Analiza poziomu rozwoju czeskiego, polskiego, słowackiego i węgierskiego rynku ubezpieczeniowego na podstawie modelu krzywej S

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Analiza poziomu rozwoju czeskiego, polskiego, słowackiego i węgierskiego rynku ubezpieczeniowego na podstawie modelu krzywej S"

Transkrypt

1 Paweł Rozumek * Analiza poziomu rozwoju czeskiego, polskiego, słowackiego i węgierskiego rynku ubezpieczeniowego na podstawie modelu krzywej S Wstęp Ubezpieczenia odgrywają bardzo ważną rolę w gospodarce. Badania na gruncie teoretycznym i empirycznym dowiodły, że kraje mające dobrze rozwinięty system finansowy doświadczają szybszego i bardziej zrównoważonego długoterminowego wzrostu gospodarczego. Sektor ubezpieczeniowy wpływa na gospodarkę głównie przez transfer ryzyka od osób fizycznych i przedsiębiorstw, a przez to niwelację wahań koniunkturalnych, a także przez włączanie znacznej ilości kapitału na rynek. Analiza empiryczna oparta na teście przyczynowości Grangera dostarczyła dowodu na istotny wpływ rynku ubezpieczeniowego na wzrost gospodarczy [Kugler i inni, 2005, s. 7 9]. W rozwoju rynku ubezpieczeniowego występują cztery główne etapy: rynek nieaktywny, wczesnego wzrostu, stałego wzrostu oraz rynek dojrzały. Ponadto wyróżnia się dwa typy czynników (ekonomiczne i instytucjonalne) wpływających na rozwój sektora ubezpieczeniowego. Celem tego artykułu jest odpowiedź na pytania: Jaki jest poziom rozwoju rynków ubezpieczeniowych w analizowanych krajach w stosunku do światowej średniej? oraz Jakich rodzajów wzrostu rynku ubezpieczeniowego w tych krajach brakuje?. W próbie odpowiedzi na te pytania posłużono się danymi dotyczącymi poziomu penetracji ubezpieczeniowej i realnego produktu krajowego brutto per capita w Czechach, Polsce, na Słowacji i Węgrzech w latach Jako model opisujący zależności między tymi zmiennymi wykorzystano krzywą S.. Właściwości i zastosowanie krzywej S Krzywa opisująca zależności pomiędzy realnym produktem krajowym brutto per capita i poziomem penetracji ubezpieczeniowej została * Mgr, Katedra Ubezpieczeń, Wydział Ekonomii, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, al. Niepodległości 0, Poznań, tel , Penetracja (ubezpieczeniowa) to stosunek składek przypisanych brutto do realnego produktu krajowego brutto.

2 248 Paweł Rozumek po raz pierwszy przedstawiona przez Rudolfa Enza [Enz, 2000, s. 396]. Główną ideą tej funkcji jest zmienność elastyczności dochodowej 2 wraz ze wzrostem dochodu. R. Enz postuluje, że gdybyśmy założyli stałą elastyczność dochodową, która w większości przypadków jest większa od jedności, to poziom penetracji ubezpieczeniowej nie miałby górnego limitu. Zostało to przedstawione w tablicy. Tablica. Przykład stałej elastyczności dochodowej Elastyczność dochodowa = 2 Roczna dynamika t t + 25 t + 50 t + 75 Składki przypisane 0% PKB 5% Penetracja 3,5% % 36% 5% Źródło: Opracowanie własne. Zakładając stałą elastyczność dochodową równą 2, po kilkudziesięciu latach wartość składek przypisanych przewyższyłyby wartość produktu krajowego brutto, co w rzeczywistości nie jest możliwe. Elastyczność dochodowa jest zmienna, a co za tym idzie poziom penetracji ograniczony z dwóch powodów. Popyt na ubezpieczenia jest ograniczony ze względu na istnienie alternatywnych aktywnych metod zarządzania ryzykiem, takich jak samoubezpieczenie, captive lub inwestycje (inne niż ubezpieczenia na życie). Ale ubezpieczyciele ograniczają podaż ubezpieczeń, aby ubezpieczający zatrzymali część ryzyka, co ma ograniczyć hazard moralny. W związku z tym każda gospodarka ma ograniczony dolny i górny poziom penetracji. Krzywa S (ang. S-Curve) R. Enza to logistyczna funkcja realnego produktu krajowego brutto per capita o trzech parametrach. Równanie krzywej S przyjmuje następującą postać: Penetracja () c c c 2 PKB 3 gdzie: C, C2, C3 szacowane parametry równania, PKB realny produkt krajowy brutto per capita. Teoria i obserwacje empiryczne wskazują na to, że penetracja wzrasta wraz ze wzrostem PKB per capita. Aby otrzymać ciągłą rosnącą logi- 2 Elastyczność dochodowa (ubezpieczeń) to stosunek przyrostu popytu na ubezpieczenia do przyrostu dochodów wywołanego przez wzrost tych dochodów.

3 Analiza poziomu rozwoju czeskiego, polskiego, słowackiego 249 styczną funkcję o trzech parametrach, parametry C i C2 muszą być dodatnie, a parametr C3 mniejszy od jedności i większy od zera. W przeciwnym razie funkcja byłaby malejąca (jeżeli C3 > ) lub stała (jeżeli C3 = ). Ujemna zależność lub jej brak nie są zgodne z założeniami modelu, jak i z rzeczywistością. Krzywa S ma dwie poziome asymptoty, co pozwala na oszacowanie teoretycznego minimalnego i maksymalnego poziomu penetracji: lim PKB c c c 2 PKB 3 c Maksyma lna penetracja (2) lim PKB 0 (3) PKB c c c 2 Ponieważ produkt krajowy brutto per capita nie może być ujemny, prawidłowy teoretyczny minimalny poziom penetracji to: PKB 0 Minima lna penetracja (4) PKB c c c c c 2 3 Nachylenie krzywej S zmienia się w zależności od poziomu dochodu. Najpierw rośnie, a po osiągnięciu punktu przegięcia maleje. Równanie pozwalające oszacować poziom dochodu w punkcie przegięcia krzywej można uzyskać przez przyrównanie drugiej pochodnej równania krzywej do zera i przekształcenie do postaci: Dochód w punkcie 2 3 przegięcia ln c ln c 2 (5) ln c3 2. Etapy i czynniki rozwoju rynku ubezpieczeniowego Analizując przebieg krzywej S, można wyróżnić cztery etapy rozwoju rynku ubezpieczeniowego: rynek uśpiony (nieaktywny), wczesnego wzrostu, stałego (zrównoważonego) wzrostu i rynek dojrzały. W poszczególnych etapach poziom penetracji, jak i elastyczność dochodowa kształtują się na różnych poziomach. W etapie uśpionego rynku poziom penetracji jest bliski teoretycznemu minimum, a dynamika bardzo niska. W fazie wczesnego wzrostu następuje wzrost penetracji, która osiąga punkt przegięcia, aby w fazie rynku dojrzałego ustabilizować się na maksymalnym poziomie. Stopniowy spadek elastyczności dochodowej ubezpieczeń po osiągnięciu punktu przegięcia wynika ze stosowania przez przedsiębiorstwa (głównie w stosunku do ubezpieczeń majątkowych) oraz podmioty indywidualne (głównie w stosunku do ubezpieczeń na życie) alternatywnych form zarządzania ryzykiem, co na większą skalę jest możliwe tylko

