomniane już wcześniej badanie różnych aspektów wdrażania i stosowania systemów informacyjnych w organizacjach. Systemy informatyczne charakteryzują się zazwyczaj wysokim poziomem złożoności i dużą unikalnością będąca pochodną unikalności samej organizacji, w której system jest zaimplementowany. Trudność problematyki badawczej pogłębia również bardzo duże znaczenie dla funkcjonowania systemów informacyjnych całego kontekstu społecznego organizacji, złożonego m.in. z różnych grup pracowników, dostawców, nabywców i społeczności lokalnych. W konsekwencji konstruowanie niezbędnego w badaniach ilościowych wysoko ustandaryzowanego instrumentu takiego jak kwestionariusz ankietowy, może doprowadzić do zbyt daleko idących uproszczeń, w efekcie czego badanie przeprowadzone na dużej próbie może nie przynieść żadnych istotnych rezultatów, lub dać wyniki powierzchowne i mało znaczące tak z teoretycznego jak i praktycznego punktu widzenia. 6 Innym powodem stosunkowo częstego stosowania studium przypadku w badaniu systemów informacyjnych są zachodzące w tym obszarze bardzo dynamiczne zmiany technologiczne. Postęp technologiczny sprawia, że wiedza badaczy jest nierzadko przestarzała w stosunku do 4 Gdyby badacz posiadał pełną lub choćby dużą kontrolę nad studiowanym obiektem, przypuszczalnie lepszą metodą badawczą niż analiza przypadku byłby eksperyment. 5 Patton E., Appelbaum S.: The Case Studies in Management Research, Management Research News, vol. 26, nr. 5, 2003, str Benbasat I., Goldstein D., Mead M: The Case Research Strategy in Studies of Information Systems, MIS Quarterly, vol. 11, nr. 3, 1987, str

4 rozwiązań stosowanych przez praktyków w przedsiębiorstwach i innych organizacjach. Stąd też typowa jest sytuacja, w której badacz nie jest w stanie zaproponować opartych na teorii gotowych i adekwatnych wyjaśnień zjawisk związanych z systemami informatycznymi i w związku z tym zmuszony jest te zjawiska badać, zdobywać wiedzę i budować teorię w sposób indukcyjny. 7 Studium przypadku a badania ilościowe porównanie specyfiki, omówienie wad i zalet Badania metodą studium przypadku, jak zresztą większość innych rodzajów badań jakościowych, przyjęło się zwykle uważać za uzupełniające w stosunku do badań o charakterze ilościowym. Rozumiane w ten sposób, studium przypadku mogłoby być wykonane przed badaniem ilościowym, pełniąc funkcję eksploracyjną i dostarczając informacji potrzebnych do właściwego sformułowania hipotez i pytań badawczych, które następnie stanowiłyby podstawę planu badań ankietowych. Można również wyobrazić sobie sytuację, gdy po wykonaniu badań ankietowych pozostają pewne zagadnienia, które wymagają dodatkowego wyjaśnienia. Sposobem rozwiązania tego problemu mogłoby być dokonanie studium jednego lub więcej przypadków, które zostałyby dobrane w taki sposób aby pogłębić uzyskane wcześniej konkluzje. Istnieje jednak inna możliwość wykorzystania metody typu case study. Można mianowicie metodę tę uczynić jedyną bądź wiodącą metodą realizacji projektu badawczego. Stosowane w ten sposób studium przypadku charakteryzuje się następującymi zaletami i wadami na tle badań o charakterze ilościowym. Jedną z ważniejszych zalet metody studium przypadku, stosowanej w dziedzinie nauk ekonomicznych i zarządzania, jest możliwość uzyskania rezultatów o dużym znaczeniu praktycznym dla menedżerów, przedsiębiorców, akcjonariuszy i innych osób działających w sferze gospodarki. Pod tym względem metoda ta wydaje się być lepsza niż podejścia ilościowe, które bywa krytykowane za niską praktyczną wartość wyników i powiększanie luki pomiędzy oczekiwaniami praktyków a tym, co mają do zaoferowania naukowcy. 8 7 Ibidem 8 Patton E., Appelbaum S.: The Case Studies in Management Research, Management Research News, vol. 26, nr. 5, 2003, str

5 Badanie pojedynczego obiektu metodą case study podobnie jak w większość innych badań jakościowych jest w oczywisty sposób bardziej czasochłonne i znacznie droższe w realizacji niż badania tego samego obiektu za pomocą kwestionariusza ankiety w ramach badań ilościowych. Przyczyną tego jest konieczność uczestnictwa badacza we wszystkich etapach realizacji procedury studium przypadku, rozpoczynając od projektowania badania, poprzez zbieranie danych, a na ostatecznej analizie i sporządzaniu raportu kończąc. 9 W przypadku badań ilościowych kontakt z respondentami i zbieranie danych może być wykonany przez stosunkowo nisko wykwalifikowanych ankieterów, ponieważ kwestionariusz pełniący funkcję instrumentu badawczego zawiera listę wyskalowanych pytań, którym zazwyczaj towarzyszą wyczerpujące instrukcje dla respondentów. Również na etapie analizy danych metoda ilościowa często bywa mniej czasochłonna i pracochłonna niż badanie typu case study. Wiąże się to z faktem, że do analizy danych w badaniach ilościowych wykorzystywane są metody statystyczne, których stosowanie jest znacząco ułatwiane i przyspieszane przez aplikacje komputerowe typy SPSS czy Statistica. Dla porównania, analiza danych zebranych za pomocą metody studium przypadku ze względu na niski poziom standaryzacji wyników oraz małą liczbę badanych obiektów - tylko częściowo może być wsparta programami komputerowymi innymi niż edytory tekstu. 10 Jedną z najistotniejszych różnic pomiędzy badaniami ilościowymi a badaniami jakościowymi w formie studium przypadku jest sposób dokonywania generalizacji uzyskanych rezultatów. Wykorzystanie w badaniach empirycznych studium przypadku umożliwia sformułowanie konkluzji, które dają możliwość potwierdzenia, odrzucenia lub modyfikacji teorii, na podstawie, której zaprojektowano badanie. Co więcej, do zanegowania badanej teorii wystarczy zaledwie jeden przypadek, który jest z tą teorią sprzeczny. 11 Odnoszenie rezultatów badania bezpośrednio do testowanych teorii nosi nazwę generalizacji analitycznej (ang. analytic generalization) i w wyraźny sposób różni się od charakterystycznej dla badań 9 Stake R.: The Art of Case Study Research, SAGE Publications, Inc., Thousand Oaks, California, USA, 1995, str Do aplikacji komputerowych, które można wykorzystać przy opracowywaniu wyników badań metodą studium przypadku należą m.in. programy ATLAS/ti, MECA i Inspiration. Szersze omówienie programów komputerowych możliwych do wykorzystania w badaniach jakościowych znaleźć można w publikacji M. Milesa i A. Hubermana pt.: Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook, SAGE Publications, Thousand Oaks, California, USA, Perry C.: Processes of a Case Study Methodology for Postgraduate Research in Marketing, European Journal of Marketing, vol. 32, nr. 9/10, 1998, str

