Spis treści Contents

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treści Contents"

Transkrypt

1 nr 4 (7) 2006 r. Spis treści Contents Daniel Hennig South Africa: A geotouristic gourmet piece...3 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy Piotr Migoń, Edyta Pijet-Migoń Czeski Raj nowy europejski geopark...21 The Bohe mian Paradise a new european geopark Alicja Kicińska, Tadeusz Słomka Oferta geoturystyczna wiejskiej gminy Łącko stolicy krainy sadów przeciętej doliną Dunajca...33 Geoturist offer s of rural community Łącko the capital of orchards region cross by the Dunajec valley Marek Doktor, Jan Golonka Atrakcje geoturystyczne Europy zajęcia terenowe studentów Geoturystyki Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie...39 Geotouristic attractions of Europe field training for students of Geotourism at the Faculty of Geology, Geophysis and Environment Protection, AGH-University of Science and Technology in Kraków

2 (Geoturism) jest czasopismem naukowym Stowarzyszenia Naukowego im. Stanisława Staszica, wydawanym wspólnie. z Wydziałem Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Akademii Górniczo-Hutniczej, ukazującym się jako kwartalnik w kolejnych zeszytach. adres owy: Redaguje zespół w składzie: Tadeusz Słomka (redaktor naczelny), Marek Doktor (sekretarz), Mariusz Szelerewicz (redaktor techniczny), Jan Golonka, Andrzej Joniec, Alicja Kicińska-Świderska, Wojciech Mayer, Paweł Różycki, Elżbieta Słomka Rada Redakcyjna: Tadeusz Burzyński, Janusz Dąbrowski, Henryk Jacek Jezierski, Anna Nowakowska, Krystian Probierz, Pavol Rybar, Tadeusz Słomka, Antoni Tajduś, Janusz Zdebski Adres Redakcji: Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Zakład Geologii Ogólnej i Matematycznej; al. Mickiewicza 30, Kraków Na ten adres należy wysyłać rękopisy, korekty i wszelką korespondencje dotyczącą redagowania pisma. Skład i łamanie: Firma Rysunkowa Szelerewicz, Druk: Drukarnia Leyko Wydano ze środków Stowarzyszenia Naukowego im. Stanisława Staszica z pomocą finansową Akademii Górniczo-Hutniczej i Wydziału GGiOŚ Copyright by Stowarzyszenie Naukowe im. Stanisława Staszica, Kraków 2007 PL ISSN Nakład 1000 egz.

3 Geoturystyka 4 (7) 2006: 3-20 South Africa: A geotouristic gourmet piece Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy Daniel Hennig Technical University of Clausthal, Institute of Mineralogy and Mineral Resources, Adolph-Roemer-Straße 2A, Clausthal-Zellerfeld, GERMANY The discoveries of diamonds and gold in the second half of the nineteenth century, and subsequently the opening up of the world`s largest resources of platinum and chromium ores, as well as phenomenal reserves of iron ore, coal, manganese and vanadium paved the way from a relatively undeveloped colony to a modern industrialized nation. Besides the enormous wealth of mineral deposits the geological heritage of South Africa also includes diverse rock formations which span almost the entire range of the geological time-scale. These rock sequences represent some of the world`s best-preserved and most typical Abstract: The aim of this paper is to introduce the reader to some of the most outstanding and typical geological features and sites, as well as drawing attention to the countries mining history, an often-overlooked aspect of South Africa`s natural heritage. The fieldtrip led by Prof. Bernd Lehmann from TU-Clausthal offered a variety of gourmet pieces in economic geology/petrology and tourism, i.e. Witwatersrand Basin (largest gold province on Earth), Vredefort Dome (largest and oldest impact structure on Earth), Kimberley, the giant Sishen iron ore mine, Cullinan diamond mine (renowned for giant gems), Bushveld Complex/platinum mines (largest layered mafic intrusion), Phalaborwa copper/phosphorus, Kruger National Park and the Barberton greenstone Belt with its famous Archean succession and its old gold camps (Fig. 1). Key words: South Africa, geotourism, economic-geology, Witwatersrand, Bushveld. Treść: Celem pracy jest wprowadzenie czytelnika w jedne z najbardziej spektakularnych, a zarazem typowych dla Afryki Południowej zjawisk i miejsc geologicznych, jak również zwrócenie uwagi na historię górnictwa tego kraju i jego naturalnego dziedzictwa przyrodniczego. Wycieczka terenowa pod kierunkiem prof. Bernd a Lehmann a, umożliwiła zapoznanie się z wyjątkowymi aspektami geologii i petrologii stosowanej oraz turystyki; np. basen Witwatersrand (największa prowincja złotonośna na świecie), Vredeford Dome (największa i najstarsza struktura impaktowa na świecie), Kimberley, olbrzymia kopalnia rud żelaza, kopalnia diamentów Cullinan (odnowiona ze względu na unikalnie duże klejnoty), kopalnia platyny Bushveld Complex (największa intruzja warstwowanych skał maficznych), miedziowo/fosforanowy kompleks Phalaborwa, Park Narodowy Krugera i pas zieleńców Barberton ze słynną sukcesją archaiczną i starą osadą poszukiwaczy złota (Fig. 1). Słowa kluczowe: Południowa Afryka, geoturystyka, geologia stosowana, Witwatersrand, Bushveld. Introduction The Republic of South Africa is located in southernmost Africa, about 8000 km south of Poland. With km² it is about four times as large as Poland. The country owes its position as a leader on the African continent largely to the extraordinary richness and diversity of its mineral deposits and is a major global mineral producer for the time span of the last 150 years. Fig. 1. Generalized field trip route of the students at Technical University of Clausthal Zgeneralizowana trasa wycieczki studentów Uniwersytetu Technicznego w Clausthal Fig. 2. Geological map of the Witwatersrand basin and location of goldfields (Frimmel et al. 2005) Mapa geologiczna basenu Witwatersrand z lokalizacją złóż złota (Frimmel et al. 2005)

4 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy examples which enabled scientists to understand the Earth`s early history. This includes the generation of plate tectonics theories and theories for the evolution of life as well as major ideas concerning the formation of mineral deposits. Geotourism has become quite popular in the last years among South African and international tourists due to the countries exhaustless reservoir of geological attractions. But there are still many more sites that could, and should become attractions for tourists, particularly geotourists. Gold in the Witwatersrand Basin In 1853 Piter Jacob Marais the first official gold prospector of the South African Republic found gold in the Jukskei and Crocodile rivers to the north of present Johannesburg (Mendelsohn & Potgieter, 1986). In 1885 the Main Reef (note reef in South African mining terminology is quartz pebble meta-conglomerate ore layers) was discovered at farm Langlaagte by Harrison and Walker. In September 1886, only b. a. c. d. Fig. 3. a) The conglomeratic Ventersdorp Contact Reef on top of the Witwatersrand Supergroup. Hangingwall: Ventersdorp lavas. Mponeng mine Zlepieńcowa Ventersdorp Contact Reef w stropie supergrupy Witwatersrand. Skrzydło wiszące: Lawy. Kopalnia Mponeng, b-c) Clausthal geology student and South African workers at Ventersdorp Contact Reef/Mponeng mine Student z Clausthal i górnik z Południowej Afryki w kopalni Mponeng, d) Students visiting TauTona mine Studenci zwiedzający kopalnię TauTona Fig. 4. a) Simplified geology of the Vredefort Dome. The collar consists of uptilted meta-sedimentary rocks of the Witwatersrand and Ventersdorp Supergroups. The core is built up of Archean granite-gneisses (Reimold & Gibson, 2005) Uproszczona geologia kopuły Vredefort. Obramowanie składa się z nachylonych metasedymentów supergrup Witwatersrand i Ventersdorp. Jądro zbudowane jest z granitognejsów archaiku (Reimold & Gibson, 2005), b) Bold German students enter the car of Cobus van Rendsburg on their way to Daskop granophyre dike Dzielni niemieccy studenci w mikrobusie Cobus Rendsburg w drodze do dajki granofirów z Daskop, c) Daskop granophyre dike: Fragments of Archean basement and metasedimentary cover rock (Witwatersrand Supergroup) in extremely homogeneous fine-grained quartz-feldspar matrix (impact melt rock) Dajka granofirów z Daskop: fragmenty podłoża archaicznego i metasedymentacyjnej pokrywy (supergrupa Witwatersrand) w ekstremalnie homogenicznym drobnokwarcowym tle (skały przetopione przez impakt), d) Happy Prof. Lehmann and his international group of diploma and PhD students on Steenkampsberg, one of the highest elevations in the Vredefort Mountain Land Zadowolony Prof. Lehmann i jego międzynarodowa grupa studentów i doktorantów na Steenkampsbergu, jednym z najwyższych wzniesień Vredefort Mountain Land, e) Marvellous view to north from Steenkampsberg shows the upturned and folded Hospital Hill quartzite. It is believed that this rock deformation is the result of the impact event Wspaniały widok na północ z Steenkampsbergu pokazuje odwrócone i sfałdowane kwarcyty z Hospital Hill. Uważa się, że deformacja tych skał jest wynikiem impaktu, f) Leeukop hill quarry: Pseudotachylitic breccia consisting of gneiss fragments (light) set in impact-produced melt (dark) Kamieniołom na wzgórzu Leeukop: Brekcja pseudotachylitowa składająca się z fragmentów gnejsów (jasne) w stopie impaktowym (ciemny), g) Shatter cones in Booysens Shale (Upper Witwatersrand Supergroup) Potrzaskane stożki w łupkach z Booysens (Supergrupa Witwatersrand górna), h) Kimberley Reef exposed in the Venterskroon goldfield (Vredefort impact structure) at Amazon mine. The reef was mined for gold in the early 20th century Reef Kimberley odsłonięty w złożu złota Venterskroon (struktura impaktowa Vredefort) w kopalni Amazon. Wydobycie złota trwa od początku dwudziestego stulecia

5 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy a. b. c. d. e. f. g. h.