4 250 Paweł Rozumek w społeczeństwach o wysokiej świadomości ubezpieczeniowej. Poza wartościami i dynamiką penetracji 3 etapy rozwoju rynku ubezpieczeniowego mają pewne jakościowe cechy związane z ogólną sytuacją polityczną, ekonomiczną, panującym prawem, a także z czynnikami specyficznymi dla branży ubezpieczeniowej (zobacz tablica 2). Tablica 2. Jakościowe czynniki decydujące o etapie rozwoju rynku ubezpieczeniowego Etapy rozwoju rynku Nieaktywny, uśpiony (np. Afganistan, Irak) Wczesny wzrost (np. Boliwia, Egipt, Mongolia) Trwały wzrost (np. Peru, Indie, Polska) Rynki dojrzałe (np. USA, Europa Zachodnia) Typ państwa niestabilne politycznie stabilne politycznie, niskie dochody stabilne politycznie, dochody niższe i średnie stabilne politycznie, wysokie dochody Źródło: [Bednarczyk, 20, s. 0]. Czynniki wpływające na rozwój rynku Zewnętrzne warunki wstępne Warunki wewnętrzne specyficzne dla branży stabilność polityczna dobre prawo ubezpieczeniowe ochrona praw własności silny nadzór swoboda przedsiębiorczości gromadzenie danych zarządzanie ryzykiem poszanowanie norm na poziomie prawnych szczebla rządowego ekonomia skali stabilność gospodarcza brak ograniczeń rynku ekonomia skali rozwój sektora finansowego egzekwowanie prawa duża przejrzystość i efektywność otoczenia inst. IAIS podstawowe zasady świadomość konsumencka ryzyka zdolności aktuarialne zgromadzone dane profesjonalna edukacja ograniczenia rynkowe ochrona konsumentów prywatna/publiczna współpraca sektora etyczne zachowanie ulgi podatkowe alternatywne metody zarządzania ryzykiem rozwinięte rynki finansowe sekurytyzacja ryzyka 3 Nie istnieją dokładnie określone wartości penetracji lub dochodu, które pozwoliłyby na jednoznaczne rozróżnienie etapów rozwoju rynku ubezpieczeniowego.

5 Analiza poziomu rozwoju czeskiego, polskiego, słowackiego 25 Pozycja danego rynku ubezpieczeniowego w stosunku do krzywej S pozwala na analizę możliwości dalszego rozwoju danego rynku. W. Zheng, Y. Liu i Y. Deng zaproponowali dekompozycję rozwoju rynków ubezpieczeniowych na trzy typy, nazwaną przez nich trychotomią wzrostu (rozwoju) ubezpieczeniowego (ang. trichotomy of insurance growth) [Zheng i inni, 2008, s. 2], co zostało zaprezentowane na rysunku. Rysunek. Trychotomia rozwoju ubezpieczeniowego Źródło: Opracowanie własne na podstawie [Zheng i inni, 2008, s. 3]. Linie przerywane oznaczają krzywą S dla danego państwa (regionu), podczas gdy linia ciągła reprezentuje światową średnią. Zgodnie z teorią trychotomii rozwoju ubezpieczeniowego może on być powodowany przez czynniki ekonomiczne lub instytucjonalne. Jeżeli kombinacja penetracji i dochodu w danym państwie znajduje się poniżej światowej krzywej S, to wzrost rynku ubezpieczeniowego jest wywołany czynnikami ekonomicznymi, przy czym może to być wzrost normalny (ang. regular growth), kiedy poziom penetracji nie zmienia się w miarę wzrostu gospodarczego (odcinek AB ) 4, lub wzrost pogłębiony (ang. deepening growth), gdy penetracja wzrasta szybciej niż dochód (odcinek BC ). Ponadto rozwój ubezpieczeniowy może być wywołany czynnikami instytucjonalnymi (ang. institutional growth), takimi jak regulacje prawne, poziom edukacji, świadomość ubezpieczeniowa czy ulgi podatkowe, które 4 Należy zauważyć, że brak wzrostu penetracji przy rosnącym PKB nie świadczy o braku przyrostu składek.

6 252 Paweł Rozumek przyczyniają się do dodatkowego rozwoju niezwiązanego ze wzrostem dochodów(odcinek CD ). Jeżeli penetracja w danej gospodarce jest niższa niż by to wynikało ze światowej krzywej S, to występuje luka rozwoju ubezpieczeniowego (ang. insurance gap), która w zależności od bieżącego etapu rozwoju rynku ubezpieczeniowego może zostać wypełniona dzięki zastosowaniu odpowiednich czynników instytucjonalnych. Należy przy tym zauważyć, że im luka jest większa, tym większy skutek odniesie interwencja instytucjonalna na rynku ubezpieczeniowym [Assessment, 2006]. 3. Wyniki badań czeskiego, polskiego, słowackiego i węgierskiego rynku ubezpieczeniowego Analiza porównawcza Czech, Polski, Słowacji i Węgier jest uzasadniona ze względu na ekonomiczne i historyczne podobieństwa tych państw. Wszystkie należały do krajów Bloku Wschodniego, a obecnie m.in. do Unii Europejskiej, związku ubezpieczycieli i reasekuratorów Insurance Europe oraz OECD, które wpływają na gospodarkę oraz system prawny związany z sektorem ubezpieczeń państw członkowskich. W badaniu autor wykorzystał parametry oszacowane przez W. Zhenga, Y. Liu i Y. Denga ze względu na liczbę państw i okres, którego dotyczyły [Zheng i inni, 2008, s. 6]. Ponadto parametry te są bardziej aktualne wykorzystano dane z 27 lat ( ) z 95 państw i regionów. W badaniu czeskiego, polskiego, słowackiego i węgierskiego rynku ubezpieczeniowego wykorzystano dane OECD i Banku Światowego z lat Na rysunku 2 przedstawiono poziomy penetracji na rynkach ubezpieczeń na życie. 5 Lata, w których brakuje danych dla danego państwa, zostały opuszczone tylko w wypadku tego państwa.