6 ilościowych generalizacji statystycznej (ang. statistical generalization). 12 Przy stosowaniu generalizacji analitycznej kluczowe znaczenie ma teoria, która nie tylko pozwala właściwie zaprojektować badanie, ale również służy jako podstawowe narzędzie interpretacji wyników. Oba rodzaje generalizacji stosują zupełnie odmienne podejście do interpretacji wyników badań empirycznych. W zakresie zasad formułowania wniosków wielokrotne studium przypadku przypomina serię eksperymentów w obu sytuacjach zastosowanie znajduje tzw. logika replikacji lub powtórzeń (ang. replication logic). Dla tego rodzaju badania charakterystyczne jest traktowanie indywidualnych przypadków jako pojedynczych eksperymentów, a nie jako jednostek statystycznych podobnych do tych, które tworzą próbę w reprezentatywnym badaniu ilościowym. Zasady replikacji stosowane są w badaniach case study w medycynie, psychologii jak również w naukach ekonomicznych. Istniejąca wcześniej teoria służy tu do konstrukcji wzorca, który jest porównywany do wyników badań empirycznych. Jeśli dwa lub więcej przypadków daje wyniki zgodne ze wzorcem stworzonym w oparciu o bazujące na teorii hipotezy, mówi się, że doszło do replikacji wyników. Im większa jest liczba przypadków wykazujących replikację tym większa jest pewność, z jaką można potwierdzić elementy teorii ujęte w postaci hipotez. 13 Istnieją dwa zasadnicze rodzaje replikacji: wierna i teoretyczna. Replikacja wierna występuje wtedy, gdy dwa lub większa liczba przypadków daje identyczne lub bardzo podobne wyniki. Replikacja teoretyczna ma natomiast miejsce w sytuacji gdy przynajmniej dwa przypadki wykazują różne wyniki, jednak z przewidzianych i uzasadnionych przez teorię przyczyn. 14 W odróżnieniu od zasady replikacji, stosowana w reprezentatywnych badaniach ilościowych, zasada próbkowania przyjmuje, że pewna liczba jednostek badawczych (respondentów) reprezentuje całą populację złożoną ze wszystkich możliwych jednostek badawczych, tak, że dane zebrane dla próby będą podobne (reprezentatywne) w stosunku do danych dla całej populacji. Logika próbkowania sprawdza się szczególnie dobrze, gdy badacz chce znaleźć odpowiedzi na pytanie jak bardzo rozpowszechnione jest dane zjawisko, gdy badanie całej populacji jest zbyt kosztowne, czasochłonne lub z innych względów niepraktyczne. Przy tego typu badaniach głównym sposobem analizy danych są metody wnioskowania statystycznego, 12 Yin R.: Case Study Research: Design and Methods, SAGE Publications, Inc., Thousand Oaks, California, USA, 1994, str Rowley J.: Using Case Studies in Research, Management Research News, vol. 25, nr. 1, 2002, str Yin R.: Case Study Research...op. cit., str

7 które - w uproszczeniu pozwalają ocenić w jakim stopniu (z jakim marginesem błędu) dane dla próby są zbieżne (reprezentatywne) z hipotetycznymi danymi dla całej populacji. Podsumowaniem dokonanego powyżej porównania badań w formie studium przypadku i badań jakościowych może być następująca tabela. Tabela: Podstawowe różnice pomiędzy badaniami metodą studium przypadku i badaniami ilościowymi Studium przypadku Badania ilościowe Cel Możliwe tworzenie elementów teorii w myśl zasady indukcyjnej lub Zazwyczaj weryfikacja elementów teorii zgodnie z zasadą dedukcji weryfikacja istniejących teorii na zasadzie dedukcji Ilość przypadków Od jednego do kilkunastu Od kilkudziesięciu do kilkuset Sposób doboru przypadków Celowy Losowy do próby Sposób gromadzenia Zazwyczaj Ustrukturyzowana danych nieustrukturyzowana Analiza danych Techniki statystyczne są rzadko stosowane Wykorzystują techniki statystyczne Sposób wnioskowania Generalizacja analityczna Generalizacja statystyczna Źródło: Opracowanie własne Krok pierwszy w planowaniu studium przypadku wybór podejścia analitycznego Zanim badacz przystąpi do określenia konkretnych technik analitycznych, które zastosowane zostaną w ramach późniejszego studium przypadku, zalecane jest wybranie najpierw jednej z dwóch ogólnych strategii analizy danych. 15 Metoda studium przypadku może być stosowana do badań mających poszerzyć wiedzę teoretyczną zarówno w podejściu indukcyjnym jak i dedukcyjnym. Po pierwsze, zgodnie z podejściem dedukcyjnym, procedurę analizy przypadku można silnie oprzeć na istniejącym dorobku teorii z danej dziedziny. W ten sposób teoria będzie miała decydujący wpływ na dobór hipotez i pytań badawczych oraz na sposoby zbierania i analizy danych. Głównym celem procedury badawczej będzie tu weryfikacja postawionych hipotez. Podejście dedukcyjne polega więc na opracowaniu nowych elementów teorii wyłącznie w 15 Yin R.: Case Study Research: Design and Methods, SAGE Publications, Inc., Thousand Oaks, California, USA, 1994, str

8 oparciu o teorię dotychczasową i poddaniu nowych elementów teorii (hipotez) weryfikacji empirycznej w drodze badań. Drugi rodzaj strategii związany jest z podejściem indukcyjnym i za punkt wyjścia przyjmuje wygenerowanie określonych propozycji teoretycznych w efekcie dokładnej analizy postawionego problemu badawczego w odniesieniu do kolejnych przypadków. W tym wypadku charakterystyczne jest to, że problem badawczy określany jest w minimalnym stopniu w oparciu o istniejącą teorię, a w większym stopniu opiera się na intuicji badacza. To podejście jest zazwyczaj wykorzystywane, gdy nie istnieją dobrze rozwinięte podstawy teoretyczne badanych zagadnień, lub gdy w danej dziedzinie istnieje potrzeba opracowania innowacyjnych rozwiązań teoretycznych. Podejście indukcyjne dotyczy zatem sytuacji w których teoria budowana jest w trakcie procesu badawczego. W skrajnym przypadku, badacz stosujący podejście indukcyjne rozpoczyna badanie nie uwzględniając żadnych elementów teoretycznych. Przykład możliwość wykorzystania studium przypadku w formie badań o charakterze indukcyjnym i dedukcyjnym na potrzeby pracy badawczej ilustruje wykres. 8