6 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy a few months after the Langlaagte discovery, nine mines on the Central Rand were active (Handley, 2004). In 1897 the Transvaal area already produced 24% of the world`s gold and fifteen years later the three largest gold mines were all located in South Africa (Crown Mines, ERPM, Randfontein Central) (Mendelsohn & Potgieter, 1986). Findings of radio-active minerals in 1915 in the Witwatersrand conglomerate, led to the construction of the first uranium extraction plant at West Rand Consolidated Mines, Limited in Until the 1970s about 1.5 million tonnes of U 3 O 8 have been produced at a grade of 270 g/t U 3 O 8. Nowadays the Mesoarchean Witwatersrand basin is the most important gold province on Earth. Since the discovery of gold about 50,000 tonnes have been produced (45 % of all mined gold on Earth) (Reimold & Gibson, 2005) and the basin still contains about 40% of the world`s resources (Viljoen & Reimold, 1999). The deposits consist of more than thirty quartz pebble meta-conglomerate layers ( reefs ) within a low-grade metamorphic, mostly siliciclastic sequence of more than 7000 m thickness (Witwatersrand Supergroup). Clastic sedimentation (fluvial, shallow marine) started at about 3.0 Ga and ended with flood basalt magmatism at 2.7 Ga (Ventersdorp lava). The main gold fields are strung along the margin of the Witwatersrand paleobasin where the entry points of braided river systems from the highlands to the north and west entered the basin. Most of the rocks are now buried beneath younger rock formations, but the upturned northern margin of the basin is well exposed in an arc stretching from Heidelberg (SE of Johannesburg) to Carletonville (Fig. 2). On the local scale most gold is concentrated in paleochannels. The coarsegrained orebodies, up to a few meters thick, are controlled by local low-angle unconformities (erosional surfaces) related to fluvial systems. Highest grades occur in proximal areas near the erosional surface, fingering out and becoming lower-grade in the distal area of the sedimentary system. Gold occurs together with uraninite, pyrite, bitumen, and clastic heavy minerals. The detrital nature of uraninite and, partly, of pyrite was demonstrated by ore microscopy fifty years ago (Ramdohr, 1955). The Witwatersrand mines are the deepest in the world, with active mining down to 3600 m below surface. In more than one hundred years of underground mining an average of 290,000 miners was employed (currently about 170,000), and the extreme mining conditions have cost about 59,000 lifes. Mine safety has very much improved during the last twenty years, efficient refrigeration systems cool down rock temperatures from around 60 C to 30 C, and modern backfill methods reduce the risk from rock bursts. Mponeng and TauTona mines (AngloGold Ashanti) The Mponeng and TauTona mines are located south of Carletonville (Fig. 2). The Mponeng mine works on the Ventersdorp Contact Reef (VCR) between depths of 2200 and 3300 m below surface. The VCR marks the base of the Ventersdorp Supergroup and is of fluvial origin. It overlies unconformably the Witwatersrand Supergroup strata. Hangingwall follow meta-basalt/andesite lavas (U-Pb SHRIMP age is 2714 ±8 Ma). The VCR consists of pebble- and matrix-supported conglomerate with internal quartzite lenses (Fig. 3 a/b). A series of fluvial regressions and transgressions produced erosion and reworking of the sediments and superimposed terraces cut by channels. The fluvial activity was abruptly halted by extrusion of flood basalts (Ventersdorp Lava) which preserved the paleotopography. Average ore grade is 9 g/t Au, cut-off is defined by grade times thickness. Yearly production is around 13 t Au. The TauTona (Sotho language: Great lion) mine began operation in The mine today has 800 kilometers of tunnels and employs some 5600 miners. The journey to the rock face can take 1 hour from surface level, traveling 16 meters a second. Work is currently underway to extend the mine depth to 3.9 km. This will make it the deepest operating mine in the world (http://en.wikipedia.org/wiki/tautona). The mine works mainly on the Carbon Leader Reef which is stratigraphically 850 m below the VCR in the Central Rand Group of the Witwatersrand Supergroup. The Carbon Leader Reef is fabously rich and contains visible gold associated with narrow layers of columnar carbon (Viljoen & Reimold, 1999). The reserves are g/t Au, resources are g/t Au. The total cash cost is about 200 USD/oz Au. Vredefort impact structure (Vredefort Dome) The Vredefort Dome is a prominent 90-km-wide ringshaped structure 120 km southwest of Johannesburg. It is well exposed in the northern and western sectors, and largely hidden under Karoo rocks ( Ma) in the south and southeast (Fig. 4 a). The central area of the dome exposes granitic Archean basement; the circular collar consists of vertically and locally overturned metasedimentary and metavolcanic rocks of the Witwatersrand ( Ga) and Ventersdorp Supergroups (about 2.7 Ga). The Dome rocks display three particular deformation features: Fig. 5 a) On the way to Kimberley W drodze do Kimberley, b) Vaal river valley near Kimberley, were first alluvial diamonds were found Dolina rzeki Vaal koło Kimberley, gdzie znaleziono pierwsze aluwialne diamenty, c) The Big Hole: Near-vertical edges outline the shape of the mined-out 90 Ma-old kimberlite pipe in Ventersdorp Supergroup rocks (Archean). On top: Dwyka shale (Mesozoic) Big Hole: Niemal pionowe krawędzie zaznaczają kształt komina kimberlitowego liczącego 90 milionów lat a przecinającego archaiczne skały supergrupy Ventersdorp. Powyżej mezozoiczne łupki z Dwyka, d) Simplified section through the Big Hole at the Kimberley mine museum Uproszczony przekrój przez Big Hole w muzeum górniczym w Kimberley, e) Boshoff Road dump (tailings from Bultfontein mine). In the background is the De Beers treatment plant which reprocesses old tailings Hałda w Boshoff Road (odpady z kopalni Bultfontein, w tle zakład przeróbczy De Beers przerabiający starsze odpady, f) Kimberlite (Blue Ground: Diatreme-facies heterolithic breccia) Kimberlit (Blue Ground: heterolityczna brekcja facji diatremowej)

7 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy (1) Vredefort granophyre an impact melt which forms prominent dikes in the Vredefort structure. It bears inclusions of granitic gneiss as well as a suite of various other rock types from the sedimentary collar (Fig. 4 c). (1) Pseudotachylitic breccia - veins and masses of dark grey or black extremely fine-grained silicate melt rock with numerous inclusions of non-melted host rocks (Fig. 4 f). The age of this unusual rock is dated at 2020 ±5 Ma (U-Pb on zircon). (2) Shatter cones -Striated and curved fracture surfaces in shale, typical of meteorite-impact structures (Fig. 4 g). These features, together with mineral textures indicating shock metamorphism, point to an origin of the Vredefort structure by a meteorite impact at 2 Ga, which makes Vredefort the oldest and largest known impact structure on Earth. Kimberley (De Beers) The first diamond (21 ct) was found in South Africa in loose sediments of the Vaal river system in 1867, about 100 km south of Kimberley. The diamond rush set in two years later after the finding of the 83 ct Star of Africa (Fig. 5 b). The discovery of diamonds at the Bultfontein farm, and the finding of a 50 carat stone in 1870 on the farm Jagersfontein in the Free State led to a rush of diggers from the rivers to the farms (so called dry diggings ) (Viljoen & Reimold, 1999). The diggers believed that they were still digging alluvials, but it turned out that these were weathered volcanic pipes which came to be known as the Bultfontein, Dutoitspan, De Beers and Kimberley pipes. Kimberlite pipes are intrusive bodies, a. b. c. d. e. f.