7 Analiza poziomu rozwoju czeskiego, polskiego, słowackiego 253 Rysunek 2. Krzywa S i poziomy penetracji w badanych krajach na rynku ubezpieczeń life w latach Pionowe linie odgraniczają w przybliżeniu etapy rozwoju rynku ubezpieczeniowego, odpowiednio: nieaktywny, wczesnego rozwoju, stałego rozwoju i dojrzały. Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD i Banku Światowego. Sytuacja na rynkach ubezpieczeń na życie w badanych krajach jest podobna. Ze względu na poziom penetracji wszystkie rynki znajdują się na etapie rynków stałego wzrostu i za kilka lat prawdopodobnie wkroczą w fazę rynków dojrzałych. Dochód w punkcie przegięcia dla tej krzywej S wynosi USD. Wszystkie kraje przekroczyły poziom PKB per capita w okresie , co oznacza że elastyczność dochodowa obecnie spada na ich rynkach ubezpieczeń na życie. Teoretyczny minimalny i maksymalny poziom penetracji wynosi odpowiednio 0,73% i 4,0%, a zatem w badanych krajach poziom penetracji ubezpieczeniowej może jeszcze wzrosnąć przynajmniej o średnio 2,3 pkt proc. (w wyniku wzrostu ekonomicznego i/lub instytucjonalnego). Korzystając z teorii trychotomii rozwoju ubezpieczeniowego, należy stwierdzić, że we wszystkich czterech krajach brakuje rozwoju instytucjonalnego. A zatem mimo zbliżania się do etapu rynków dojrzałych kraje te nadal mogłyby stosunkowo zwiększyć poziom penetracji ubezpieczeń na życie o kilka punktów procentowych. Linia przerywana na rysunku 2 została oszacowana przez odjęcie wartości bezwzględnych reszt od oryginalnej krzywej S. Regionalna krzywa S wyznacza zatem

8 254 Paweł Rozumek teoretyczny przebieg wartości penetracji analizowanych rynków bez koniecznego rozwoju instytucjonalnego. Ze względu na specyfikę rozwój rynku ubezpieczeń non-life kształtuje się inaczej, co zilustrowano na rysunku 3. Rysunek 3. Krzywa S i poziomy penetracji w badanych krajach na rynku ubezpieczeń non-life w latach Pionowe linie odgraniczają w przybliżeniu etapy rozwoju rynku ubezpieczeniowego, odpowiednio: nieaktywny, wczesnego rozwoju, stałego rozwoju i dojrzały. Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD i Banku Światowego. Poziomy penetracji na rynkach ubezpieczeń non-life są bardziej zróżnicowane ze względu na sytuację na rynku czeskim. Rynek ubezpieczeń non-life w Czechach ewoluował już do etapu rynku dojrzałego, a poziom penetracji jest na nim zbliżony do światowej średniej, podczas gdy pozostałe kraje nadal znajdują się na etapie stałego wzrostu z poziomem penetracji średnio o pkt proc. poniżej światowej krzywej S. Produkt krajowy brutto per capita w punkcie przegięcia tej krzywej wynosi 305 USD, więc elastyczność dochodowa ubezpieczeń w badanych krajach teoretycznie spada od lat. Minimalny i maksymalny poziom penetracji dla światowej krzywej S wynosi odpowiednio,02% i 2,82%. Na rynku czeskim brakuje zatem zaledwie 0,7 pkt proc. (w pozostałych krajach średnio,42 pkt proc.) do osiągnięcia teoretycznego maksimum penetracji ubezpieczeń non-life.

9 Analiza poziomu rozwoju czeskiego, polskiego, słowackiego 255 Przez analogię do analizy rynków ubezpieczeń na życie należy stwierdzić, że w badanych krajach brakuje rozwoju instytucjonalnego, który pozwoliłby wykorzystać potencjał ich rynków ubezpieczeń non-life. Tablica 3. Średnie reszty oraz roczne dynamiki poziomów penetracji Life Non-life średnia reszta roczna dynamika średnia reszta roczna dynamika Słowacja 0,99 +0,009,03 +0,08 Czechy,26 +0,09 0,38 +0,02 Węgry 0,80 +0,027 0,70 0,027 Polska 0,39 +0,075 0,50 0,039 Źródło: Opracowanie własne. W tablicy 3 przedstawiono średnie reszty (średnie odchylenia od krzywej S) i średnie roczne dynamiki poziomów penetracji (wynikające z trendu liniowego). W wypadku ubezpieczeń na życie polski rynek jest w najlepszej sytuacji ze względu na niskie średnie reszty (bliskość do krzywej S) oraz wysoki roczny wzrost. Pozostałe rynki są również rosnące z podobnymi wartościami średnich reszt. Rynek ubezpieczeń non- -life kształtuje się inaczej ze względu na wysoki poziom penetracji w gospodarce czeskiej i malejącą penetrację na rynkach polskim i węgierskim. Przydatnym narzędziem do analizy rozwoju rynków ubezpieczeniowych opartym na modelu krzywej S jest względny wskaźnik BRIP (ang. Benchmark Ratio of Insurance Penetration) [Zheng i inni, 2008, s. 4]. Formuła wskaźnika wyraża się następująco: penetracja w danej gospodarce BRIP 00% (6) penetracja wzorcowa W przytoczonej formule mianownik oznacza penetrację wzorcową (średnią światową) odpowiadającą PKB per capita analizowanego państwa w danym okresie. BRIP wyraża zatem procentowy poziom rozwoju rynku ubezpieczeniowego danego państwa w stosunku do światowej średniej. Wskaźnik umożliwia porównywanie rozwoju działów ubezpieczeń life i non-life oraz rynków ubezpieczeniowych poszczególnych krajów. Ponadto zaletą jego stosowania do analiz i prognoz jest to, że przebieg jego wartości nie podlega określonej funkcji, tak jak to się dzieje w wypadku zależności poziomu penetracji od produktu krajowego brutto per capita (zależność określona funkcją logistyczną z trzema parametrami).

