Znakowanie produktów spożywczych informacją o wartości odżywczej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Znakowanie produktów spożywczych informacją o wartości odżywczej"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe Towaroznawstwo Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 874 Kraków 2011 Michał Halagarda Katedra Towaroznawstwa Żywności Zofia Cichoń Katedra Towaroznawstwa Żywności Znakowanie produktów spożywczych informacją o wartości odżywczej 1. Wprowadzenie Konsumenci w Polsce mają coraz większy wybór produktów żywnościowych, mogą więc spożywać bardziej urozmaicone i odpowiadające ich oczekiwaniom posiłki. Znaczna część konsumentów nie zdaje sobie jednak sprawy, jakie konsekwencje dla ich zdrowia ma nieodpowiednia dieta. Z tego powodu wiele osób podczas zakupów nie zwraca uwagi na zawartość w kupowanym produkcie składników, które mogą wywierać negatywny wpływ na organizm człowieka oraz prowadzić do otyłości. W świadomym wyborze pomagają konsumentom deklaracje żywieniowe i zdrowotne znajdujące się na opakowaniach części produktów spożywczych. Producenci stosują oznaczenia wynikające z uregulowań prawnych, a cześć z nich stosuje się również do wytycznych dobrowolnych systemów znakowania żywności. Celem pracy jest sprawdzenie świadomości żywieniowej konsumentów oraz określenie preferencji dotyczących znakowania produktów spożywczych wartością odżywczą. Badania ankietowe przeprowadzono na próbie 292 studentów towaroznawstwa Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu oraz Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Studenci towaroznawstwa zostali wybrani do badań ze względu na ich wnikli-

2 20 Michał Halagarda, Zofia Cichoń wość, zainteresowania związane ze znakowaniem środków spożywczych oraz wiedzę dotyczącą żywności. Są oni także grupą osób, która w przyszłości będzie mogła mieć wpływ na kształtowanie i weryfikowanie wymagań dotyczących m.in. jakości i wartości żywieniowej produktów spożywczych. 2. Systemy znakowania produktów spożywczych wartością odżywczą Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie znakowania żywności wartością odżywczą z późniejszymi zmianami obligatoryjnie oznaczone wartością odżywczą muszą być środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub inne środki spożywcze, dla których podano oświadczenie żywieniowe, czyli informację o posiadaniu przez produkt szczególnych właściwości odżywczych [Kot 2010]. W pozostałych przypadkach producenci mogą, ale nie muszą zamieścić na opakowaniu informację odnoszącą się do tej cechy ich produktu. Takie znakowanie może obejmować informacje dotyczące wartości odżywczej jednej z dwóch grup składników odżywczych wymienionych w następującej kolejności: 1) I grupa: a) wartość energetyczna, b) zawartość białka, węglowodanów i tłuszczu, 2) II grupa: a) wartość energetyczna, b) zawartość białka, węglowodanów, cukrów, tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, błonnika pokarmowego i sodu. Znakowanie środka spożywczego wartością odżywczą może określać również zawartość: 1) skrobi, 2) alkoholi wielowodorotlenowych, 3) kwasów tłuszczowych jednonienasyconych, 4) kwasów tłuszczowych wielonienasyconych, 5) cholesterolu, 6) witamin oraz składników mineralnych (jeśli ich zawartość wynosi 15% zalecanego dziennego spożycia w 100 g albo 100 ml środka spożywczego) [Rozporządzenie Ministra Zdrowia 2007]. Znakowanie zalecane przez polskie ustawodawstwo umieszczane jest jednak zwykle na tylnej stronie opakowania, na którą wielu konsumentów nie zagląda. Poza tym dane liczbowe dotyczące zawartości danego składnika odżywczego w 100 g produktu niewiele mówią na temat tego, czy dany wyrób zawiera odpo-

3 Znakowanie produktów spożywczych 21 wiednie dla określonego człowieka ilości substancji odżywczych. W celu zapewnienia konsumentom właściwej informacji żywieniowej zostało opracowanych wiele systemów znakowania produktów spożywczych. Najbardziej popularne i pomocne dla konsumentów są dwa dobrowolne systemy znakowania, których celem jest przekazanie informacji nie tylko o zawartości składników odżywczych w produkcie, ale również wskazanie, czy podane wartości są większe, czy mniejsze w stosunku do potrzeb żywieniowych człowieka. Ponadto informacja umieszczana jest na froncie opakowania, dzięki czemu można łatwo i szybko sprawdzić ważne dane. Pierwszy z systemów to model GDA (guideline daily amounts wskazane dzienne spożycie), drugi to opracowany przez Brytyjczyków system sygnalizacji świetlnej (traffic-light food labelling). Oba systemy podają informację dotyczącą zawartości tłuszczów, tłuszczów nienasyconych, cukru i soli w produkcie. Składniki te zostały wybrane ze względu na to, że są głównymi negatywnymi czynnikami odpowiedzialnymi za rozwój chorób cywilizacyjnych, takich jak: cukrzyca, nadwaga i otyłość, choroby serca, nadciśnienie tętnicze czy próchnica zębów [Czechowicz bd]. System GDA polega na podaniu na opakowaniu produktu informacji dotyczącej procentowej zawartości określonych składników odżywczych i energii w zalecanej przez wytwórcę do spożycia porcji wyrobu i w odniesieniu do wartości wskazanego dziennego spożycia. Wskazane dzienne spożycie (GDA) zostało wyznaczone przez naukowców i określa poziom spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie dorosłego i zdrowego człowieka, przy przyjęciu założeń o niezmieniającej się masie ciała i niskiej aktywności fizycznej. GDA dla energii wyznaczono na podstawie średniego zapotrzebowania populacji na energię (EAR). Wartości odżywcze zostały odniesione do dziennego zapotrzebowania 2000 kcal dla kobiet i 2500 kcal dla mężczyzn w wieku powyżej 18 lat. W związku z tym, że stosowanie odrębnych zaleceń dla kobiet i dla mężczyzn byłoby mało praktyczne, wartości GDA zostały oparte na danych dotyczących kobiet, aby zapobiec nadmiernemu spożyciu. Ponieważ zapotrzebowanie na składniki odżywcze danej osoby zależy od jej wieku, płci, masy ciała i aktywności fizycznej, wartości GDA znajdujące się na opakowaniach nie stanowią zaleceń żywieniowych, a raczej wytyczne do oceny udziału poszczególnych produktów spożywczych w zbilansowanej diecie [Czarniecka-Skubina i Janicki 2009]. W tabeli 1 przedstawiono wartości referencyjne dla systemu GDA, które zostały uzgodnione z Instytutem Żywności i Żywienia, a na rys. 1 przykład znakowania GDA. System sygnalizacji świetlnej podobnie jak model GDA przedstawia zawartość składników odżywczych w porcji danego produktu. Część producentów podaje również procent wskazanego dziennego zapotrzebowania na daną substancję