9 Propozycja zastosowania metody analizy przypadku w badaniach o charakterze indukcyjnym i dedukcyjnym Zakres wykorzystania istniejącej teorii w badaniu Część indukcyjna badań Część dedukcyjna badań Analizowane przypadki Źródło: Opracowanie własne na podstawie Perry C.: Processes of a Case Study Methodology for Postgraduate Research in Marketing, European Journal of Marketing, vol. 32, nr. 9/10, 1998, str Powyższy wykres sugeruje, że w ujęciu indukcyjnym studium przypadku wykorzystane może być jako badanie eksploracyjne, w efekcie którego opracowany zostanie zestaw hipotez badawczych. W tym wypadku sposób badania każdego kolejnego przypadku będzie opierał się na wynikach badania wszystkich wcześniejszych przypadków a ostatni z nich dostarczy danych umożliwiających ostateczne sformułowanie hipotez. W części dedukcyjnej studium przypadku służyć ma weryfikacji hipotez. Pamiętać należy, że za pomocą studium przypadku stosunkowo łatwo jest obalić hipotezę wystarczy,że wyniki analizy jednego tylko przypadku przeczą hipotezie. Dość problematyczna jest natomiast stosowanie tej metody badawczej do weryfikacji pozytywnej hipotez nawet gdy wszystkie przebadane przypadki będą potwierdzały hipotezę, badacz nie ma absolutnie żadnej gwarancji że inne istniejące a nieprzebadane przypadki również potwierdzają przedmiotową hipotezę. Krok drugi w planowaniu studium przypadku określenie technik analitycznych wykorzystywanych do budowy i weryfikacji teorii 9

10 Z punktu widzenia celów pracy doktorskiej badanie metodą studium przypadku ma zazwyczaj charakter dedukcyjny i ma umożliwiać weryfikację hipotez postawionych na podstawie istniejącego dorobku teoretycznego. W tym przypadku najbardziej adekwatnym narzędziem analitycznym, umożliwiającym powiązanie wyników empirycznych z teorią, jest metoda dopasowania wzorców dla zmiennych zależnych (ang. pattern matching for dependent variables). 16 Chodzi tu o porównanie opracowanego głównie na podstawie teorii jednego lub kilku wzorców ze wzorcem uzyskanym w wyniku badań empirycznych a następnie ocenę stopnia ich zgodności, czyli zakresu, w jakim wyniki przewidywane pokryją się z tymi faktycznie zaobserwowanymi w otoczeniu. Wzorzec w rozumieniu tej koncepcji składa się z dwóch podstawowych elementów: 1) zestawu zmiennych zależnych odpowiadających poszczególnym hipotezom, 2) specyfikacji poziomów zmiennych (określonych wartości dla zmiennych ilościowych lub wariantów dla zmiennych jakościowych), których stwierdzenie w trakcie badań będzie jednoznaczne z pozytywną weryfikacją hipotez. Alternatywnymi technikami w stosunku do omówionej powyżej, które w określonych okolicznościach również mogą być użyte do analizy dany pozyskanych w wyniku zastosowania metody studium przypadku, są: 1) metoda dopasowania wzorców dla zmiennych niezależnych, 2) metoda budowania wyjaśnienia (ang. explanation building) 3) metoda analizy szeregów czasowych (ang. time-series analysis) Ad 1) Jest to sposób porównywania wzorców, który za przedmiot badania przyjmuje nie zmienne zależne (skutki), ale zmienne niezależne (przyczyny). Stosuje się go, gdy grupa badanych przypadków charakteryzuje się występowaniem określonych znanych rezultatów, a celem badacza jest określenie, jakie przyczyny spowodowały, że zmienne zależne przyjęły w każdym z przypadków określony poziom. Wykorzystanie tego podejścia wymaga opracowania kilku zestawów hipotez zawierających alternatywne wyjaśnienia. Zestawy 16 Yin R.: Case Study Research...op. cit. str

11 hipotez powinny być wzajemnie rozłączne, co oznacza, że przyjęcie jednego z nich jest jednoznaczne z odrzuceniem pozostałych. W obu przypadkach - dla zmiennych zależnych i niezależnych - zalecane jest, aby testowane wzorce były w miarę możliwości silnie zróżnicowane. Jest to o tyle istotne, że metody analizy stosowane obecnie w studium przypadku nie pozwalają na precyzję w weryfikacji hipotez w porównaniu do metod statystycznych. Stąd też w przypadku stosunkowo subtelnych różnic między wzorcami może wystąpić problem z określeniem, do którego z nich lepiej dopasowane są elementy empiryczne. 17 Ad 2) Inną techniką analizy stosowaną w badaniach przypadków jest metoda budowania wyjaśnienia. Polega ona na stopniowym modyfikowaniu zaproponowanego na wstępie zestawu hipotez (wyjaśnienia) na skutek porównania ich treści z wynikami uzyskanymi dla kolejnych przypadków. Stosowanie tej techniki rozpoczyna się od sprawdzenia czy zaproponowane hipotezy są zgodne z danymi dotyczącymi pierwszego przypadku. Jeśli pojawiają się rozbieżności do hipotez wprowadzane są poprawki, w taki sposób, aby nowe wyjaśnienie uwzględniało specyfikę badanego przypadku. Następnie nowy zbiór hipotez odnoszony jest do kolejnych przypadków, gdzie również może okazać się konieczne wprowadzenie pewnych zmian. W ten sposób, poprzez sekwencję kolejnych porównań i modyfikacji dokonanych dla każdego z wybranych przypadków dochodzi się do końcowej postaci wyjaśnienia. Ad 3) Analiza szeregów czasowych jest użyteczna, gdy studium przypadku dotyczyć ma badania przebiegu danego zjawiska w czasie. W uproszczeniu polega ona na porównaniu kształtu empirycznego trendu zmian w obrębie jednej lub większej liczby zmiennych z propozycjami trendów opracowanych w oparciu o określone przesłanki teoretyczne. Chodzi tu - podobnie jak w przypadku techniki porównywania wzorców o znalezienie takiego teoretycznego trendu, który dzięki dobremu dopasowaniu do danych empirycznych w sposób przekonywujący opisywałby i wyjaśniał przedmiot badań. 17 Ibidem, str