10 256 Paweł Rozumek W badanych krajach odpowiednimi modelami regresji BRIP byłyby modele liniowe z wahaniami sezonowymi związanymi z cyklami koniunkturalnymi lub z cyklami ubezpieczeniowymi (zobacz rysunek 4). Rysunek 4. Wartości wskaźnika BRIP Źródło: Opracowanie własne. Na wykresie przedstawiono wartości BRIP w analizowanych krajach w podziale na ubezpieczenia life i non-life. Wyraźnie są widoczne różnice pomiędzy działami rynki ubezpieczeń non-life są bardziej rozwinięte, szczególnie w Czechach i na Węgrzech. Ponadto analizowane rynki ubezpieczeń non-life są bardziej stabilne (współczynnik zmienności 0, 7; 0, 2 ) niż analizowane rynki ubezpieczeń na życie (współczynnik zmienności 0, 25; 0, 38 ). Oznacza to, że sektor ubezpieczeń na życie jest bardziej czuły na wahania gospodarcze. Zakończenie Na podstawie wyników badań empirycznych można stwierdzić, że poza czeskim rynkiem ubezpieczeń non-life rynki ubezpieczeniowe analizowanych krajów znajdują się na etapie stałego wzrostu i za kilka lat mogą wkroczyć w fazę rynków dojrzałych.

11 Analiza poziomu rozwoju czeskiego, polskiego, słowackiego 257 Należy zauważyć, że analizowane kraje zajmują dość wysokie pozycje (ok ) na listach najbogatszych państw na świecie pod względem realnego produktu krajowego brutto 6, a ich gospodarki są silnie związane z krajami o dużym doświadczeniu i poziomie rozwoju ubezpieczeń (np. Niemcy, Francja, Wielka Brytania). Uzyskane w 20 roku wartości BRIP na rynkach ubezpieczeń na życie ( BRIP 0, 50; 0, 68 ) oraz na rynkach ubezpieczeń non-life ( BRIP 0, 49; 0, 76 ) świadczą o dużej luce rozwoju ubezpieczeniowego i nie są satysfakcjonujące, jeśli chodzi o potencjał badanych krajów. Biorąc jednak pod uwagę teorię trychotomii rozwoju ubezpieczeniowego, stwierdza się, że bez udziału wzrostu gospodarczego analizowane rynki mogłyby zwiększyć poziom penetracji na rynkach ubezpieczeń life i non-life odpowiednio o ok.,5 i 0,87 pkt proc. dzięki czynnikom instytucjonalnym. Jest to pozytywny wniosek dla analizowanych krajów, ponieważ w czasach stagnacji gospodarczej wzrost instytucjonalny jest łatwiejszy do osiągnięcia niż ekonomiczny. Literatura. Adams E., Andersson. J., Andersson L.-F., Lindmark M. (2005), The Historical Relation Between Banking, Insurance and Economic Growth in Sweden: 830 to 998, Swansea, European Business Management School. 2. Arena M. (2006), Does Insurance Market Activity Promote Economic Growth? A Cross-Country Study for Industrialized and Developing Countries, World Bank Policy Research Working Paper Assessment on How Strengthening The Insurance Industry in Developing Countries Contributes to Economic Growth (2006), Final Report, pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnadf482.pdf, dostęp dnia Bednarczyk T.H. (20), Ekonomiczne i instytucjonalne czynniki rozwoju ubezpieczeń, Wiadomości Ubezpieczeniowe nr Enz R. (2000), The S-Curve Relation Between Per-Capita Income and Insurance Penetration, The Geneva Papers on Risk and Insurance vol. 25, no Haiss P.R., Sümegi K. (2006), The Relationship of Insurance and Economic Growth A Theoretical and Empirical Analysis, Emprica, Journal of Applied Economics and Economic Policy vol. 35, no Według danych Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego za 20 r.

12 258 Paweł Rozumek 7. Kugler M., Ofoghi R. (2005), Does Insurance Promote Economic Growth? Evidence from the UK, Money Macro and Finance (MMF) Research Group Conference 2005, Money Macro and Finance Research Group. 8. Outreville J.F. (990), The Economic Significance of Insurance Markets in Developing Countries, Journal of Risk and Insurance no. 57(3). 9. Zheng W., Liu Y., Deng Y. (2009), New Paradigm for International Insurance Comparison: With an Application to Comparison of Seven Insurance Markets, The Geneva Association/IIs Research Awards Partnership. 0. Zheng W., Liu Y., Dickinson G. (2008): The Chinese Insurance Market: Estimating its Long-Term Growth and Size, Geneva Papers on Risk and Insurance vol. 33, no. 3. Streszczenie Krzywa S to uniwersalny model służący do analizy związków pomiędzy dochodem a poziomem penetracji ubezpieczeniowej. Jego cechy pozwalają na określenie kierunku rozwoju rynku ubezpieczeniowego w badanej gospodarce i określenie bieżącego etapu rozwoju ubezpieczeniowego. Ponadto zastosowanie teorii trychotomii rozwoju ubezpieczeniowego umożliwia zidentyfikowanie typów wzrostu, które wpływają na poziom penetracji. Analiza czeskiego, polskiego, słowackiego i węgierskiego rynku ubezpieczeniowego oparta na modelu krzywej S dowiodła, że znajdują się na etapie stałego wzrostu i wkrótce wkroczą w ostateczny etap rynków dojrzałych. Jedynym wyjątkiem wśród badanych rynków jest czeski rynek ubezpieczeń non-life wyróżniający się wysokim poziomem penetracji i dochodu. Ponadto analiza wykazała, że we wszystkich badanych krajach brakuje wzrostu instytucjonalnego, zarówno na rynkach life, jak i non-life. Zatem w czasach gorszej koniunktury badane kraje mogą zwiększyć poziom penetracji ubezpieczeniowej. Słowa kluczowe benchmark ratio of insurance penetration, model krzywej S The insurance market development analysis in Czech Republic, Hungary, Poland and Slovak Republic based on S-Curve (Summary) S-Curve is a versatile model for analyzing the relations between income and insurance penetration. Its characteristics enable researchers to measure a market s course of development. It can be also used to determine the stage of an insurance market development. Besides, application of trichotomy theorem can help to identify the kinds of growth which are influencing the penetration level. Analysis based on the S-Curve proved that Czech, Hungarian, Polish and Slovakian insurance markets are generally in the sustained growth stage and

13 Analiza poziomu rozwoju czeskiego, polskiego, słowackiego 259 soon shall transit to the ultimate one mature stage. The only exception is Czech non-life insurance market which is more developed than the other analyzed markets. Besides, the analysis showed that the four countries lack institutional growth in both life and non-life insurance market. Thus in the time of the global financial crisis, the countries can increase the penetration level without any economic growth. Keywords benchmark ratio of insurance penetration, S-Curve