8 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy which in most instances represent the root zones of ancient explosive volcanoes. Most of them were intruded during the mid- to late-cretaceous, following the break-up of Gondwana. The town that grew up around these pipes was named Kimberley, after Lord Kimberley, the British Governor General of the Cape Province, and the source rock of the diamonds became known as kimberlite. The discovery of diamonds was the initial firing of the South African economic development. Experienced prospectors, miners and financiers were attracted, and the money from diamond mining in the Kimberley area was instrumental in the industrialization of South Africa, particularly the development of the gold mining industry after the discovery of the Witwatersrand gold in The Kimberley pipe was brought - after a period of wild mining - under control of Barney Barnato. Cecil Rhodes, the owner of the DeBeers pipe nearby, bought the Kimberley pipe in 1888, as well as the Dutoitspan and Bultfontein mines, which together formed the company De Beers Consolidated Mines (Fig. 5 c). The Kimberley pipe was by far the richest of the three and produced from its discovery in Mct from 22.5 Mt of ore (62 ct/100 t). The pipe cluster in the Kimberley area has an age of 90 Ma and belongs to Group I kimberlites, which are derived from normal asthenosphere. These calcite-serpentine-monticellite kimberlites have the full spectrum of mantle indicator minerals, i.e. pyrope, Cr diopside, Mg-Crrich ilmenite and Cr spinels. About 100 years ago, kimberlite (Fig. 5 f) was treated by the flooring method. The ore was laid out in the open on large tracks for a period of four months. Steam tractors ran over the ore and the kimberlite quickly weathered and softened up without requiring crushing/milling. The loose and soft material was picked up and treated through a diamond processing plant. The tailings would be dumped, together with rock that had not broken down in the four months of flooring. These hard rock fragments were made up of xenoliths (mantle and crust) typical of kimberlites. The Boshoff Road dump is derived from tailings of the Bultfontein mine and is famous for its abundance of mantle xenoliths. These tailings still have a grade of ct/100 t and are currently reprocessed at the De Beers treatment plant nearby (Fig. 5 e). Fig. 6. Geological section through the Sishen iron ore deposit (Kumba Resources, internal PowerPoint presentation 2005) Przekrój geologiczny przez złoże rudy żelaza Sishen (Kumba Resources, prezentacja PowerPoint, 2005) Sishen iron ore mine The Sishen mine is located at the (present-day) western Paleoproterozoic passive margin of the Kaapvaal Craton; at the erosional contact between the Asbestos Hill Subgroup (ca 2.2 Ga) and the overlying Gamagara Subgroup (ca. 1.8 Ga) (Fig. 6). The Asbestos Hill Subgroup consists of banded iron formation (Fig. 7 a) which weathered near the paleosurface to banded and massive iron ore. The base of the Gamagara Subgroup consists of conglomeratic iron ore and shale. Current mining is at a rate of 200,000 t/day with a waste/ore ratio of about 2. The current annual production is 28 Mt of ore concentrate at 66 % Fe, and will increase to 39 Mt until The measured resource is 1.1 Gt, the measured + indicated resource is 1.6 Gt. The mining cost is R/t (half of this amount is for processing). Railway transport along the 800 km long line section to Saldanha is about 40 R/t. 34% of the exported iron goes to China, 23% to Japan and 37% to Western Europe (UK, Germany, Austria and Italy) (Kumba Resources, internal PowerPoint presentation 2005). Cullinan (Premier) diamond mine (De Beers) The Cullinan pipe at the village of Cullinan (25 km northeast of Pretoria) is with 1.18 billion years the oldest diamondiferous kimberlite pipe on earth. Thomas Cullinan, a successful Johannesburg businessman and amateur geologist, discovered the Premier kimberlite in Open pit mining started in 1903 and ended in 1957 at a depth of 400m. Cullinan is the largest of a group of twelve pipes and intrudes fenitized quartzites of the Transvaal Sequence. Downstream of these pipes occur some small alluvial deposits. The pipe has an elongate oval shape which comprises diatreme facies kimberlite to a depth of 550 metres, below which, it grades into the root zone. Cullinan is a complex body with three different kimberlite phases corresponding to different intrusive phases. The original surface area was 32 ha, which makes it the largest diamondiferous kimberlite pipe in South Africa. The Hole is nearly 1000 x 400 m wide and narrows to 21 ha at the -400 m level. The pipe is now mined by underground block caving. Plans are well advanced to take underground mining to a depth exceeding 1000 metres, and extend the life of the mine by a quarter century (http://www.debeersgroup.com/debeersweb/diamond+journey/de+beers+global+operations/ De+Beers+Mines/Cullinan.htm). The Premier Mine is world-famous for the discovery of the large Cullinan diamond in It was found in the early surface workings and is still by far the largest gem diamond ever found (3106 ct/621 g, 10 x 6 x 5 cm). The original stone was cut into nine large stones and 96 smaller brilliants of which the four largest stones are known as The Stars of Africa. All large stones are owned by the British Royal Family. The mine is also renowned for many other large diamonds (300 stones>100 ct, >25% of all world stones larger than 400 carats, e.g. Premier Rose (353 ct rough), Niarchos (cut from 426 ct) and fabulous 599 carat De Beers Centenary diamond (http://

9 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy a. b. c. d. e. f. g. Fig. 7 a) BIF (Banded Iron Formation) northeast of Sishen iron ore mine, roadcut BIF (Banded Iron Formation wstęgowa ruda żelaza) przekop drogi SE od kopalni rudy żelaza Sishen, b) Students exit a 180 tons hybrid truck at Sishen mine Studenci wysiadają ze 180- tonowej ciężarówki w kopalni Sishen, c) Panoramic view of the giant Sishen iron ore deposit Panoramiczny widok gigantycznej kopalni rudy żelaza Sishen, d-e) Long drive from Sishen to Rustenburg Długa jazda z Sishen do Rustenburg, f-g) Barbecue at Sundown Ranch, Boshoek Grilowanie w Sundown Ranch, Boshoek

10 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy famousdiamonds.tripod.com/cullinandiamonds.html). The historic production of Premier/Cullinan is 120 Mct of which 40 % is gem quality. From a recovered grade of 28.3 ct/100 t (http://www.debeersgroup.com/debeersweb/diamond+journey/de+beers+global+operations/ De+Beers+Mines/Cullinan.htm) and an average value of 50 USD/carat results a value per tonne of only about 14 USD, i.e. marginally economic/subeconomic, particularly when compared to the recent mine developments in NW Canada with USD/tonne ore. The Bushveld Complex: A giant layered mafic intrusion About years ago (Paleoproterozoic) enormous volumes of mafic to ultramafic and granitic magmas intruded the upper Earth`s crust and stuck between the Transvaal Supergroup and the Rooiberg Group. The crystallized magmas are nowadays exposed in the so called Bushveld Complex, which is with km 2 the largest known layered mafic intrusion worldwide. Besides its enormous size the Complex is also a. b. c. d. Fig. 8 a) The rough Cullinan Diamond in the hand of the possible finder Frederick Wells (http://famousdiamonds.tripod.com/cullinandiamonds.html) Nieobrobiony diament Cullinan w rękach prawdopodobnego odkrywcy Fredericka Wellsa (http://famousdiamonds.tripod. com/cullinandiamonds.html), b) The rough Cullinan Diamond was cut into 9 large pieces. This picture presents the largest, Cullinan I (530 ct) (http://famousdiamonds.tripod.com/cullinandiamonds.html) Diament Cullinan został pocięty na 9 dużych kawałków. Zdjęcie pokazuje największy, Cullinan I (530 ct) (http://famousdiamonds.tripod.com/cullinandiamonds.html), c) Cullinan II in the brow of the Imperial State Crown (http://famousdiamonds.tripod.com/cullinandiamonds.html) Cullinan II w koronie imperialnej (http://famousdiamonds.tripod. com/cullinandiamonds.html), d) The nine largest pieces of the split up Cullinan Diamond. This photo was probably taken in 1908, the year after the Cullinan rough was presented to King Edward VII for his 66th birthday (http://famousdiamonds.tripod.com/cullinandiamonds. html) 9 największych kawałków pociętego diamentu Cullinan. Zdjęcie wykonane prawdopodobnie w 1908, rok po tym jak Cullinan został pokazany królowi Edwardowi VII na jego 66-te urodziny (http://famousdiamonds.tripod.com/cullinandiamonds.html) Fig. 9. a) Generalized geological map of the 2.5 Ga old Bushveld Complex with locations of PGE and Cr deposits Zgeneralizowana mapa geologiczna liczącego 2.5 miliarda lat kompleksu Bushveld z lokalizacją złóż PGE i Cr, b) Igneous stratigraphy of the layered magmatic sequence of the eastern and western Bushveld Complex (Cawthorn et al., 2005), Stratygrafia sekwencji skał magmowych wschodniego i zachodniego kompleksu Bushveld (Cawthorn et al., 2005) c) Floor of the Bushveld Complex (eastern lobe) Spąg kompleksu Bushveld (część wschodnia), d) World heritage site (2004) at Dwars river: The UG1 chromitite seam Stanowisko dziedzictwa światowego (2004) nad rzeką Dwars: Chromity UG1, e) Main Magnetite Layer (Upper Zone) near Steelport (1.4 % V 2 O 5 ) Główna warstwa magnetytowa (górna strefa) koło Steelport (1.4 % V 2 O 5 ), f) Bobejankoop granite (main phase granite with pervasive hematite alteration) Granit Bobejankoop (główna faza granityzacji z późniejszą hematytyzacją), g) Merensky Reef near Dwars river: Pegmatitic orthopyroxeneplagioclase-chromite cumulate Merensky Reef nad rzeką Dwars: Złoża pegmatytowe ortopiroksenowo-plagoklazowo-chromitowe 10

11 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy a. c. b. d. e. f. g. 11