4 22 Michał Halagarda, Zofia Cichoń odżywczą oraz liczbę kalorii. W odróżnieniu od systemu GDA poszczególne składniki oznaczane są jednak trzema kolorami: zielonym, pomarańczowym i czerwonym, które świadczą odpowiednio o niskiej, średniej bądź wysokiej zawartości danej substancji odżywczej w produkcie [Halagarda 2009]. Tabela 1. Referencyjne wartości GDA Wyszczególnienie GDA wartości określone dla kobiet GDA wartości określone dla mężczyzn Wartość energetyczna 2000 kcal 2500 kcal Białko 50 g 60 g Węglowodany 270 g 340 g Tłuszcz nie więcej niż 70 g nie więcej niż 80 g Kwasy tłuszczowe nasycone nie więcej niż 20 g nie więcej niż 30 g Błonnik 25 g 25 g Sód (sól) nie więcej niż 2,4 g (6 g) nie więcej niż 2,4 g (6 g) Cukry nie więcej niż 90 g nie więcej niż 110 g w tym cukry dodane nie więcej niż 50 g nie więcej niż 62,5 g Źródło: [PIS bd]. Opakowanie 250 ml zawiera: kcal 140 Cukry 3,0 g Tłuszcz 1 g Kwasy tłuszczowe nasycone 0,1 g Sód 0,1 g 7% 3% 1% 1% 4% % wskazanego dziennego spożycia dla osoby dorosłej Rys. 1. Znakowanie GDA Źródło: [PFPŻ 2007]. Przykłady znakowania w systemie sygnalizacji świetlnej przedstawia rys. 2, natomiast kryteria, według których oznacza się dany składnik odżywczy określonym kolorem, zawarto w tabeli 2.

5 Znakowanie produktów spożywczych 23 LOW LOW HIGH MED FAT 7.7g per serving SATURATES 2.0g per serving SUGAR 42.2g per serving SALT 2.0g per serving Per serving FAT 7.7g SATURATES 2.0g SUGAR 42.2g SALT 2.0g HIGH MEDIUM LOW LOW FAT LOW SAT FAT HIGH SUGAR MED SALT 7.7g Per serve 2.0g Per serve 42.2g Per serve 2.0g Per serve Rys. 2. Znakowanie w systemie sygnalizacji świetlnej Źródło: [Eatwell bd]. Tabela 2. Kryteria przyjęte w systemie sygnalizacji świetlnej Zawartość w 100 g produktu Niska Średnia Wysoka Tłuszcz 3,0 g (3,0 g, 20,0 g> >20,0 g Nasycone kwasy tłuszczowe 1,5 g (1,5 g, 5,0 g> >5,0 g Cukry 5,0 g (5,0 g, 12,5 g> >12,5 g Sól 0,3 g (0,3 g, 1,5 g> >1,5 g Źródło: opracowanie własne na podstawie: [FSA 2007]. Należy jednak zauważyć, że w przypadku cukrów kolor zielony stosowany jest, gdy całkowita zawartość cukrów w produkcie jest mniejsza niż 5 g na 100 g produktu, pomarańczowy, gdy przekracza ona 5 g na 100 g produktu, a cukry dodane stanowią wartość mniejszą niż 12,5 g na 100 g produktu. Koloru czerwonego używa się natomiast, gdy ilość cukrów dodanych jest większa niż 12,5 g na 100 g produktu [FSA 2007]. W Europie Zachodniej system GDA wspierany jest przez Konfederację Przemysłu Żywności i Napojów Unii Europejskiej (CIAA) oraz duże sieci hipermarketów i producentów żywności. W Polsce model ten propaguje Polska Federacja Producentów Żywności (PFPŻ) oraz Państwowa Inspekcja Sanitarna. Zdaniem

6 24 Michał Halagarda, Zofia Cichoń Polskiej Federacji Producentów Żywności system GDA jest odpowiedni do znakowania produktów spożywczych, ponieważ dane przedstawione są z przodu opakowania, w sposób czytelny i zrozumiały. Ponadto konsumenci mogą szybko ocenić wartość kaloryczną produktu oraz określić miejsce, jakie powinien zajmować w diecie. Takie oznakowanie produktów pomaga także w podejmowaniu decyzji dotyczących sposobu odżywiania i stosowaniu zasad zbilansowanej energetycznie i żywieniowo diety. System GDA ma jednak również pewne wady. Podczas zakupów w sklepie konsumenci nie mają zwykle czasu, aby zastanowić się nad tym, czy zawartość danego składnika w stosunku do wskazanego dziennego spożycia jest dla nich korzystna. Ponadto odniesienie wartości odżywczej do porcji produktu ustalonej przez producenta daje możliwość manipulowania jej wielkością, a co za tym idzie udziałem składników odżywczych w zbilansowanej diecie. Różnice w wielkościach porcji stosowanych przez różnych producentów utrudniają również porównanie produktów. Część konsumentów nie zdaje sobie także sprawy z tego, że wielkości wskazanego dziennego spożycia określają maksimum spożycia danych składników odżywczych i dotyczą osób zdrowych i o przeciętnej budowie ciała, co wyklucza część osób dorosłych oraz przede wszystkim dzieci [FoBH 2008]. Poza tym znakowanie w systemie GDA nie zawiera informacji, jaka ilość cukru jest pochodzenia naturalnego, a jaka została dodana [Warto znać 2009]. System sygnalizacji świetlnej pozwala uniknąć niektórych wątpliwości, które stwarza model GDA. Konsument, wybierając produkt w sklepie, może bardzo szybko uzyskać informację dotyczącą tego, czy produkt zawiera mało, średnio czy dużo danego składnika odżywczego. Odniesienie wartości do 100 g lub 100 ml pozwala na łatwe porównanie konkurencyjnych propozycji. Konsument może więc dokonać wyboru zdrowszego produktu podczas zakupów w sklepie [Kelly i in. 2008, Kim i Kim 2009]. Niemniej jednak pojawiają się wątpliwości, czy konsumenci, posługując się systemem sygnalizacji świetlnej, rzeczywiście będą w stanie wybrać najlepsze pod względem żywieniowym wyroby. Organizm człowieka potrzebuje bowiem tłuszczów (zwłaszcza nienasyconych), cukrów, białka i innych składników odżywczych w odpowiedniej ilości. Kierując się chęcią wyboru zdrowszych produktów, konsumenci mogą wyeliminować z diety te oznaczone kolorem czerwonym i doprowadzić do niedoboru pewnych składników odżywczych w swoich organizmach lub przedawkować inne przez nadmierne spożywanie produktów, na których opakowaniach dominuje zielone światło [Czarniecka-Skubina i Janicki 2009]. Ponadto część produktów, np. masło, ze względu na swoją naturę zawsze będzie oznaczona kolorem czerwonym w przypadku jednych substancji odżywczych i zielonym w przypadku innych, co utrudnia porównanie konkurencyjnych propozycji [Warto znać 2009]. System sygnalizacji świetlnej oprócz oznaczenia kolorem podaje jednak również liczbę

7 Znakowanie produktów spożywczych 25 gramów danego składnika odżywczego w porcji produktu oraz może zawierać informację o jego procentowym udziale we wskazanym dziennym spożyciu, co znacznie powiększa ilość danych potrzebnych do konstruowania odpowiedniej diety. Przykład łączonego znakowania przedstawia rys. 3. Rys. 3. Znakowanie w systemie łączonym Źródło: [FSA 2010]. Według badań prowadzonych przez Food Standard Agency (FSA) konsumenci nie mają jednak obaw przed wybieraniem produktów oznaczonych kolorem czerwonym. Z drugiej strony badania prowadzone przez Europejską Radę Informacji o Żywności (European Food Information Council EUFIC) udowodniły, że oznaczenie produktów kolorem czerwonym było źle rozumiane aż przez 73% badanych w Wielkiej Brytanii i 63% badanych we Francji. Pomimo to 66 88% konsumentów potrafiło dokonać właściwszego pod względem zdrowotnym wyboru, posługując się systemem sygnalizacji świetlnej [Wills i in. 2009]. Według badań prowadzonych przez instytut TNS Emnid w Niemczech 69% respondentów poparło system sygnalizacji świetlnej [Foodwatch 2010]. W Australii natomiast 41% pytanych konsumentów wybrało system sygnalizacji świetlnej połączony z podobnym w założeniach do systemu GDA oznakowaniem DI (daily intake),

8 26 Michał Halagarda, Zofia Cichoń 22% preferowało system sygnalizacji świetlnej, a 21% system DI. Okazało się również, że za pomocą systemu sygnalizacji świetlnej poprawnie interpretuje wartość odżywczą 81% respondentów, systemu łączonego 70%, a systemu DI 64% [Kelly i in. 2008]. Korzyści płynące z zastosowania systemu sygnalizacji świetlnej sprawiły, że model ten popierany jest przez europejskie organizacje konsumenckie, w tym Europejską Organizację Konsumentów (European Consumers Organisation BUEC) oraz organizacje brytyjskie i niemieckie, a także niektóre sieci sklepów [Pro-test 2009]. Według badań dotyczących znakowania przeprowadzonych na Wyspach Brytyjskich przez Food Standard Agency także konsumenci preferują ten typ oznaczania produktów [FSA bd]. Aż 80% z przebadanych 17 tys. rodziców poparło system sygnalizacji świetlnej [Brimelow 2007]. Należy jednak zaznaczyć, że 16 marca 2010 r. Parlament Europejski odrzucił propozycję obowiązkowego znakowania produktów spożywczych w systemie sygnalizacji świetlnej. Ustalono natomiast, że najważniejsze składniki odżywcze będą musiały być podane z przodu opakowania. Opracowane zostaną również ogólne wytyczne znakowania, lecz nie zostanie narzucony konkretny sposób oznaczania żywności, co zdaniem CIAA może spowodować dezorientację konsumentów [Euractiv 2010]. 3. Znakowanie żywności wartością odżywczą w świadomości studentów towaroznawstwa W związku z tym, że toczy się dyskusja między zwolennikami i przeciwnikami systemu sygnalizacji świetlnej i systemu GDA, przeprowadzono badania preferencji studentów towaroznawstwa dotyczących sposobu oznaczania produktów wartością odżywczą. Badani pochodzili z trzech uczelni położonych w różnych częściach Polski Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu oraz Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Wcześniejsze badania prowadzone przez Europejską Radę Informacji o Żywności (EUFIC) pokazują, że średnio 18% Europejczyków regularnie szuka na produktach informacji na temat wartości odżywczych. Najwięcej konsumentów poszukujących wiedzy na ten temat mieszka w Wielkiej Brytanii 27%, najmniej we Francji 9%. Dla porównania w Polsce jest ich 14%. Badania prowadzone przez Główny Inspektorat Sanitarny dowodzą jednak, że 40% Polaków czyta etykiety produktów spożywczych i wykorzystuje zdobyte informacje, tworząc dietę, 50% z nich szuka informacji o zawartości tłuszczu i wielkości porcji, a 35% danych na temat wartości odżywczej. Należy również zauważyć, że GIS nie przewiduje prowadzenia badań dotyczących preferencji znakowania produktów wartością odżywczą [Czechowicz bd, Warto znać 2009].

9 Znakowanie produktów spożywczych 27 Studenci towaroznawstwa zostali wybrani jako grupa świadomych konsumentów, która nie tylko posiada odpowiednią wiedzę, ale również charakteryzuje się dużą wnikliwością w stosunku do badanych problemów. W przyszłości mogą mieć oni duży wpływ na kształtowanie i weryfikowanie wymagań dotyczących parametrów jakości żywności. Wśród przebadanych 292 osób 25% stanowili mężczyźni. Ponad 70% z nich deklarowało, że podczas zakupów zwraca uwagę na znakowanie wartością odżywczą (zob. rys. 4). Wśród kobiet odsetek ten jest nieznacznie wyższy, różnica jest jednak nieistotna statystycznie [Bożyk i Rudzki 1977] ,23 28,77 75,80 24, Mężczyźni zwracający uwagę na znakowanie Mężczyźni niezwracający uwagi na znakowanie Kobiety zwracające uwagę na znakowanie Kobiety niezwracające uwagi na znakowanie Rys. 4. Deklarowane zainteresowanie respondentów informacjami o wartości odżywczej produktów podczas zakupów Większość respondentów deklaruje, że rozumie obecnie używane systemy znakowania wartością odżywczą, tylko jedna osoba przyznała się do całkowitego ich niezrozumienia. Na zrozumienie znakowania nie ma wpływu ani płeć ankietowanych, ani to, czy zwracają oni uwagę na oznaczenie produktów wartością odżywczą (zob. rys. 5). Co więcej, ponad 50% badanych uznało obecnie stosowaną postać graficzną systemów znakowania za czytelną. Prawie 47% pytanych uznało ją za mało czytelną i tylko 4 osoby za nieczytelną (zob. rys. 6). Zdecydowana większość (ponad 91%) respondentów uznała, że korzystne z żywieniowego punktu widzenia byłoby wprowadzenie obowiązku znakowania produktów spożywczych (rys. 7).

10 28 Michał Halagarda, Zofia Cichoń brak odpowiedzi 0,68 niezrozumiałe 0,34 częściowo niezrozumiałe 31,51 zrozumiałe 67, Rys. 5. Deklarowane zrozumienie informacji dotyczących wartości odżywczej żywności nieczytelne 1,37 mało czytelne 46,92 czytelne 51, Rys. 6. Czytelność znakowania produktów wartością odżywczą Oznakowanie w widocznym miejscu byłoby pożądane zdaniem 78% pytanych. Dla prawie 20% badanych nie ma to jednak znaczenia, przy czym odsetek ten oscyluje wokół 30% dla studentów i studentek niezwracających uwagi na znakowanie w czasie zakupów. Dla pozostałych poszukiwanie informacji na opakowaniu nie stanowi problemu (rys. 8).

11 Znakowanie produktów spożywczych 29 brak odpowiedzi 0,34 nie mam zdania 4,11 nie 4,45 tak 91, Rys. 7. Preferencje dotyczące obligatoryjnego znakowania produktów spożywczych wartością odżywczą bez znaczenia 19,86 nie 2,05 tak 78, Rys. 8. Istotność oznaczania produktów spożywczych w dobrze widocznym miejscu na opakowaniu W przypadku odniesienia wartości odżywczej do porcji lub 100 g (100 ml) produktu przy podawaniu informacji żywieniowych dla konsumentów zdania były podzielone. Co prawda więcej respondentów preferowało system opierający się na

12 30 Michał Halagarda, Zofia Cichoń porcji produktu, lecz różnica ta nie była znaczna. Należy jednak zwrócić uwagę, że proporcje te były odwrotne w przypadku odpowiedzi mężczyzn, którzy preferowali 100 g lub 100 ml produktu jako wartość referencyjną (rys. 9). obie odpowiedzi 0,34 brak odpowiedzi 0,68 porcja 56, g (100 ml) 42, Rys. 9. Preferencje respondentów dotyczące odniesienia wartości odżywczej produktu do danej ilości referencyjnej Istotne jest także, aby znakowanie obejmowało informacje o wartości energetycznej produktu, większość ankietowanych (74%) poszukuje bowiem takich danych. Część z nich (prawie 6%) szuka tej informacji tylko w przypadku stosowania się do wymogów diety, w okresie wzmożonego wysiłku psychicznego lub fizycznego albo tylko w odniesieniu do określonej grupy produktów, takich jak słodycze, napoje czy jogurty. Respondenci ci jednak również uważają za przydatne umieszczenie wartości kalorycznej produktu na opakowaniu (rys. 10). Chociaż większość respondentów zadeklarowała zrozumienie systemów znakowania wartością odżywczą, tylko dwie osoby potrafiły poprawnie podać przelicznik sodu na sól kuchenną. Ponad 96% przyznało, że nie zna tego mnożnika, a 3% podjęło nieudaną próbę odpowiedzi na to pytanie. Można również domniemywać, że część konsumentów w ogóle nie jest zorientowana, że sód podany w informacji na opakowaniu jest miarą zawartości soli w produkcie. Z tego względu właściwsze wydaje się prezentowanie zawartości chlorku sodu (rys. 11). Ponadto tylko 8% respondentów wiedziało, że wartości procentowe podane na opakowaniach oznaczonych w systemie GDA odnoszą się do maksymalnego dziennego spożycia mimo mylącej polskiej nazwy wskazane dzienne spożycie.

13 Znakowanie produktów spożywczych 31 Większość uważa, że należy dążyć do osiągnięcia wartości referencyjnych w codziennej diecie. Część ankietowanych uważała również, że wartości te dotyczą każdego człowieka bez względu na wiek i płeć, a także dzieci. Jedynie 4% przyznało, że nie wie, czego dotyczą te wartości (zob. rys. 12). brak odpowiedzi 1,03 istotne w określonych przypadkach 8,22 nieistotne 16,44 istotne 74, Rys. 10. Istotność znakowania produktów wartością energetyczną tak, lecz podana została zła wartość 3,08 nie 96,23 tak 0, Rys. 11. Deklarowana znajomość przelicznika sodu na sól kuchenną

14 32 Michał Halagarda, Zofia Cichoń należy dążyć do osiągnięcia wartości referencyjnych w codziennej diecie są granicą, której nie należy przekraczać są to wartości odnoszące się do każdego człowieka bez względu na wiek i płeć dotyczą również dzieci nie wiem, czego dotyczą należy dążyć do ich osiągnięcia; są to wartości odnoszące się do każdego człowieka bez względu na wiek i płeć, dotyczą również dzieci należy dążyć do ich osiągnięcia, dotyczą również dzieci należy dążyć do ich osiągnięcia, są to wartości odnoszące się do każdego człowieka bez względu na wiek i płeć są to wartości odnoszące się do każdego człowieka bez względu na wiek i płeć, dotyczą również dzieci są granicą, której nie należy przekraczać, są to wartości odnoszące się do każdego człowieka bez względu na wiek i płeć są granicą, której nie należy przekraczać, są to wartości odnoszące się do każdego człowieka bez względu na wiek i płeć, dotyczą również dzieci są granicą, której nie należy przekraczać, dotyczą również dzieci brak odpowiedzi Rys. 12. Znajomość zasad systemu GDA 66,1 8,22 4,11 1,37 4,11 2,05 1,71 8,22 0,68 0,68 0,34 1,03 1,

15 Znakowanie produktów spożywczych 33 Biorąc pod uwagę specyfikę studiów odbywanych przez ankietowanych, nie najlepiej wypada również ogólna znajomość systemów znakowania wartością odżywczą. Jedynie niecałe 28 potrafiło wymienić system GDA, a tylko jedna osoba system świateł drogowych. 35% przyznało, że nie zna nazwy żadnego systemu, lub nie udzieliło odpowiedzi. Wśród pozostałych propozycji pojawiły się systemy ADI i RDA. Pierwszy z nich ADI (dopuszczalne dzienne spożycie), według definicji WHO to ilość danej substancji wyrażona na kilogram masy ciała na dzień, która może być pobierana w ciągu całego życia, nie powodując ryzyka zagrożenia zdrowia. RDA (zalecane dzienne spożycie) to natomiast ilość witamin i składników mineralnych, które powinny być spożywane średnio na dobę przez przeciętnego dorosłego człowieka [PFPŻ bda, PFPŻ bdb]. W Polsce jest ona określona przez Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie znakowania żywności wartością odżywczą z późniejszymi zmianami. Pozostałe odpowiedzi dotyczyły głównie sposobu prezentacji danych (zob. rys. 13). GDA 27,87 system sygnalizacji świetlnej 0,33 % dziennego zapotrzebowania tabela zawartość substancji odżywczych w 100 g (100 ml) produktu kj, kcal ADI RDA EAR inne 5,25 6,23 3,61 6,89 2,95 2,95 1,31 7,54 nie znam/brak odpowiedzi 35, Rys. 13. Znajomość systemów znakowania wartością odżywczą

16 34 Michał Halagarda, Zofia Cichoń ,63 GDA 38,36 26,37 preferowany w pierwszej kolejności 27,40 system sygnalizacji świetlnej 47,95 26,03 system łączony preferowany w drugiej kolejności Rys. 14. Preferencje respondentów dotyczące systemu znakowania produktów wartością odżywczą Na koniec sprawdzono preferencje respondentów dotyczące systemów znakowania wartością odżywczą. W tym celu opisano system GDA, system sygnalizacji świetlnej oraz system stworzony z połączenia tych dwóch systemów. Wyniki badań dowiodły, że według studentów towaroznawstwa najlepszy do oznaczania produktów spożywczych jest system łączony. Systemy sygnalizacji świetlnej i GDA zostały wybrane przez podobną liczbę respondentów. W przypadku kobiet niezwracających uwagi na znakowanie wartością odżywczą podczas zakupów głosy rozłożyły się niemal równomiernie. W drugiej kolejności respondenci wybraliby system GDA. Zsumowanie odpowiedzi dotyczących pierwszego i drugiego miejsca preferencji pozwala jednak wyciągnąć wniosek, że zdecydowanie najlepszym według respondentów rozwiązaniem byłoby zastosowanie systemu łączonego do oznakowania produktów spożywczych. 4. Podsumowanie Istnieje wiele systemów znakowania wartością odżywczą, które mają za zadanie pomóc konsumentom w wybieraniu zdrowszych alternatyw produktów i kształtowaniu zbilansowanej diety. W Europie najbardziej popularne są dwa konkurencyjne systemy GDA i system sygnalizacji świetlnej. Każdy z nich ma zalety i wady. Zdaniem ankietowanych najlepszy system znakowania produktów

17 Znakowanie produktów spożywczych 35 wartością odżywczą to system powstały z połączenia obu tych systemów w taki sposób, by można było w sposób prostszy dotrzeć do wszystkich niezbędnych informacji. Analiza wyników badań wykazała, że konsumenci popierają wprowadzenie obowiązku znakowania wartością odżywczą produktów spożywczych oraz uważają, że powinno się ono znaleźć w dobrze widocznym miejscu na opakowaniu. Jest także pożądane, aby uwzględniało ono informacje o wartości energetycznej produktu. Informacje na temat zawartości sodu powinno się zastąpić informacjami o zawartości chlorku sodu. Studenci towaroznawstwa nie znają przelicznika sodu na sól kuchenną, istnieje więc duże prawdopodobieństwo, że większość konsumentów nie będzie również w stanie go podać. Przypuszcza się także, że część polskich konsumentów nie zdaje sobie sprawy, że zawartość sodu podana na opakowaniach to informacja o zawartości soli kuchennej w produkcie. Wyniki badań wskazują na konieczność edukacji konsumentów w zakresie znakowania środków spożywczych. Mimo że większość pytanych studentów towaroznawstwa uznało, że rozumie w całości lub przynajmniej w części informacje na opakowaniu dotyczące wartości odżywczej, ponad 67% z nich nie potrafiło nazwać żadnego systemu znakowania produktów wartością odżywczą. Ponadto prawie 90% respondentów ma niepełną wiedzę dotyczącą interpretacji wartości podanych w systemie GDA. Ze względu na wagę analizowanych w niniejszej pracy zagadnień związanych ze znakowaniem produktów spożywczych wartością odżywczą badania będą kontynuowane na większej grupie konsumentów. Literatura Bożyk Z., Rudzki W. [1977], Metody statystyczne w badaniu jakości produktów żywnościowych i chemicznych, WNT, Warszawa. Brimelow A. [2007], Public Want Food Traffic Lights, BBC News, co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/hi/health/ stm, Czarniecka-Skubina E., Janicki A. [2009], Znakowanie produktów żywnościowych. Dobrowolne znakowanie wartością odżywczą, Przemysł Spożywczy, nr 2. Czechowicz K. [bd], Wiesz co jesz, czyli Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą, dobrowolny_program_znakowania_wartoscia_odzywcza-info-9321.html, Eatwell [bd], Traffic Light Labelling, Euractiv [2010], EU Lawmakers Reject Colour-coded System for Food Labels, news , FoBH [2008], Traffic-light Food Labelling, ps_food_labelling.pdf,

18 36 Michał Halagarda, Zofia Cichoń Foodwatch [2010], Traffic Lights. Colour Your Food!, FSA [bd], Signpost Labelling Research, signposting/siognpostlabelresearch, FSA [2007], Front-of-pack Traffic Light Signpost Labelling Technical Guidance, FSA [2010], Front of Pack (FOP) Nutrition Labelling, Halagarda M., [2009], System Sygnalizacji Świetlnej na sklepowych półkach, Cukiernictwo i Piekarstwo, nr 5. Kelly B. i in. [2008], Front-of-Pack Food Labelling: Traffic Light Labelling Gets the Green Light, Cancer Council, Sydney. Kim W.K., Kim J. [2009], A Study on the Consumer s Perception of Front-of-pack Nutrition Labeling, Nutrition Research and Practice, vol. 3(4). Kot M. [2010], Prawidłowe znakowanie wartością odżywczą, Cukiernictwo i Piekarstwo, nr 1 2. PFPŻ [bda], Dopuszczalne dzienne spożycie, 20c9f57 00da df60fcc5df2b53, PFPŻ [bdb], Jaka jest różnica między GDA a RDA (Zalecana Dzienna Podaż), PFPŻ [2007], Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA, PIS [bd], Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA, Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie znakowania żywności wartością odżywczą, Dz.U. nr 137 poz Warto znać wartość [2009], Pro-Test, nr 1. Wills J.M. i in. [2009], European Consumers and Nutrition Labeling, Food Engineering & Ingredients, vol. 34. Food Product Nutritional Labelling The paper presents results of a survey on nutritional awareness and food nutritional labelling preferences conducted among commodity science students from three polish universities the University of Economics in Cracow, the University of Economics in Poznan and the University of Warmia and Mazury in Olsztyn. Commodity science students were chosen because they were assumed to have knowledge about food products and labelling. They are also a group of people that in the future could be responsible for creating and verifying food and nutrition guidelines. The article also analyses the two most popular nutritional labelling systems in Europe GDA and Traffic-light food labelling, which the students polled decided should be combined into one. They further believe nutritional labelling should be mandatory, and appear on the front of food product packaging. The questionnaire also revealed that despite their declarations of full or partial understanding of nutritional labeling systems, students couldn t correctly interpret information provided by the GDA system. What is more, almost two thirds of them could not give the correct name of any food nutrition labeling system.

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż,

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Główny Inspektorat Sanitarny i Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

Dobrowolny System Znakowania Wartością Odżywczą GDA ZASADY

Dobrowolny System Znakowania Wartością Odżywczą GDA ZASADY Dobrowolny System Znakowania Wartością Odżywczą GDA ZASADY Dorota Kozłowska Polska Federacja Producentów Żywności Warszawa, 27.03.2008 1 Główne cele znakowania wartością odżywczą Znakowanie produktów spożywczych

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

DOBROWOLNY PROGRAM ZNAKOWANIA WARTOŚCIĄ ODŻYWCZĄ GDA

DOBROWOLNY PROGRAM ZNAKOWANIA WARTOŚCIĄ ODŻYWCZĄ GDA DOBROWOLNY PROGRAM ZNAKOWANIA WARTOŚCIĄ ODŻYWCZĄ GDA Opracowany przez STOWARZYSZENIE POLSKA FEDERACJA PRODUCENTÓW ŻYWNOŚCI na podstawie Przewodnika Konfederacji Przemysłu Żywności i Napojów UE (CIAA) przygotowanego

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Klaudyna Terlicka, Principal Regulatory Advisor 21 Październik 2011 Innovation Nutrition Regulatory Safety Sensory Leatherhead Food Research 1919 Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Zdr Publ 2012;122(1):90-94. Regina Wierzejska. Abstract. Keywords: foodstuffs, label, nutrition information, health claims.

Zdr Publ 2012;122(1):90-94. Regina Wierzejska. Abstract. Keywords: foodstuffs, label, nutrition information, health claims. Praca Przeglądowa Zdr Publ 2012;122(1):90-94 Review Article Regina Wierzejska Oznakowanie żywności jako element realizacji prozdrowotnej diety Labelling of foodstuffs as the element of realization pro-healthy

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Informacja na opakowaniach żywności Dobry zwyczaj - zawsze czytaj!

Informacja na opakowaniach żywności Dobry zwyczaj - zawsze czytaj! Informacja na opakowaniach żywności Dobry zwyczaj - zawsze czytaj! dr hab. Irena Ozimek, prof. nadzw. SGGW dr inż. Marta Sajdakowska Katedra Organizacji i Ekonomiki Konsumpcji Warszawa, 15.01.2014 r. Prawo

Bardziej szczegółowo

(Dz.U. L 55 z , str. 22)

(Dz.U. L 55 z , str. 22) 1996L0008 PL 20.06.2007 001.001 1 Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość B DYREKTYWA KOMISJI 96/8/WE z dnia 26 lutego

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM . WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM TESTY TESTY ROZWIĄZAŁO 140 UCZNIÓW 1.Co dostarcza organizmowi najwięcej energii? A)WĘGLOWODANY, TŁUSZCZE I BIAŁKA B)MAGNEZ,POTAS

Bardziej szczegółowo

Znakowanie produktów żywnościowych. Labelling food products

Znakowanie produktów żywnościowych. Labelling food products Ann. Acad. Med. Gedan. 2012, 42, 65 73 Maria Śmiechowska Znakowanie produktów żywnościowych Labelling food products Zakład Chemii, Ekologii i Towaroznawstwa Żywności Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Bardziej szczegółowo

Znakowanie wyrobów przemysłu cukrowniczego w świetle wymogów rozporządzenia (UE) nr 1169/2011. Marta Cieślakiewicz Związek Producentów Cukru w Polsce

Znakowanie wyrobów przemysłu cukrowniczego w świetle wymogów rozporządzenia (UE) nr 1169/2011. Marta Cieślakiewicz Związek Producentów Cukru w Polsce Znakowanie wyrobów przemysłu cukrowniczego w świetle wymogów rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 Marta Cieślakiewicz Związek Producentów Cukru w Polsce Rozporządzenie PE i Rady (UE) nr 1169/2011 z 25.10.2011

Bardziej szczegółowo

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. 13/t. 15

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. 13/t. 15 454 31996L0008 L 55/22 DZIENNIK URZĘDOWY WSPÓLNOT EUROPEJSKICH 6.3.1996 DYREKTYWA KOMISJI 96/8/WE z dnia 26 lutego 1996 r.w sprawie żywności przeznaczonej do użycia w dietach o obniżonej energetyczności

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) L 230/8 PL 25.8.2016 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) 2016/1413 z dnia 24 sierpnia 2016 r. zmieniające rozporządzenie (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności,

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU RAPORT Z BADAŃ MONITORINGOWYCH ZAKRESIE WYBRANYCH GRUP ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO ORAZ SUPLEMENTÓW DIETY PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 ROKU.

Bardziej szczegółowo

UFS Productspecification

UFS Productspecification Page 1 of 5 Informacje ogólne Opis Knorr Auszpik Żelatyna spożywcza wieprzowa 99% Exemption Flags Nazwa produktu Exempt from Artwork Exempt from NEP Reporting Kraj Knorr Marka Auszpik Nazwa produktu Nazwa

Bardziej szczegółowo

Rośnie odsetek osób z nadwagą

Rośnie odsetek osób z nadwagą Luty 20 Rośnie odsetek osób z nadwagą Prawie połowa konsumentów na świecie próbuje zrzucić zbędne kilogramy. Najczęstszym sposobem walki z otyłością jest oczywiście dieta, a wśród nich dominuje ta ograniczająca

Bardziej szczegółowo

Znakowanie żywności przyjazne konsumentom na przykładzie płynnych przetworów przemysłu owocowo-warzywnego

Znakowanie żywności przyjazne konsumentom na przykładzie płynnych przetworów przemysłu owocowo-warzywnego Helena Panfil-Kuncewicz 1 Monika Mieczkowska 2 Bogusław Staniewski 3 Katedra Mleczarstwa i Zarządzania Jakością Katarzyna Staniewska 4 Katedra Towaroznawstwa i Badań Żywności Wydział Nauki o Żywności Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania

Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania Paweł Badowski Regulatory Affairs Manager Unilever Polska Oświadczenia zdrowotne w teorii i praktyce

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Wymagania w zakresie znakowania produktów mięsnych w świetle nowego rozporządzenia Unii Europejskiej

Wymagania w zakresie znakowania produktów mięsnych w świetle nowego rozporządzenia Unii Europejskiej Wymagania w zakresie znakowania produktów mięsnych w świetle nowego rozporządzenia Unii Europejskiej Po kilku latach dyskusji na poziomie europejskim oraz wielu konsultacji z organizacjami producentów

Bardziej szczegółowo

Projekt Bądźmy zdrowi wiemy, więc działamy. ETYKIETA - źródło informacji o produkcie

Projekt Bądźmy zdrowi wiemy, więc działamy. ETYKIETA - źródło informacji o produkcie Projekt Bądźmy zdrowi wiemy, więc działamy ETYKIETA - źródło informacji o produkcie Zgodnie z polskim ustawodawstwem etykieta produktu spożywczego powinna mieć napisy w języku polskim, umieszczone w sposób

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE DO REALIZACJI IX edycji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! Warszawa, 27 sierpnia 2014

WYTYCZNE DO REALIZACJI IX edycji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! Warszawa, 27 sierpnia 2014 WYTYCZNE DO REALIZACJI IX edycji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! Warszawa, 27 sierpnia 2014 Hasło przewodnie IX edycji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! Hasło przewodnie

Bardziej szczegółowo

MONAVIERVL REVEAL YOUR BEST SELF ODKYJ SWOJĄ NAJLEPSZĄ STRONĘ

MONAVIERVL REVEAL YOUR BEST SELF ODKYJ SWOJĄ NAJLEPSZĄ STRONĘ MONAVIERVL REVEAL YOUR BEST SELF ODKYJ SWOJĄ NAJLEPSZĄ STRONĘ SZANSA W DOBIE POPYTU W 2006 roku około 30% dorosłych Europejczyków próbowało zredukować swoją masę ciała.* Wartość wprowadzanych na rynek

Bardziej szczegółowo

Nowe wymagania UE w znakowaniu żywności TOMASZ DOŁGAŃ

Nowe wymagania UE w znakowaniu żywności TOMASZ DOŁGAŃ Nowe wymagania UE w znakowaniu żywności TOMASZ DOŁGAŃ Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z 25 października 2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności

Bardziej szczegółowo

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania.

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. W czasie zajęć ocenie podlegają wyłącznie zaangażowanie i aktywność ucznia na zajęciach. Planowane są w semestrze: - 3 oceny z zadań

Bardziej szczegółowo

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne 1. Celem Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! jest edukacja w zakresie trwałego

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 48-53 2009

Bardziej szczegółowo

Pierwszy projekt - aplikacja mobilna

Pierwszy projekt - aplikacja mobilna Warszawa 2015 Choroby cywilizacyjne to jeden z największych problemów zdrowotnych państw wysokorozwiniętych i krajów szybko rozwijających się, w tym Polski. Problem nadwagi i otyłości dotyczy 61% mężczyzn

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Dodatkowe informacje umieszczane na opakowaniach

Dodatkowe informacje umieszczane na opakowaniach 1 grudnia 2010 r. Dodatkowe informacje umieszczane na opakowaniach Izabela Tańska Doradca ds. Prawa Żywnościowego IGI Food Consulting Sp. z o.o. Wszelkie prawa zastrzeżone IGI Food Consulting 1 Program

Bardziej szczegółowo

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20]

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20] Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH w zawodzie: Dietetyk 322[20] ETAP PRAKTYCZNY SESJA LETNIA 2012 Łomża, lipiec 2012 r. Strona 1 z 35 1. Treść zadania z załącznikami:

Bardziej szczegółowo

Żywność, żywienie, zdrowie

Żywność, żywienie, zdrowie Żywność, żywienie, zdrowie est modus in rebus Roman Cichon CM UMK 2013 ŻYWNOŚĆ BEZPIECZNA pod względem higienicznym, UMOŻLIWIAJĄCA dostarczanie potrzebnych składników odżywczych, UMOŻLIWIAJĄCA prawidłowe

Bardziej szczegółowo

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA Informacje ogólne PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. WITELONA W LEGNICY WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU I KULTURZE FIZYCZNEJ

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA Informacje ogólne PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. WITELONA W LEGNICY WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU I KULTURZE FIZYCZNEJ KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA Informacje ogólne PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. WITELONA W LEGNICY WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU I KULTURZE FIZYCZNEJ Kierunek studiów: Dietetyka Poziom : studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: DIETETYK przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet III. Wysoka jakość

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 12 maja 2016 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 12 maja 2016 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 12 maja 2016 r. (OR. en) 8540/16 ADD 1 REV 1 DENLEG 34 AGRI 222 SAN 162 PISMO PRZEWODNIE Od: Komisja Europejska Data otrzymania: 10 maja 2016 r. Do: Sekretariat Generalny

Bardziej szczegółowo

Rejestracja. Ilustracja 1: Rejestracja

Rejestracja. Ilustracja 1: Rejestracja Spis treści Rejestracja...1 Logowanie...2 Moje konto...2 Tabele produktów...2 Dodawanie posiłków...3 Dodawanie wagi oraz treningów...6 Twoje produkty...8 Rejestracja Rejestrację można dokonać na dwa sposoby.

Bardziej szczegółowo

11) zawartość tłuszczu w przypadku produktów mlecznych,

11) zawartość tłuszczu w przypadku produktów mlecznych, Dziennik Ustaw Nr 86 1642 Poz. 401 i 402 401 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTROW z dnia 25 lipca 1994 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kosztów upomnienia oraz przypadków, w których egzekucja administracyjna

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne TOMASZ DOŁGAŃ

Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne TOMASZ DOŁGAŃ Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne TOMASZ DOŁGAŃ Granola z Granatem Sante jest źródłem witamin i składników mineralnych takich jak kwas foliowy, fosfor, miedź, mangan Fosfor pomaga w utrzymaniu zdrowych

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Podstawy zdrowego żywienia Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Mgr inż. Ewelina Trojanowska Zespół dydaktyczny Mgr inż. Ewelina Trojanowska Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejszy temat: Idziemy na zakupy W yzwa nie na Odchudzanie Trzeba wiedzieć: W interesie dostawców i sprzedawców leży, aby sprzedać nam więcej żywności, niż naprawdę potrzebujemy. Służy temu

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

Czym jest program Trzymaj

Czym jest program Trzymaj Trzymaj formę! Czym jest program Trzymaj formę"? "Trzymaj formę" " to inicjatywa propagująca zdrowy styl życia o unikalnym dwukierunkowym podejściu: promującym zbilansowane odżywianie połą łączone z regularną

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 40-47 2009

Bardziej szczegółowo

Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom

Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom TECHNIKA ZAJĘCIA ŻYWIENIOWE Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom Nr 2 Zapoznanie z programem i systemem oceniania. Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP) na lekcjach zajęć technicznych.

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

dyrektywy Rady 90/496/EWG z dnia 24 września 1990 r. w sprawie oznaczania wartości odżywczej środków spożywczych

dyrektywy Rady 90/496/EWG z dnia 24 września 1990 r. w sprawie oznaczania wartości odżywczej środków spożywczych KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. ZDROWIA I KONSUMENTÓW grudzień 2012 WYTYCZNE DLA WŁAŚCIWYCH ORGANÓW W SPRAWIE KONTROLI ZGODNOŚCI Z PRAWODAWSTWEM UE W ODNIESIENIU DO: rozporządzenia Parlamentu

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Znakowanie żywności, czyli co powinien wiedzieć producent

Znakowanie żywności, czyli co powinien wiedzieć producent Znakowanie żywności, czyli co powinien wiedzieć producent Wiedza o tym, jak prawidłowo znakować żywność, jest coraz bardziej potrzebna producentom żywności. Potencjalny klient produktów spożywczych nie

Bardziej szczegółowo

*W naszej szkole od kwietnia do grudnia 2013 roku realizowaliśmy projekt Naturalna kontra zmodyfikowana jaką żywność wybierasz?

*W naszej szkole od kwietnia do grudnia 2013 roku realizowaliśmy projekt Naturalna kontra zmodyfikowana jaką żywność wybierasz? *W naszej szkole od kwietnia do grudnia 2013 roku realizowaliśmy projekt Naturalna kontra zmodyfikowana jaką żywność wybierasz? *Głównym jego celem było pokazanie jak ważne jest dla nas zdrowe odżywianie

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO

ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2008/2009 III EDYCJA I. CEL GŁÓWNY: Zwiększenie świadomości dotyczącej wpływu żywienia i aktywności fizycznej na zdrowie. II.

Bardziej szczegółowo

Andrzej Gantner. Dyrektor Generalny Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców

Andrzej Gantner. Dyrektor Generalny Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców Działania na poziomie międzynarodowym i Unii Europejskiej w zakresie zagadnień zdrowotnych związanych z odżywianiem i aktywnością fizyczną w kontekście zdrowego stylu życia Andrzej Gantner Dyrektor Generalny

Bardziej szczegółowo

pomaga w nawiązaniu i utrzymaniu więzi towarzyskich 2% 1 dostarcza niezbędnych składników odżywczyc 97% 62 przynosi wiele przyjemności 2% 1

pomaga w nawiązaniu i utrzymaniu więzi towarzyskich 2% 1 dostarcza niezbędnych składników odżywczyc 97% 62 przynosi wiele przyjemności 2% 1 Zdrowy styl życia Strona 1 1. Jaką najważniejszą rolę pełni odżywianie? pomaga w nawiązaniu i utrzymaniu więzi towarzyskich 2% 1 dostarcza niezbędnych składników odżywczyc 97% 62 przynosi wiele przyjemności

Bardziej szczegółowo

ZMIANY ODŻYWIANIA SIĘ KOBIET W CZASIE CIĄŻY

ZMIANY ODŻYWIANIA SIĘ KOBIET W CZASIE CIĄŻY Agnieszka Palka, Kamil Rzeźnikowski Akademia Morska w Gdyni ZMIANY ODŻYWIANIA SIĘ KOBIET W CZASIE CIĄŻY Dieta kobiety ciężarnej jest istotnym czynnikiem wpływającym na zdrowie zarówno matki, jak i dziecka.

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Raport. Innowacje na rynku czekolady. Ewelina Kowalik Szymon Poletyło Kamil Woźniak Paulina Żarnowska

Raport. Innowacje na rynku czekolady. Ewelina Kowalik Szymon Poletyło Kamil Woźniak Paulina Żarnowska Raport Innowacje na rynku czekolady Ewelina Kowalik Szymon Poletyło Kamil Woźniak Paulina Żarnowska Badania zostały przeprowadzone na 150 osobach. Wiek respondentów mieścił się w przedziale od 15 do 36

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 2008, 4, str. 987 991 Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska WARTOŚĆ ENERGETYCZNA ORAZ ZAWARTOŚĆ SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 718 722 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu

W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu W pracach egzaminacyjnych ocenie podlegały następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia. III. Określenie rodzaju diety i celu jej zastosowania. IV. Wykaz głównych zaleceń dotyczących

Bardziej szczegółowo

12. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

12. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 12. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Jak rozumieć informacje zamieszczone na etykiecie produktu spożywczego. Cel: wyjaśnienie uczniom, jak korzystać z informacji żywieniowych

Bardziej szczegółowo

Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych WIEDZA

Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych WIEDZA Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie w zdrowiu i chorobie Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 K_W02

Bardziej szczegółowo

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie.

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie. Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka Wydział V Nauk Medycznych Polska Akademia Nauk Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Śniadanie jeść czy nie

Bardziej szczegółowo

Zasady układania jadłospisów, obliczanie wartości odżywczej posiłku.

Zasady układania jadłospisów, obliczanie wartości odżywczej posiłku. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Brzesku Zasady układania jadłospisów, obliczanie wartości odżywczej posiłku. inż. Agnieszka Świątkowska Zgodnie z zaleceniami racjonalnego żywienia przyjęto,

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Metadane scenariusza Zasady zdrowego żywienia 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - zna zasady prawidłowego żywienia, - zna piramidę zdrowego żywienia, - zna zapotrzebowanie energetyczne dla osób w danym

Bardziej szczegółowo

* Badanie polegające na testowaniu przez respondentów tej samej grupy produktów bez ujawniania marki i wskazywania na wyraźne różnice.

* Badanie polegające na testowaniu przez respondentów tej samej grupy produktów bez ujawniania marki i wskazywania na wyraźne różnice. * Badanie polegające na testowaniu przez respondentów tej samej grupy produktów bez ujawniania marki i wskazywania na wyraźne różnice. Celem badania jest sprawdzenie preferencji respondentów odnośnie badanych

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 3, 63-68 2009 63 Alicja

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Analiza rejestru powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych Środki spożywcze specjalnego

Bardziej szczegółowo

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne Stosownie do planu pracy na IV kwartał 2011r. i programu kontroli nr DIH-81-17(1)/11/MJ przedkładam informację z wyników kontroli jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

PREFERENCJE KONSUMENTÓW W ZAKRESIE WYBORU OPAKOWAŃ DO TŁUSZCZÓW ROŚLINNYCH

PREFERENCJE KONSUMENTÓW W ZAKRESIE WYBORU OPAKOWAŃ DO TŁUSZCZÓW ROŚLINNYCH Joanna Białek, Elżbieta Kondratowicz-Pietruszka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie PREFERENCJE KONSUMENTÓW W ZAKRESIE WYBORU OPAKOWAŃ DO TŁUSZCZÓW ROŚLINNYCH Polski rynek produktów tłuszczowych należy

Bardziej szczegółowo

I N F O R M A C J A. z kontroli prawidłowości oznakowania środków spożywczych w zakresie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych

I N F O R M A C J A. z kontroli prawidłowości oznakowania środków spożywczych w zakresie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT tel. 42 636-03-57 ul. Gdańska 38 90-730 Łódź fax 42 636-85-50

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka Ćwiczenie nr 4 Temat: Normy żywienia 1. Badania stosowane

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH STUDENTÓW UCZELNI MEDYCZNEJ W LATACH 2003/2004 I 2008/2009

OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH STUDENTÓW UCZELNI MEDYCZNEJ W LATACH 2003/2004 I 2008/2009 BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 723 727 Danuta Czapska, Lucyna Ostrowska, Ewa Stefańska, Jan Karczewski OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

UFS Productspecification

UFS Productspecification Page 1 of 5 Informacje ogólne Opis PL: Knorr Zupa kalafiorowa Nazwa produktu Kraj Knorr Marka Zupa kalafiorowa Nazwa produktu Nazwa produktu wg prawa Kraj Zupa kalafiorowa Nazwa wg prawa Uwagi Symbole/Loga/Banery

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

Pakiet konsultacji genetycznych zawierający spersonalizowane zalecenia żywieniowe dla pacjenta

Pakiet konsultacji genetycznych zawierający spersonalizowane zalecenia żywieniowe dla pacjenta Pakiet konsultacji genetycznych zawierający spersonalizowane zalecenia żywieniowe dla pacjenta CHOROBY DIETOZALEŻNE W POLSCE 2,150,000 osób w Polsce cierpi na cukrzycę typu II 7,500,000 osób w Polsce cierpi

Bardziej szczegółowo

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Spis treści 1. Co to dieta?... 2 2. Dlaczego ludzie przechodzą na dietę?... 3 3. Od czego zależy jaki rodzaj diety

Bardziej szczegółowo