14 260 Paweł Rozumek

Ekonomiczne i instytucjonalne czynniki rozwoju ubezpieczeń

Ekonomiczne i instytucjonalne czynniki rozwoju ubezpieczeń Czynniki rozwoju ubezpieczeń TERESA H. BEDNARCZYK Ekonomiczne i instytucjonalne czynniki rozwoju ubezpieczeń Relatywnie szybki rozwój sektora ubezpieczeniowego, obserwowany w ostatnich dekadach zarówno

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

Miejsce ubezpieczeń w gospodarce narodowej

Miejsce ubezpieczeń w gospodarce narodowej 14-1-3 Rozkład zboru składki według kontynentów w 1 r. Afryka i Oceania; 3,7 Ameryka Łacińska i Karaiby; 3, Charakterystyka polskiego rynku Azja; 9, Ameryka Północna; 3, Europa; 33,3 Składka przypisana

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 5 212 EWA DZIAWGO ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE Wprowadzenie Proces globalizacji rynków finansowych stwarza

Bardziej szczegółowo

Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych

Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej Konferencja Pomorski Broker Eksportowy Gdynia, 12 października 2016 Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Rozwój kanałów dystrybucji usług ubezpieczeniowych w Polsce na tle trendów europejskich

Rozwój kanałów dystrybucji usług ubezpieczeniowych w Polsce na tle trendów europejskich Marta Penczar * Monika Liszewska ** Rozwój kanałów dystrybucji usług ubezpieczeniowych w Polsce na tle trendów europejskich Wstęp W latach 2007 2011 były widoczne istotne zmiany w strukturze źródeł pozyskiwania

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka na tle Europy i świata gonimy czy uciekamy rynkom globalnym? Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej

Polska gospodarka na tle Europy i świata gonimy czy uciekamy rynkom globalnym? Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej Polska gospodarka na tle Europy i świata gonimy czy uciekamy rynkom globalnym? Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej VI Spotkanie Branży Paliwowej Wrocław, 6 października 2016

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera Leszek Wincenciak Wydział Nauk Ekonomicznych UW 2/27 Plan wykładu: Warunek

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 768 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR WŁASNOŚCI OPCJI CAPPED.

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 768 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR WŁASNOŚCI OPCJI CAPPED. ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 768 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 63 213 EWA DZIAWGO Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu WŁASNOŚCI OPCJI CAPPED Streszczenie W artykule

Bardziej szczegółowo

Pomiar dobrobytu gospodarczego

Pomiar dobrobytu gospodarczego Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Pomiar dobrobytu gospodarczego Uniwersytet w Białymstoku 07 listopada 2013 r. dr Anna Gardocka-Jałowiec EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego. dr inż. Andrzej KIJ

Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego. dr inż. Andrzej KIJ Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego dr inż. Andrzej KIJ 1 Popyt rynkowy agregacja krzywych popytu P p2 p1 D1 q1 D2 q2 Q 2 Popyt rynkowy agregacja krzywych popytu P p2 p1 D1 +D2 D1 D2 q1

Bardziej szczegółowo

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Bożena Wolińska Warszawa, wrzesień 2003 Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Szara strefa w Polsce

Szara strefa w Polsce Szara strefa w Polsce dr hab. prof. nadzw. Konrad Raczkowski Podsekretarz Stanu Ministerstwo Finansów www.mf.gov.pl Rodzaje nierejestrowanej gospodarki Szara strefa obejmuje działania produkcyjne w sensie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMACJA GOSPODARCZA W POLSCE ZAŁOŻENIA I EFEKTY

TRANSFORMACJA GOSPODARCZA W POLSCE ZAŁOŻENIA I EFEKTY Prof. dr hab. Maciej Bałtowski Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie TRANSFORMACJA GOSPODARCZA W POLSCE ZAŁOŻENIA I EFEKTY 1. Dlaczego transformacja? 2. Istota transformacji gospodarczej. 3.

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych

Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych Anna Trzecińska, Wiceprezes NBP Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych Warszawa / XI Kongres Ryzyka Bankowego BIK / 25 października 2016 11-2002 5-2003 11-2003

Bardziej szczegółowo

Adaptacyjność gospodarki polskiej do szoków makroekonomicznych panelowa analiza SVECM

Adaptacyjność gospodarki polskiej do szoków makroekonomicznych panelowa analiza SVECM Adaptacyjność gospodarki polskiej do szoków makroekonomicznych panelowa analiza SVECM Piotr Lewandowski Instytut Badań Strukturalnych VII 2008 Wyzwania badawcze Gospodarki krajów naszego regionu od drugiej

Bardziej szczegółowo

Wskaź niki cyklu kredytowego oraź kalibracja antycyklicźnego bufora kapitałowego w Polsce

Wskaź niki cyklu kredytowego oraź kalibracja antycyklicźnego bufora kapitałowego w Polsce Wskaź niki cyklu kredytowego oraź kalibracja antycyklicźnego bufora kapitałowego w Polsce Materiał dla Komitetu Stabilności Finansowej Warszawa, luty 2016 r. Synteza Niniejsze opracowanie zawiera informację

Bardziej szczegółowo

ZMIENNOŚĆI CENOWE NA RYNKACH ROLNYCH. Mariusz Hamulczuk SGGW

ZMIENNOŚĆI CENOWE NA RYNKACH ROLNYCH. Mariusz Hamulczuk SGGW ZMIENNOŚĆI CENOWE NA RYNKACH ROLNYCH Mariusz Hamulczuk SGGW 2 Wstęp Rola cen w gospodarce rynkowej, Funkcja celu uczestników rynku rolnego, Zmiany ceny jako źródło ekspozycji na ryzyko dochodowe (zmienność

Bardziej szczegółowo

Rynek piwa w Polsce i UE

Rynek piwa w Polsce i UE Rynek piwa w Polsce i UE mgr Katarzyna ROLA IERiGŻ-PIB ul. Świętokrzyska 20 PL 00-002 Warszawa E-mail: katarzyna.rola@ierigz.waw.pl, Tel: +48 22 50 54 632 Rynek. Rynek to kluczowa kategoria ekonomii głównego

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2016 POLSKA W PUŁAPCE ŚREDNIEGO DOCHODU. DNB Bank Polska S.A.