12 Podstawowym kryterium decyzyjnym dającym podstawy do uznania, że wyniki empiryczne są zgodne z hipotezami, tworzącymi wzorzec stosowany w metodzie analitycznej pattern matching, jest wystąpienie triangulacji. Krok trzeci w planowaniu studium przypadku: określenie liczby i sposóbu doboru przypadków do badań Badanie według metody analizy przypadku można przeprowadzić zarówno na pojedyńczym jak i większej liczbie jednostek badawczych (przypadków). Pojedyncze przypadki bywają badane w sytuacjach, gdy: 18 a) badany przypadek jest unikalny z punktu widzenia istniejącego dorobku teoretycznego danej dyscypliny nauki, b) badany przypadek stanowi krytyczny test pewnej starannie opracowanej teorii, c) badanie ma charakter pilotażowy i jest ostateczną próbą przed właściwym badaniem obejmującym większą liczbę przypadków. Poza wymienionymi wyżej sytuacjami generalnie zalecane jest, dla osiągnięcia większej wiarygodności wyników, prowadzenie badań na kilku lub kilkunastu przypadkach. W takiej sytuacji badanie nosi nazwę wielokrotnej analizy przypadku (ang. multiple case study). 19 W większości publikacji poświeconych metodzie studium przypadku nie ma precyzyjnych wskazówek dotyczących ilości jednostek, które należy uwzględnić w badaniu. Podawane jest na przykład zalecenie, że należy przebadać taką liczbę przypadków, aby osiągnąć stan teoretycznego nasycenia (ang. theoretical saturation) albo punkt zbędności (ang. point of redundancy), czyli moment, w którym wszystkie potrzebne do weryfikacji hipotez dane zostały już zebrane, a każdy kolejny przypadek wniósłby tak niewiele, że można byłoby go pominąć. 20 Biorąc jednak pod uwagę fakt, że technika case study jest często stosowana jako podstawa metodologiczna prac doktorskich, które powstają przy wykorzystaniu ograniczonych zasobów finansowych i czasowych autora i badacza, w niektórych pozycjach literatury można znaleźć bardziej konkretne wskazówki, co do liczby przypadków włączonych do badania. Podaje się więc, że studium przypadku powinno objąć przynajmniej od 2 do 4, jednak nie więcej niż Rowley J.: Using Case Studies in Research, Management Research News, vol. 25, nr. 1, 2002, str Weerd-Nederhof P.: Qualitative Case Study Research. The Case of a PhD Research Project on Organising and Managing New Product Development Systems, Management Decision, vol. 39, nr. 7, 2001, str Eisenhard K.: Building Theories From Case Study Research, Academy of Management Review, vol. 14, nr. 4, 1989, str

13 15 jednostek badawczych. Przy czym zaleca się, aby przy mniejszej liczbie przypadków przeprowadzić badanie w taki sposób, aby doprowadziło do uzyskania możliwie bogatych informacji. Jednym ze sposobów na osiągnięcie tego jest rozbudowana analiza literatury przedmiotu, która powinna poprzedzić badanie i zapewnić odpowiednio szeroki i szczegółowy kontekst analizy. 21 W doborze celowym konkretnych jednostek do badań można przyjąć jedno z kilku podejść do selekcji przypadków. Można mianowicie wybierać przypadki kierując się: 22 a) zróżnicowaniem, b) typowością, c) dostępnością, d) lub niezwykłością. Krok trzeci w planowaniu studium przypadku: wybór technik podnoszenia wiarygodności wyników badań Jednym z poważniejszych zarzutów ciążących na badaniach jakościowych jest zarzut subiektywności, i co za tym idzie, niskiej wiarygodności badań. Wiarygodność pomiaru tworzą rzetelność i trafność. Wyniki są trafne, jeśli mierzą tę właśnie cechę, którą badacz chce, aby mierzyły. O rzetelności wyników można mówić wtedy, gdy poprzez powtórzenie badania w tych samych warunkach uzyskuje się takie same rezultaty. 23 Podstawowymi sposobami podniesienia wiarygodności wyników przy badaniach metodą studium przypadku są: 1) Triangulacja, 2) Stworzenie i udostępnienie wszystkim zainteresowanym kompletnej bazy danych z materiałami z badań, 3) Właściwe przygotowanie raportu końcowego z badań. Poniżej omówiony zostanie kolejno każdy z trzech sposobów zwiększania wiarygodności wyników badań. 21 Perry C.: Processes of a Case Study Methodology for Postgraduate Research in Marketing, European Journal of Marketing, vol. 32, nr. 9/10, 1998, str Creswell J.: Qualitative Inquiry and Research Design...op. cit., str Kaczmarczyk S.: Badania marketingowe; Metody i techniki, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2002, str

14 Ad. 1) Triangulacja Nazwa triangulacja pochodzi od stosowanej w nawigacji metody ustalania pozycji okrętu na mapie. Aby poznać położenie okrętu potrzebna jest znajomość położenia przynajmniej trzech gwiazd. Odczytanie położenia każdej gwiazdy nad horyzontem pozwala określić na mapie okrąg przechodzący przez punkt, w którym znajduje się okręt oraz położony dokładnie pod mierzoną gwiazdą. Okręgi wyznaczone dla dwóch gwiazd przecinają się w dwóch punktach na mapie określając dwa możliwe położenia miejsc, z których dokonano pomiaru. Okrąg wyznaczony dla trzeciej gwiazdy powinien przeciąć się z dwoma wcześniejszymi okręgami w jednym z dwóch wyznaczonych wcześniej punktów. W praktyce, rzadko jednak udawało się doprowadzić do przecięcia trzech okręgów w jednym punkcje ze względu na różne niedokładności pomiaru. Dlatego aby w miarę dokładnie wiedzieć gdzie znajduje się okręt, kreślono dodatkowe okręgi dla kolejnych gwiazd, a każdy dodatkowy okrąg zwiększał prawdopodobieństwo dokładnego wyznaczenia pozycji statku. Podobną logikę można przyjąć w dochodzeniu do trafnych wyników w badaniach empirycznych. Triangulacja jest tu rozumiana jako technika stosowana w badaniach ilościowych, której zasadniczym zadaniem jest podniesienie wiarygodności pomiaru. Triangulacja poprzez równoległe wykorzystanie wielu źródeł informacji, różnych perspektyw analizy i metod badawczych powinna doprowadzić do wytworzenia zbieżnych linii wnioskowania (ang. convergent lines of inquiry) w myśl zasady, że wniosek będzie bardziej wiarygodny jeśli zostanie potwierdzony przez odrębną analizę niezależnych materiałów dowodowych. W literaturze przedmiotu podawanych jest kilka metod triangulacji. Często wymienia się triangulację: 24 a) źródeł informacji (wykorzystywanych jest kilka źródeł informacji jednocześnie), b) osób analizujących dane (kilka osób niezależnie analizuje dane źródłowe, następnie sprawdza się czy sformułowane interpretacje są podobne), c) perspektyw badawczych na te same dane źródłowe (ten sam zbiór danych próbuje się ocenić z pozycji różnych dziedzin nauki), d) metod badawczych (ten sam przypadek badany jest jednocześnie za pomocą kilku instrumentów badawczych; jeśli ma miejsce triangulacja, każdy instrument powinien dawać takie same, lub bardzo podobne wyniki). 24 Stake R.: The Art of Case Study Research...op. cit., str

15 Zważywszy na fakt, że stosowanie triangulacji dość istotnie angażuje zasoby, jakimi dysponuje badacz, nie jest możliwe jej stosowanie w każdej sytuacji, która na to pozwala. Sprawia to, że ta metoda podnoszenia rzetelności wyników badań stosowana jest tylko w stosunku do najważniejszych elementów danych oraz twierdzeń sformułowane w trakcie badań. Różne zapotrzebowanie na triangulację w różnych okolicznościach ilustruje poniższa tabela. Tabela: Zapotrzebowanie na triangulację w zależności od okoliczności badawczych Okoliczność Potrzeba triangulacji Mało kontrowersyjny opis Niska Opis sytuacji nietypowej, mogącej budzić Umiarkowana kontrowersje Dane kluczowe dla sformułowania Wysoka określonego twierdzenia Kluczowe wnioski Wysoka Wyraźnie zaznaczone opinie autora badań Niska Źródło: Perry C.: Processes of a Case Study Methodology for Postgraduate Research in Marketing, European Journal of Marketing, vol. 32, nr. 9/10, 1998, str Ad. 2) Stworzenie i udostępnienie wszystkim zainteresowanym kompletnej bazy danych z materiałami z badań, Innym sposobem zwiększenia wiarygodności rezultatów badań jest stworzenie bazy danych zawierających kompletny zbiór materiałów źródłowych zgromadzonych w trakcie pracy badawczej. Materiały w bazie danych obejmują głównie obejmowały notatki wykonywane przez badaczy w trakcie i po przeprowadzonych wywiadach i wykonanych obserwacjach, zapisy audio rozmów z respondentami oraz dokumenty wewnętrzne i artefakty zgromadzone w otoczeniu w którym wykonywane było badanie. Stworzony w ten sposób zbiór danych ma umożliwić innym, późniejszym badaczom niezależną analizę i sprawdzenie czy wnioski, do jakich doszli badacze, były uprawnione. Ad. 3) Właściwe przygotowanie raportu końcowego z badań 15

16 Aby dodatkowo obniżyć subiektywność i podnieść wiarygodność uzyskanych wyników (generalizacji analitycznych) należy we właściwy sposób sporządzić raport końcowy z badań. Pomocne w tym może być stosowanie się do pięciu wymienionych poniżej zasad: Umieść w raporcie opis sytuacji, które prawdopodobnie będą znane odbiorcom, po to aby mogli oni ocenić trafność wniosków wyciągniętych na podstawie przytoczonych opisów. 2. Zanim zinterpretujesz dane i wyciągniesz wnioski dostarcz odbiorcom dostateczną ilość danych tak, aby byli oni w stanie samodzielnie sformułować konkluzje i porównać je z tymi, do których doszedł badacz. 3. Opisz językiem zrozumiałym dla odbiorcy metody, które zostały wykorzystane w badaniu, ze szczególnym uwzględnieniem metody triangulacji oraz zabiegów podjętych dla potwierdzenia bądź zanegowania postawionych na wstępie hipotez. 4. Udostępnij, zarówno bezpośrednio jak i pośrednio, szczegółowe informacje na temat osób prowadzących badania i analizujących wyniki, zwłaszcza w kontekście ich doświadczeń oraz wiedzy i umiejętności. 5. Jeśli możesz, opisz reakcje na wyniki badań ze strony osób, które brały udział w badaniu na zasadzie respondentów oraz osób (decydentów), które zamówiły badania aby na podstawie ich rezultatów podejmować decyzje. Podsumowanie Wydaje się, że metoda studium przypadku jest niesłusznie niedoceniana i zbyt rzadko stosowana w polskiej literaturze naukowej. Pomimo braku możliwości generalizacji statystycznej posiada ona cały szereg zalet, których nie mają metody ilościowe. Jej szczególną cechą wydaje się być bardzo duża użyteczność w badaniu przedsiębiorstw i innych organizacji, zwłaszcza w sytuacjach gdy nie można zastosować metod ilościowych, ze względu na małe rozpowszechnienie lub trudny dostęp do badanego zjawiska. Decydując się na wybór studium przypadku jako podstawowej metody badawczej pracy doktorskiej warto jednak pamiętać o licznych kontrowersjach jakie wciąż wywołuje ona w środowisku naukowym. Stąd też należy liczyć się z zarzutami o subiektywizm i brak wiarygodności uzyskanych wyników. Linia obrony przed tego typu zarzutami może opierać 25 por. Stake R: The Art of Case Study Research, Sage Publications, Thousand Oaks, 1995, str

17 się na wykazaniu niemożności badania danego zjawiska za pomocą metod ilościowych oraz bardzo starannym przestrzeganiu wszystkich opisanych w niniejszym tekście technik mających podnosić wiarygodność analizy. 17

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny Badania marketingowe dr Grzegorz Mazurek Istota badań Podejmowanie decyzji odbywa się na bazie doświadczenia, wiedzy oraz intuicji. Podejmowanie decyzji wiąże się automatycznie z ryzykiem poniesienia porażki

Bardziej szczegółowo

Metody Badań Methods of Research

Metody Badań Methods of Research AKADEMIA LEONA KOŹMIŃSKIEGO KOŹMIŃSKI UNIVERSITY SYLABUS PRZEDMIOTU NA ROK AKADEMICKI 2010/2011 SEMESTR letni NAZWA PRZEDMIOTU/ NAZWA PRZEDMIOTU W JEZYKU ANGIELSKIM KOD PRZEDMIOTU LICZBA PUNKTÓW ECTS Metody

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA w Warszawie STUDIUM MAGISTERSKIE Kierunek: Metody ilościowe w ekonomii i systemy informacyjne Karol Walędzik Nr albumu: 26353 Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych Badania Marketingowe Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych Definicje badań marketingowych Badanie marketingowe to systematyczne i obiektywne identyfikowanie, gromadzenie, analizowanie i prezentowanie

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Wiesz już co chcesz osiągnąć w badaniu marketingowym i jak to (idealnie) zorganizować. Ale jakimi metodami? Skąd pewność, że będą efektywne? Ćwiczenie: jaką metodą zbadasz co koledzy/koleżanki na sali

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: BADANIA MARKETINGOWE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2014/2015

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

BADANIA OPINII PRACOWNIKÓW W PRAKTYCE ZARZĄDZANIA

BADANIA OPINII PRACOWNIKÓW W PRAKTYCE ZARZĄDZANIA BADANIA OPINII PRACOWNIKÓW W PRAKTYCE ZARZĄDZANIA 1 1. WPROWADZENIE Każdy, kto zarządza organizacją, doskonale wie, jak wiele czynników zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych wpływa na funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Zwięzły opis Studia są odpowiedzią na zapotrzebowanie istniejące na rynku pracowników sektora administracyjnego na poszerzanie

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

RECENZJA. rozprawy doktorskiej Jolanty GRZEBIELUCH nt. "Znaczenie strategii marketingowej w

RECENZJA. rozprawy doktorskiej Jolanty GRZEBIELUCH nt. Znaczenie strategii marketingowej w Prof. zw. dr hab. Marian Noga Wyższa Szkota Bankowa we Wrocławiu RECENZJA rozprawy doktorskiej Jolanty GRZEBIELUCH nt. "Znaczenie strategii marketingowej w zarządzaniu podmiotem leczniczym będącym spółką

Bardziej szczegółowo

BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE

BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE 1.1.1 Badania rynkowe i marketingowe I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: P15 Wydział Zamiejscowy

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. PRZYGOTOWANIE PROCESU BADAŃ MARKETINGOWYCH. 1.2.1. Faza identyfikacji problemów decyzyjnych lub okoliczności sprzyjających

CZĘŚĆ I. PRZYGOTOWANIE PROCESU BADAŃ MARKETINGOWYCH. 1.2.1. Faza identyfikacji problemów decyzyjnych lub okoliczności sprzyjających Badania marketingowe. Podstawy metodyczne Autor: Stanisław Kaczmarczyk Wstęp CZĘŚĆ I. PRZYGOTOWANIE PROCESU BADAŃ MARKETINGOWYCH Rozdział 1. Badania marketingowe a zarządzanie 1.1. Rozwój praktyki i teorii

Bardziej szczegółowo

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych dr Piotr Sulewski POMORSKA AKADEMIA PEDAGOGICZNA W SŁUPSKU KATEDRA INFORMATYKI I STATYSTYKI Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych Wprowadzenie Obecnie bardzo

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7 SPIS TREŚCI Do Czytelnika.................................................. 7 Rozdział I. Wprowadzenie do analizy statystycznej.............. 11 1.1. Informacje ogólne..........................................

Bardziej szczegółowo

Czy, jak i właściwie dlaczego można badać opinię publiczną?

Czy, jak i właściwie dlaczego można badać opinię publiczną? Czy, jak i właściwie dlaczego można badać opinię publiczną? Instytut Socjologii UO// Kształtowanie i badanie opinii publicznej // lato 2013/14 dr Magdalena Piejko Jak badać opinię publiczną? Co to jest

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego (na podstawie: Żółtowski B. Podstawy diagnostyki maszyn, 1996) dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Teoria eksperymentu: Teoria eksperymentu

Bardziej szczegółowo

Projekt okładki: Aleksandra Olszewska. Recenzent: dr hab. Marek Pawlak prof. KUL. Redakcja: Leszek Plak. Copyright by Wydawnictwo Placet 2009

Projekt okładki: Aleksandra Olszewska. Recenzent: dr hab. Marek Pawlak prof. KUL. Redakcja: Leszek Plak. Copyright by Wydawnictwo Placet 2009 1 2 3 Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Recenzent: dr hab. Marek Pawlak prof. KUL Redakcja: Leszek Plak Copyright by Wydawnictwo Placet 2009 Wersja ebook Wszelkie prawa zastrzeżone. Publikacja ani

Bardziej szczegółowo

8 Przygotowanie wdrożenia

8 Przygotowanie wdrożenia 1 Krok 8 Przygotowanie wdrożenia Wprowadzenie Przed rozpoczęciem wdrażania Miejskiego Programu Energetycznego administracja miejska powinna dokładnie przygotować kolejne kroki. Pierwszym jest powołanie

Bardziej szczegółowo

PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ

PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ Grupa osób niemówiących nigdy nie została zidentyfikowana jako wymagająca specyficznych oddziaływań i pomocy mającej na celu kompensowanie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA Oferta badawcza DLACZEGO WARTO? Nowa perspektywa finansowania PROW 2014-2020, w ramach której kontynuowane będzie wdrażanie działania LEADER. Zgodnie z przyjętymi

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie Badania marketingowe Wykład 6 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Rodzaje badań bezpośrednich Porównanie

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych Badania Marketingowe Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych Definicje badao marketingowych Badanie marketingowe to systematyczne projektowanie, zbieranie, prezentowanie danych i wyników badao istotnie

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W WPROWADZENIE W dobie silnej konkurencji oraz wzrastającej świadomości

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia. Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia. Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie Badania marketingowe Wykład 5 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Ograniczenia wtórnych źródeł informacji

Bardziej szczegółowo

X SPOTKANIE EKSPERCKIE. System ocen pracowniczych metodą 360 stopni

X SPOTKANIE EKSPERCKIE. System ocen pracowniczych metodą 360 stopni X SPOTKANIE EKSPERCKIE System ocen pracowniczych metodą 360 stopni Warszawa, 16.09.2011 Ocena wieloźródłowa od koncepcji do rezultatów badania dr Anna Bugalska Najlepsze praktyki Instytutu Rozwoju Biznesu

Bardziej szczegółowo

Pomiar kapitału ludzkiego wyzwania i szanse dla ZKL

Pomiar kapitału ludzkiego wyzwania i szanse dla ZKL Pomiar kapitału ludzkiego wyzwania i szanse dla ZKL dr Łukasz Sienkiewicz Instytut Kapitału Ludzkiego Seminarium naukowe Pomiar kapitału ludzkiego wyzwania i szanse dla zarządzania organizacją Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Public Disclosure of Student Learning Form

Public Disclosure of Student Learning Form International Assembly for Collegiate Business Education Public Disclosure of Student Learning Form Institution: Academic Business Unit: WYŻSZA SZKOŁA BANKOWA W POZNANIU WYDZIAŁ FINANSÓW I BANKOWOŚCI Academic

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015 Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 201/2015 Wydział Zarządzania UW posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dwóch dyscyplinach:

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny Dobre i złe ł praktyki ki funkcjonowania wewnętrznego systemu zarządzania jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny PLAN PREZENTACJI 1. Strategia uczelni

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3

Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3 Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3 21.06.2005 r. 4. Planowanie eksperymentów symulacyjnych Podczas tego etapu ważne jest określenie typu rozkładu badanej charakterystyki. Dzięki tej informacji

Bardziej szczegółowo

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną.

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. Streszczenie pracy doktorskiej napisanej pod kierunkiem naukowym prof. nadzw. dr. hab. Wojciecha Czakona Zdolność absorpcyjna organizacji uczącej się mgr Regina Lenart Praca doktorska podejmuje problematykę

Bardziej szczegółowo

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Główne zagadnienia Kiedy porównujemy badania ilościowe i jakościowe, znajdujemy głownie róŝne rozłoŝenie akcentów między

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

Rodzaje badań statystycznych

Rodzaje badań statystycznych Rodzaje badań statystycznych Zbieranie danych, które zostaną poddane analizie statystycznej nazywamy obserwacją statystyczną. Dane uzyskuje się na podstawie badania jednostek statystycznych. Badania statystyczne

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1)

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Terminy wykładów 13. 03. 2008 27. 03. 2008 03. 04. 2008 17. 04. 2008 24. 04. 2008 08. 05. 2008 15. 05. 2008 29. 05. 2008 05. 06. 2008 12.

Bardziej szczegółowo

Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości. dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska

Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości. dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska Plan wystąpienia istotne pytania 1. Jakie metody są używane w Polsce do selekcji

Bardziej szczegółowo

Model procesu dydaktycznego

Model procesu dydaktycznego Model procesu dydaktycznego w zakresie Business Intelligence Zenon Gniazdowski 1,2), Andrzej Ptasznik 1) 1) Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki, ul. Lewartowskiego 17, Warszawa 2) Instytut Technologii

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17

SPIS TREŚCI CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17 SPIS TREŚCI WSTĘP..13 CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17 1. TREŚĆ, PRZEZNACZENIE I PROCES BADAŃ MARKETINGOWYCH....19 1.1. Dlaczego badania marketingowe

Bardziej szczegółowo

Informacje i materiały dotyczące wykładu będą publikowane na stronie internetowej wykładowcy, m.in. prezentacje z wykładów

Informacje i materiały dotyczące wykładu będą publikowane na stronie internetowej wykładowcy, m.in. prezentacje z wykładów Eksploracja danych Piotr Lipiński Informacje ogólne Informacje i materiały dotyczące wykładu będą publikowane na stronie internetowej wykładowcy, m.in. prezentacje z wykładów UWAGA: prezentacja to nie

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 1: Terminologia badań statystycznych dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka (1) Statystyka to nauka zajmująca się zbieraniem, badaniem

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 11 1. CHARAKTERYSTYCZNE CECHY NAUKI... 13 1.1. Pojęcie nauki...13 1.2. Zasady poznawania naukowego...15 1.3. Cele nauki...15 1.4. Funkcje nauki...16 1.5. Zadania nauki...17

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Ruciński. Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki 2011. Promotor dr inż. Paweł Figat

Grzegorz Ruciński. Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki 2011. Promotor dr inż. Paweł Figat Grzegorz Ruciński Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki 2011 Promotor dr inż. Paweł Figat Cel i hipoteza pracy Wprowadzenie do tematu Przedstawienie porównywanych rozwiązań Przedstawienie zalet i wad porównywanych

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE ILOŚCIOWE BADANIA MARKETINGOWE KLUCZEM DO SKUTECZNYCH DECYZJI MARKETINGOWYCH

SZKOLENIE ILOŚCIOWE BADANIA MARKETINGOWE KLUCZEM DO SKUTECZNYCH DECYZJI MARKETINGOWYCH SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW ILOŚCIOWE BADANIA MARKETINGOWE KLUCZEM DO SKUTECZNYCH DECYZJI MARKETINGOWYCH TRENER Violetta Rutkowska Badacz rynku, doradca,

Bardziej szczegółowo

I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE. Nie dotyczy. podstawowy i kierunkowy

I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE. Nie dotyczy. podstawowy i kierunkowy 1.1.1 Statystyka opisowa I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE STATYSTYKA OPISOWA Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: P6 Wydział Zamiejscowy w Ostrowie Wielkopolskim

Bardziej szczegółowo

Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych

Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych Gmina - Miasto Płock Towarzystwa Wiedzy w Płocku Stowarzyszenia PLAN I HARMONOGRAM PROCESU

Bardziej szczegółowo

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA JAKO NARZĘDZIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PLACÓWKĄ ZARZĄDZANIE PO WROCŁAWSKU prof. UWr Kinga Lachowicz-Tabaczek Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, HR Projekt Wrocław

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Nauki w zakresie podstaw pielęgniarstwa. Polski OGÓŁEM LICZBA GODZIN 45 godz. ROK II SEMESTR III 15 godz. ROK III SEMESTR V i VI 30 godz.

Nauki w zakresie podstaw pielęgniarstwa. Polski OGÓŁEM LICZBA GODZIN 45 godz. ROK II SEMESTR III 15 godz. ROK III SEMESTR V i VI 30 godz. KARTA PRZEDMIOTU CECHA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek Pielęgniarstwo Profil kształcenia Praktyczny Poziom realizacji Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

Psychometria. Psychologia potoczna. Psychometria (z gr. psyche dusza, metria miara) Plan wykładów. Plan wykładów. Wprowadzenie w problematykę zajęć

Psychometria. Psychologia potoczna. Psychometria (z gr. psyche dusza, metria miara) Plan wykładów. Plan wykładów. Wprowadzenie w problematykę zajęć Psychometria Wprowadzenie w problematykę zajęć W 1 Psychologia potoczna potoczne przekonanie dotyczące natury ludzkiego zachowania wyrażające się w zdroworozsądkowych, intuicyjnych twierdzeniach. dr Łukasz

Bardziej szczegółowo

BADANIE KLIENTÓW SATYSFAKCJI JAK KLIENCI OCENIAJĄ LIVESPACE CRM? Raport LiveSpace

BADANIE KLIENTÓW SATYSFAKCJI JAK KLIENCI OCENIAJĄ LIVESPACE CRM? Raport LiveSpace BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTÓW JAK KLIENCI OCENIAJĄ LIVESPACE CRM? Raport LiveSpace LiveSpace CRM, styczeń 2015 Badanie satysfakcji klientów Badanie satysfakcji klientów zostało przeprowadzone w styczniu

Bardziej szczegółowo

Liczba zadań a rzetelność testu na przykładzie testów biegłości językowej z języka angielskiego

Liczba zadań a rzetelność testu na przykładzie testów biegłości językowej z języka angielskiego Ewaluacja biegłości językowej Od pomiaru do sztuki pomiaru Liczba zadań a rzetelność testu na przykładzie testów biegłości językowej z języka angielskiego Tomasz Żółtak Instytut Badań Edukacyjnych oraz

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. Badania w public relations

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. Badania w public relations Badania w public relations. Wprowadzenie. Anna Miotk Książka to pierwsza na polskim rynku pozycja, która w sposób przekrojowy, a przy tym przystępny, prezentuje najważniejsze zagadnienia związane z prowadzeniem

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka

Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka Test kwalifikacyjny obejmuje weryfikację efektów kształcenia oznaczonych kolorem szarym, efektów: K_W4 (!), K_W11-12, K_W15-16,

Bardziej szczegółowo

ODRZUCANIE WYNIKÓW POJEDYNCZYCH POMIARÓW

ODRZUCANIE WYNIKÓW POJEDYNCZYCH POMIARÓW ODRZUCANIE WYNIKÓW OJEDYNCZYCH OMIARÓW W praktyce pomiarowej zdarzają się sytuacje gdy jeden z pomiarów odstaje od pozostałych. Jeżeli wykorzystamy fakt, że wyniki pomiarów są zmienną losową opisywaną

Bardziej szczegółowo

Data wydruku: 23.01.2016. Dla rocznika: 2015/2016. Opis przedmiotu

Data wydruku: 23.01.2016. Dla rocznika: 2015/2016. Opis przedmiotu Sylabus przedmiotu: Specjalność: Badania marketingowe Zarządzanie technologią Data wydruku: 23.01.2016 Dla rocznika: 2015/2016 Kierunek: Wydział: Zarządzanie i inżynieria produkcji Inżynieryjno-Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Rys. 1 Sytuacja zawodowa badanych

Rys. 1 Sytuacja zawodowa badanych Specjaliści PR o pomiarze efektów prowadzonych przez nich działań Czy ocena skuteczności działań public relations jest potrzebna? Jakie metody oceny są stosowane i dlaczego? Jakie podgrupy związane z branżą

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY

PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY Joanna Chrabołowska Joanicjusz Nazarko PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY NA PRZYKŁADZIE PRZEDSIĘBIORSTWA HANDLOWEGO TYPU CASH & CARRY Wprowadzenie Wśród wielu prognoz szczególną rolę w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

Badania rynkowe i marketingowe

Badania rynkowe i marketingowe Kierunek studiów KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA Profil kształcenia (ogólnoakademicki, praktyczny) Rok / Semestr Zarządzanie i inżynieria produkcji ogólnoakademicki 2/4 Specjalność Przedmiot oferowany w

Bardziej szczegółowo

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO (według Mieczysława Gogacza) Plan i cel prezentacji PLAN 1. Odróżnianie pytań badawczych od odpowiedzi 2. Analiza pytań badawczych 3. Analiza odpowiedzi 4. Precyzowanie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Zajęcia 2 Proces badao marketingowych Struktura logiczna projektu badawczego

Badania Marketingowe. Zajęcia 2 Proces badao marketingowych Struktura logiczna projektu badawczego Badania Marketingowe Zajęcia 2 Proces badao marketingowych Struktura logiczna projektu badawczego 1 Proces badao marketingowych Sporządzenie raportu i prezentacja danych Decydent Określenie problemu decyzyjnego

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Analiza rynku. Badania produktów By decyzje podejmowane na różnych etapach zarządzania produktem były trafne, trzeba

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Zajęcia dla I roku studiów niestacjonarnych I stopnia na kierunku Ekonomia

Zajęcia dla I roku studiów niestacjonarnych I stopnia na kierunku Ekonomia Zajęcia dla I roku studiów niestacjonarnych I stopnia na kierunku Ekonomia mgr inż. Jacek Kobak Wyższa Szkoła Technologii Teleinformatycznych w Świdnicy Mikroekonomia WSTT w Świdnicy mgr inż. Jacek Kobak

Bardziej szczegółowo

RAPORT EWALUACYJNY (MERYTORYCZNY)

RAPORT EWALUACYJNY (MERYTORYCZNY) RAPORT EWALUACYJNY (MERYTORYCZNY) Ewaluacja praktyki zawodowej w laboratorium dla zawodu Opiekun Praktyki Miejsce odbywania praktyki (POZNAŃ / PIŁA) Data praktyki (od - do) TECHNIK MECHATRONIK Szkoła Klasa

Bardziej szczegółowo

Przypadki bez przypadków. Jak dobierać scenariusze testowe.

Przypadki bez przypadków. Jak dobierać scenariusze testowe. Przypadki bez przypadków. Jak dobierać scenariusze testowe. Konferencja SQAM 2008 Warszawa, 29. kwietnia Wojciech Pająk 29 kwietnia 2008 Warszawa Zagadnienia prezentacji 1. Wprowadzenie 2. Definicje przypadków

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r.

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r. ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013 30 kwietnia 2013 r. W sprawie: korekty do Regulaminu procedur dyplomowych dla I i II stopnia studiów na Wydziale Ekonomii i Informatyki,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie W ostatnich latach metody mikroekonometryczne zdobywają coraz większą popularność i uznanie badaczy. Jest to związane przede wszystkim z rozwojem technik gromadzenia i przetwarzania danych.

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Biologia, poziom drugi Sylabus modułu: Metody statystyczne w naukach przyrodniczych

Kierunek i poziom studiów: Biologia, poziom drugi Sylabus modułu: Metody statystyczne w naukach przyrodniczych Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biologia, poziom drugi Sylabus modułu: Metody statystyczne w naukach przyrodniczych kod modułu: 2BL_02 1. Informacje ogólne koordynator

Bardziej szczegółowo

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT Efekty kształcenia dla kierunku studiów PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Wydział Towaroznawstwa Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów:

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Ogólnoakademicki Stopień studiów: II Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Hotelarstwo i Gastronomia, Obsługa

Bardziej szczegółowo

Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza.

Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza. Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza. Wprowadzenie W wielu dziedzinach działalności człowieka analiza zebranych danych jest jednym z najważniejszych mechanizmów podejmowania decyzji.

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja własnej pracy w opiniach nauczycieli

Ewaluacja własnej pracy w opiniach nauczycieli Polska edukacja w świetle diagnoz prowadzonych z różnych perspektyw badawczych dr Jakub Kołodziejczyk Instytut Spraw Publicznych, Uniwersytet Jagielloński Ewaluacja własnej pracy w opiniach nauczycieli

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki dla doktorantów rozpoczynających studia w roku akad. 2014/2015 1. Studia doktoranckie na Wydziale Fizyki prowadzone są w formie indywidualnych

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

1. W ramach realizacji umowy Wykonawca będzie zobowiązany do wykonania następujących usług:

1. W ramach realizacji umowy Wykonawca będzie zobowiązany do wykonania następujących usług: Strona1 07.08.2013 r. W związku z realizacją projektów: Łamigłówki dla Nomada metoda uczenia przez całe życie na miarę XXI wieku Nowoczesna kadra dla e-gospodarki program rozwoju Wydziału Zamiejscowego

Bardziej szczegółowo

13. POZIOM WIEDZY STUDENTÓW W KONTEKŚCIE EGZAMINÓW PAŃSTWOWYCH I DEREGULACJI ZAWODÓW PILOTA WYCIECZEK I PRZEWODNIKA MIEJSKIEGO

13. POZIOM WIEDZY STUDENTÓW W KONTEKŚCIE EGZAMINÓW PAŃSTWOWYCH I DEREGULACJI ZAWODÓW PILOTA WYCIECZEK I PRZEWODNIKA MIEJSKIEGO Problematyka deregulacji zawodu pilota wycieczek i przewodnika..., Proksenia, Kraków 2013 13. POZIOM WIEDZY STUDENTÓW W KONTEKŚCIE EGZAMINÓW PAŃSTWOWYCH I DEREGULACJI ZAWODÓW PILOTA WYCIECZEK I PRZEWODNIKA

Bardziej szczegółowo

Tester oprogramowania 2014/15 Tematy prac dyplomowych

Tester oprogramowania 2014/15 Tematy prac dyplomowych Tester oprogramowania 2014/15 Tematy prac dyplomowych 1. Projekt i wykonanie automatycznych testów funkcjonalnych wg filozofii BDD za pomocą dowolnego narzędzia Jak w praktyce stosować Behaviour Driven

Bardziej szczegółowo