12 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy a. b. c. Fig. 10 a) We are in the Platinum Province Jesteśmy w Prowincji Platynowej, b) Our group at Impala Platinum Mine Nasza grupa w kopalni platyny Impala, c) Impala mine: Merensky Reef (right: footwall anorthosite; middle: chromitite, left: pegmatitic pyroxenite with pentlandite-pyrrhotite-chalcopyrite) Kopalnia Impala: Merensky Reef (z prawej anortozyt skrzydła wiszącego; w środku: chromit; po lewej: pegmatytowy piroksenit z petlanndytem-pyrotytem-chalkopirytem), d) Just in front of the famous Merensky Reef at Impala platinum mine Przed ścianą sławnej Merensky Reef w kopalni platyny Impala d. renowned for the persistence and regularity of the layering in its mafic to ultramafic rocks, and for its mineral deposits, which include the largest known resources of platinum group elements (PGE), chromium and vanadium (Fig. 9 a). The mafic rocks of the Bushveld Complex (Rustenburg Layered Suite) outcrop in four arcuate segments (lobes) around the periphery of the Complex and dip gently towards its center. This 8 km thick rock formation is divided into five zones (Fig. 9 b). The Marginal Zone (MZ) includes the fine-grained (due to rapid cooling) base of the succession with abundant xenoliths of the floor rock (Fig. 9 c). The overlying Lower Zone (LZ; ,000 m) consists mainly of ultramafic pyroxenites, dunites and harzburgites. The Critical Zone (CZ) starts with chromitite layers (Fig. 9 d). This group is most important from the economic point of view and splits up in the Lower Critical Zone (CLZ), and the Upper Critical Zone (CUZ). The CLZ is characterized by a thick succession of orthopyroxenitic cumulates whilst the CUZ consists of partial or complete cyclic units from a base of ultramafic cumulates, chromitite, harzburgite, pyroxenite, through norite to anorthosite. The Main Zone (MZ) is the thickest of all zones and consists of norites grading upwards into gabbronorites. Although not as spectacularly layered as the Critical Zone discrete packages of modally layered rocks can be identified. The Upper Zone (UZ) is some 2,000 m thick, and is characterized by up to 25 magnetitite layers in four groups. Some carry vanadium and titanium minerals (Fig. 9 e). Above the Rustenburg Layered Suite follow the Bushveld Granites, which were mined in the past for tin and are nowadays used as ornamental stone (Fig. 9 f). The exact boundaries of the Zones have been the subject of much debate. Lateral facies variations within the sequence are common. The second chromitite layer of the Upper Group (UG2) is mined for PGEs and associated Cu and Ni. The famous platinum-bearing Merensky Reef occurs at the top of the Critical Zone (Fig. 9 g). Impala Platinum Mine (Implats) At Impala two reefs are mined, the famous Merensky Reef and the UG2 Chromitite Layer (Fig. 10 b). Below the Merensky Reef is a major erosional (igneous sense) surface over which the Reef forms so called potholes, i.e. the Reef slumps down by several meters in roundish/lenslike bodies. The Merensky Reef consists of a chromitite layer overlain by felspathic pyroxenite, and underlain by anorthosite to anorthositic norite (Fig. 10 c). PGE grades of the Merensky Reef correlate 12

13 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy positively with nickel and copper sulfide contents. The most abundant PGE bearing minerals are braggite [(Pt,Pd,Ni)S], cooperite [(Pt,Pd,Ni)S], moncheite [(Pt,Pd)(Te,Bi) 2 ], and laurite [(Ru,Os,Ir,Fe)S 2 ]. The UG2 Reef is about m below the Merensky Reef. Thickness of the fine-grained chromitite layer is about cm. The base of the UG2 Reef is marked by a coarse plagioclase-orthopyroxene layer, the top by porphyritic pyroxenite. PGE mineralization is confined to the chromitite layer and occurs as sperrylite [(Pt,Rh)(As,Sb,S) 2 ], laurite [(Ru,Os,Ir,Fe)S 2 ], braggite [(Pt,Pd,Ni)S], and cooperite [(Pt,Pd,Ni)S]. The mining width for both reef horizons is about one meter and mining operations extend to a depth of around 1000 m. There are three operational shafts of which each develops and mines about 8 km 2. Total reserves of Impala are g/t PGE + Au, total resources are g/t PGE + Au. Current production is 16 Mt ore/year yielding about 2 million ounces of PGE + Au, including about 1.1 million oz Pt (prices in October 2006: 1115 USD/oz), 500,000 oz Pd (290 USD/oz), 130,000 oz Rh (4800 USD/oz), 7900 t Ni (13,800 USD/t). a. Potgietersrust Platinum Mine/Sandsloot open pit (Anglo Platinum) The Potgietersrust Platinum Mine (a combinate of three mines) is the only platinum producer in the northern lobe of the Bushveld Complex (Fig. 11 a/b). The local geology differs compared to the eastern and western limbs. The Lower Zone is of limited extent only and the Main Zone is poorly developed. Both groups occur together only in the southern part of the northern limb. The so called Platreef - a mineralized pyroxenite horizon - is the predominant basal unit. It occurs at the base of the Main Zone and onlaps northwards onto successively older Transvaal Supergroup metasedimentary rocks. The Potgietersrust PGE-base metal mineralization is at the contact of the Bushveld intrusion and its Paleoproterozoic country rock (dolomite). The irregular ore zone is up to 100 m wide and dips along the contact with about 45 (traced by drilling to 2500 m depth) (Fig. 11 c). The average PGE+Au grade is about 4 g/t + about 0.1 % Ni and 0.2 % Cu. The footwall geology has a major effect on the mineralogy (silicate, base metal and PGE content) of the ore and its metallurgical behavior. Metal recovery ranges from <20 % in calcsilicate ore to % in serpentinite (serpentinized b. c. Fig. 11 a) Potgietersrust is the only platinum producer in the northern limb of the Bushveld Complex (Anglo Platinum, internal PowerPoint presentation 2005) Potgietersrust jest jedynym producentem platyny w północnym skrzydle kompleksu Bushveld (Anglo Platinum, prezentacja PowerPoint, 2005), b) Aeromagnetic map of the area of the Potgietersrust platinum mine (Anglo Platinum, internal PowerPoint presentation 2005) Mapa aeromagnetyczna kopalni platyny Potgietersrust (Anglo Platinum, prezentacja PowerPoint, 2005), c) Potgietersrust platinum mine: Generalized cross-section at Sandsloot open pit Kopalnia platyny Potgietersrust: zgeneralizowany przekrój przez odkrywkę Sandsloot, d) Sandsloot open pit Odkrywka Sandsloot d. 13

14 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy peridotite) to 90 % in pyroxenite. The grade has an erratic distribution, and there seems to be strong hydrothermal overprint. Ongoing mineralogical studies demonstrate that PGEs are mostly associated with As, Te, Bi, Sb and not in (Fe,Ni) S, as conventional wisdom would suggest. Coarse-grained base metal sulfides (mm size) are locally abundant and consist of pyrrhotite, pentlandite and chalcopyrite. The Platreef PGE mineralization was discovered by Hans Merensky in 1925 (Viljoen & Reimold, 1999), followed by small-scale mining which ceased in the thirties due to economic depression. Renewed exploration in the 1960s resulted in mine development at Sandsloot (open pit mining since 1929), Potgietersrust North (open pit since 1993) and Zwartfontein South (open pit since 2002) by Anglo Platinum (Fig. 11 b/d). The Platreef is considered to be the equivalent of the Merensky Reef in this area. Anglo Platinum is the world s leading producer of platinum and accounts for half of South Africa s 75% contribution to world primary supplies (http://www.angloplats.co.za/ def_main.asp?id=about_us/au_com_ profile/au_cp_op_ structure/au_cp_structure_main.asp&related=true). b. a. d. c. Fig. 12. a) Geological map of the Phalaborwa Complex (adapted from Cawthorn, 1999) Mapa geologiczna kompleksu Phalaborwa (zmieniona wg Cawthorn, 1999), b) View to the south inside the Phalaborwa North Pyroxenite pit (7.2 % P 2 O 5 ) Widok na południe wewnątrz odkrywki Phalaborwa North Pyroxenite (7,2 % P 2 O 5 ), c) Phalaborwa: Future apatite pit of Foskor. Note syenite stocks in the background; peripheral to the carbonatite intrusion. Direction of view: South Phalaborwa: Przyszła odkrywka apatytu Foskor. Zauważ intruzje sjenitowe w tle, na peryferiach intruzji karbonatytowej. Widok na południe, d) Phalaborwa: View to the northeast inside the Palabora copper pit (0.6 % Cu). Note giant slope failure from underground block caving Phalaborwa: Widok na północny wschód wewnątrz odkrywki miedzi Palabora (0.6 % Cu). Zauważ gigantyczne osuwiska związane z eksploatacją podziemną, e) High-resolution Google Earth image of the Palabora Copper pit Wysokiej rozdzielczości obraz (Google Earth) odkrywki miedzi Palabora. e. 14

15 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy Fig. 13. Animal variety in the Kruger National Park Różnorodne zwierzęta w Parku Narodowym Kruger The Phalaborwa Complex The Phalaborwa Complex is a 2050 million years old, polyphased igneous intrusion of three volcanic pipes into granitic rocks of the Kaapvaal Craton (Fig. 12 a). The outer portion of the Complex is composed of a diopside and phlogopite bearing pyroxenite. In places the rock has apatite and has been mined since 1951 by the state-owned company Foskor from two open pits. Nowadays production is restricted to the North Pyroxenite pit with 26,000 t/day at a grade of 7.2 % P 2 O 5 (Fig. 12 b). Reserves are estimated at about 1 Gt. Copper grade is 0.08 % Cu. A second apatite operation is currently in development in the southern part of the Complex (Fig. 12 c). The central portion of the Complex consists of carbonatite and contains copper in the minerals bornite, chalcopyrite, and valleriite. Copper is mined since 1965 by the Palabora Mining Company (PMC) producing an open pit 760 m deep and 1600 m in diameter. Current mining is from underground (block caving) which caused a large-scale slope failure in the open pit (Fig. 12 d/e). The carbonatite core is surrounded by a rock called foskorite (after the company). This rock type is characterized by carbonatite veins with magnetite and olivine reaction rims in pyroxenite. Some 200 million tonnes of magnetite have been stockpiled as a source of iron. By-products are uranothorianite (containing U, Th and REEs) and baddeleyite (zirconiumoxide used as abrasive). Half of the world s vermiculite (200,000 tonnes p.a.) is mined at Phalaborwa. Vermiculite is formed by weathering of phlogopite and is used for thermal and acoustic insulation, in lightweight aggregates and as 15

16 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy agricultural growing medium (Cawthorn, 1999). Small but steep conical hills ( koppies ) around Phalaborwa consist of syenite, which is cogenetic with the carbonatite magmatism and widely distributed in the neighboring Kruger Park (Fig. 12 a/c). Some of these hills are sites of early habitation. Kruger National Park Our way to Barberton led us through the world-renowned Kruger National Park, which offers a wildlife experience that ranks with the best in Africa. Established in 1898 to protect the wildlife of the South African Lowveld, this national park of nearly 2 million hectares, is unrivalled in the diversity of its life forms (Fig. 13). The Kruger Park is the flagship of the South African National Parks and home to an impressive number of species: 336 trees, 49 fish, 34 amphibians, 114 reptiles, 507 birds and 147 mammals (http://www.sanparks. org/parks/kruger/tourism/attractions.php). The Barberton Greenstone Belt The Barberton Greenstone Belt is located in the Lowveld Region of the Mpumalanga Province and represents one of the oldest and best preserved Archean volcano-sedimentary successions all over the world. It has longly been recognized as one of the key regions for understanding the processes relating to early crustal evolution and the development of life (Fig. 14 a/b). The volcano-sedimentary Onverwacht Group (15 km in thickness) at the base of the succession is subdivided into 6 formations. The lower three units (Tjakastad Subgroup) consist of komatiites and komatiitic/tholeiitic basalts erupted 3.5 Ga ago into an ancient oceanic seafloor environment (Fig. 14 c/d). A persistent sedimentary horizon, termed the Middle Marker splits up these units from the three upper formations (Geluk Subgroup) that are made up of repeated cycles of volcanic, volcaniclastic and sedimentary rocks. The entire Onverwacht Group is intruded by layered ultramafic complexes, which were mined for chrysotile. The Msauli Mine is still active today. The Fig Tree Group overlies the Onverwacht Group and consists of shales, greywackes, BIF, cherts and volcanic rocks. This unit was deposited in relatively deep water with sedimentary influx from island arcs (first primitive plate tectonic processes). In contrast the overlying Moodies Group sedimentary rocks were deposited by fluvial systems into mainly shallowwater continental environments. The rock succession mainly consists of conglomerates, quartzites, sandstones, shales, BIF and volcanic interlayers (Fig. 14 e). The entire suite has been deformed in multiple stages which produced large- and small-scale folds and faults. Metamorphic grade increases from greenschist facies in the central parts of the belt to amphibolite facies at its margins, where the condensed isograds generally parallel the contact with the granitoid plutons. At least four episodes of magmatic activity have been documented from the granitoid terrain surrounding the belt, each of which being closely associated with periods of tectonism and metamorphism within the belt. Major episodes of tectono-magmatic activity have been dated at ca. 3.45, 3.23 and 3.1 Ga, the earliest of which are commonly interpreted as a result of subduction-related crustal shortening (Fig. 14 b). Most of the deformation recorded within the belt, however, is believed to have occurred during the short-lived compressional episode at ca Ga, which coincides with the syndeformational deposition of the upper Fig Tree and Moodies Group sediments and the intrusion of the ca Ma old Kaap Valley tonalite (Fig. 14 b). This event was responsible for the upright, tight to isoclinal folding, the formation of thrust faults, and eventually resulted in the amalgamation of the northern and southern part of the greenstone belt along the Saddleback-Inyoka fault system. The emplacement of large volumes of sheet-like potassic granites, namely the ca. 3.1 Ga Nelspruit, Piggs Peak and Mpuluzi batholiths, marked the final stabilization of the greenstone belt and its surroundings. It has been suggested that this late-tectonic history of the belt was associated with a change from convergent to transtensional tectonics (Fig. 14 b). The entire Barberton Greenstone Belt was later covered by rocks of the Transvaal Supergroup (about 250 Ma ago) and thus protected it until about 50 Ma before present. Alluvial gold has been discovered in 1882 north of Barberton and in 1884 in quartz veins in the hills around Barberton. Some of the mines were founded over 100 years ago and are still mined to this day (Sheba, New Consort, Fairway) (Fig. 14 b). Barberton: Sheba mine (Barberton Gold Mines) The 3.1 Ga-old shear-zone related (orogenic) gold mineralization in the Barberton greenstone belt represents the oldest Fig. 14 a) Picturesque Barberton mountain land near Nelspruit. These 3500 million years old rocks preserve evidence of the birth of the continents some 1000 million years after the formation of our planet Malowniczy krajobraz górski Barberton koło Nelspruit. Skały mające 3500 milionów lat były świadkami narodzin kontynentów 1000 milionów lat po utworzeniu się naszej planety, b) Geological map of the Barberton greenstone belt (width of map is about 90 km). The location of major lode gold mines is marked with red stars (source unknown) Mapa geologiczna pasma zieleńcowego Barberton (szerokość mapy około 90 km). Główne kopalnie złota zaznaczone czerwonymi gwiazdami (źródło nieznane), c) Pillow lavas in komatiitic basalts of the Tjakastad Subgroup (Onverwacht Group). Location: Komati River valley Lawy poduszkowe w bazaltach komatytowych supergrupy Tjakastad (grupa Onverwacht). Lokalizacja: dolina rzeki Komati, d) Giant pillow with preserved flow-crack (Komati River valley) Ogromna poduszka z zachowanymi pęknięciami powstałymi w czasie stygnięcia lawy (dolina rzeki Komati), e) Archean carbonate-facies banded iron formation. Coin for scale Archaiczna wstęgowa ruda żelaza facji karbonatytowej. Moneta jako skala, f) Sheba mine: Drillcore with pervasive fuchsite alteration (green) Kopalnia Sheba: Rdzenie wiertnicze z wyraźnym zielonym zabarwieniem fuchzytem, g) Characteristic bladed olivine crystals in komatiitc lavas (spinifex-texture) Charakterystyczne kryształy oliwinu w lawach komatytowych ( tekstura spinifex), h) Bird tracks (more randomly oriented spinifex) near the top of individual lava flows Ślady ptaków (przypadkowo rozmieszczone tekstury spinifex) blisko powierzchni górnej pojedynczego potoku lawowego 16

17 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy a. b. c. d. e. f. g. h. 17

18 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy gold mineralization on Earth, and it is thought that similar ore deposits, now eroded, were the source of the Witwatersrand paleo-placer gold. Currently six gold mines are active in the Barberton greenstone belt: Fairview, Consort, Sheba (all with Barberton Gold Mines), and Agnes, Lily and Barbrook. The historical production of the Barberton area is 100 Moz = 300 t Au. The mineralization at Sheba consists of the mineral assemblage pyrite-arsenopyrite-quartz-carbonate-fuchsite. Green fuchsite alteration and quartz flooding are very pronounced (Fig. 14 f). Gold is mostly microscopic and bound to the sulfide minerals. The Sheba mine works on small-scale structures possibly related to the nearby regional Sheba fault, which separates Fig Tree rocks from Moodies quartzites. The host rock is clastic and volcanic with low-grade metamorphic overprint. Production is 10,000 t ore/month at a grade of g/t Au; output is kg Au monthly. Barberton: Komatiite According to the IUGS classification a komatiite is classified as an ultramafic volcanic rock with >18 wt% MgO. The term was originally applied to basaltic and ultramafic lavas by Viljoen & Viljoen (1969). Komatiites form the ultramafic portion of a magmatic suite, the komatiitic rock suite or series, which also includes mafic volcanic rocks called komatiitic basalts (Arndt et al., 1977). This rock type is recognized on the basis of mineralogical/ chemical features and textures/structures indicating extrusive origin, such as spinifex -texture, pillows, quenching/and volcaniclastic textures. The name spinifex derives from a spiky variety of grass found in Australia where similar komatiite volcanic rocks were discovered. Spinifex is normally built by long bladed olivine crystals (Fig. 14 g). Near the top of individual lava flows spinifex is normally more randomly oriented ( bird tracks ) (Fig. 14 h). Acknowledgements The financial contributions by the excursion fund of Technical University of Clausthal, and by the Rudolf-Vogel- Stiftung rendered this excursion possible. We thank for help in planning of this field trip (in alphabetical order): Carl Anhaeusser (Wits University, Johannesburg), Grant Cawthorn (Wits University, Johannesburg), Gaynore Cele (De Beers, Kimberley), Hartwig Frimmel (Würzburg University, Würzburg), Christian Gauert (University of the Free State, Bloemfontein), George Gilchrist (AngloGold Ashanti, Carletonville), Jens Gutzmer (Johannesburg University, Johannesburg), Lorraine Hutton (Kumba Resources, Sishen Mine), Dave Hutchinson (Johannesburg), Cornelia Kleyn (Anglo Platinum, Mokopane), Jochen Kolb (Technical University of Aachen, Aachen), Johan a. b. c. Fig. 15. a) Charming Hippo Water Front next to the Crocodile River inhabited by hippos Urocze Hippo Water Front blisko Rzeki Krokodylowej zamieszkałej przez hipopotamy, b) Breakfast at Hippo Water Front Śniadanie w Hippo Water Front, c) The Vito 1 crew; led by Professor Lehmann Załoga Vito 1 prowadzona przez profesora Lehmanna, d) The Kia crew; led by Daniel Hennig Załoga Kia prowadzona przez Daniela Henniga d. 18

19 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy Kruger (Wits University, Johannesburg), Roelf Le Roux (Barberton Mines, Barberton), Pierre Marais (Kumba Resources, Sishen Mine), Glen McGavigan (Kumba Resources, Sishen Mine), Jan van der Merwe (Foskor, Phalaborwa), Nathi Mntungwa (Kumba Resources, Sishen Mine), Ted Nohajer (Anglo Platinum, Mokopane), Thomas Oberthür (BGR, Hannover), Dominique Plouffe (De Beers, Kimberley), Johan Pretorius (Kumba Resources, Sishen Mine), Cobus van Rensburg (Vredefort Dome Tours and Trails, Parys), Chris Rippon (Sheba Mine, Barberton), Jock Robey (De Beers, Kimberley), Trevor Rowlands (De Beers, Cullinan), Alfred Sarila (Anglo Platinum, Mokopane), Wynand Smit (Kumba Resources, Sishen Mine), Sollie Terblanche (Implats, Rustenburg), Bill Trewick (AngloGold Ashanti, Carletonville), Karel Venter (Anglo Platinum, Mokopane), Seef Vermaak (Implats, Rustenburg), Pieter van Zyl (AngloGold Ashanti, Carletonville). Jan Golonka and Michał Krobicki is thanked for their offer to publish this paper. The quality of the paper largely benefited from their constructive comments. All students is thanked for cooperation and photo support. Streszczenie Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy Daniel Hennig Afryka Południowa jest wiodącym światowym producentem diamentów, złota i innych metali. Geologia tego kraju odzwierciedla historię Ziemi od najwcześniejszych czasów po dzień dzisiejszy. Geoturystyka staje się tam coraz popularniejsza, przyciągając turystów krajowych i międzynarodowych. Wśród nich znaleźli się studenci Uniwersytetu Technicznego w Clausthal. Trasa ich wycieczki przedstawiona jest na Fig. 1, w trakcie wycieczki zapoznali się oni z wieloma aspektami geoturystyki złożowej i górniczej. Złoto w basenie Witwatersrand (Fig. 2) W 1853 roku Piter Jacob Marais znalazł złoto w rzekach Jukskei i Krokodylowej na północ od Johannesburga. W 1897 roku Transwal dostarczał 24% światowej produkcji złota. Od czasu odkrycia wyprodukowano ton złota, co stanowi 45% złota wydobytego na całej Ziemi. Ruda złota w Południowej Afryce jest rozlokowana w trzydziestu pokładach zwanych w lokalnej górniczej terminologii reef. Pokłady te rozmieszczone są wewnątrz sekwencji metasedymentów (supergrupa Witwatersrand) miąższości ponad 7000 m, które osadzały się w okresie od 3 do 2,7 miliardów lat temu. Kopalnie złota są najgłębszymi na świecie, wydobycie sięga 3600 m pod powierzchnią.. Kopalnie Mponeng i Tau Tona (AngloGold Ashanti) Kopalnie te (Fig. 2, 3) znajdują się na południe od Carlotenville. Wydobywają one złoto z głębokości 2200 do 3600 m. Kopalnia Tau Tona (Wielki lew w języku Soho) zatrudnia 5600 górników pracujących w tunelach o łącznej długości 800 km. Planuje się pogłębienie kopalni do 3900 m, co będzie stanowiło absolutny rekord światowy. Struktura impaktowa Vredefort Kopuła Vredefort jest kolistą strukturą (Fig. 4) szerokości 90 km zawierającą skały powstałe w wyniku szokowego, uderzeniowego metamorfizmu. Obramowanie składa się z nachylonych metasedymentów supergrup Witwatersrand i Ventersdorp. Jądro zbudowane jest z granitognejsów archaiku. Struktura powstała w wyniku uderzenia meteorytu 2 miliardy lat temu. Jest to więc, najstarsza i największa struktura impaktowa na Ziemi. Kimberley (De Beers) Pierwszy diament znaleziono w Południowej Afryce w dolinie rzeki Vaal koło Kimberley w 1867 roku. Rozpoczęło to kilka lat później prawdziwą gorączkę diamentową. Odkryto wkrótce kominy wulkaniczne wypełnione diamentonośnym kimberlitem. Rozlokowane są one wokół miasta Kimberley (stąd nazwa kimberlit) nazwanego tak na cześć Lorda Kimberley, gubernatora brytyjskiej kolonii Cape Province. Większość kominów kimberlitowych powstała w kredzie, podczas rozpadu superkontynentu Gondwana. W liczącym 90 milionów lat kimberlicie ulokowana została kopalnia Big Hole (Fig. 5), niegdyś najgłębsza na świecie (1097 m), obecnie zamknięta, stanowiąca obiekt geoturystyczny. Podziwiać tu można niemal pionowe krawędzie komina przecinającego archaiczne skały supergrupy Ventersdorp przykryte przez mezozoiczne łupki z Dwyka. Hałdy wokół kopalni (Fig. 5 e) wciąż zawierają sporo (20 ct na 100 t) diamentów. Kopalnia rudy żelaza Sishen Kopalnia ta (Fig. 6, 7) eksploatuje charakterystyczną dla prekambru wstęgową rudę żelaza (BIF bander iron formation) powstałą około 2.2 miliarda lat temu. Ogromna kopalnia wydobywa 200,000 ton rudy dziennie. Kopalnia diamentów Cullinan (De Beers) Komin kimberlitowy w Cullinan liczy sobie 1.18 miliarda lat zawierając najstarszy diamentonośny kimberlit na świecie. W kopalni wydobyto wiele dużych rozmiarów diamentów, w tym największy dotychczas znaleziony diament Cullinan (Fig. 8), ważący przed obróbką 3601ct, czyli 621 g. Oryginalny diament został pocięty na 9 wielkich i 96 mniejszych kamieni. Największe brylanty pochodzące z tego diamentu zwane Gwiazdy Afryki są własnością brytyjskiej rodziny królewskiej. Kompleks Bushveld: Gigantyczna intruzja warstwowanych maficznych skał magmowych Liczący 2.5 miliarda lat kompleks Bushveld (Fig. 9) zajmujący obszar km 2 jest największą na świecie intruzją warstwowanych skał maficznych. Można tu podziwiać ultramaficzne piroksenity, dunity i harcburgity. Występują tu również chromity i pegmatyty zawierające bogate złożachromu, platyny, wanadu, tytanu, żelaza i innych metali. Kopalnia platyny Impala (Implats) Dwa pokłady są eksploatowane w kopalni Impala (Fig. 10) Merensky Reef i warstwa chromitowa UG2. Merensky Reef składa się z warstwy chromitowej podścielonej anortozytem i norytem anortozytowym a przykrytej piroksenitem skaleniowym. Reef UG2 położony jest m poniżej. Grubość 19

20 Południowa Afryka geoturystyka dla smakoszy drobnoziarnistej warstwy chromitowej wynosi tu cm. Kopalnia produkuje 16 milionów to rudy zawierającej 1,1 milionów uncji platyny uncji palladu, ren oraz nikiel. Kopalnia platyny Potgietersrust / odkrywka Sandsloot (Anglo Platinum) Kopalnia Potgietersrust (Fig. 11) jest jedynym producentem platyny w północnym skrzydle kompleksu Bushveld. Właściciel kopalni, spółka Anglo Platinum, wytwarza połowę produkcji platyny w Południowej Afryce. Z kolei Afryka Południowa zaspokaja 75% światowego zapotrzebowania. Wydobycie pochodzi z kilku odkrywek, z których największą jest Sandslot (Fig. 11 c, d), gdzie ruda znajduje się na kontakcie kompleksu Bishveld z paleoproterozoicznym dolomitem. Kompleks Phalaborwa Kompleks Phalaborwa (Fig. 12) jest liczącą 2050 milionów lat intruzją trzech wulkanicznych kominów w skały granitowe kratonu Kaapvaal. Centralna część kompleksu składa się z karbonatytu zawierającego miedź w takich minerałach jak bornit, chalkopiryt i waleryt. Otoczona jest skała zwaną foskorytem zbudowaną z karbonatytowych żył z magnetytem i oliwinem. Kopalnia Phalaborwa produkuje rudy żelaza, miedzi, uranu a także apatyty i wermikulit (połowa produkcji światowej). Narodowy Park Kruger W drodze do Barberton wycieczka niemieckich studentów odwiedziła Narodowy Park Kruger, gdzie można zobaczyć wiele dziko żyjących afrykańskich zwierząt. Park ten, założony w 1898 roku, a zajmujący powierzchnię blisko dwóch milionów hektarów jest jednym z najlepszych w Afryce. Park Kruger zamieszkuje 49 gatunków ryb, 34 płazów, 114 gadów, 507 ptaków i 147 ssaków. Rośnie tu również 336 gatunków drzew. Pasmo zieleńcowe Barberton Pasmo to znajduje się w regionie Lowveld w Prowincji Mpumalanga (Fig. 14 a/b) i reprezentuje jedną z najstarszych i najlepiej zachowanych wulkanosedymentacyjnych sukcesji świata. Znajdujące się tu skały mające 3500 milionów lat były świadkami narodzin kontynentów 1000 milionów lat po utworzeniu się naszej planety. Występują tu komatyty, bazalty, skały ultramaficzne, wulkanoklastyczne i osadowe. W bazaltach komatytowych można zaobserwować piękne przykłady law poduszkowych (Fig. 14 c-d). Metamorfizm wzrasta od facji zieleńcowej w środkowej części do facji amfibolitowej na obrzeżeniach. Występują tu najwcześniejsze na Ziemi ślady tektoniki płyt, w tym subdukcji i łuków wyspowych. Krótki okres kompresji, około 3320 milionów lat temu przyczynił się do postania fałdów, nasunięć, uskoków a także sedymentacji synorogenicznej. W końcowym etapie (około 3100 milionów lat temu) formowania się pasma utworzyły się batolity granitowe. Barberton: Kopalnia Sheba (Barberton Gold Mines) Aluwialne pokłady złota zostały odkryte na północ od Barberton w 1982 roku, a w roku 1884 znaleziono złoto w żyłach kwarcowych. Założone wówczas kopalnie funkcjonują do dzisiaj. Należy do nich kopalnia Sheba. Mineralizacja złota jest związana z orogeneza pasma Barberton i jest najstarszą (3100 miliona lat) tego rodzaju mineralizacją na Ziemi. Ziarna złota są wielkości mikroskopijnej, związane są z zespołem minerałów piryt-arsenopiryt-kwarc-weglanyfuchzyt. Fuchzyt nadaje skale wyraźne zielone zabarwienie (fig. 15 f). W rejonie Barberton wyprodukowano dotychczas 300 ton złota. Kopalnia Sheba produkuje obecnie kg złota miesięcznie. Barberton: Komatyt Komatyt według klasyfikacji IUGS jest skałą ultramaficzną zawierającą ponad 18% MgO. Nazwa pochodzi od rzeki Komati w Afryce Południowej. Komatyt tworzy ultramaficzną część komatytowej sekwencji magmowej, zawierającej również bazalty komatytowe (fig 14c-d, g-h). W dolinie rzeki Komati można obserwować komatytowe lawy poduszkowe z charakterystycznymi kryształami oliwinu ( tekstura spinifex, Fig. 14 g). Nazwa spinifex pochodzi od traw w Australii, gdzie podobne skały wulkaniczne zostały odkryte. Tekstury te często przypominają ślady ptaków (Fig. 14 h). Literatura (References) Arndt, N.T., Naldrett, A.J. & Pyke, D.R., Komatiitic and iron-rich tholeiitic lavas of Munro Township, northeast Ontario. Journal of Petrology: 18: Cawthorn, R.G., The Phalaborwa Complex, In: Viljoen, M.J. & Reimold, W.U., An Introduction to South Africa`s Geological and Mining Heritage, Mintek. Cawthorn, R.G., Barnes, S.J., Ballhaus, C. & Malitich, K.N., Platinum Group Element, Chromium, and Vanadium Deposits in Mafic und Ultramafic Rocks. Economic Geology 100th Anniversary Volume. Frimmel, H.E., Groves, D.I., Kirk, J., Ruiz, J., Chesley, J. and Minter, W.E.L., The Formation and Preservation of the Witwatersrand Goldfields, the World`s Largest Gold Province. Economic Geology 100th Anniversary Volume. Handley, J.R.F Historic Overview of the Witwatersrand Goldfields. Mendelsohn, F. & Potgieter, C.T., Sites of Geological and Mining Interest on The Central Witwatersrand, The Geological Society of South Africa. Ramdohr, P., Neue Beobachtungen an Erzen des Witwatersrands in Südafrika und ihre genetische Bedeutung. Abhandlungen der Deutschen Akademie der Wissenschaften zu Berlin: 5. Reimold, W.U. & Gibson, R.L., Meteorite Impact! The danger from space and South Africas`s Mega-Impact, Chris van Rensburg Publications (Pty) Ltd. Johannesburg, Republic of South Africa. Viljoen, M.J. & Viljoen, R.P., The geology and geochemistry of the lower ultramafic unit of the Onverwacht Group and a proposed new class of igneous rock. Geological Society of South Africa. Special publication, Upper Mantle Project; 2: Viljoen, M.J. & Reimold, W.U., An Introduction to South Africa`s Geological and Mining Heritage, Mintek. Internet resources: au_cp_op_structure/au_cp_structure_main.asp&related=true). Global+Operations/De+Beers+Mines/Cullinan.htm 20

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

PRODUCTION HALL OFFER

PRODUCTION HALL OFFER PRODUCTION HALL OFFER 1. Name of production hall / Nazwa hali produkcyjnej Bałtowska 2. Location / Lokalizacja PRODUCTION HALL DATA Town / Street Miasto / Ulica Ostrowiec Świętokrzyski/Bałtowska Street

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

sylwan nr 9: 3 15, 2006

sylwan nr 9: 3 15, 2006 sylwan nr 9: 3 15, 2006 Jerzy Szwagrzyk, Waldemar Sulowski, Tomasz Skrzydłowski Structure of a natural stand of a Carpathian beech forest in the Tatra mountains compared with natural beech stands from

Bardziej szczegółowo

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989 Eustachy Kossakowski, 1983-1989 dimensions: 40 x 29 cm technique: 12 color prints on Hahnemuhle Photo Rag 308 g/m² paper made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN

Bardziej szczegółowo

Budynki i zabudowania na terenie (T/N) Buildings / other constructions on site (Y/N)

Budynki i zabudowania na terenie (T/N) Buildings / other constructions on site (Y/N) Poziom wód gruntowych [m] Underground water level [m] Czy były prowadzone badania geologiczne terenu (T/) Were geological research done (Y/) Ryzyko wystąpienia zalań lub obsunięć terenu (T/) Risk of flooding

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Liebrecht & wood Group, BBI Development Awards

Liebrecht & wood Group, BBI Development Awards www.placunii.pl Plac Unii City Shopping, opened in October 2013, is part of Plac Unii the largest mixed-use investment completed in Warsaw in the recent years. The three level shopping centre offers 15,500

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

BULLETIN 2 II TRAINING CAMP POLISH OPEN MTBO CHAMPIONSHIPS 19-22.06.2014 MICHAŁOWO 23-29.06.2014 TRAINING CAMP WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS

BULLETIN 2 II TRAINING CAMP POLISH OPEN MTBO CHAMPIONSHIPS 19-22.06.2014 MICHAŁOWO 23-29.06.2014 TRAINING CAMP WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS BULLETIN 2 II TRAINING CAMP POLISH OPEN MTBO CHAMPIONSHIPS 19-22.06.2014 MICHAŁOWO 23-29.06.2014 TRAINING CAMP WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS MASTERS WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS MTB ORIENTEERING

Bardziej szczegółowo

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland INSTITUTE OF TECHNOLOGY AND LIVE SCIENCES POZNAŃ BRANCH Department of Environmental Management in Livestock Buildings and

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

Galeria Handlowa Starogard Gdański

Galeria Handlowa Starogard Gdański Galeria Handlowa Starogard Gdański Parkridge Retail Miasto Starogard Gdański leży w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego, w pobliżu Borów Tucholskich, nad rzeką Wierzycą na Pojezierzu Starogardzkim.

Bardziej szczegółowo

Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku. Morskie Oko (The Eye of the Sea) was developed. Nad wodą. By the water

Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku. Morskie Oko (The Eye of the Sea) was developed. Nad wodą. By the water Nad wodą Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku kamieniołomu w okolicy dzisiejszej ul.fabrycznej. Zbiornik wodny ze względu na częściowo skaliste brzegi nazywano Morskim Okiem. W latach 30. XX wieku przy

Bardziej szczegółowo

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki.

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki. www.hersheypa.com Hershey Resort znajduje się w bliskim sąsiedztwie z Nowym Jorkiem, Baltimore i Waszyngtonem. Hershey w stanie Pennsylvania jest znane jako najsłodsze miejsce na ziemi, ponieważ słynie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

Najstarsza prywatna fabryka papierosów w Polsce THE Oldest private cigarettes factory in poland

Najstarsza prywatna fabryka papierosów w Polsce THE Oldest private cigarettes factory in poland Najstarsza prywatna fabryka papierosów w Polsce THE Oldest private cigarettes factory in poland Praxis to spółka produkująca papierosy w Kamiennej Górze, oparta w 100% na polskim kapitale. Jest wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna technologia instalacji turbin wiatrowych z zastosowaniem

Innowacyjna technologia instalacji turbin wiatrowych z zastosowaniem Innowacyjna technologia instalacji turbin wiatrowych z zastosowaniem Ŝurawia GTK1100 Poznań, 24-11-2010 Igor Pawela Forum Czystej Energii Innowacyjna technologia instalacji turbin wiatrowych z zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

miniature, low-voltage lighting system MIKRUS S

miniature, low-voltage lighting system MIKRUS S P R O F E S S I O N A L L I G H T I N G miniature, low-voltage lighting system /system/ elements 20 20 47 6 6 profile transparent 500-94010000 1000-94020000 2000-94030000 20 6 6 20 connector I 94060000

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies 544524-TEMPUS-1-2013-1-PL-TEMPUS-SMHES Qualifications Frameworks for Environmental Studies at Ukrainian Universities Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental

Bardziej szczegółowo

Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects

Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects President of The Board mgr inż. Roman Łój Katowicki Holding Węglowy S.A. Katowicki

Bardziej szczegółowo

WAREHOUSE AND PRODUCTION HALL OFFER poz. schematu nr 1 position 1 on the sketch

WAREHOUSE AND PRODUCTION HALL OFFER poz. schematu nr 1 position 1 on the sketch WAREHOUSE AND PRODUCTION HALL OFFER poz. schematu nr 1 position 1 on the sketch PRODUCTION HALL DATA 1. Name of production hall / Nazwa hali produkcyjnej Hala magazynowo- produkyjna (oznaczona na schemacie

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Gry i zabawy. Podróże dalekie i bliskie

Język angielski. Gry i zabawy. Podróże dalekie i bliskie Język angielski Gry i zabawy Podróże dalekie i bliskie Tytuł oryginału: 365 gier i zabaw dla całej rodziny. Język angielski Autorzy oryginału: Natalia Kertyczak, Ewa Mikołajska, Radosław Mikołajski, Małgorzata

Bardziej szczegółowo

REAMBULACJA ARKUSZY MHP 1:50 000 NA PRZYK ADZIE REGIONU GDAÑSKIEGO

REAMBULACJA ARKUSZY MHP 1:50 000 NA PRZYK ADZIE REGIONU GDAÑSKIEGO BIULETYN PAÑSTWOWEGO INSTYTUTU GEOLOGICZNEGO 454: 121 132, 2013 R. REAMBULACJA ARKUSZY MHP 1:50 000 NA PRZYK ADZIE REGIONU GDAÑSKIEGO VERIFICATION OF THE HYDROGEOLOGICAL MAP OF POLAND (HMP), 1:50 000 EXEMPLIFIED

Bardziej szczegółowo

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and Fig 4 Measured vibration signal (top). Blue original signal. Red component related to periodic excitation of resonances and noise. Green component related. Rotational speed profile used for experiment

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

PolishPod101.com Learn Polish with FREE Podcasts

PolishPod101.com Learn Polish with FREE Podcasts Advanced Audio Blog S2 Silesia 1 Vocabulary Cultural Insight 2 3 4 5 Śląsk Śląsk to historyczny obszar, którego większość jest położona w Polsce, choć częściowo także w Niemczech i w Czechach. Jak można

Bardziej szczegółowo

Industrial Landscape Eustachy Kossakowski, 1950s and 60s

Industrial Landscape Eustachy Kossakowski, 1950s and 60s dimensions: 38.5 x 28.5 cm technique: 12 black and white silver gelatin fiber prints made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN Each portfolio is numbered and signed

Bardziej szczegółowo

1945 (96,1%) backlinks currently link back. 1505 (74,4%) links bear full SEO value. 0 links are set up using embedded object

1945 (96,1%) backlinks currently link back. 1505 (74,4%) links bear full SEO value. 0 links are set up using embedded object Website Backlinks Analysis Report 2023 backlinks from 224 domains Report created: Jan 3, 2015 Website: http://wpisz.stronę.odbiorcy Compared with: 7 day(s) old Domain Statistics The domain seo.zgred.pl

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

THE INVESTMENT AREAS - BYTOM, LEŚNA STREET TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA

THE INVESTMENT AREAS - BYTOM, LEŚNA STREET TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA Atrakcyjne tereny inwestycyjne znajdują się przy ul. Leśnej w Bytomiu, w bezpośrednim sąsiedztwie Alei Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Przeznaczona do sprzedaży uzbrojona

Bardziej szczegółowo

OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA

OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA BIULETYN PAÑSTWOWEGO INSTYTUTU GEOLOGICZNEGO 456: 627 632, 2013 R. OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA EVALUATION OF FUNCTIONING AND THE INFLUENCE

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIEBIORSTWO LUSARSKO-BUDOWLANE LESZEK PLUTA

PRZEDSIEBIORSTWO LUSARSKO-BUDOWLANE LESZEK PLUTA Przedsi biorstwo lusarsko Budowlane was founded in 1992 in Kielce, Poland. Today we are a recognized manufacturer of modern aluminium-glass constructions at a high European level. We provide solutions

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges www.european-ecotourism.pl registration: office@european-ecotourism.pl enquires: biuro@sie.org.pl tel. +48 725 994 964 Social Ecological Institute is pleased to invite to III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCJE STALOWE STEEL CONSTRUCTIONS

KONSTRUKCJE STALOWE STEEL CONSTRUCTIONS KONSTRUKCJE STALOWE STEEL CONSTRUCTIONS WYDANIE III, MARZEC 2014 ISSUE III, MARCH 2014 INFORMACJE OGÓLNE 3 GENERAL INFORMATION PREZENTACJA WYBRANYCH KONSTRUKCJI STALOWYCH WYKONANYCH PRZEZ FIRMĘ PATENTUS

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+ Goodman Kraków Airport Logistics Centre 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth Goodman Kraków Airport Logistics Centre ul. Komandosów 1, 32-085 Modlniczka Goodman

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

OKECIE BUSINESS POINT Oferta sprzedaży

OKECIE BUSINESS POINT Oferta sprzedaży OKECIE BUSINESS POINT Oferta sprzedaży Oferta budynku biurowego Warszawa, Sabały 60 Okęcie Business Point Office building offer Warsaw, Sabały 60 Street Okecie Business Point Witamy w 5th Avenue Holding

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Section Mark Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania Specjalność: Inwestycje Kapitałowe i Strategie Finansowe Przedsiębiorstw Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Michał Goc Praca

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

OBIEKTY PRZYRODY NIEOŻYWIONEJ WYSPY TENERYFA

OBIEKTY PRZYRODY NIEOŻYWIONEJ WYSPY TENERYFA GÓRNICTWO I GEOLOGIA 2011 Tom 6 Zeszyt 4 Katarzyna STANIENDA, Adam WASILCZYK Politechnika Śląska, Wydział Górnictwa i Geologii, Instytut Geologii Stosowanej OBIEKTY PRZYRODY NIEOŻYWIONEJ WYSPY TENERYFA

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Underground mining systems for steep coal seams

Underground mining systems for steep coal seams Underground mining systems for steep coal seams Ph. D. Rak Zbigniew Ph. D. Łukasz Herezy Underground Mining Department India, October 2012 Part 1 Systems with backfill SYSTEMY UBIERKOWO - ZABIERKOWE CUT

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland Państwowa Inspekcja Pracy Annotation Główny Inspektorat Pracy ul. Barska 28/30 02-315 Warszawa Rzeczypospolita Polska Polska An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic

Bardziej szczegółowo

POLISH CULTURAL FOUNDATION

POLISH CULTURAL FOUNDATION 177 Broadway Clark, New Jersey 07066 Tel: 732-382-7197 Fax: 732-382-7169 web: www.pcfnj.org e-mail: pcf@pcfnj.org Accept our cordial invitation to JOIN TODAY! Come visit and experience our hospitality.

Bardziej szczegółowo

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Jan Cetner Kazimierz Dyguś Marta Ogonowska Jerzy Wojtatowicz METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION 1. Applicant s data Company s name (address, phone) NIP (VAT) and REGON numbers Contact person 2. PPROPERTIES HELD Address Type of property Property

Bardziej szczegółowo

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015 RAIL TARIFF This Rail Tariff is an integral part of intermodal transport arrangement service provided by PCC Intermodal S.A. and therefore it cannot be used as a standalone offer, only in combination with

Bardziej szczegółowo

Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is

Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is 1. Introduction Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is made of aluminum and steel mesh as one of the coolest enclosures available. It s also small

Bardziej szczegółowo

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO Meeting Big Data challenges in Leadership with Human-Computer Synergy. Presented by Dr. Morten Middelfart, CTO Big Data Data that exists in such large amounts or in such unstructured form that it is difficult

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ

SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ THE POWER OF EXPORT IN POLISH COSMETICS INDUSTRY KATARZYNA OLĘDZKA Brand Manager Verona Products Professional AGENDA 1. Branża kosmetyczna w Polsce i na świecie

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

INDEX CRI COLOR RENDERING INDEX (CRI):

INDEX CRI COLOR RENDERING INDEX (CRI): Jesteśmy firmą oświetleniową stworzoną przez ludzi od wielu lat związanych z branżą. Wieloletnie kontakty z producentami zagranicznymi i polskimi pozwoliły nam uczestniczyć w najbardziej innowacyjnych

Bardziej szczegółowo

SKAŁY KOMPLEKSU MAGMOWEGO WYSPY GOMERA

SKAŁY KOMPLEKSU MAGMOWEGO WYSPY GOMERA GÓRNICTWO I GEOLOGIA 2011 Tom 6 Zeszyt 4 Katarzyna STANIENDA Politechnika Śląska, Wydział Górnictwa i Geologii, Instytut Geologii Stosowanej SKAŁY KOMPLEKSU MAGMOWEGO WYSPY GOMERA Streszczenie. W artykule

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

Leading organiza5on represen5ng the Business Services Sector in Poland ABSL. June 2013

Leading organiza5on represen5ng the Business Services Sector in Poland ABSL. June 2013 Leading organiza5on represen5ng the Business Services Sector in Poland ABSL June 2013 KEY FACTS ON THE SECTOR KEY FACTS ON THE SECTOR 110 000 No. of employees in foreign capital BPO/ITO, SSC and R&D centres

Bardziej szczegółowo

Wiejskie organizacje pozarządowe

Wiejskie organizacje pozarządowe Wiejskie organizacje pozarządowe Rural Non-Governmental Organisations Editor Maria Halamska Institute of Rural and Agricultural Development Polish Academy of Sciences Warsaw 2008 Wiejskie organizacje pozarządowe

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU

POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU by Marek Oppeln-Bronikowski, 17 of March 2005, Brussels POLISH ECONOMICAL SITUATION POLISH ECONOMICAL SITUATION REAL ECONOMY: YEAR GDP CPI year-end Investment

Bardziej szczegółowo

OFERTA REKLAMOWA. advertisement offer

OFERTA REKLAMOWA. advertisement offer OFERTA REKLAMOWA 2015 advertisement offer LICZBY GRAMWZIELONE.PL FACTS & FIGURES 5 LAT NA RYNKU YEARS ON THE MARKET 1 POZYCJA NA RYNKU MEDIÓW W POLSCE DEDYKOWANYCH ENERGII ODNAWIALNEJ NO 1 POSITION AMONG

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers 10-12 milionów Romów w Europie 6 milionów mieszkających w U E Irlandia Polska Republika Czeska Turcja Populacja społeczności romskiej w liczbach Irlandia Polska

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN12PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2012. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN12PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2012. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination

Bardziej szczegółowo

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service)

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) 1. The owner of the website Ilona B. Miles is Success Solutions LLC, Sonaty Street 6/1108, 02-744 Warsaw, Tax Identification Number: 5213689531,

Bardziej szczegółowo