KIERUNKI 2016 POLSKA W PUŁAPCE ŚREDNIEGO DOCHODU. DNB Bank Polska S.A. KIERUNKI 2016 POLSKA W PUŁAPCE ŚREDNIEGO DOCHODU DNB Bank Polska S.A. Pułapka średniego dochodu naturalnym etapem rozwoju W 2 połowie XX w. najczęściej porównywano kraje Azji i Ameryki Łacińskiej Pojawienie

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Stanisław Cichocki. Natalia Nehrebecka

Stanisław Cichocki. Natalia Nehrebecka Stanisław Cichocki Natalia Nehrebecka - adres mailowy: scichocki@o2.pl - strona internetowa: www.wne.uw.edu.pl/scichocki - dyżur: po zajęciach lub po umówieniu mailowo - 80% oceny: egzaminy - 20% oceny:

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

88. Czysta stopa procentowa. 89. Rynkowa (nominalna) stopa procentowa. 90. Efektywna stopa procentowa. 91. Oprocentowanie składane. 92.

88. Czysta stopa procentowa. 89. Rynkowa (nominalna) stopa procentowa. 90. Efektywna stopa procentowa. 91. Oprocentowanie składane. 92. 34 Podstawowe pojęcia i zagadnienia mikroekonomii 88. zysta stopa procentowa zysta stopa procentowa jest teoretyczną ceną pieniądza, która ukształtowałaby się na rynku pod wpływem oddziaływania popytu

Bardziej szczegółowo

Kierunek: EKONOMIA Profil: OGÓLNOAKADEMICKI Plan studiów stacjonarnych drugiego stopnia Obowiązujący od r. rok I Godzin zajęć, w tym:

Kierunek: EKONOMIA Profil: OGÓLNOAKADEMICKI Plan studiów stacjonarnych drugiego stopnia Obowiązujący od r. rok I Godzin zajęć, w tym: Kierunek: EKONOMIA Profil: OGÓLNOAKADEMICKI Plan studiów stacjonarnych drugiego stopnia Obowiązujący od 01.10.2015 r. rok I I Przedmioty podstawowe (A) 1 Makroekonomia E 1 30 30 6 30 6 2 Wnioskowanie statystyczne

Bardziej szczegółowo

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper A.Światkowski Wroclaw University of Economics Working paper 1 Planowanie sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży deweloperskiej Cel pracy: Zaplanowanie sprzedaży spółki na rok 2012 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

Trendy i perspektywy ekspansji zagranicznej polskich firm

Trendy i perspektywy ekspansji zagranicznej polskich firm Trendy i perspektywy ekspansji zagranicznej polskich firm KUKE S.A. Polski ubezpieczyciel należności z przeważającym udziałem Skarbu Państwa 63,31% 36,69% Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych Spółka

Bardziej szczegółowo

Metody obliczania produktu krajowego brutto (PKB)

Metody obliczania produktu krajowego brutto (PKB) Dochód narodowy Spis treści: 1. Sposoby liczenia produktu krajowego brutto... 2 2. Produkt krajowy brutto a dochód narodowy... 3 3. Co naprawdę wyraża dochód narodowy? Dochód narodowy jako wskaźnik dynamiki

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ A SZYBKOŚĆ ICH KONWERGENCJI DOCHODOWEJ

KLASYFIKACJA KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ A SZYBKOŚĆ ICH KONWERGENCJI DOCHODOWEJ Barbara Batóg, Jacek Batóg Uniwersytet Szczeciński KLASYFIKACJA KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ A SZYBKOŚĆ ICH KONWERGENCJI DOCHODOWEJ Wstęp Zjawisko wyrównywania się poziomów dochodów w poszczególnych krajach

Bardziej szczegółowo

For internal use only

For internal use only Polska nowym przemysłowym liderem Europy? Polski sektor produkcyjny jest drugim najbardziej konkurencyjnym w Europie. Jednocześnie wytworzona w nim warto ść dodana rośnie najszybciej w regionie. Jesteś

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE ASPEKTY ORAZ PRAKTYKA ANALIZY CYKLU NA RYNKU NIERUCHOMOŚCI

TEORETYCZNE ASPEKTY ORAZ PRAKTYKA ANALIZY CYKLU NA RYNKU NIERUCHOMOŚCI Slajd 1 TEORETYCZNE ASPEKTY ORAZ PRAKTYKA ANALIZY CYKLU NA RYNKU NIERUCHOMOŚCI Justyna Karpowicz, gr. 2002Gn Temat ważny i ciekawy m.in. dlatego że cykl na rynku nieruchomości ma główny wpływ na finansowe

Bardziej szczegółowo

Podatek od niektórych instytucji finansowych - zagrożenie dla klientów ubezpieczycieli. Warszawa, 21 lutego 2011 r.

Podatek od niektórych instytucji finansowych - zagrożenie dla klientów ubezpieczycieli. Warszawa, 21 lutego 2011 r. Podatek od niektórych instytucji finansowych - zagrożenie dla klientów ubezpieczycieli Warszawa, 21 lutego 2011 r. Udział ubezpieczeń w gospodarce Składka przypisana brutto z ubezpieczeń majątkowych oraz

Bardziej szczegółowo

PRACE NAUKOWE UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU RESEARCH PAPERS OF WROCŁAW UNIVERSITY OF ECONOMICS nr

PRACE NAUKOWE UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU RESEARCH PAPERS OF WROCŁAW UNIVERSITY OF ECONOMICS nr PRACE NAUKOWE UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU RESEARCH PAPERS OF WROCŁAW UNIVERSITY OF ECONOMICS nr 416 2016 Współczesne problemy ekonomiczne. ISSN 1899-3192 Rozwój zrównoważony w wymiarze globalnym

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wahania koniunktury gospodarczej Konrad Walczyk Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 22 maja 2013 r. Plan wykładu Co to jest koniunktura gospodarcza? W jaki sposób ją mierzyć?

Bardziej szczegółowo

Sektor Gospodarstw Domowych. Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE. Warszawa

Sektor Gospodarstw Domowych. Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE. Warszawa Sektor Gospodarstw Domowych Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE Raport nr 13 LIStopad 2008 Warszawa 1 Gospodarka Polski Prognozy i opinie Raport Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA DOCHODOWA ROLNICTWA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWEJ I WCHODNIEJ THE INCOME SITUATION IN AGRICULTURE IN THE CEE COUNTRIES

SYTUACJA DOCHODOWA ROLNICTWA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWEJ I WCHODNIEJ THE INCOME SITUATION IN AGRICULTURE IN THE CEE COUNTRIES Walenty Poczta 1 Anna Fabisiak 2 Katedra Ekonomiki Gospodarki Żywnościowej Akademia Rolnicza w Poznaniu SYTUACJA DOCHODOWA ROLNICTWA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWEJ I WCHODNIEJ THE INCOME SITUATION IN AGRICULTURE

Bardziej szczegółowo

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK 07.06.206 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: tel. 509 509 56 media@sedlak.pl PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 207 ROK Jak wynika z prognoz Komisji Europejskiej na 207 rok, dynamika realnego

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia, które leżą u podstaw nauki finansów: - finanse; - pieniądz; - aktywo; - kapitał; - przepływ pieniężny.

