Nauka i postmodernizm. Przypadek pewnej prowokacji

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nauka i postmodernizm. Przypadek pewnej prowokacji"

Transkrypt

1 Po"glSd Filozoficzny - Nowa Seria 1999, R. VIII, Nr 3 (31), ISSN Anna Szcz sna Nauka i postmodernizm. Przypadek pewnej prowokacji Kiedy amerykariskie czasopismo,,social Text" opublikowalo artykul nowojorskiqo fizyk4 Alana Sokala pod intygojqpym tynrlem Transgressing the Boundaries. Toward a Transformative Hermeneutics of Quantum Gravity', nic jeszcze nie zapowiadalo burzy, jaka mial wywolac. l-ecz gdy niedtugo p6zriej tekst okazal sie parodi4 i prowokacj4 ujawnionqprzez samego autora w,,dissent" oraz,,philosophy and Literature" (,,Social Text", ofiara mistyfikacji, odm6wil publikacji wyjasnieri, ze wzglqdu na ich zbyt niskie walory intelektualne), wybuchl skandal, kt6ry natychmiast trafil na pierwsze strony wielkich dziennik6w, jak,,new York Times",,,International Herald Tribune",,,Observer",,Le Monde", atra lamach bardziej specjalistyczrych czasopism, jak,,physics Today", tak'2e r ozgor zaty z-aw zigte dyskusj e. Utkany z p6lprawd, nieuzasadnionych uog6lnieri, skrajnych wniosk6w i pochopnych analogii, ig.ajacy notorycrn4 niejasno$ci4 pewnych termin6w filozoficarych i r6wnoksztalfiro6ciq termin6w naukowych i sl6w jezyk'a potocznego, zaqafrzrlry w 107 wcale nie kr6tkich przypis6w orazkohl cytat6w z Heisenberga, Bohr4 Minkowskiego, Derridy, Lacanao Althusera, Deleuza, Lyotarda, l,atoura i wielu innych, i bibliografie skladaj4cq sie z ponad 200 porycji, naszpikowany terminami i haslowymi informacjami matematycznymi i fizycarpri tekst ten - bo nie jego autor - prezentuje tez-e o,,enurncypacyjnym charakterze" kwantowej grawitacji jako archeqpu nauki posrnodemtstycznej. Emancypacja ta mialaby nie tylko charakt r epistemologicmy, uwalniaj4c czlowieka od t',tanii,,absolutnej prawdy" i,,obiektywnej rzeczywisto3ci". Iej rewersem ma by6 emancypacja polityczra: odrzucenie autorytaryzrnu i elitaryzrnu cechujqcego tradycyjnq nauke kartezjanskq. Moina miec na to nadziejg, gdyz,,tre56 i metodologia nauki posfrnodernistycznej dostarczaj4 silnego intelektualne- I Alan Sokal, Transgressing the Boundaries. Towsrd a Transformative Hermeneutics of Quantum Gravity,,,Social Text', 1996, Przrdruk w: A. Sokal, J.Bicmont,Intellccaal Imposatres. Postmodem Philosopher's Abuse of &imce, Profile Books,london 1998.

2 Anna Szczgsna go poparcia dla postepowego projektu politycznego, rozumianego w najszerszym sensie: przekraczania granic, obalania barier i radykalnej demokratyzacji wszystkich aspekt6w zycia spolecnego,ekonomicznego, polityczrego i kulturalnego"2. Owa metodologia to,,samo6wiadomy nacisk na symbolizm i reprezsntasje", znriana metaforyki, kongenialna dekonstrukcji wielo$6 punkt6w widzenia, holizn (choc nie tak radykalny jak ten, kt6rego chcial New Age), inspirowane przezkrytykg feministycm4lub do niej paralelne zainteresowanie r6wnaniami nieliniowymi (teoria chaosu, og6lna teoria wzgl$no6ci, teoria prznj$f fazowych). Tre66 - to ujawniajqpe sa w juz w zasadzia komplementamosci Heisenberg4 tmrii wzgledno6ci, a jeszczn wyrazniej w modelu wszechswiata Godla teorii kanalik6w czasoprzestrzennych (wormholes) i teorii strun, kontekstualizacja geometrii, dekonstrukcja i przekroczenie wla6ciwych metafizyce kartezjanskiej rorr6inieh midzy podmiotem a przedmiotem, odrzucenie statycznych kategorii i hierarchii ontologicmych, a taki2e problematyzacja i subiektywizacja,,sceny": c?asoprzsstrzeni, kt6ra staje sig prrypadkowa i dpamicma, zakodowana w polu grawitacyjnpr. Tak gtgboko przenbw2ona nauka staje sie 6wiadom4 swej historycarofci,,czg$ci4 semiotyki badania wszech6wiata", przebudowuj4cq podstawy obrazu Swiata, jakie narzucito OSwiecenie, woln4 od skrytej za fasad4 obiektyrvnodci ideologii,dominacji". Piemrszym krokiem ku emanqpacji powinna by6 resrukturyzacja instytucjonalnego miejsca tworzenia nauki - uniwersy0et6w, laboratori,6w rz4dowych i korporacji, drugim - obalenie sztucanych barier miedzy tym, co,,naukowe" i,,publicme", Trzecim, zasadniczym, jest jednak zrniana samej tre$ci nauki. Juz og6lna teoria wzgl$nosci, znruszaj4c do nieintuicyjnych wyobrazen przestrzeni, czasu, przyczynowosci i obsenpatora wywarla olbrz5imi u/plyw na filozofip, krytyke literack4 i nauki humanistyczre. lesz.cze bli2sza. ideatu jest teoria kwantowej grawitacji. Lecz i tu wkrada sig r62nica: krytyka feministyczna zwraca uwagq na seksistowskie i wynikajqce z oporu establishmentu (8. fizyk6w wysokich energii) zbyt male zainteresowanie badaniem przeplyw6w turbulentnych i niechgd do nieliniowo6ci. Prawdziwie wyzwolicielska nauka,,nie mo2e byi zupehra bez glgbokiej rewizji kanon6w matematyki", gdy2,,ani matematyka, ani logika nie uniknie <skairniutym, co spoleczne"3. Moinatylko snu6 spekulacje, co do jej przyszlej tre6ci, choc pewn4 podpowiedz daje nieliniowa logika teorii system6w roznytych, choc i,jej zrodlo naanasznne jest wyra:inym pietnem kry"ysu p6znokapitalistyczrych stosunk6w produkcji. Teoria katastrof, zo swym dialektycznym naciskiem na gtadko66/nieci4glos6 i metamorfozg/rozwiniqcie, odegra wielka rolq w przyszlej matematyce; zanim jednak bedzie mogla sta6 sie trwab/m narz$ziem postqpowej praxis spolecznej, wiele pracy teoretyczrej pozostaje do " Intelectual Impostures, dz. ayt., s.224. t Tamrp, s.227.

3 Nauka i postmodemizrn 23 wykonania'{. Zapewne centrum prryszlej maternatyki stanie sie teoria chaosu, pozwalaj4ca na glqboki wglqd we wszechobe,cne, aoz tajemnicze, zjawisko nieliniowosci. Lecz musz4 powstai nowe dziedziny teoretyczne, kt6rych my, z nas?a dzisiejsz4 ideologiczn4 Slepot4 nie potrafimy jeszcze sobie wyobrazi6. Twierdzi sie wreszcie, 2e uobecniona w teorii kwantowej grawitacji nauka postnoderniswczrla',jako konstrukt i de-konstrukt spolecmy i historyczny, unikngta nie tylko znowy kartezjanskiego fundamentalizmu, ale mo2e nawet grozy ontoteologii. Trudno uwierzyi, 2e tg sryt4 tak grubymr niimi mistyfikacjp mo2na bylo wzi46 serio. A jed"ak artykul Sokala ul,azat sie nie tylko w c"asopismie naukow5rm, lecz nawet w numerze poswieconym odparciu krytyki antypostnodernistycznej. Mial on zreszt4sw6j dalszy ci4g. Razem z Jeanem Bricmontem Alan Sokal opublikowal troche p6zniej -- w dwu wersjach: francuskiej i angielskiej - ksiqeke Intelectual Imposturess. Zawiera ona tekst slawnego a.tyf.ofu Sokala, komentarz i,,klucz" do niego. o ile jednak Transgressing the Boundaries z,asadnicza byla dowcipn4 i celn4 parodi4 przeciqtrej produkcji postmodernistycznej, to Intelectual Impostures wysuwa pod adresem posfrnodernizmu powazniejszn z-arzuty. wybiera z pism posfinodemist6w fr4gmenty 6wiadcz4ce o nieznajomosci b4dl kompletnym niezrozumieniu pojed i teorii naukowych, na kt6re siq powotuj4. ci autorzy to Jacques Lacan, Julia Kristeva, Luce Irigaray, Bruno Latour, Jean Baudrillard Gilles Deleuze, F6lix Guattari i Paul Virilio. Fragmenty s4 rzeczywiscie ucieszne.l,ecz pojawiajq sie tak2e pewne w4tpliwosci. Pierwsze dotyczl reprezentatywnosci cytowanych autor6w. Ze wzgrefiu na jakie cechy sig tu znalelli? Niejasny styl? czgstotliwos6 cytowari w pismach maj4cych opinie postmodernistyczrych? czy moim w jednej u27tecmej kategorii, lrx6ra nie bylaby spojrzeniem z wysokosci, przy jakiej zacienj4sie wszystkie interesuj4ce r62nice, uj46 dyskursologig Foucaulta, poststrukturalizrn wczesnego Derridy, literacki dekonstrukcjonizn, psychoanaliz4lacana, posfrnodernizm kulturowy Lyotarda i nomadologig Deleuze'a?u cry istrieje jednak kategoria typologicn;a,posonodeminrr"? dlaczego wlasnie Deleuze, Lacan czy Serres, skoro nonsensownie na nauke powotywali sie tak2e inni? Sokal i Bricmont przyanjqb 2e listg nonsensownych cytat6w molna by jeszczebardzn rozsz&rzy6, umieszczaj4c na niej np. Hume'4 comte'a, Engelsa oraz inne znakomitosci filozoficare. Ich jednak interesuje modny i wptywolly wspolczesny pr4d my5lowy, kt6remu wlaiciwe s4 nastqpuj4ce naduzycia inteleltualne: (l) Powolywanie siq na teorie naukowe, o kt6rych nie ma sig najmniejszego a Tamze. s s l'. sokal, J. Bricmont, Intelleeual Imposrures. poslmodern philosopher's Abuse of Science, Profile Books, London " Zob. mnogosd odmian postmodemizmu w: Bogdan Baran, posrmodernlzl,i, lnter Esse, Krak6w 1992.

4 24 Anna SzczQsna pojecia, np. przezstosowanie terminologii naukowej, l<t6rej nnczenia sig nre ma' ' "(2) pizenoszenie bez cienia uzasadnieri poje6 nauk prryrodniczych do humanistyki. (3) Popisywanie sig pozom4 erudycj4 przez bezwstydne uzywanie terminologii specjalistycznej tam, gdzie jest to bez sensu' (4) Operowanit t"ytiz."iit- i zdaniami pozbawion;rmi zrrrcz'ern{ ' isi.qrgurn*t""ja, w kt6rej tak trvorzy iiq analogie miedzy dobrze urasadnio"ymi tjtiutni nauk Scistych a niejasnymi teoriami w humanistyce, aby przy pomocy skompt*owanych formut skryd_siabo$ci tych ostatmch8 - Mara Beller * urtyt ot The Sotai Hom: at tilhom Are We laughing' :qy9' zuje jednak nu "urului4ce podobieristwa- miedzy wykpiwanyng przez Sokala t t t-ni postnodernirty"owtm a wypowiedziami filozofuj4cych fizyk6w. z wielu przyklad6w weimiemy jeden: por6wnujqc cytat z postmodernisty M. Serresa z cytztern z Physic in lriy Generition M. Borna. Senes (w pochwalnych slowach) tak opisuje przeniesiinie przez Regisa Debraya twierdzenia Godla do sfery poliryki: '''n.gi'debrayzastosowallubodkrylmo2liwo6codniesieniadogrupspolecznychwaznegodlaqystem6wsformalizowanychtrrierdzeniaoniezupel. no ci, pokazal ne2" 2e spoleczeristwa mog4 organizowai sig jedynie pod wyruinymwarunkiem,2esqopartenaczymsinnymnizonesame'pozaichdefinicjalubgranic4'samewrcbieniewystarczaj4.okreslatgpodstawejako religjna Twierdzeniem Gtidla dzielo Bergson4 ktorego Ies deux sources de la morale et de la religion dzieli spoleczeristwa na zamkniete i otwarte'?adna,twierdzi, wewnetrzna sp6jnos nie jest grarantowan ptzez zewnstrzne: grupa zarrykasig tylko ltedy, je$li jest otwarta' Swigci' geniusze' bohate-,ry,-*iory cn6t, wszelkiego rodzaju mistrzowie nie niszcz4 insg/tucji - oni je umo2liwiajq'"". Born natomiast, do sfery 2ycia spolecmego i poliryki przenosi zasadg komplementarno6ci:,ifeza<<6wiatlo sklada sie z czqsteb> i anvea <fuiatlo sklada sie z fab> toczyty ze sob4 walkg, p6ki nie 4dlr:rrz,yla ich synteza mechaniki kwantowej ['-'l Oii.ngowiqc nie zastosow# tego do tezy: Liberalizm (lub Kapitalizm)' antytezy: <komunizm>r i nie spodziewa6 si syntezy zamiast pewnego i calkowitego zwycigstwant''tezy? Na poz6r s4tu pewne niesp6jnosci. Idea komplemen' rarnorici sigga jednak glebiej. Ta tela i antyteza przedstawiaja dwie naprawdg t A. Sokul, J. Bricmont,.Intelectual Impostures, dz' oyt', s' 4' 8 Tamze, s. 9. t fffit f"ary', September 1998, s. 33. M. Beller odwoluje siq do anylarlu Sokala, ale teksty boma, kt6ie fitu"^,majq te2 swe odpowiedniki w ksiqzoe Sokala i Briomonta, skad ' biore fragment Serresa. to e.'sotit. J. Briomon! -Ir lelectual Impostures, dz' cyt', s' 170'

5 Nauka i postnodemizm 25 naprawdp uzasadnione, lwz w skrajnej postaci urykluczajqe sig motywacje psychologiczne i se ekonomiczne I...1 Musi istnie6 rclacja t5pu A/. Lr = p midzy zalffesami wolnofij {f i regulacji Lr... Lecz czym jest <stala politycznu> p? Muszg zostawi6 to przyszlej kwantowej teorii spraw ludzkichlr. Czy2 rue s4 to podobieristwa,adziwiajqc,e? Ale to nie wszystko. Fakt z dziedziny edytorstwa, kt6ry odkrywa Mara Beller, niew4tpliwie spodoba sie milo6nikom posbnodernianu: ot62 w zmnym zbiorze artykul6w z mechaniki kwantowej pod redakcjq Johna Wheelera i Wojciecha Zurka nrajduje sig czqsto cytowany przez frzyk0w i filozofow nauki tekst Bohra - odpowiedz z 1935 r. na krytyke Einsteina-Podolskiego-Rosena kopenhaskiej interpretacji mechaniki kwantowej. Jego strony sqjednak pomieszane! M. Beller pisze, in nie slyszala jednak, by ktokolwiek,,uskariat sie, 2e z tekstem Bohra w tym tomie cod jest nie tak. Blad wydaje sig rzadko dostrzegany, mimo 2e pojawia sie w wydaniach w twardej i miekkiej oprawie"l2. Beller zanaje retoryczne pytanie, dlaczego niejasnosci Bohra ogol fizyk6w traktuje z szacunkiern, jako wyraz,,glqbi i subtelno$ci", natomiast niejasnosci posfinodernist6w (np. Derridy) pogardliwie, uwa2aj4c je za belkot. Zapewne, przyrodnicy pisz4c o topologii, twierdzeniu G<idla czy tfnrjri chaosu nie popehiaja tak nonsensownych btqd6w jak humani6ci. Ale przeniesienie struktur i rozwi4- zah z llatsk Scistych do humanistyki powinno byi tak samo traktowane, tnezale2- nie od tego, czyim jest dzielem: albo jako glebokie i masz4c;e, albo jako bt4d - ale wtedy slowa kryryki nalez4sip Akhe drugiej sffonie. Lecz Mara Beller nie ma chyba racji, Symetria nie jest tu zupehra. Kiedy fizyk taki jak Born snuje (nieuprawnione) analogie miedzy zasada komplementarno6ci a poliryk4 chce w ten (nieuprawniony) spos6b zaszczepi polityce racjonalnosi naukorn4. Kiedy postnodernista w rodzaju Deleuze'a czy Serresa posluguje sie analogiafiri naukowymi - sprawa jesttrochq bardziej skomplikowana.z ied,- nej strony bowiem powinien (zgodnie ze swoimi zasadami) nie traktowad ich zupehrie serio lub traktowad je jako szczegolnie dobitne prrejaviy odrzuconej racjonalnosci, ontoteologii, metafizyki obecno$ci czy logocentryzrnu Zachodu. Z drugiej jednak strony - jak wskazuj4 cytaty z Deleuz.e'4 Lacana czy Debraya - nie s4 oni jeszcze na tyle,,lu&zmi przysztymi", by autorytet nauki nie przel<raal sig do ich pism. Bricmont i Sokal swoje intencje kierujqpe wyborem tekst6w wyrazili chyba niezbyt szczqsliwie. Cytowanych autor6w l4czy nie tylko naduzywanie pojg6 naukowych, niewiara w uprzywilejowany poznawczo status nauki, czy niejasno66 tekst6w, ale - przeae wszystkim - skryta zlt.;lrl. wszystkim wyrazna wrogosd do nauki jako pewnej formy myilenia totalizujacego, przyjmujqcego punkt It M Borq Plrysic in My Generation,Pergamorl lnrdon 1956, s. 107 (syt. za M Beller, The Sokal Ho6, dz. cyt., s.29). r2m Beller, The Sokal Hoc, dz. cyt., s. 30.

6 26 Anna Szczqsna widzenia systemu, w przedziwny spos6b polqczona ze skierowanym pod jej adresem moralizatorstwem oraz czyms, co mo2na by naaxtai:,,eschatologi4 negatyvmoici". Sokal i Bricmon! wyrainie nawiq,zuj4c do krytyki Flabermas4 definiuj4,postnodernizn" jako wspolczesny,,irracjonalizrn" -,,aktualny prad intelektualny, charakteryzujqpy sig mniej lub bardziej wyraarym odrzuconiem racjona- Iistycznej tradycji O6wiecenia, a tak2e dyskursem teoretycznym odenvanym od jakiegokolwiek testu empirycn ego oruz relatywiunem poulilwczlm i kulturowym, k16ry traktuje naukg jedynie jako <marracjg>, <<nrio lub jedna, wielu konstrukcji spoleczrych"l3. Zasadzie selekcji tekst6w bardziejednak odpowiadalaby zapewre taka charakterystyka posftnodernizrnu, jak4 daje Jacques Bouveresse:,,Tyrq co upowai:nia do okreflenia mianem,,postmodernist6w" autor6w tak r62nych, jak Denida, Deleuze, Lyotard czy Serres, jest ich wsp6lna wro- 9o$6 (chwilami przechodzqga po prostu w obsesjd wobw wszelkiej my$li o jakim,6 na tyle <zamknigtym> porz4dku",e kdzie on dopuszczal i rodzil rvyl4czllire qozytywned modyfikacje mog4ce uczynid go jeszczs bardziej racjoralnym, oraz ich charakterystyczne upodobanie wszelkich czynnik6w <negatywnycb>, takich jak r62niouanie sig, zanikanie, rozpraszanie vy roq4ltjszczanie atakouanych przazprzrdrfiar{ticrleli <sy$emu> jako irracjonalne tylko z tego powodu, 2e nie mo2na ich u2y6 do ulepszenia rz&zy, kt6re poczytujq oni sobie za sw6j obowiqzek uznawad za naukg, racjonalny sposob zycia lub racjonaln4 organizacj()4. Jest to zatsm irracjonalizrn, kt6ry - jak wskazuje Bouveresse - jest u postmodernist6w subtelniejszy i bardziej skuteczry nii u ich poprzednik6w, gdy2 nie jest on niewiar4 w,,rozum", ale negowaniem jakictrkolwiek godnych uwagi 162- nic mi$rytyrn, co,,racjonalne" i qm, co,,irracjonalne". Wiqze sie z tym druga wqpliwofi. Elementom merytorycznqj dyskusji po- Swiqcone s4 w ksi4zce rozafuly Intermezzo i Epilogue. Lrcz przeciwnikami, zkt6- rymi Sokal i Brisnont podejmujatq bardziej ftfimlnt1dyskusje se nie np. Deleuze, Denida cry Lyotard, ale - pewien nurt w filozofii nauki ryrrodzqpy sig od Poppera i kof,cz4cy makrokonstruktywiznem i,,mocn1an progr:lmem socjologii wiedzy". Sprawia to wrazenie dsnlnrsji obolg wznrszenia ramionami uwagi:,,2 nimi dyskutowad sie nie da". Twierdzi sie zreszt4 czqsto, 2e t* jest, poniewa2 postnodernist6w jako skrajnych inacjonalistow cechuje brak,,rygoru logicanego", ciemny styl i mqha retoryka. A wystarczy nyzee do ich tekst6w, by przekonac sig, 2e bywa inaczej. 13 A. Sokal, J. Bricmont,ln telectual Impostures, dz. oyt., s. L Nie wydaje sig jednak, by makrokonstrukuwistg Bruno Latoua morra bylo zaliazyb do tak rozumianego postnnodernizmlr,: jest on relatywist4 leoz wy sprzeciwia sig tradycji Oswiecenia? '' J. Bouveresse,Rrcjonalnolt i qtnian, pzel. M. Kowalska,,,Literatura na Swiecie" 1988, nr E-9, s. 350.

7 Nauka i postrnodemizrn 27 Sami, w pelvnej mierzn, s4 winni temu nieporozumieniu: gdyby calkiem serio bra6 hasla,,swobodnej gry t kstualnej",,,retorycalej nierozstrzygalno6ci" (Derrida) czy,,paralog,ii (sporu zamiast dialogu)" (Lyotard), argumentacja bytaby chyba rzecrywiscie niemo2liwa. Niektorzy zreszt4podnosz4 niejasnosd - jako oznakg glebi - do poziomu zasad, oskarzajqp o,,oswajanie radykalnych idei'rs kazdego, kf,o chce pisa6 np. o dekonstrukcjinnym niz denidianski jpzykiem. Nie jest to jednak wada wyl4czrie postnodernist6w. Mozna wymiend6 takze kilka innych - choc nie tak juz modnych - prqd6w my$lowyctl w kt6rych z:rwsz.e aajd4 sig,,wyzrawcy", np.,,heideggerysci", wiemie trrymaj1cy sig slownika i metaforyki mistrza. Czym innym jest zai zroanrniala niekiedy w4tpliwosd, czy dwa zbiory termin6w mog4 by6 firnkcjonalnie uznane za r6wnowaine, a c4t"rn innym uznanie tego za zasadq. Ale pisma Derridy, a w ka2dym razie zrakomit4 ich wigkszof6 (choc krytycy zarzrtciltby, ie to stronniczy przyrad), niezaleinie od tez o,,swobodnej grze tekstualnej", cechuje pewien rygor logiczny, sp6jnos6 i zronntiala (o ile zadac sobie trud jej zrozumienia) argumentacja. Mimo 2e sam Derrida odzegnuje siq od metody, dekonstrukcja jest wszak metod4 je$li mo:tra by6 dekonstrukcjonist4 inaczej niz powtarzajqc slowa mistrza lub kilka haset i og6lnik6w. Metoda nie musi byi przeciet zbiorem wyrainie wypowiedzianych regul, rodzajem instrukcji obslugi. Ponadto, jak podkre$laj4 komentatorry uprawiajqpy antymetafiryczr4 metafilozofig, Derrida nie mo2e - jak sam dobrze wie - odrzucid metafizyki organizuj4cych jq poje6, gdy - po pienvsze - nie ma do dyspozycji zadnego innego jqzyka; po drugie - jego pisma tkwi4 bardzo gleboko w tradycji filozofii euro-pejskiej, nale24c do tego jej odlamu, kt6ry mozna M^rac,,odtamem destrukcji"r6. Derrida podchodzi zreszt4z wielk4 pgwage do swej pracy filozoficznej - co wytyka mu sig tez jako niekonsekwencje'7. Mozna powiedziec i tak: to niekonsekwencje sprawiaj4 2e jest tu miejsce na argumenty. Obie zreszt4 strony sporu skonstruowaly sobie,,hipotetyczn4" posta6 przeciwnika, wierz4c na slowo jego przechwalkom. Derridzie zarnrca siq, 2e jego praca.dowodzi,,warunk6w niemoiliwo$ci" przeciwnika, jaki naprawdq nigdy nie isurialts: dyscypliny dla wygody narywanej,,fiio2ofi4", kt6r4 cechuje wiara w i- dee jasne, wyrazre i jednoznaczne i kt6ra wydaje z siebie krystaliczrie przefzyste teksty. A jego teza o braku odrqbnych gatunk6w: filozofii, sztuki i literatury, nie ma tak wstrzqpaj4co rewolucyjnego charakteru, jak sig niekiedy s4rtzi - gdy2 jest to rzeczylvisto3d pismiennictrva europejskiego przynajmniej od czas6w platona. Takze nauka, o jakiej m6wi na przyklad Lyotard, jest konstruktem r6wnie - It Pu gyugi ch. Norris a w l /hat's l(rong with postmodernism. critical rheory md the Ends of Philosophy,,flarvester Wheatsheap"1990. ' " J. Bouverese, Racjonalnoit..., dz. cyl. " Tamhe. Zob. tez Bogdan Banasiak Filozofialar,rcafilozofi, Spacja, Wanzawa t8 J. Bourrerese, Racj-onalnoit..., dz. cyt.

8 Anna Szczqsna,,hipotetycanym," kt6rej podstaw4 s4 skrajnie zinterpretowane konstrukty filozofii naukire. Wolno takin zapytab: czy moina za pomoc4 argumentow drykutowac z Nierzschem (z teksami- iti"t"r"[.go), kt6ry Jest przecie2 ojcem-dyclrowlm frt.tf,tgo potmoaernimtu, "w tyfto prz$46^jego pt":tlt"".lub jo odtzucii? Ze -o-^u _ swiadcz4 teksty, nri. srtrtrtu. chyba 2eby ktos z g6w chcial t*i"l: d'r6, Zrprawdziwy Niet"sctteio ten, kt6ry odrzuca,,rezonerstwo", albo skrzywic,ie r r,i"r*ut i"tn, m6wiqp, 2e podobny argument prz5pomina dowodzenie ruchu,hodr.oit*, idzie natomiast o dow6d jego mo2liwo3ci' Zasadnrczn pytanie, kt6re nalezy ^a*t l"xjednak nieco inne: czy watto? Odpo*edz, jat< saaz*, brznie6 b$zie: to zaleiry. Je6li problemem (niekoniecznie wiecznym), kt6ry nas obchodzi jest kryzys (prawdziwy l-ub dosmemany) zachodniej cywifiacji - to mo2emy dyskuiowac (a mo2e wbrew koncepcji paralogii nu*ipto**lie dialog) z Lyotardem. Jedli obchodzi nas metafilozofia zachodniej kultury - *oo* 'Ayskutowac z Denid4. Jesli obchodzi nas czlowiek oub jego adl"riecie) - to mofumy dyskutowac z Foucaultem. Przejmuj4c sig czym6 ijrr"r"innym - riro2emy podjq,t dygkusje.z Baumanem. Nie warto chyba jednak Ovr-f.oio*ue z filozofiq" $t";;"b kt61e.jej nie obchodza- - mowi4c sloil!" Wu*i notty'ego -,,Otupie tanl tam gdzierue swqdzi"'u. Jesli zechcemy romrraix rf;dem (z tetcstami Freuda) o metodzie naukowej, relatywiznie poznawcrym cry racjonalnosci - otrrymamy odpowiedzi dos! molotonne' Naprawdq prlju*r* tolhzujacego my$lenia jest Zet'a2dzfilozofia musi powiedzied 'vt*a, wszystko, miec w,*i" zistawie-szufladke zkuiaym mo2liwyn tematem lub pi$f.tnrtn (choc niekonieczrie wiecarym), ktor4na z4danie moina wyciqgnqp i poiownae z podobnq z innego zestawu. Aprzecieinie naprawia siq komputera wal4c weri zardzewiatym nrlotkiem i trudno mied pretensje do tr4bki, 2e nie da sie na ni4 nawlec nitki. ft62 wydaje sig, i:e Sokal i Bricmont slusznie dyskutujq z filozofi4 ktorej prr.a*iot"tn t"if.f":ilrrt nauk4 ame zfilozofi4 dla kt6rej nauka stanowi prz36. miot jednak drugoizedny. Posfinodernisci (Lyotard) wskazuj4 wprawdzie ctasami na analogie *r*nv"rt rcmi4zai z Em, do czego doszla filozofia nauki na drodze Popper-Latoui: relatywizm, niewsp6hniernos6 itd., sq. to jednak do!6 dar.ri. *"r"gie2r. I nie to ich,,,sw9dzi". Postnodernian swqdzi natomiast filozofow nauki,l to chyba dlatego, Zi w niekt6rych jego rozwiq,zaniach widzq cief swej -Sokala karykatury. i Bricmonta najbardziej swqdz4 natomiast ideologiczrre konsekwencje postnoderniznu. Ju2 Habermas zarnscal postnodernistom konserwatymr' Zatt Zob. Pawel Zeidler, Sp6r o wartoilci pozttctr cze doby postmodernimu, w: Oblicza postmoderrry,pod red. enny Zeiater-Janiszewskiej, Warszawa 1992' s' 63'7l' ' 20 W tymprzypudkujednak-kogos,nie siebie' 2t Zob. P. Zeidler, Sp6r o wartoici..'' dz. cyt'

9 Nauka i postnodemizrn 29 rzut ten powtarza m.in. Ch. Norris (sam zwolennik posftnodendznu), althusserysta Terry Eagleton22 oraz L Bouveresse. Dla tego ostatniego,przelom" postmodernistyczry jest dzialaniem, jakiego wzotzr,c daj4 mniejszo6ci, k6rym obce s4 jakiekolwiek wahania i wqtpliwosci, *"glqd na prawdopodobieristwo i zasadno6c.,,postepowanie awangardzist6w, ktorzy systematyczrie powoluj4 sig na naukp, racjonalnos6 lub filozofig przyszlosci", ich odwolywanie sig do tego, co,,przyszle i niewyrazalne" -,,[...] leczy w sobie na ogc* nszczycielska aktywnosi i pospieszne przynaglanie kleski tego, co tak cry imczej chyli sig do upadku z niestychan4 wprost bierno6ciq kt6rej wyrazem jest przedwczesnaprobata nie daj4cych sie opisad ani wyobrazif rzeczy, przychodz4cych jakoby wla$nie na Swiat"23. (Jak kwantowa grawitacja, nowa matematyka czy,pieliniowa logika teorii system6w roznytych", kt6r4 wymy$la Sokal). Jest to irracjonalizm, kt6ry przypisuje uhistorycznionemu rozumowi nieskoriczon4 gigtkosd: dzisiejsza,,irracjonalnosd" jest niewyobrazaln4 racjonalno6ci4 dnia jutrzejszego. Od owego niedbalego, chaotycarego, a zara?&m przynaglaj4cego stosunku do przyszlo$ci nie jest wolny nawet Rotty, dla kt6rego postnodernimt wiqze sig z pluralizrnem epistemologicmym i jest otwarciem na antytotalitarne, liberalne warto ci cywilizacji zachodniej:,fiapiptdziesi4t lat nikt nie bedzie chcial stuchad Glosu Bytu ani rozklada6 tekst6w na czynniki pienrsze, ale te2 nikt nie bqdzie bral na serio rozr62nienia na naukg filozofig i vtukg, krytykonanego przez Heideggera i Denide t...1 <<Rozum>> zawsze bywal definiowany na nowo w taki spos6b, aby udzielii satysfakcjirracj onalistom poprzedniej generacji" 24. Moie zatem Sokal i Bricmont wta6ciwie jednak ujeli to, co ich trapi, m6wiqc o,,odrzuceniu tradycji O6wiecenia". Niekoniecznie jednak,,racjonalistycznej", lecz raczej tej, jakiej miano nadaje Kant w Co to jest Ofwiecenie. Je3li tak, to nie chodzi tu jednak o naukq, a oni nie przemawiajqjako fizycy. Science and postmodernism; the case of a certain provocation The essay questions the claim made by Alan Sokal and Jean Bricmont that ludicrous references to science made by some postnodemists reflect on tlrc cog ncy ofthe e,ntire mental formation knoum as posunodemism. Their intimation is dubious, in the author's view, because (l) the fallacious use of scientific concepts 11 t rt y Eagleton, I lu zj e po s tm o d e rni zmr, Spaoj a, Warszawa I 998. " J. Bouvere se, Racj onalno 3 i..., dz. cyt., s o R. Rorly, Signpost Along the Way that Reason Went,,J.orrdonReview of Boks", gnrdnia 1984, s. 5 (cyt.n J. Bouveresse,Racjonalnoit...,dz. oyt., s ).

10 30 Anna SzczEsna and theories in the humanities has been undertaken by various thinkers, not only postnodernists, and (2) science as such is not important to postnodemists. Consequently the author identifies the criticism by Sokal and Bricmont as an ideological attack.

Wprowadzenie. D. Wade Hands. Economic methodology is dead long live economic methodology: thirteen theses on the new economic methodology

Wprowadzenie. D. Wade Hands. Economic methodology is dead long live economic methodology: thirteen theses on the new economic methodology Economic methodology is dead long live economic methodology: thirteen theses on the new economic methodology D. Wade Hands Dominik Komar Wprowadzenie Sukces intensyfikacja badań na polu metodologicznym

Bardziej szczegółowo

Ku wolności jako odpowiedzialności

Ku wolności jako odpowiedzialności Marcin Kilanowski Ku wolności jako odpowiedzialności Dewey, Rorty, Habermas o nowej jakości w demokracji Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Toruń 2013 Spis treści Od Autora 11 Wstęp 13

Bardziej szczegółowo

Ł Ę Ę Ł I42 MAŁGORZATA LISECKA Ejchenbaum okrela mianem,,pozol1l" czy te,,iluzji narracji mowionej", quasi-gawdziarskiej i quasi-improwizowanej. Opowiecjednej nocy zostaa ponadto, jak ju wspomniano, wyrezyserowana

Bardziej szczegółowo

FIZYKA A NAUKI SPOŁECZNE KILKA PROBLEMÓW DO WYJAŚNIENIA

FIZYKA A NAUKI SPOŁECZNE KILKA PROBLEMÓW DO WYJAŚNIENIA Prof. UEK dr hab. Czesław Mesjasz Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie mesjaszc@ae.krakow.pl FIZYKA A NAUKI SPOŁECZNE KILKA PROBLEMÓW DO WYJAŚNIENIA Interdyscyplinarne Seminarium: Matematyka i fizyka w socjologii

Bardziej szczegółowo

Michał Kruszelnicki. Drogi francuskiej heterologii

Michał Kruszelnicki. Drogi francuskiej heterologii Michał Kruszelnicki Drogi francuskiej heterologii Spis treści Wstęp 11 Część I Tło historyczne i filozoficzne podłoże heterologii Rozdział 1 Tło historyczne i społeczno -polityczne 21 Wprowadzenie........................................

Bardziej szczegółowo

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa 2011-10-01 Tematyka wykładu 1 Arystoteles - filozof systematyczny 2 3 4 Różnice w metodzie uprawiania nauki Krytyka platońskiej teorii idei Podział

Bardziej szczegółowo

Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI

Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI Filozofia INFORMATYKA Metodologia Wykład 1. Wprowadzenie. Filozofia, metodologia, informatyka Czym jest FILOZOFIA? (objaśnienie ogólne) Filozofią nazywa się

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD I CZYM JEST ARGUMENTACJA PRAWNICZA?

WYKŁAD I CZYM JEST ARGUMENTACJA PRAWNICZA? WYKŁAD I CZYM JEST ARGUMENTACJA PRAWNICZA? 1 TEKST PRAWNY ROZUMIENIE INTERPRETACJA/WYKŁADNIA UZASADNIENIE/ARGUMENTACJA PRAWO ZASTOSOWANIE UZASADNIENIE/ARGUMENTACJA 2 I. Spór o metody prawnicze XIX w. 1.

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA. Studia stacjonarne

FILOZOFIA. Studia stacjonarne FILOZOFIA Studia stacjonarne I stopnia Studia filozoficzne I stopnia na kierunku filozofia prowadzone są w ramach dwóch specjalności: Filozofia teoretyczna Kognitywistyka Studia na każdej specjalności

Bardziej szczegółowo

KRZYSZTOF WÓJTOWICZ Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego

KRZYSZTOF WÓJTOWICZ Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego KRZYSZTOF WÓJTOWICZ Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego wojtow@uw.edu.pl 1 2 1. SFORMUŁOWANIE PROBLEMU Czy są empiryczne aspekty dowodów matematycznych? Jeśli tak to jakie stanowisko filozoficzne

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Jacek Czaputowicz - Teorie stosunków międzynarodowych. Wprowadzenie 11

Księgarnia PWN: Jacek Czaputowicz - Teorie stosunków międzynarodowych. Wprowadzenie 11 Księgarnia PWN: Jacek Czaputowicz - Teorie stosunków międzynarodowych Wprowadzenie 11 1. Teoretyczne podejście do stosunków międzynarodowych 21 1.1. Stosunki międzynarodowe jako dyscyplina naukowa 22 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna.

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. 2011-10-01 Plan wykładu 1 Filozofia średniowieczna a starożytna 2 3 Ogólna charakterystyka filozofii średniowiecznej Ogólna charakterystyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei

Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei 2010-10-01 Tematyka wykładu 1 Metafora jaskini 2 Świat materialny - świat pozoru Świat idei - świat prawdziwy Relacja między światem idei i światem

Bardziej szczegółowo

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH i mim III i u III mii mu mu mu mu im im A/521476 Jacek Czaputowicz TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH Krytyka i systematyzacja WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 2008 lis treści irowadzenie 11 Teoretyczne

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 1 do uchwały nr 445/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta I stopień

Bardziej szczegółowo

A = n. 2. Ka»dy podzbiór zbioru sko«czonego jest zbiorem sko«czonym. Dowody tych twierdze«(elementarne, lecz nieco nu» ce) pominiemy.

A = n. 2. Ka»dy podzbiór zbioru sko«czonego jest zbiorem sko«czonym. Dowody tych twierdze«(elementarne, lecz nieco nu» ce) pominiemy. Logika i teoria mnogo±ci, konspekt wykªad 12 Teoria mocy, cz ± II Def. 12.1 Ka»demu zbiorowi X przyporz dkowujemy oznaczany symbolem X obiekt zwany liczb kardynaln (lub moc zbioru X) w taki sposób,»e ta

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Seminarium dyplomowe. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska

Załącznik Nr 1 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Seminarium dyplomowe. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska KARTA PRZEDMIOTU Załącznik Nr 1 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Seminarium dyplomowe 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: rok

Bardziej szczegółowo

JAKIEGO RODZAJU NAUKĄ JEST

JAKIEGO RODZAJU NAUKĄ JEST JAKIEGO RODZAJU NAUKĄ JEST INFORMATYKA? Computer Science czy Informatyka? Computer Science czy Informatyka? RACZEJ COMPUTER SCIENCE bo: dziedzina ta zaistniała na dobre wraz z wynalezieniem komputerów

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa

Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa 2010-10-01 Tematyka wykładu 1 Arystoteles - filozof systematyczny 2 3 4 Podział nauk Arystoteles podzielił wszystkie dyscypliny wiedzy na trzy grupy:

Bardziej szczegółowo

Gilsonowska metoda historii filozofii. Artur Andrzejuk

Gilsonowska metoda historii filozofii. Artur Andrzejuk Gilsonowska metoda historii filozofii Artur Andrzejuk PLAN 1. Gilsonowska koncepcja historii filozofii jako podstawa jej metodologii 2. Charakterystyka warsztatu historyka filozofii na różnych etapach

Bardziej szczegółowo

^/t (ou [^^ncrfr"r. Stowarzyszerie. llntervrrencji Erannnej. Minister pracy i polityki spolecznei

^/t (ou [^^ncrfrr. Stowarzyszerie. llntervrrencji Erannnej. Minister pracy i polityki spolecznei Stowarzyszerie llntervrrencji Erannnej ol/os/20l4/pm Ul. Siedmiogrodzka 5 lok. 51 0L-204 Warszawa tel./fax. $ a8) 22 621 51 6s www.interwencjaprawna. pl Warszawa, 2O ma)a2014 r. Szanowny Pan Wfadyslaw

Bardziej szczegółowo

Ksiądz Profesor Mieczysław Lubański : bibliografia (1994-2004). Studia Philosophiae Christianae 40/2, 9-12

Ksiądz Profesor Mieczysław Lubański : bibliografia (1994-2004). Studia Philosophiae Christianae 40/2, 9-12 Ksiądz Profesor Mieczysław Lubański : bibliografia (1994-2004). Studia Philosophiae Christianae 40/2, 9-12 2004 Studia P h ilosophiae C h ristianae U K SW 40(2004)2 KSIĄDZ PROFESOR MIECZYSŁAW LUBAŃSKI

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA FILOZOFICZNE W NAUCE. Materiały z konwersatoriów interdyscyplinarnych. Nauka Wiara VIII WYDZIAŁ FILOZOFII PAPIESKIEJ AKADEMII TEOLOGICZNEJ

ZAGADNIENIA FILOZOFICZNE W NAUCE. Materiały z konwersatoriów interdyscyplinarnych. Nauka Wiara VIII WYDZIAŁ FILOZOFII PAPIESKIEJ AKADEMII TEOLOGICZNEJ ZAGADNIENIA FILOZOFICZNE W NAUCE Materiały z konwersatoriów interdyscyplinarnych Nauka Wiara VIII WYDZIAŁ FILOZOFII PAPIESKIEJ AKADEMII TEOLOGICZNEJ Kraków 1986 PHILOSOPHY IN SCIENCE Proceedings of the

Bardziej szczegółowo

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO (według Mieczysława Gogacza) Plan i cel prezentacji PLAN 1. Odróżnianie pytań badawczych od odpowiedzi 2. Analiza pytań badawczych 3. Analiza odpowiedzi 4. Precyzowanie

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2 Spis treści Część I TEORIE WYCHOWANIA Wstęp (Bogusław Śliwerski) 12 Rozdział 1. Istota i przedmiot badań teorii wychowania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM

DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM Anna Golicz Wydawnictwo WAM Kraków 2010 Wydawnictwo WAM, 2010 Korekta Aleksandra Małysiak Projekt okładki, opracowanie graficzne i zdjęcia Andrzej

Bardziej szczegółowo

Modele i teorie w kosmologii współczesnej przykładem efektywnego wyjaśniania w nauce

Modele i teorie w kosmologii współczesnej przykładem efektywnego wyjaśniania w nauce Modele i teorie w kosmologii współczesnej przykładem efektywnego wyjaśniania w nauce ks. Paweł Tambor Wydział Filozofii, Katedra Fizyki Teoretycznej Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Przyrodoznawstwo

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Pedagogika... (Nazwa kierunku studiów)

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Pedagogika... (Nazwa kierunku studiów) Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Pedagogika... (Nazwa kierunku studiów) studia pierwszego stopnia Rok: I Przedmiot: Retoryka Rhetoric Semestr: II Rodzaje zajęć i liczba godzin: Studia stacjonarne Studia

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia Wydział: Zarządzanie i Finanse Nazwa kierunku kształcenia: Finanse i Rachunkowość Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Wojciech Słomski Poziom studiów (I lub II stopnia): I stopnia Tryb

Bardziej szczegółowo

============================================================================

============================================================================ Problem ze starymi drkarkami Posnet Autor: hexen30-2013/01/02 22:49 Je li kto siê nie zetkn±³, to zapewne spotka siê niebawem z problemem b³êdu "roku 2013" w starych drukarkach fiskalnych Posnetu, oczywi

Bardziej szczegółowo

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda GWSP Filozofia z aksjologią dr Mieczysław Juda GIGI Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm Hume a Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm

Bardziej szczegółowo

Przypomnienie najważniejszych pojęć z baz danych. Co to jest baza danych?

Przypomnienie najważniejszych pojęć z baz danych. Co to jest baza danych? Przypomnienie najważniejszych pojęć z baz danych. Co to jest baza danych? 1 Podstawowe pojęcia: 2 3 4 5 Dana (ang.data) najmniejsza, elementarna jednostka informacji o obiekcie będąca przedmiotem przetwarzania

Bardziej szczegółowo

l.wiek nauczyciela. 2.Imie, nazrvisko... 3.Czy mitrl iaktl$ rodzine?? 4.Opinia inn,vch nauczycieli o denacie

l.wiek nauczyciela. 2.Imie, nazrvisko... 3.Czy mitrl iaktl$ rodzine?? 4.Opinia inn,vch nauczycieli o denacie Morderstwo naucryciela W toalecie szkolnej znaleziono zwrqzane zwloki nauczyciela.przyczyn4zgonu bylo najprawdopodobniej wykrwawienie. Na ciele ofiary jest masa ran cigtych,znajdulqsie na nim licine siniaki,

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Kultura nowoczesna i ponowoczesna. Humanistyczny. Filologii Polskiej i Kulturoznawstwa. Kulturoznawstwo.

OPIS PRZEDMIOTU. Kultura nowoczesna i ponowoczesna. Humanistyczny. Filologii Polskiej i Kulturoznawstwa. Kulturoznawstwo. Załącznik Nr 1.11 pieczątka jednostki organizacyjnej OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓ ERYFIKACJI EFEKTÓ KSZTAŁCENIA CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Nazwa

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5. kierunkowe efekty kształceniaopis

Załącznik nr 5. kierunkowe efekty kształceniaopis Załącznik nr 5. Odniesienie kierunkowych efektów kształcenia do obszarowych efektów kształcenia dla obszaru lub obszarów kształcenia przyporządkowanych temu kierunkowi Nazwa kierunku studiów: Interdyscyplinarne

Bardziej szczegółowo

KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA

KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA Nazwa modułu/przedmiotu ANTROPOSFERA I IKONOSFERA KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA Kod EA_K_1.4_002 Kierunek studiów Profil (ogólnoakademicki, praktyczny) Rok / Semestr EDUKACJA ARTYSTYCZNA ogólnoakademcki

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE FILOZOFII I ETYKI

STUDIA PODYPLOMOWE FILOZOFII I ETYKI Załącznik nr 1 do Uchwały nr /2012 Senatu UKSW z dnia 25 września 2012 r. STUDIA PODYPLOMOWE FILOZOFII I ETYKI Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Nazwa kierunku studiów

Bardziej szczegółowo

ś ń ś ń ś ż ć ś Ó ż Ó ś Ś ś ż Ś ś Ś ś Ś Ś ń ś Ś ś ś ść ś ź ść śó ć ż Ś ś ś ść ż Ó ś Ó ć ć ż ż ś Ś ś ś Ó ć ż ź ś ć ż Ą ć Ł ś ś ś ś ź ż Ź ż ś ś ś ś ż ż ś ń ź ć ś Ó ń ż ń ń ć ć ń ć Ł ś ń ś ś ż ż ś ź ź ś Ó

Bardziej szczegółowo

ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ

ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO RZESZÓW 2011 Recenzował prof. dr hab. TADEUSZ BUKSIŃSKI Opracowanie redakcyjne

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. konwersatoria 16 zaliczenie z oceną

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. konwersatoria 16 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Prawo Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Opiekun: prof. dr hab. Stanisław Stadniczeńko Poziom studiów (I lub II stopnia): Jednolite magisterskie

Bardziej szczegółowo

Granice polityczności

Granice polityczności SUB Hamburg A/528398 Pawet Dybel, Szymon Wróbel Granice polityczności Od polityki emancypacji do polityki życia I N S T Y T U T F I L O Z O F I I I S O C J O L O G I I P O L S K I E J A K A D E M I I N

Bardziej szczegółowo

UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA

UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA ARGUMENTY PRZECIW ISTNIENIU BOGA ARGUMENTY ATEISTYCZNE 1 1. Argument z istnienia zła. (Argument ten jest jedynym, który ateiści przedstawiają jako

Bardziej szczegółowo

Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników

Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników Opinie o naszych szkoleniach: Agnieszka Sz. Wrocław: Ciekawie ujęty temat, świetna atmosfera, dużo praktycznych ćwiczeń, otwartość trenera, super

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2.

Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2. Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2. Artur Machlarz 2011-10-01 Plan wykładu 1 Czym według Platona jest wiedza prawdziwa i jak ją osiągnąć? 2 3 Protagoras - człowiek jest miarą wszechrzeczy...

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA KOLOKWIA

ZAGADNIENIA NA KOLOKWIA ZAGADNIENIA NA KOLOKWIA RACJONALIZM XVII WIEKU [COPLESTON] A. KARTEZJUSZ: 1. metoda matematyczna i) cel metody ii) 4 reguły iii) na czym polega matematyczność metody 2. wątpienie metodyczne i) cel wątpienia

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych

Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych 2011-10-01 Plan wykładu 1 Klasyczny podział dyscyplin filozoficznych 2 Podział dyscyplin filozoficznych Klasyczny podział dyscyplin filozoficznych:

Bardziej szczegółowo

2 ), S t r o n a 1 z 1 1

2 ), S t r o n a 1 z 1 1 Z a k r e s c z y n n o c i s p r z» t a n i a Z a ł» c z n i k n r 1 d o w z o r u u m o w y s t a n o w i» c e g o z a ł» c z n i k n r 5 d o S p e c y f i k a c j i I s t o t n y c h W a r u n k ó w

Bardziej szczegółowo

Trochę historii filozofii

Trochę historii filozofii Natura, a jej rozumienie we współczesnej nauce Janusz Mączka Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Ośrodek Badań Interdyscyplinarnych Wydział Filozoficzny Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI I. WPROWADZENIE - FILOZOFIA JAKO TYP POZNANIA. 1. Człowiek poznający Poznanie naukowe... 16

SPIS TREŚCI I. WPROWADZENIE - FILOZOFIA JAKO TYP POZNANIA. 1. Człowiek poznający Poznanie naukowe... 16 SPIS TREŚCI P r z e d m o w a... 5 P r z e d m o w a do d r u g i e g o w y d a n i a... 7 P r z e d m o w a do t r z e c i e g o w y d a n i a... 9 P r z e d m o w a do c z w a r t e g o w y d a n i a...

Bardziej szczegółowo

WIEDZA zna na poziomie podstawowym co najmniej jeden pakiet oprogramowania, służący do obliczeń symbolicznych

WIEDZA zna na poziomie podstawowym co najmniej jeden pakiet oprogramowania, służący do obliczeń symbolicznych Przedmiot: Narzędzia i metody technologii informacyjnej Rok/Semestr: 1/1 Liczba godzin zajęć: 30 LA ECTS: 3 Forma zaliczenia: ZO Liczba stron dokumentu: 1 K_W09 zna na poziomie podstawowym co najmniej

Bardziej szczegółowo

Podstawy matematyki a mechanika kwantowa

Podstawy matematyki a mechanika kwantowa Podstawy matematyki a mechanika kwantowa Paweł Klimasara Uniwersytet Śląski 9 maja 2015 Paweł Klimasara (Uniwersytet Śląski) Podstawy matematyki a mechanika kwantowa 9 maja 2015 1 / 12 PLAN PREZENTACJI

Bardziej szczegółowo

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Główne zagadnienia Kiedy porównujemy badania ilościowe i jakościowe, znajdujemy głownie róŝne rozłoŝenie akcentów między

Bardziej szczegółowo

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy Marta Grodner Społeczny kontekst nauki Socjologia wiedzy SOCJOLOGIA WIEDZY Zajmuje się związkami wiedzy z bazą społeczną. Wiązana często z marksizmem : społeczne źródła wiedzy uważa się za powiązane ze

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z filozofii poziom podstawowy Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów A. Zenon z Kition

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ROSYJSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ROSYJSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ROSYJSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZAAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZAANIA OTWARTE Zadanie 1. Przetwarzanie tekstu (0,5 pkt) 1.1. туристов 1.2.

Bardziej szczegółowo

Zarz dzanie rm. Zasada 2: samoorganizuj ce si zespoªy. Piotr Fulma«ski. March 17, 2015

Zarz dzanie rm. Zasada 2: samoorganizuj ce si zespoªy. Piotr Fulma«ski. March 17, 2015 Zarz dzanie rm Zasada 2: samoorganizuj ce si zespoªy Piotr Fulma«ski Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki, Pa«stwowa Wy»sza Szkoªa Zawodowa w Pªocku, Polska March 17, 2015 Table of contents Ludzie

Bardziej szczegółowo

t. Zasady wyboru instytucji szkoleniowych maj4 na celu wyb6r instytucji szkoleniowej w

t. Zasady wyboru instytucji szkoleniowych maj4 na celu wyb6r instytucji szkoleniowej w ZASADY WYBORU INSTYTUCJI SZKOLENIOWYCH DO PRZEPROWADZANIA SZKOLEN DLABEZROBOTNYCH I INNYCH 0568 UPRAWNIONYCH $1 Niniejsze zasady stosowane sqprzy dokonywaniu wyboru instytucji szkoleniowych, kt6rym zostanie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Jak przekonywać innych do swoich racji? Dr Witold Szumowski Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 3 listopada 2014r. Plan dzisiejszych zajęć Istota przekonywania Wywieranie

Bardziej szczegółowo

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji Ida Kurcz Psychologia języka i komunikacji Spis treœci PRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO............................... 9 ROZDZIA I. PSYCHOLOGIA JÊZYKA A PSYCHOLINGWISTYKA I SOCJOLINGWISTYKA. UWAGI WSTÊPNE..................

Bardziej szczegółowo

Aktualne informacje pomocne w pełnieniu funkcji opiekuna stażu

Aktualne informacje pomocne w pełnieniu funkcji opiekuna stażu Awans zawodowy nauczycieli VERLAG DASHÖFER Jaros³aw Kordziñski PRAKTYCZNE INFORMACJE DLA OPIEKUNA STAŻU Aktualne informacje pomocne w pełnieniu funkcji opiekuna stażu Copyright 2006 ISBN 83-88-285-22-X

Bardziej szczegółowo

Hermeneutyczne koncepcje człowieka

Hermeneutyczne koncepcje człowieka Hermeneutyczne koncepcje człowieka Włodzimierz Lorenc Hermeneutyczne koncepcje człowieka w kręgu inspiracji Heideggerowskich Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2003 Redakcja i korekta: Piotr Piber Projekt

Bardziej szczegółowo

TWIERDZENIEGÖDLAIFILOZOFIA

TWIERDZENIEGÖDLAIFILOZOFIA RECENZJE Zagadnienia Filozoficzne w Nauce XXXIV / 2004, s. 137 140 Krzysztof WÓJTOWICZ TWIERDZENIEGÖDLAIFILOZOFIA Stanisław Krajewski, Twierdzenie Gödla i jego filozoficzne interpretacje. Od mechanicyzmu

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO- LITERACKIEGO

PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO- LITERACKIEGO PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO- LITERACKIEGO Na rok 2010 PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO-LITERACKIEGO Na rok 2010 Prowadzący: Anna Madej-Henclik Anna Kroplewska Karolina Święcichowska Hanna Bulas-Januszewska

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa dla Miasta Duszniki Zdrój na lata 2009 2014 Opracowała: Anna Podhalicz 1 Duszniki Zdrój 2008 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Podstawa prawna......

Bardziej szczegółowo

PLAN STUDIÓW STACJONARNYCH PIERWSZEGO STOPNIA

PLAN STUDIÓW STACJONARNYCH PIERWSZEGO STOPNIA MATEMATYKA STOSOANA PLAN STUDIÓ STACJONARNYCH PIERSZEGO STOPNIA semestr: 1. w grupach 14.4- -060 prowadzenie do psychologii 15 15 30 2 S-PP/OH 11.1- -810 stęp do logiki i teorii mnogości 30 30 60 1 8 P1

Bardziej szczegółowo

Naukoznawstwo. Michał Lipnicki Zakład Logiki Stosowanej UAM Michał Lipnicki Naukoznawstwo 1

Naukoznawstwo. Michał Lipnicki Zakład Logiki Stosowanej UAM Michał Lipnicki Naukoznawstwo 1 Naukoznawstwo Michał Lipnicki Zakład Logiki Stosowanej UAM michal.lipnicki@amu.edu.pl Michał Lipnicki Naukoznawstwo 1 Plan na dziś Dzisiaj zajmiemy się zagadnieniem podziału wiedzy naukowej na poszczególne

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY

FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 015/016 FORMUŁA OD 015 ( NOWA MATURA ) FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ MFI-R1 MAJ 016 Uwaga: akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Zachowania organizacyjne - opis przedmiotu

Zachowania organizacyjne - opis przedmiotu Zachowania organizacyjne - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Zachowania organizacyjne Kod przedmiotu 14.4-WP-PSChP-ZO Wydział Kierunek Wydział Pedagogiki, Psychologii i Socjologii Psychologia

Bardziej szczegółowo

Wykład monograficzny: Filozofia techniki Kod przedmiotu

Wykład monograficzny: Filozofia techniki Kod przedmiotu monograficzny: Filozofia techniki - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu monograficzny: Filozofia techniki Kod przedmiotu 08.1-WH-FP-WMFT-S16 Wydział Kierunek Wydział Humanistyczny Filozofia

Bardziej szczegółowo

Termin s t e r e o t y p pochodzi z języka greckiego, gdzie stereós oznacza stężały, twardy, Stereotyp

Termin s t e r e o t y p pochodzi z języka greckiego, gdzie stereós oznacza stężały, twardy, Stereotyp 1.4.2 Stereotypy Stereotypy Termin s t e r e o t y p pochodzi z języka greckiego, gdzie stereós oznacza stężały, twardy, a typos wzorzec, odcisk. Początkowo pojęciem tym określano kopię pierwotnej formy

Bardziej szczegółowo

Rozdział 6. Magiczna moc

Rozdział 6. Magiczna moc Rozdział 6 Magiczna moc Złoty Ptak potrząsnął złocistymi piórami i powiedział: Dam ci czarodziejską moc w zamian za twój czarny parasol. Parasol?! zawołał Hieronim. Mój czarny parasol?! Nigdy! Wiatr zaświstał

Bardziej szczegółowo

Problemy filozofii - opis przedmiotu

Problemy filozofii - opis przedmiotu Problemy filozofii - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Problemy filozofii Kod przedmiotu 08.1-WH-FP-PF-S16 Wydział Kierunek Wydział Humanistyczny Filozofia Profil ogólnoakademicki Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

Ochrona Środowiska I stopień

Ochrona Środowiska I stopień Załącznik nr 4 do Uchwały nr 49/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. Ochrona Środowiska I stopień Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Ochrona Środowiska

Bardziej szczegółowo

Polacy o Olimpiadzie zimowej w Zakopanem

Polacy o Olimpiadzie zimowej w Zakopanem Polacy o Olimpiadzie zimowej w Zakopanem Dwie trzecie spoleczenstwa (64%) uwaza, ze Polska powinna starac sie o zorganizowanie Olimpiady zimowej w Zakopanem w roku 2006. Powszechnie dostrzegane sa skutki

Bardziej szczegółowo

Kto to zrobi? Co jest do tego potrzebne?

Kto to zrobi? Co jest do tego potrzebne? USTALANIE ZASAD PRACY W ZESPOLE 1. Kto będzie naszym liderem/przewodniczącym zespołu?... 2. Jak podzielimy odpowiedzialność za realizację zadań?... 3. jak będziemy podejmować decyzje?... 4. W jaki sposób

Bardziej szczegółowo

O badaniach nad SZTUCZNĄ INTELIGENCJĄ

O badaniach nad SZTUCZNĄ INTELIGENCJĄ O badaniach nad SZTUCZNĄ INTELIGENCJĄ Jak określa się inteligencję naturalną? Jak określa się inteligencję naturalną? Inteligencja wg psychologów to: Przyrodzona, choć rozwijana w toku dojrzewania i uczenia

Bardziej szczegółowo

LITERATURA PODSTAWOWA Dla osób przystępujących do egzaminu kierunkowego z pedagogiki (przed obroną pracy doktorskiej)

LITERATURA PODSTAWOWA Dla osób przystępujących do egzaminu kierunkowego z pedagogiki (przed obroną pracy doktorskiej) LITERATURA PODSTAWOWA Dla osób przystępujących do egzaminu kierunkowego z pedagogiki (przed obroną pracy doktorskiej) 1. Callo, Ch., (2006). Modele wychowania, w: Pedagogika. Podstawy nauk o wychowaniu,

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Gdyńskim Ośrodkiem Sportu i Rekreacji jednostką budżetową Zamawiającym Wykonawcą

Gdyńskim Ośrodkiem Sportu i Rekreacji jednostką budżetową Zamawiającym Wykonawcą W Z Ó R U M O W Y n r 1 4 k J Bk 2 0 Z a ł» c z n i k n r 5 z a w a r t a w G d y n i w d n i u 1 4 ro ku p o m i 2 0d z y G d y s k i m O r o d k i e m S p o r t u i R e k r e a c j ei d n o s t k» b

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: Praktyczne aspekty literaturoznawstwa 2. Kod przedmiotu: FA-7 3. Okres ważności karty: 2015-2018 4. Forma kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Wydział Humanistyczny

Wydział Humanistyczny Wydział Humanistyczny W badaniu wzięło udział 343 absolwentów (obrona pracy w roku 212) Kierunki: Administracja 62 osób Filozofia 31 osób Historia 6 osoby Politologia 8 osób Socjologia 36 osób Stosunki

Bardziej szczegółowo

Sylabus. Kod przedmiotu:

Sylabus. Kod przedmiotu: Sylabus Nazwa Przedmiotu: TEORIA POZNANIA Kod przedmiotu: Typ przedmiotu: obowiązkowy Poziom przedmiotu: zaawansowany rok studiów, semestr: rok I i II, semestr i (rok akad. 009/010, 010/011) Liczba punktów

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

Dobro w czasach postmoderny

Dobro w czasach postmoderny Ks. Ryszard Skowronek Dobro w czasach postmoderny Etyka postmodernizmu a nauczanie moralne Jana Pawła II Księgarnia św. Jacka Katowice 2007 SPIS TREŚCI Contents... 9 Wstęp... 11 Rozdział 1. POSTMODERNIZM

Bardziej szczegółowo

Zarzqdzenie Nr OR.0'152-6/07 W6jta Gminy Domaszowice z dnia 11 wrze6nia 2007 roku

Zarzqdzenie Nr OR.0'152-6/07 W6jta Gminy Domaszowice z dnia 11 wrze6nia 2007 roku Zarzqdzenie Nr OR.0'152-6/07 W6jta Gminy Domaszowice z dnia 11 wrze6nia 2007 roku w sprawie: wprowadzenia regulaminu przeprowadzania okresowej oceny kwalifikacyjnej pracownik6w samorz4dowych zatrudnionych

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii.

Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii. Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii. historiozofia DZIEJÓW FILOZOFIA nauka filozoficzna o ostatecznych czynnikach sprawczych, istocie i sensie ludzkich dziejów jako całości, zw. także

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

Szkoła austriacka w ekonomii

Szkoła austriacka w ekonomii Szkoła austriacka w ekonomii Ekonomia głównego nurtu a ekonomia heterodoksyjna (instytucjonalizm, szkoła historyczna itp.) Istnieje od końca XIX wieku do dziś Założyciel Carl Menger (1840-1921) Ważni przedstawiciele:

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy Efekty kształcenia dla kierunku studiów FIZYKA - studia II stopnia, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych Kierunek studiów fizyka należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

i.cr,*;, L?i-=fi *";Tinriir* E

i.cr,*;, L?i-=fi *;Tinriir* E \9lr?/WL i.cr,*;, L?i-=fi *";Tinriir* E Warszawa, 15 paidzier\ika 0 lr. Wg rozdzielnika Druk ogloszei w prasie lokalnei, og6lnopolskiei oraz emisia artykul6w sponsorowanych w prasie braniowei Szanowni

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Zdrowie Publiczne. Poziom studiów: drugi. Profil: ogólny

Wydział Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Zdrowie Publiczne. Poziom studiów: drugi. Profil: ogólny LISTA PRZEDMIOTÓW, KTÓRE MOGĄ BYĆ UZNANE NA PODSTAWIE OCENY EFEKTÓW UCZENIA SIĘ ZDOBYTYCH NA DRODZE EDUKACJI POZAFORMALNEJ I NIEFORMALNEJ NA ROK AKADEMICKI 2016/2017 Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek: Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

Protokół. z posiedzenia Komisji Edukacji, Kultury i Sportu. w dniu 22 Czerwca 2009 roku

Protokół. z posiedzenia Komisji Edukacji, Kultury i Sportu. w dniu 22 Czerwca 2009 roku SE-PO.0063-4-6/09 Protokół z posiedzenia Komisji Edukacji, Kultury i Sportu w dniu 22 Czerwca 2009 roku Obecni 1. Dominik Penar Przewodniczący obecny 2. Andrzej Mentel Z ca Przewodniczącego nieobecny 3.

Bardziej szczegółowo

Badanie motywacji uczniów klas III

Badanie motywacji uczniów klas III Badanie motywacji uczniów klas III Dlaczego badaliśmy motywację uczniów klas III do nauki motywacja wpływa na zamiar uczenia się, a więc stanowi czynnik rozwoju umiejętności ucznia pierwsze lata nauki

Bardziej szczegółowo

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 ks. XI 1. Wyznania nie informują Boga, o czym i tak wie, lecz są wyrazem miłości Augustyna do Boga jako Ojca. 2. Augustyn pragnie poznać Prawo

Bardziej szczegółowo