Podstawowe pojęcia, które leżą u podstaw nauki finansów: - finanse; - pieniądz; - aktywo; - kapitał; - przepływ pieniężny. Podstawowe pojęcia, które leżą u podstaw nauki finansów: - finanse; - pieniądz; - aktywo; - kapitał; - przepływ pieniężny. Finanse (finance) jest to ogół zjawisk związanych z działalnością człowieka, w

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie modeli dyfuzji innowacji do analizy rynków finansowych: przykład rynku funduszy inwestycyjnych w Meksyku

Zastosowanie modeli dyfuzji innowacji do analizy rynków finansowych: przykład rynku funduszy inwestycyjnych w Meksyku Zastosowanie modeli dyfuzji innowacji do analizy rynków finansowych: przykład rynku funduszy inwestycyjnych w Meksyku dr Adam Marszk, Wydział Zarządzania i Ekonomii PG współautorstwo: dr Ewa Lechman, Wydział

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Wykład 19: Model Mundella-Fleminga, część I (płynne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 19: Model Mundella-Fleminga, część I (płynne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 19: Model Mundella-Fleminga, część I (płynne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Model

Bardziej szczegółowo

Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów

Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów Lublin, 17 maja 2010 r. Sytuacja na globalnym rynku inwestycyjnym kończący się

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny Makroekonomia Blok V Cykl koniunkturalny Cykl koniunkturalny i jego fazy Cykl koniunkturalny okresowe zmiany poziomu aktywności gospodarczej Fazy cyklu: - Kryzys (A-B) - Depresja (B-C) - Ożywienie (C-D)

Bardziej szczegółowo

Transport drogowy w gospodarce Polski

Transport drogowy w gospodarce Polski KOMSTA Henryk 1 DROŹDZIEL Paweł 2 CABAN Jacek 3 Transport drogowy w gospodarce Polski WSTĘP Transport należy do jednych z najdynamiczniej rozwijających się obszarów gospodarki Polski. Rozwój ten widać

Bardziej szczegółowo

Wybrane zmiany demograficzne w kontekście rozwoju gmin wiejskich województwa mazowieckiego

Wybrane zmiany demograficzne w kontekście rozwoju gmin wiejskich województwa mazowieckiego DOI: 10.18276/sip.2015.40/1-22 studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, t. 1 Agnieszka Wojewódzka-Wiewiórska * Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wybrane zmiany demograficzne

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II K A T A R Z Y N A Ś L E D Z I E W S K A

MAKROEKONOMIA II K A T A R Z Y N A Ś L E D Z I E W S K A MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD III INWESTYCJE Inwestycje Zasada przyspieszenia Koszt użytkowania kapitału Pożądany poziom kapitału Zmiany w pożądanym poziomie kapitału Inwestycje a współczynnik

Bardziej szczegółowo

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics M. Dąbrowska K. Grabowska Wroclaw University of Economics Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstw z branży produkującej napoje JEL Classification: A 10 Słowa kluczowe: Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Nowy Świat zarabiaj na szerokim spektrum najbardziej dynamicznych rynków wschodzących na świecie przy zachowaniu 100 % gwarancji kapitału

Nowy Świat zarabiaj na szerokim spektrum najbardziej dynamicznych rynków wschodzących na świecie przy zachowaniu 100 % gwarancji kapitału Nowy Świat zarabiaj na szerokim spektrum najbardziej dynamicznych rynków wschodzących na świecie przy zachowaniu 100 % gwarancji kapitału Charakterystyka produktu Produkt oparty o:bnp Paribas Millennium

Bardziej szczegółowo

3. Modele tendencji czasowej w prognozowaniu

3. Modele tendencji czasowej w prognozowaniu II Modele tendencji czasowej w prognozowaniu 1 Składniki szeregu czasowego W teorii szeregów czasowych wyróżnia się zwykle następujące składowe szeregu czasowego: a) składowa systematyczna; b) składowa

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

STABILNOŚĆ MAKROEKONOMICZNA I KRYZYSY WALUTOWE

STABILNOŚĆ MAKROEKONOMICZNA I KRYZYSY WALUTOWE STABILNOŚĆ MAKROEKONOMICZNA I KRYZYSY WALUTOWE Monika Rogowska Agnieszka Kożuchowska Jakub Wiśniewski Anna Florowska Teza Dobór właściwych narzędzi makroekonomicznych przez rząd receptą na kryzys Głosowanie

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

CASE-Doradcy Spółka z o.o. POZIOM WYDATKÓW NA LEKI. POLSKA NA TLE KRAJÓW OECD

CASE-Doradcy Spółka z o.o. POZIOM WYDATKÓW NA LEKI. POLSKA NA TLE KRAJÓW OECD CASE-Doradcy Spółka z o.o. POZIOM WYDATKÓW NA LEKI. POLSKA NA TLE KRAJÓW OECD Poniżej przedstawiamy opracowanie porównawcze, przygotowane na podstawie najnowszych międzynarodowych danych statystycznych.

Bardziej szczegółowo

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku 25 kwietnia 2016 roku Bieżąca sytuacja gospodarcza Grzegorz Warzocha - AVANTA Auditors & Advisors www.avanta-audit.pl Międzynarodowa sytuacja gospodarcza 4,0% 3,5% 3,0% 2,5% Globalne tendencje gospodarcze

Bardziej szczegółowo

Ósemka Dynamiczny Świat

Ósemka Dynamiczny Świat 24 października 2008 Ósemka Dynamiczny Świat 8 % gwarantowanego zysku brutto rocznie plus zysk ze strategii dostosowującej się do rynku przy 100 % gwarancji kapitału* dystrybutor: Charakterystyka Produktu

Bardziej szczegółowo

Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane. Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ

Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane. Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ POPYT to zależność pomiędzy ilością dobra, którą chcą i mogą kupić konsumenci, a ceną tego dobra. Popyt jest przedstawiany za pomocą

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy OŜywienie i recesja w gospodarce Wahania koniunktury gospodarczej prof. ElŜbieta Adamowicz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 9 października 2012 r. Program wykładu Co

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD VII: CYKLE KONIUNKTURALNE Co to jest cykl koniunkturalny? Mierzenie cyklu koniunkturalnego Fakty dot. cyklu koniunkturalnego Cykle koniunkturalne w klasycznej

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 2005 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

dr Piotr SZAJNER IERiGŻ-PIB ul. Świętokrzyska Warszawa Rynek serów i twarogów w Polsce i UE

dr Piotr SZAJNER IERiGŻ-PIB ul. Świętokrzyska Warszawa   Rynek serów i twarogów w Polsce i UE dr Piotr SZAJNER IERiGŻ-PIB ul. Świętokrzyska 20 00-002 Warszawa E-mail: szajner@ierigz.waw.pl Rynek serów i twarogów w Polsce i UE Produkcja serów w Polsce [1.] tys. ton 800 600 400 200 0 2000 2004 2008

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Mierniki dobrobytu gospodarczego. Jak mierzyć dobrobyt?

Akademia Młodego Ekonomisty. Mierniki dobrobytu gospodarczego. Jak mierzyć dobrobyt? Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego. Jak mierzyć dobrobyt? dr Anna Gardocka-Jałowiec Uniwersytet w Białymstoku 7 marzec 2013 r. Dobrobyt, w potocznym rozumieniu, utożsamiać można

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych dr Błażej Lepczyński Marta Penczar dr Błażej Lepczyński, Marta Penczar Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Bardziej szczegółowo

Reasekuracja a zdarzenia katastroficzne. Warszawa, 14.05.2012 r.

Reasekuracja a zdarzenia katastroficzne. Warszawa, 14.05.2012 r. Reasekuracja a zdarzenia katastroficzne. Czy działamy świadomie? Warszawa, 14.05.2012 r. AGENDA 1. Zdarzenia katastroficzne na świecie 2. 2010 rok w Polsce, ale nie tylko 3. Dlaczego? 4. Prewencja reasekuracja,,

Bardziej szczegółowo

Anna Wicha Członek Zarządu EUROCIETT DROGA DO ZATRUDNIENIA: PRACA DLA KAŻDEJ OSOBY, OSOBA DO KAŻDEGO ZADANIA

Anna Wicha Członek Zarządu EUROCIETT DROGA DO ZATRUDNIENIA: PRACA DLA KAŻDEJ OSOBY, OSOBA DO KAŻDEGO ZADANIA Anna Wicha Członek Zarządu EUROCIETT DROGA DO ZATRUDNIENIA: PRACA DLA KAŻDEJ OSOBY, OSOBA DO KAŻDEGO ZADANIA A JOB FOR EVERY PERSON A PERSON FOR EVERY JOB Anna Wicha, Członek Zarządu Eurociett O Eurociett

Bardziej szczegółowo

studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2

studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2 studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2 DOI: 10.18276/sip.2015.40/2-01 Jan Borowiec* Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Determinanty spójności społecznej w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Budowanie na nowo relacji z klientami. Prezentacja wyników badania Global Consumer Insurance Survey EY 2014.

Budowanie na nowo relacji z klientami. Prezentacja wyników badania Global Consumer Insurance Survey EY 2014. Budowanie na nowo relacji z klientami. Prezentacja wyników badania Global Consumer Insurance Survey EY 2014. Piotr Popowski Partner. Lider Grupy Performance Improvement w Dziale Rynków Finansowych EY.

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI NA KIERUNKU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI NA KIERUNKU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA ZAGADNIENIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI NA KIERUNKU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA 1. Specjalizacja międzynarodowa pojęcie, determinanty, typy 2. Bilans płatniczy

Bardziej szczegółowo

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce?

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Wiktor Wojciechowski Invest Bank Jesienna Szkoła Leszka Balcerowicza listopad 2012 Plan wykładu: Czy w ostatnich latach tempo wzrostu gospodarki w

Bardziej szczegółowo

parametrów strukturalnych modelu = Y zmienna objaśniana, X 1,X 2,,X k zmienne objaśniające, k zmiennych objaśniających,

parametrów strukturalnych modelu = Y zmienna objaśniana, X 1,X 2,,X k zmienne objaśniające, k zmiennych objaśniających, 诲 瞴瞶 瞶 ƭ0 ƭ 瞰 parametrów strukturalnych modelu Y zmienna objaśniana, = + + + + + X 1,X 2,,X k zmienne objaśniające, k zmiennych objaśniających, α 0, α 1, α 2,,α k parametry strukturalne modelu, k+1 parametrów

Bardziej szczegółowo

MAJĄTEK I ŹRÓDŁA FINANSOWANIA MAJĄTKU POLSKICH SPÓŁDZIELNI

MAJĄTEK I ŹRÓDŁA FINANSOWANIA MAJĄTKU POLSKICH SPÓŁDZIELNI Studia i Materiały. Miscellanea Oeconomicae Rok 15, Nr 2/2011 Wydział Zarządzania i Administracji Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach L u d zi e, za r zą d za n i e, g o s p o d a r k a Izabela

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wykład: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wielka depresja w USA, 1929-1933 Stopa bezrobocia w USA w 1933 r. 25,2% Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników dotyczące

Bardziej szczegółowo

John Bollinger s Forex Letter

John Bollinger s Forex Letter John Bollinger s Forex Letter Tom 1, Numer 3 4 Lipiec 2004 Capital Market Services, LLC 350 Fifth Avenue, Suite 6400 New York, NY 10118 www.cmsfx.com trading@cmsfx.com Struktura rynku Forex Rozpoczęliśmy

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyk transakcyjnych w eksporcie i ubezpieczenia eksportowe. Marcin Siwa - Dyrektor Działu Oceny Ryzyka Coface Poland

Ocena ryzyk transakcyjnych w eksporcie i ubezpieczenia eksportowe. Marcin Siwa - Dyrektor Działu Oceny Ryzyka Coface Poland Ocena ryzyk transakcyjnych w eksporcie i ubezpieczenia eksportowe 23 03 2011 Marcin Siwa - Dyrektor Działu Oceny Ryzyka Coface Poland Oceny krajów wg Coface OCENY COFACE (Country Risk) przedstawiają wpływ

Bardziej szczegółowo

Sektor usług finansowych w gospodarce Unii Europejskiej

Sektor usług finansowych w gospodarce Unii Europejskiej KONFERENCJA NAUKOWA UNIA EUROPEJSKA INTEGRACJA KONKURENCYJNOŚĆ - ROZWÓJ Sektor usług finansowych w gospodarce Unii Europejskiej mgr Anna Surma Syta 28 maj 2007 Plan prezentacji 1. Podsumowanie 2. Integracja

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW arytet siły nabywczej () arytet siły nabywczej jest wyprowadzany w oparciu o prawo jednej ceny. rawo jednej ceny zakładając,

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo