Diagnoza stanu design

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Diagnoza stanu design"

Transkrypt

1 Diagnoza stanu design Ewaluacja zapotrzebowania na wsparcie w zakresie wzornictwa przemysłowego (designu) RAPORT Z ANALIZY DANYCH ZASTANYCH (DESK RESEARCH) REALIZACJA SP Z.O.O. na zlecenie PARP

2 SPIS TREŚCI 1. Wstęp Cele, zakres i metodologia analizy danych zastanych Design jako element przemysłów kreatywnych Polski design na tle aktualnych trendów Trendy światowe Trendy polskie polski design na tle designu światowego Polskie przedsiębiorstwa a design Rozumienie designu Zarządzanie designem, inwestycje we wzornictwo Audyty wzornicze Branże, w których współpraca z projektantami jest szczególnie owocna, liderzy wśród przedsiębiorstw Rynek usług projektowych w Polsce Zakres usług projektowych Strategie działania, ścieżki kariery i sytuacja zawodowa projektantów Strategie rozwoju projektantów Sytuacja projektantów na rynku pracy, modele zatrudnienia Uwarunkowania sytuacji zawodowej projektantów Otoczenie zawodowe projektantów promocja i wydarzenia związane z designem Przegląd kluczowych konkursów i nagród z lat Instrumenty wsparcia designu w Polsce i na świecie Wyróżniające się instrumenty wsparcia na świecie Instrumenty wsparcia uruchomione w polsce Wsparcie szkoleniowe dla przedsiębiorców i projektantów Bariery i impulsy rozwoju polskiego designu Ograniczenia i impulsy prorozwojowe perspektywa przedsiebiorstw oraz projektantów Bariery: Impulsy rozwojowe Ograniczenia i impulsy prorozwojowe natury instytucjonalnej Ograniczenia Impulsy prorozwojowe Obszary wsparcia...błąd! Nie zdefiniowano zakładki. 9. Bibliografia

3 1. RAPORT DESK RESEARCH WSTĘP Niniejszy raport jest jednym z elementów projektu Diagnoza stanu design w Polsce. Został opracowany danych zastanych ma podstawie danych zastanych (desk research). Przeprowadzony przegląd materiałów źródłowych ma charakter eksploracyjny. Analiza została przeprowadzona m.in. na podstawie literatury i prasy branżowej, badań poświęconych tematyce design oraz na podstawie przeglądu internetu. 2

4 2. CELE, ZAKRES I METODOLOGIA ANALIZY DANYCH ZASTANYCH Nadrzędnym celem niniejszej części raportu było dostarczanie wiedzy (na postawie danych zastanych) o trendach oraz rynku design-u w Polsce. Jego celem było udzielenie odpowiedzi na niżej wskazane pytania badawcze (tabela 1). Analiza danych zastanych uwzględnia następujące elementy: 1. Przegląd badań dotyczących rynku designu w Polsce i na świecie, literatury fachowej oraz prasy branżowej poświęconej zagadnieniom designu, rankingów/nagród branżowych (najważniejszych krajowych i zagranicznych), imprez branżowych (najważniejszych krajowych i zagranicznych) w latach oraz innych materiałów dotyczących rynku designu w Polsce i na świecie. 2. Przegląd interwencji publicznych dot. wsparcia przedsiębiorstw/projektantów w zakresie designu oraz upowszechniania i rozwoju designu w Polsce i na świecie. 3. Przegląd i segmentacja oferty rynkowej w zakresie szkoleń z designu dla przedsiębiorców i projektantów. 4. Przegląd oferty rynkowej w zakresie audytu designu dla przedsiębiorstw. 5. Przegląd oferty rynkowej w zakresie usług design dla przedsiębiorstw. Tabela 1. Materiały źródłowe i zagadnienia badawcze eksplorowane na etapie analizy danych zastanych Lp. Element analizy danych zastanych 1. Przegląd badań, prasy, rankingów/ nagród, imprez branżowych Zagadnienia badawcze 1. charakterystyka rynku usług projektowych w Polsce; 2. ocena poziomu rozwoju designu w Polsce oraz prognoza, w jakich obszarach rynek będzie się rozwijał; 3. identyfikacja kluczowych uwarunkowań rozwoju designu w Polsce (ograniczeń/ barier/ impulsów pro-rozwojowych) ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy przedsiębiorstw/ projektantów/ biur projektowych / instytucji otoczenia biznesu; 4. identyfikacja kluczowych ograniczeń dla rozwoju designu w polskich firmach; 5. ocena stopnia wiedzy, znaczenia, rozumienia, wartości oraz roli designu w praktyce polskich przedsiębiorstw; 6. ocena zapotrzebowania na design wśród polskich firm; 7. ocena roli i pozycji projektantów (oraz innych specjalistów od designu) w przedsiębiorstwie ( w procesie projektowym oraz wdrożeniowym); 8. identyfikacja motywów korzystania z usług /odrzucania usług designu; 9. identyfikacja obszarów działalności firmy, w których zastosowano (nowe) rozwiązania w zakresie designu oraz problemów, jakie towarzyszą wdrażaniu designu w firmie; 3

5 10. identyfikacja najczęstszych sposobów pozyskiwania przez firmy nowych rozwiązań w zakresie designu; 11. identyfikacja uwarunkowań związanych z korzystaniem z usług designu przez polskie firmy, ze szczególnym uwzględnieniem: a. sukcesu/porażek, b. obszarów zapóźnienia, c. barier rozwojowych, d. luk kompetencyjnych, e. deficytów zasobów; 12. identyfikacja uwarunkowań związanych z działalnością zawodową projektantów (w obszarze współpracy z przedsiębiorstwami), ze szczególnym uwzględnieniem: f. sukcesu/porażek, g. obszarów zapóźnienia, h. barier rozwojowych, i. luk kompetencyjnych, j. deficytów zasobów; 13. określenie poziomu, rodzaju oraz planów inwestycyjnych firm w design; 14. ocena wpływu designu na sukces rynkowy firmy (sukces towarów i usług oferowanych przez badane firmy, udziały w rynku, identyfikację marki itp.); 15. określenie jakiego typu specjaliści są odpowiedzialni za wdrażanie i opracowywanie w firmach nowych rozwiązań w zakresie designu; 16. segmentacja oraz charakterystyka specjalizacji projektantów /kategorii usług projektowych/ zakresu świadczenia usług/ praktyki zawodowej projektantów; 17. charakterystyka modeli współpracy projektantów z przedsiębiorstwami; 18. ocena dostępności, wartości, zakresu, jakości poziomu świadczenia usług w zakresie designu oraz konkurencyjności wśród projektantów/biur projektowych działających na polskim rynku; 19. identyfikacja kryteriów wyboru zewnętrznych podmiotów odpowiedzialnych za świadczących usługi w zakresie designu; 20. ocena stopnia zaangażowania przedsiębiorców/projektantów w proces śledzenia trendów/ tworzenia i weryfikowania nowych produktów i usług /prototypowania/ wdrażania/ oceny projektu wzorniczego; 21. identyfikacja strategii podmiotów świadczących usługi projektowe w tym m.in. czy posiadają średnio- i długookresową strategię rozwoju w kontekście świadczenia usług dla przedsiębiorców (z uwzględnieniem zakresu czasowego i przedmiotowego planów inwestycyjnych, planów rozwoju zawodowego projektantów i rozwoju oferty usług itp.); 22. ocena poziomu znajomości (przez przedsiębiorstwa/projektantów) instytucji wspierających rozwój designu oraz ewentualnych obszarów współpracy; 23. identyfikacja liderów designu w Polsce: a) projektantów/biur projektowych; b) przedsiębiorców; 24. identyfikacja wyróżniających się rozwiązań w zakresie designu, które w ostatnich 3 latach zostały zaaplikowane w usługach, komunikacji i informacji, produktach (na świecie i w Polsce); 25. identyfikacja najważniejszych wydarzeń (w kraju i na świecie) poświęconych designowi oraz łączących środowisko biznesu i środowisko projektantów; 26. identyfikacja dobrych rozwiązań w zakresie instrumentów 4

6 2. Przegląd interwencji publicznych 3. Przegląd i segmentacja oferty rynkowej w zakresie szkoleń dla przedsiębiorców 4. Przegląd oferty rynkowej w zakresie audytów wzorniczych 5. Przegląd oferty rynkowej w zakresie usług design dla przedsiębiorstw wsparcia przedsiębiorstw w zakresie designu (z uwzględnieniem opisu instrumentu/-ów, w tym szczegółowego zakresu wsparcia, grup docelowych, zasad udzielania wsparcia, ewaluacji itp.); 27. identyfikacja najważniejszych trendów rozwoju/ wsparcia designu w Polsce i na świecie. 1. charakterystyka rynku usług projektowych w Polsce; 2. identyfikacja kluczowych ograniczeń dla rozwoju designu w polskich firmach; 3. ocena zapotrzebowania na design wśród polskich firm; 4. identyfikacja rodzaju/-ów wsparcia oczekiwanego przez przedsiębiorców/ projektantów/design menedżerów ze strony instytucji wspierających rozwój designu; 5. identyfikacja dobrych rozwiązań w zakresie instrumentów wsparcia przedsiębiorstw w zakresie designu (z uwzględnieniem opisu instrumentu/-ów, w tym szczegółowego zakresu wsparcia, grup docelowych, zasad udzielania wsparcia, ewaluacji itp.); 1. charakterystyka rynku usług projektowych w Polsce; 2. identyfikacja kluczowych ograniczeń dla rozwoju designu w polskich firmach; 3. ocena zapotrzebowania na design wśród polskich firm; 4. identyfikacja obszarów działalności firmy, w których zastosowano (nowe) rozwiązania w zakresie design-u oraz problemów, jakie towarzyszą wdrażaniu design-u w firmie; 5. identyfikacja najważniejszych trendów rozwoju/ wsparcia design-u w Polsce i na świecie 1. charakterystyka rynku usług projektowych w Polsce; 2. identyfikacja kluczowych ograniczeń dla rozwoju designu w polskich firmach; 3. ocena zapotrzebowania na design wśród polskich firm; 4. identyfikacja obszarów działalności firmy, w których zastosowano (nowe) rozwiązania w zakresie design-u oraz problemów, jakie towarzyszą wdrażaniu design-u w firmie; 5. ocenę dostępności, wartości, zakresu, jakości poziomu świadczenia usług w zakresie designu oraz konkurencyjności wśród projektantów/biur projektowych działających na polskim rynku; 1. charakterystyka rynku usług projektowych w Polsce; 2. identyfikacja kluczowych ograniczeń dla rozwoju designu w polskich firmach; 3. ocena zapotrzebowania na design wśród polskich firm; 4. identyfikacja obszarów działalności firmy, w których zastosowano (nowe) rozwiązania w zakresie design-u oraz problemów, jakie towarzyszą wdrażaniu design-u w firmie; 5. ocenę dostępności, wartości, zakresu, jakości poziomu świadczenia usług w zakresie designu oraz konkurencyjności wśród projektantów/biur projektowych działających na polskim rynku; 6. identyfikacja najważniejszych trendów rozwoju/ wsparcia design-u w Polsce i na świecie 5

7 3. DESIGN JAKO ELEMENT PRZEMYSŁÓW KREATYWNYCH Rynek usług projektowych w Polsce jest wciąż skromny, choć rozwija się dynamicznie. Szacunki sprzed sześciu lat 1 (późniejsze dane nie są dostępne) mówią o tym, że na naszym rynku działało ok. 6 tysięcy projektantów, z czego większość współpracujących z przemysłem meblarskim. 2 W ogóle zatrudnionych w przemyśle było ok. 10 proc. projektantów; reszta 90 proc. to projektanci niezależni lub zatrudnieni w studiach projektowych, przy czym według szacunków Stowarzyszenia Projektantów Form Przemysłowych w 2013 r. istniało jedynie 10 studiów projektowych współpracujących z przemysłem i zatrudniających po kilkanaście osób. Nowe dane o sytuacji materialnej tej grupy zawodowej także nie są optymistyczne: środowisko projektantów słabo funkcjonuje na rynku, o czym świadczą zarobki netto w całej grupie: 73% dizajnerów zarabia do 3 tys. zł, 19% - powyżej 3 tys., 8% - powyżej 4 tys. 3 Projektanci zwykle nie mają także własnych środków na inwestycje i rzadko umieją pozyskiwać inwestorów o tych kwestiach będzie mowa dalej. Większość środowiska utrzymuje się zatem z doraźnych zleceń, na ogół związanych z przemysłem kulturalnym (film, wydawnictwa muzyczne i książkowe, sztuki wizualne, marketing kulturalny, prywatne i publiczne instytucje kultury) stanowiącym zgodnie z ogólnie przyjętym modelem singapurskim 4 część przemysłów kreatywnych. Determinuje to geograficzną lokalizację: jako, że w miastach, które skupiają zamożniejszą część społeczeństwa, jest większy popyt na produkty przemysłów kreatywnych, koncentrują się one w dużych aglomeracjach (64 proc. podmiotów gospodarczych) oraz w mniejszych miastach (33 proc. podmiotów). 5 Najwięcej firm działa w województwie mazowieckim (46 tys. zarejestrowanych podmiotów ). W innych województwach przemysły kreatywne mają 1 Dane z przygotowanego dla Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego raportu Beaty Bochińskiej i Iwony Palczewskiej Diagnoza stanu wzornictwa z 2008 roku. Trzeba przy tej okazji poczynić uwagę metodologiczną: jednym z problemów związanych z wzornictwem jest brak systematycznych i całościowych badań tego rynku, co wydatnie utrudnia śledzenie zmian, jakie na nim zachodzą. W niniejszym opracowaniu staramy się przywoływać badania nowsze, nawet, jeśli dotyczą cząstkowych obszarów badawczych (jak badania Magdaleny Piłat-Borcuch prowadzone w województwie kieleckim) co zawsze zaznaczone jest w przypisie. 2 Dla porównania: w Wielkiej Brytanii działa ok. 185 tys. projektantów. 3 Magdalena Piłat-Borcuch, Socjologia designu, CeDeWu, Warszawa Termin model singapurski dotyczy sposobu, w jaki definiuje się design jako przemysł kultury w ramach przemysłów kreatywnych. 5 Cytowane w tym akapicie dane pochodzą z raportu Kreatywny łańcuch powiązania sektora kultury i kreatywnego w Polsce dla Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową,

8 słabszą pozycję: śląskie (18,5 tys.), małopolskie (16,6 tys.), wielkopolskie (16,6 tys.), dolnośląskie (14,4 tys.) i pomorskie (10,4 tys.). Najmniej rozwinięte pod tym względem są województwa: opolskie (3,3 tys.), świętokrzyskie (3,3 tys.) i lubuskie (3,1 tys.). Jednak w latach we wszystkich województwach przemysły kreatywne rozwijały się. A największy przyrost liczby zarejestrowanych miał miejsce w województwach małopolskim i wielkopolskim (po 27 proc). O rodzącej się dopiero rynkowej pozycji wzornictwa w Polsce świadczy również to, że do 1 stycznia 2008 r. wzornictwo przemysłowe nie było odrębnie klasyfikowane w systemie Polskiej Klasyfikacji Działalności, lecz figurowało pod numerem B, czyli jako Pozostała działalność komercyjna gdzie indziej nieklasyfikowana. Dopiero od 2008 r. wzornictwo przemysłowe wyodrębniono pod numerem Z jako Działalność w zakresie specjalistycznego projektowania. Jednak globalne dane pokazują szybki rozwój przemysłów kreatywnych, w których wzornictwo odgrywa coraz większą rolę. W 2011 r. światowy obrót dobrami i usługami kreatywnymi wynosił 777 mld dolarów, z czego dobra stanowiły 63 proc. (474 mld dol.), a usługi 37 proc. (287 mld dol.) obrotu. Główni eksporterzy usług kreatywnych to Stany Zjednoczone (37,7 mld dol.), Wielka Brytania (35,8 mld dol.) i Niemcy (35,5 mld dol.), zaś największym eksporterem dóbr kreatywnych są Chiny (wartość eksportu 151 mld dol.), a po nich Stany Zjednoczone (37,8 mld dol. ), Hong Kong (Chiny) (34,2 mld dol. ), Niemcy (28,7 mld dol.), Indie (25,8 mld dol.) i Wielka Brytania (23 mld dol.). W 2011 r. Polska wyeksportowała usługi kreatywne o wartości przeszło 4,6 mld USD, osiągając 17. pozycję i wyprzedzając Japonię, Chiny (kontynentalne), Węgry, Koreę Południową, Czechy, a nawet Hong Kong. I sprzedała dobra kreatywne za ponad 5 mld USD, zajmując 22. miejsce na świecie, wyprzedzając m.in. Szwecję, Danię, Rosję i Irlandię. To oznacza, że udział Polski w światowym obrocie usługami kreatywnymi wynosi 1,6 proc., a w obrocie dobrami kreatywnymi 1,1%. 6 Kryzys nie zatrzymał wzrostu eksportu dóbr i usług w tej branży. W Polsce w latach urósł on w przypadku usług kreatywnych aż o 1025%, a w przypadku dóbr kreatywnych - o 120%. 7 6 Kreatywny łańcuch powiązania sektora kultury i kreatywnego w Polsce, op. cit. 7 Ibidem (obie dane liczbowe pochodzą z tego raportu). 7

9 Wedle danych z raportu Tworzenie wzrostu. Badanie rynkowe branży kultury i branży kreatywnej w UE 8 w 2012 roku sektor ten był po budownictwie i gastronomii trzecim największym pracodawcą w Unii Europejskiej, zatrudniając ponad 7 mln osób, z czego 19,1% to osoby młode, poniżej 30 roku życia (przedział wiekowy, w którym bezrobocie w Unii jest największe). Cała unijna branża kreatywna wygenerowała w 2012 roku roczny przychód rzędu 535,9 mld euro. Dane te pokazują, przed jakimi szansami funkcjonowania na rozwijającym się rynku stoi polskie wzornictwo. 8 Tworzenie wzrostu. Badanie rynkowe branży kultury i branży kreatywnej w UE za: K. Majdan, Kultura robi nam pieniądze, Gazeta Wyborcza,

10 3.1. POLSKI DESIGN NA TLE AKTUALNYCH TRENDÓW TRENDY ŚWIATOWE Według Zuzanny Skalskiej, analityczki trendów, w przyszłości projektanci i producenci będą musieli zmierzyć się ze zmianą paradygmatu ekonomicznego, która wymusi drastyczne ograniczenie konsumpcji. Zapowiedzią zmian są, według niej, rozprzestrzeniające się modele alternatywnej ekonomii opartej o wymianę i handel produktami z drugiej ręki. Jako przykład podaje koncepty sklepowe typu trade, buy and sell, np. Beacon s Closet, czy Buffalo Exchange z Nowego Jorku, w których ludzie wymieniają się rzeczami. Skalska wielokrotnie podkreśla, że nie jesteśmy w stanie już więcej konsumować, przesyciliśmy się rzeczami. W pewnym momencie mówi Skalska okazało się jednak, że istnieje punkt graniczny i że właśnie go osiągnęliśmy nie możemy się już bardziej wzbogacić. Czy można mieć więcej telewizorów, kamer, par butów? 9 Przeciwwagą dla modelu ekonomii liberalnej opartej na dążeniu do ciągłego wzrostu jest, według analityczki, nadchodząca skandynawizacja. Oznacza to życie ze świadomością, że nie potrzebujemy już wielu rzeczy. Ilustracją nadchodzącej zmiany myślenia jest samochód: obecnie kupujemy duże samochody niezależnie od tego, czy są nam potrzebne i czy mamy gdzie je zaparkować. W przyszłości sposób myślenia się zmieni i okaże się, że samochód w mieście to niepotrzebny i kosztowny luksus. 10 Zejście z sufitu konsumpcyjnego w dół, jak Skalska nazywa ograniczenie niczym nieograniczonego kupowania nowych produktów, będzie według niej polegało także na wzroście roli lokalnych przedsiębiorców. Ich rola w społeczeństwie jest inna niż rola kapitalisty. Przedsiębiorca zatrudnia rodziny, buduje drogi, szkoły, zatrudnia nauczycieli i zaczyna się robić bardzo lokalna nowa ekonomia 11. Taki przedsiębiorca zaczyna przyglądać się lokalnym firmom, z którymi może współpracować. Miejscowi projektanci, producenci zaczynają robić lokalne produkty. A kiedy masz lokalne produkty, to możesz wejść na globalny rynek. Ale mówimy o firmach rodzinnych. W Polsce właśnie obchodzą one swoje 20-9 Urszula Pieczek, Świadomość zmian. Z Zuzanną Skalską rozmawia Urszula Pieczek, Znak lipiec-sierpień 2014, nr 710, (dostęp ). 10 Ibid. 11 Maria Kowalczyk, Zuzanna Skalska: - Czy jesteśmy świadkami początku końca ery kapitalizmu? [wywiad], Na temat, (dostęp: ). 9

11 lecia i 30 lecia. Do takich lokalnych firm rodzinnych należą Dr Irena Eris, AA Oceanic czy Vox Meble. 12 Firmy rodzinne, które budują więzi z lokalnymi społecznościami i pracownikami, dbają o swoje otoczenie, to tworzenie ekonomii przyszłości. Zuzanna Skalska wskazuje iż design lokalny, bliski, autentyczny, który wiesz jak został zaprojektowany to przyszłość. Podaje przykład z Design Academy w Eindhoven gdzie młodzi projektanci na pokazie prac dyplomowych powiedzieli, że mają dość nazw produktów i materiałów spoza własnego miejsca zamieszkania, a jedna ze studentek zrobiła swój dyplom na podstawie barwników roślin, które rosną obok domu jej rodziców. Ze wzrostem znaczenia lokalności wiąże się szacunek do przedmiotów, znajomość wartości przedmiotów jak również jakości przedmiotów.: Luksusem nie jest mieć w domu pięciu telewizorów, ale jeden, wyjątkowy, najlepszej jakości, który wystarczy na lata. Najbardziej ergonomiczny, ekologiczny, wygodny, dla mnie. Wiem, gdzie go wyprodukowano ( ) Znam twarz, która za nim stoi. 13 Jednocześnie produkty przyszłości będą skrojone na miarę jednostki, produkcja masowa się skończy. Według Skalskiej rozpoczyna się era personalizacji, która jest wyzwaniem dla wielkich firm, które chcą utrzymać produkcję na masową skalę. 14 Największy wpływ na przyszłość ma, technologia. Będziemy musieli się w większym lub mniejszym stopniu podporządkować zmianom zachodzącym w jej obrębie oraz przez nią narzucanym. 15 Dzięki osiągnięciom technologicznym ludzie żyją dłużej, czego konsekwencją jest wzrastająca liczba osób starszych. Wymaga to dostosowania do nich rzeczywistości. Zmieniające się proporcje między osobami aktywnymi zawodowo i emerytami powodują m. in. niewydolność obecnego systemu emerytalnego. 16 Światowe trendy w projektowaniu dążą ku odmaterializowaniu designu. Projektanci i środowiska opiniotwórcze coraz mniej są zainteresowane konkretnymi produktami, coraz większą wagę przywiązują do tego, czego nie można wziąć do ręki: na aplikacjach mobilnych 12 Ibid. 13 Ibid. 14 Urszula Pieczek, op. cit. 15 Ibid. 16 Ibid. 10

12 i internetowych, nowych technologiach, projektowaniu usług i interakcji, na twórczym recyclingu, procesie. DIZAJN(er) ery Kreatywnego Społeczeństwa będzie projektował więcej niematerialnych produktów. Będziemy potrzebowali nowych kompetencji (edukacja) dla postindustrialnej ekonomii przyszłości. 17 W tym kontekście nowymi zawody przyszłości związanymi z designem będą: projektant usług, projektanci materiałów, projektanci rękodzieła, projektanci doświadczeń, projektanci treści itd. 18 DIZAJN(er) przyszłości - zdaniem Zuzanny Skalskiej - będzie musiał przestawić się z tradycyjnego projektowania produktów materialnych, do projektowania całych organizacji, rynków lub usług. Będą oni budowali mosty między wszystkimi nieznanymi terytoriami. 19 Coraz popularniejsze jest wykorzystywanie nowych technologii w procesie projektowania i testowania. Przedmioty coraz częściej modelowane są za pomocą technologii projektowania parametrycznego. Gotowe obiekty testuje się za pomocą metod szybkiego prototypowania (rapid prototyping), w tym za pomocą coraz bardziej powszechnego druku 3D. Upatruje się w nim z jednej strony źródła możliwego zagrożenia (np. co się stanie, jeśli ktoś wydrukuje broń? ), z drugiej strony narzędzia emancypacji. 20 Dla początkujących w tej technologii dostępne są takie narzędzia jak portal gdzie można załadować swój model i za opłatą wykonać kilka egzemplarzy zaprojektowanego przedmiotu. 21 Razem z powrotem zainteresowania ideą Do It Yourself, ręczna robota spotyka się dziś z najnowocześniejszą technologią, 22 która pozwala na samodzielne produkowanie potrzebnego przedmiotu. Jednocześnie możliwości technologiczne, które daje druk 3D, każą myśleć o wykorzystaniu tej technologii w coraz to nowszych dziedzinach, takich jak np. medycyna gdzie drukowanie żył czy też całych narządów stało się praktyką 23. Jednocześnie obserwujemy również powrót do technologii analogowych i rzemiosła. W niedalekiej przyszłości uczelnie projektowe zastąpią naukę designu dla produkcji masowej, nauką tradycyjnych rzemiosł. Przykładem może być concept car Peugeot a, w którym tkaniny i skóra zastosowane są w taki sposób, który optymalizuje zużycie materiałów. Osiągnięte jest 17 Zuzanna Skalska, Subjective thoughts about design, 360 Inspiration, (dostęp: ). 18 Ibid. 19 Ibid. 20 Jan Sowa, DNA przedmiotów, 2+3D, nr 49 s D, nr 40 s por. Jarda Ruszczyc, Zrób to sam, Design Alive, nr 2 wiosna 2012, s por. Ewelina Szabelska, Bioprinting, FUTU Paper, nr 1/2014, grudzień 2013/styczeń 2014, s

13 to za pomocą wykorzystania tradycyjnych technik krawieckich i kuśnierskich. 24 Wiąże się z tym powrót do historii i tradycji, w tym wyraźna moda na vintage, design z lat 50. i 60., co przejawia się w biznesowym sukcesie np. reedycji mebli Perriaud, Jacobsena, Neutry (firmy Howe, VS). Nawet IKEA wprowadziła do sprzedaży dwa projekty z lat Innym trendem który silnie będzie wpływał na zmiany w produkcji jest nurt CSR. Obecnie produkcja masowa ma bardzo złą opinię związaną ze złymi warunkami pracy, katastrofami ekologicznymi i pracą dzieci. Odwracamy się teraz w stronę idei DIY. Zrób to lokalnie, z pomocą lokalnej społeczności. 26 Wraz z kryzysem ekonomicznym i przewidywanym dużym kryzysem transportowym związanym z wyczerpywaniem się złóż ropy naftowej, projektanci i konsumenci coraz częściej zwracają się ku najbliższemu otoczeniu. Nie bez znaczenia jest tutaj także moda na slow, zainteresowanie ochroną środowiska, wspieraniem lokalnych wytwórców i producentów oraz chęć prowadzenia zdrowego trybu życia, ograniczenia jego tempa. Zdecydowanie widocznym trendem jest powrót do drewna jako materiału. Wraz z modą na jedzenie sezonowe i od lokalnych wytwórców, przychodzi także moda na wyroby z lokalnych surowców, tworzone przez rzemieślników lub małe zakłady produkcyjne. Ograniczenie importu służy ochronie środowiska, a wspieranie lokalnych wytwórców jest postawą etyczną wypływającą z chęci wspierania sprawiedliwego handlu w kontraście z masową produkcją wyrobów w krajach Azji i Ameryki Południowej. Zarysowana tu potrzeba projektowania zrównoważonego polega także na myśleniu o konsekwencjach dla środowiska przed rozpoczęciem projektowania i na stosowaniu zasad etycznych 27. W związku z tymi tendencjami przebudowywana zostaje idea miasta. Wyraźnie obserwować możemy zjawisko przenikania się środowiska miejskiego i wiejskiego. Coraz więcej wsi w mieście, coraz więcej miasta na wsi to kierunek związany z dążeniem do natury, elementy wiejskie zaczną przenikać tkankę miasta, natomiast na wsiach zaczną pojawiać się ultranowoczesne elementy miejskie. Samo miasto staje się coraz częściej miejscem do 24 Zuzanna Skalska, Craft design(er), 360 Inspiration, (dostęp: ). 25 Paweł Grobelny, Przywracanie pamięci, 2+3D, nr 52 s Zuzanna Skalska, Mass production? Do It Yourself!, 260 Inspiration, (dostęp: ). 27 John Thackara, Na grzbiecie fali. O projektowaniu w złożonym świecie, tłum. Ł. Kotyński, A. Ronżewska- Kotyńska, Wydawnictwo SWPS Academica, Warszawa 2011 [oryginał: MIT Press 2006]. 12

14 życia, a nie maszyną do przemieszczania się między domem a pracą. Wzrasta zainteresowanie i dbałość o zieleń miejską i jakość przestrzeni publicznych, powstają miejskie farmy i społeczne ogrody. Renesans popularności przeżywają targowiska, na których można kupować świeże, lokalne produkty. Ten styl życia korzysta też z możliwości, jakie dają nowe media i internet: świeże warzywa zamawiane są online, a aplikacje na telefony pomagają w decyzjach konsumenckich. Coraz częściej pojawiają się wizje eko-miast, które są samowystarczalne i mogą pełnić także funkcję producentów żywności. Niszowym, lecz coraz bardziej popularnym tematem, pozostającym w związku z powyższymi trendami, jest pszczelarstwo miejskie. 28 Ważnym współczesnym trendem jest mobilność 29 i nomadyzm. Wiążą się one ze zmianami stylów życia, a także ze wspomnianym odmaterializowaniem designu. Konsumenci coraz częściej inwestują w przeżycia, a nie w przedmioty. 30 Te ostatnie tracą na trwałości w sposób planowany i celowy. Mebli nie kupuje się już na całe życie lub nawet dla przyszłych pokoleń, lecz na pół roku przy kolejnej przeprowadzce okazują się one zbędnym balastem. Stąd coraz częstsze kompaktowe rozwiązania mobilne lub meble z tektury, które po zużyciu można poddać recyclingowi. Tendencją estetyczną staje się lekkość struktur - nawet jeżeli wykorzystujemy ciężkie materiały, takie jak stal czy beton, możemy zapewnić im lekkość przez formę i strukturę (ażur). Zainteresowanie projektantów obejmuje także potrzeby coraz większej liczby zróżnicowanych aktorów społecznych. Już nie tylko człowiek, ale także zwierzę lub roślina stają się podmiotami i odbiorcami działania projektowego. Na projektowanie i produkcję produktów i usług w najbliższym czasie coraz większy wpływ będą miały nowe modele biznesowe związane z tworzeniem start-upów, które pozwalają na stosunkowo łatwe, szybkie i niezależne wdrożenie pomysłów, zwłaszcza z dziedziny technologii. Model taki pozwala na aktywne poszukiwanie rynku oraz korzystanie z możliwości, które dają programy wsparcia dla start-upów. Wokół takich przedsięwzięć rodzą się także nowe modele organizacji pracy, takie jak kreatywne huby czy biura co- 28 Ania Czajkowska, ul, FUTU Paper, nr 6/2014, czerwiec 2014, s FUTU Paper, nr 1/2014, grudzień 2013 / styczeń Daria Linert, Nomada, Design Alive, s

15 workingowe. 31 Nowym zjawiskiem jest także społecznościowe finansowanie idei i projektów, czyli crowdfunding (popularność serwisu Kickstarter i wielu innych opartych na tej zasadzie). Również czysto produkcyjne, czy też jak wskazuje Tim Brown czysto technologiczne spojrzenie na innowację jest dziś mniej zrównoważone niż kiedykolwiek wcześniej. Zmianie ulega filozofia zarządzania, która przestaję być oparta wyłącznie na wybieraniu spośród istniejących strategii. Potrzebujemy jak podkreśla Tim Brown nowych pomysłów, nowych możliwości, nowych produktów - które zrównoważą potrzeby jednostek i społeczeństwa jako całości, nowych koncepcji - dzięki którym poradzimy sobie problemami współczesności tj. opieka zdrowotna, edukacja, ubóstwo oraz nowych strategii które pociągną za sobą ważne zmiany oraz zapewnią poczucie sensu wszystkim przez te zmiany dotkniętym. 32 Powyżej zjawiska i trendy wpływają silnie w końcu na sam proces projektowania. W ciągu ostatniej dekady ulega on licznym przeobrażeniom. W projektowaniu coraz bardziej będzie liczył się sam proces i projektowanie sytuacji społecznych oraz doświadczeń. 33 Rośnie znaczenie projektowania usług (service design) jest to jedna z najdynamiczniej rozwijających się dziedzin designu, zakładająca interdyscyplinarność i włączanie w proces projektowania wszystkich stron: zleceniodawców, twórców i użytkowników (do precyzyjnego określenia ich potrzeb coraz częściej stosuje się metody obserwacji etnograficznych) TRENDY POLSKIE Ważną tendencją na polskim rynku projektowym jest coraz większe zainteresowanie konsumentów (głównie młodych ludzi) rodzimym wzornictwem. 34 Mnożą się targi drobnych przedmiotów zaprojektowanych przez rodzimych twórców, na których zaopatrują się osoby szukające oryginalnych produktów związanych z lokalnością i polską ikonosferą 35. Także droższe i poważniejsze przedmioty, takie jak meble polskich projektantów, cieszą się coraz większą popularnością i rozpoznawalnością. Do niedawna zamożni konsumenci kupowali 31 Sebastian Straube, Berlińskie Start-Upy, FUTU Paper, nr 1/2012, s por. Tim Brown, Zmiana przez design: jak design thinking zmienia organizacje i pobudza innowacyjność, wyd. Libron, 2013, s Zob. M. Rosińska, A. Szydłowska, Nowe role projektantów, 2+3D, nr 50 I/2014, s Czesława Frejlich, Na fali zmian [w:] Czesława Frejlich, Dominik Lisik, Zaprojektowane. Polski dizajn , s Np. Wzory. Warszawskie targi designu, które mają za sobą 6 edycji, HUSH, Mustache, Targi rzeczy ładnych, czy cykliczna impreza Art Yard Sale. Targi organizowane są także cyklicznie przez internetowe sklepy sprzedające polskie wzornictwo i modę, jak na przykład Cloudmine. 14

16 tylko i wyłącznie zagraniczne produkty świadczyły one o ich prestiżu. 36 Zatem co istotne w Polsce design zaczął być modny. Pojawia się coraz więcej wydarzeń projektowych, targów, sklepów, wydawane są książki i czasopisma, artykuły o wzornictwie i projektantach publikuje także prasa niespecjalistyczna 37. Pojawiły się w polskiej TV programy poświęcone designowi produktów (np. Pani gadżet TVN Style ). Organizowanych jest coraz więcej konferencji, festiwali - zyskujących coraz większe grono odbiorców oraz konkursów dedykowanych młodym twórcom w tym konkursy telewizyjne tj. Młodzi na start czy Pogramy te są wprawdzie kopią programów zagranicznych jednak przybliżają pojęcie projektowania, procesu projektowego czy zawodu projektanta szerszej grupie odbiorców. Trzeba jednak pamiętać, że społeczeństwo polskie jest wciąż znacząco uboższe od np. niemieckiego, w związku z czym wiele rozwiązań nie jest u nas wdrażanych lub nie mają one dużej skali. Problemem są także bariery instytucjonalne, np. w zarządzaniu miastami. Z drugiej strony pojawia się nowe korzystne zjawisko: wzrost zainteresowania kwestią wzornictwa władz samorządowych i pomysł na promocję miast (i całych regionów np. Śląska) poprzez wzornictwo. Działania takie, wsparte przez środki unijne, prowadzą do aliansów różnych instytucji wokół działań popularyzujących design. 38 Głównymi sektorami polskiej gospodarki, które inwestują w design, jest branża meblarska oraz transportowa. Producenci pojazdów szynowych oraz autobusów (Pesa, Newag, Solaris), podpisują duże kontrakty międzynarodowe, zaopatrują także w pojazdy polskie miasta i przedsiębiorstwa transportowe. Z kolei rodzima branża meblarska (firmy tj. Iker, Noti, Balma, Comforty, Vox itd.) budują swój wizerunek w oparciu o design. Dzięki polityce propagowania polskiego designu przyjętej przez Instytut Adama Mickiewicza, rodzime projekty realizowane przez polskich producentów mebli zyskują promocję zagranicą. Coraz częściej też polskie projekty i projektanci prezentowane są w prasie branżowej i popularnej. Równolegle do dużych przedsiębiorstw zatrudniających projektantów lub współpracujących z nimi, funkcjonują małe firmy, które produkują przedmioty o wysokiej jakości wzorniczej. Produkcję tę cechuje mała skala i jednoczesna obecność na rynkach lub wystawach 36 Czesława Frejlich, op. cit. 37 Zob. m. in. P. Sarzyński, Przydaśki, wihajstry, pipanty. Nowy polski dizajn, Polityka , (dostęp: ). 38 Przykładem Śląski Czerwiec Projektowy 2014, współtworzony przez ASP w Katowicach, ASP we Wrocławiu, Dobrotekę Dobrodzień, Galerię Sztuki Współczesnej w Opolu, wrocławską Galerię Domar, Instytut Sztuki Uniw. Opolskiego i Wydział Architektury Politechniki Śląskiej w Gliwicach. 15

17 międzynarodowych. Często sami projektanci są jednocześnie producentami (Kafti, Malafor, Massada Eyewear, Puf Buff). Brak rozbudowanych linii produkcyjnych wynika często z konieczności (Malafor, który bezskutecznie szuka producenta dla swoich projektów), czasami z wyboru (Massada Eyewear, która stawia na ekskluzywną, rzemieślniczą produkcję). Ta rozproszona, krótkoseryjna produkcja dystrybuowana jest najczęściej przez internet. 39 Zauważalnym trendem jest rosnące powoli zrozumienie faktu, że inwestycje w przestrzeń publiczną zwiększają atrakcyjność inwestycyjną miast. Jak mówi Grzegorz Gądek, twórca Skweru Sportów Miejskich, doceniony w ostatnim konkursie Brtish Council Young Creative Entrepreneur: choć nadal istniejemy w rzeczywistości, w której nie zwraca się uwagi na detale i wysoką jakość tak bardzo jak na to, żeby inwestycje w ogóle powstały, to dobrze zagospodarowana przestrzeń, ale też dobry, nieoczywisty design to inwestycja o zwrocie nieproporcjonalnym do nakładów. 40 Efektem zainteresowania wzornictwem i docenienia jego potencjału biznesowego jest tworzenie w Polsce nowych projektowych kierunków studiów i uczelni, także prywatnych, z najbardziej najczęściej obecną w mediach poznańską School of Form na czele. 41 Rośnie także świadomość jakości oraz wagi rozwiązań solidnych i przyjaznych środowisku. Projektant Tomasz Augustyniak twierdzi, że młode pokolenie będzie miało ogromny wpływ na producentów. Spadnie zapotrzebowanie na tani luksus, bo wśród młodych rośnie świadomość. Może nie zarabiają jeszcze tyle, aby kupować dobrze zaprojektowane meble, ale nabywając produkty, np. odzież, uwzględniają wartość świadomego wyboru. 42 Coraz popularniejsze są także powroty do tradycyjnych materiałów i technologii. 43 Wraca zainteresowanie rzemiosłem (nawet potentat Paged Meble reklamuje się jako 1881 Paged Design & Craftmanship ), projektanci coraz chętniej wchodzą we współprace z rzemieślnikami. Zaczynają badać i doceniać tradycyjne sposoby produkcji. Młodzi konsumenci z dużych miast coraz częściej szukają produktów unikatowych, lecz nowoczesnych takie połączenie umożliwia właśnie współpraca dizajnera z rzemieślnikiem. Powracają na rynek ręcznie szyte buty oraz druki produkowane w technice druku wypukłego. Podobnie jak w 39 Józef Mrozek, Możecie nas produkować!, 2+3D nr 41, IV/2011, s Wywiad Bogny Świątkowskiej z Grzegorzem Gądkiem, NN6T, nr 95, 10/ Piotr Sarzyński, Wzorcowa lista, Polityka , (dostęp: ). 42 Cyt za: Cz. Frejlich, D. Lisik (red.), Zaprojektowane. Polski dizajn , Kraków 2014, s Meble, ibidem, s

18 Europie i Stanach Zjednoczonych, ważna staje się lokalność. 44 Coraz bardziej liczą się miejscowe materiały i wzory, na metkach i opakowaniach pojawiają się informacje o mieście, w którym wyprodukowano dany obiekt oraz kto go zaprojektował. Ważną tendencją jest zainteresowanie historią polskiego wzornictwa z PRL i poszukiwanie tam wyjątkowych wzorów, które mogą zbudować poczucie wspólnej tożsamości w oparciu o przedmioty. 45 Duży, istniejący od wielu dekad producent mebli Paged Meble wznowił w limitowanej serii produkcję krzeseł projektu Mariana Sigmunda z lat 50. (SIG 2B 591), natomiast nowa marka Vzór rozpoczęła przemysłową produkcję foteli projektu Romana Modzelewskiego z lat Wiele mebli inspirowanych jest także bezpośrednio produktami z lat 50. i 60., jak na przykład fotel Clapp projektu Piotra Kuchcińskiego dla firmy Noti, który jest wariacją na temat popularnego w latach 60. fotela 366 autorstwa Józefa Chierowskiego. 47 W ostatnich latach na polski rynek powracają stare, tradycyjne marki w nowych odsłonach. Podupadająca fabryka porcelany Krzysztof zamieniła się w Kristoffa, który produkuje zestawy porcelany tworzone przy współpracy młodych projektantów. Z kolei fabryki Ćmielów i Chodzież połączyły się w jedną i zainaugurowały Ćmielów Design Lab doświadczalną pracownię ceramiczną prowadzoną przez światowej sławy projektanta, Marka Cecułę. Marki te nie odżegnują się od tradycji, lecz budują także nowe wizerunki dzięki współpracy z młodymi i co nie bez znaczenia modnymi projektantami. Razem z powrotem do idei DIY oraz pojawianiem się nowych technologii, coraz popularniejsza staje się tzw. customizacja. Oskar Zięta (polski projektant) zapytany o to, jak będzie wyglądał polski rynek za 5-10 lat odpowiada: Będzie się tak samo rozwijał jak do tej pory, grupa osób zainteresowanych indywidualizacją produktu będzie coraz szersza, zwiększy się też liczba osób chcących kupić wyrób unikatowy. Kluczem do sukcesu stanie się zaistnienie na rynku produkcji małoseryjnej i dostosowanej do indywidualnych potrzeb użytkowników. 48 Customizacja łączy się także z coraz większym oddalaniem się designu od przemysłu. Wprawdzie w Polsce przemysł, zwłaszcza meblowy, jest wciąż ważnym 44 Michał Mazur, Lokalnie, normalnie, FUTU Paper, nr 6/2014, s P. Sarzyński, Szafka jak za Gierka, Polityka, , (dostęp: ). 46 Ibidem, s Cz. Frejlich, D. Lisik (red.), Zaprojektowane., op. cit., s Pod ciśnieniem. Rozmowa z Oskarem Ziętą, ibidem, s

19 elementem gospodarki oraz polem działania projektantów, można się domyślać, że z czasem część produkcji będzie się odbywała raczej przy udziale nowych technologii niż na tradycyjnych liniach produkcyjnych. Podobnie jak w Europie, w Polsce coraz większą popularnością cieszą się start-upy 49. Także media głównego nurtu odnotowały sukcesy firmy Estimate (Beacony) i obecność pierwszego (i jedynego jak dotąd) polskiego produktu, elektronicznej kostka do gry Dice+ 50, w sklepie Apple. Innowacyjność polskich start-upów podkreśla Zuzanna Skalska: w tej chwili Kraków jest zagłębiem start-upów i są one fantastyczne, mamy tam dużo tak naprawdę geniuszy. 51 Ważne jest także to, że wiele z nowych często niekomercyjnych przedsięwzięć finansowana jest dzięki działaniom crowdfundingowym. Nadrabiamy też dystans do zagranicy w kwestii serwisów crowdsourcingowych: portal Corton.pl zrzesza już 15 tysięcy grafików. Również organizacja pracy projektantów przypomina rozwiązania zachodnie - popularny staje się co-working (np. wytworniakrakow.pl na Zabłociu w Krakowie, łącząca showroom, warsztat i prototypownię: Wierzymy w ducha współpracy i różnorodności nasi członkowie m.in. produkują meble w warsztacie, szyją, projektują zielone instalacje, zajmują się architekturą, grafiką i tworzą e-usługi w przestrzeni Internetu. ) POLSKI DESIGN NA TLE DESIGNU ŚWIATOWEGO Według Zuzanny Skalskiej w zglobalizowanym świecie nie da się mówić o czymś takim, jak narodowy design, przez co trudno jest wyodrębnić i scharakteryzować właściwości polskiego designu. Zauważa ona, że myślenie o szkołach narodowych w designie dominowało w latach 80. i 90., kiedy Polska, z powodów politycznych i ekonomicznych, nie uczestniczyła w międzynarodowym obiegu projektowym. Myśmy po latach 90. mówi Skalska odnowili sobie coś takiego, jak Cepelia 2.0 i przez jakiś czas mieliśmy taką etykietkę Cepelia. Polski design, ale to na szczęście przeszło. 52 Polska przeskoczyła moment poszukiwania narodowych etykiet. Doszliśmy w tej chwili to tego momentu, - mówi Skalska - w którym są 49 Ania Czajkowska, Kopniakiem w startup, FUTU Paper, nr 3/2014, marzec 2014, s ; 2+3D, nr 51 s dzieło polskich projektantów produkuje firma Game Technologies, która oprócz biura w Poznaniu ma przedstawicielstwa w Korei oraz Stanach Zjednoczonych; kostka produkowana jest w piotrkowskim Centrum Logistycznym Logistic City 51 Polski design by Zuzanna Skalska, Dzień dobry tvn, , 52 Polski design by Zuzanna Skalska, Dzień dobry tvn, , 18

20 całe zachodnie designy, to znaczy, że tracą taką narodowość, przestaje być ona taka interesująca, ponieważ to innowacyjność zaczęła być ogólnym dobrem, które ludzie zaczęli doceniać, a nie że coś jest skądś tam. I to skądś tam zaczęło być już bardzo lokalne nawet, czyli już nie mówimy o wielkim holenderskim designie, czy wielkim skandynawskim designie, tylko mówimy, że coś jest z okolic Kopenhagi, czy coś jest z okolic Istad i zaczynamy mówić o takich regionalizmach. 53 Zuzanna Skalska, wskazuje że polski design znajduje się w tym samym momencie rozwoju, co projektowanie na zachodzie, gdzie liczy się bardziej innowacyjność niż narodowość. Jednocześnie docenia się pochodzenie lokalne, które nie wiąże się z konkretnym krajem, lecz raczej miastem lub regionem. Należy przy tym jednak podkreślić, że Polska cały czas zajmuje jedno z ostatnich miejsc w dziedzinie innowacji. Projektanci, którzy zdobywają nagrody, to, według niej, jedynie garstka. Zresztą, my nie tworzymy jako naród nic innowacyjnego. Nie mamy na koncie wielkich odkryć, nowatorskich brandów. To co najczęściej potrafimy zrobić, to naśladować innych lub produkować samochody, meble, telewizory czy ubrania dla kogoś. 54 Miejsce polskiego designu w szerszym, międzynarodowym kontekście dobrze określa zdaniem Zuzanny Skalskiej tytuł wystawy polskiego designu I the Middle of na Design Week w Eindhoven. Tytuł, który można przetłumaczyć jako pośrodku, pokazuje według Skalskiej, że jesteśmy pośrodku Europy, zmian i rozwoju ekonomicznego 55. To co wyróżnia polski design to materiał a właściwie podejście do niego (wynikające z dziesięcioleci rynku naznaczonego piętnem braku wszystkiego) oraz to że w Polsce mamy know how rzemieślniczy (którego nie ma na zachodzie, ponieważ 20 lat temu pozamykano tam zawodowe szkoły rzemieślnicze). Jak podkreśla Zuzanna Skalska tak naprawdę to, co potrafimy zrobić i w jaki sposób, wyróżnia nas absolutnie. 56. U umiejętności te mogą, w przyszłości gdzie prawdopodobnie będzie następował proces regionalizacji gałęzi wytwórczości i przemysłu być niewątpliwymi atutami. 57 Ta regionalizacja oraz efektywna współpraca instytucji poświęconych designowi, lokalnych władz i biznesu zaczyna być fenomenem na skalę Europy. Już teraz widoczny jest proces, który polega na powstawaniu w 53 Ibid. 54 Maria Kowalczyk, Zuzanna Skalska: - Czy jesteśmy świadkami początku końca ery kapitalizmu? [wywiad], Na temat, (dostęp: ). 55 Polski design by Zuzanna Skalska 56 Ibid. 57 por. Ibid. 19

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH

OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH Warszawa, 18 kwietnia 2011 r. OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w I kwartale 2011 roku Przybywa ofert pracy. W I kwartale 2011 ogłoszeń w serwisie Pracuj.pl

Bardziej szczegółowo

OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU

OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU TRANSFER WIEDZY NA PRZYKŁADZIE WDROŻEŃ WZORNICZYCH W PRZEDSIĘBIORSTWACH Seminarium podsumowujące prace zespołów wdrożeniowych w ramach projektu: Dolnośląska Sieć Wzornictwa Przemysłowego

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 KONKURS Zgłoszenie pomysłu do Konkursu należy przysłać do 17 listopada, e-mailem na adres konkurs@uni.lodz.pl Rozstrzygnięcie Konkursu do 12 grudnia

Bardziej szczegółowo

Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości

Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości 1 Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości (API) są odpowiedzią na potrzeby rynku dotyczące prowadzenia własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Spis treści WSTĘP... 13

Spis treści WSTĘP... 13 WSTĘP... 13 Rozdział I MODEL ZRÓWNOWAŻONEGO BIZNESU PRZEDSIĘBIORSTWA A KREACJA WARTOŚCI... 15 (Adam Jabłoński) Wstęp... 15 1. Konkurencyjność przedsiębiorstwa a model zrównoważonego biznesu... 16 2. Ciągłość

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

Kto na Śląsku inwestuje w design?

Kto na Śląsku inwestuje w design? Kto na Śląsku inwestuje w design? Wielu osobom design wciąż kojarzy się jedynie z czymś współczesnym podobnie myśli się i na Śląsku. Warto jednak pamiętać, że od dekad o wzornictwie użytkowym i projektowaniu

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny model aktywizacji

Innowacyjny model aktywizacji Innowacyjny model aktywizacji zawodowej uczestników WTZ Temat innowacyjny: "Współpraca podmiotów działających w obszarze zatrudnienia oraz integracji i pomocy społecznej z przedsiębiorcami w zakresie ułatwiania

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

BRAND TRACKER. Przykładowe wyniki badania wizerunku marki sieci sklepów obuwniczych. Inquiry sp. z o.o.

BRAND TRACKER. Przykładowe wyniki badania wizerunku marki sieci sklepów obuwniczych. Inquiry sp. z o.o. BRAND TRACKER Przykładowe wyniki badania wizerunku marki sieci sklepów obuwniczych Inquiry sp. z o.o. O INQUIRY Od ponad 10 lat prowadzimy badania konsumenckie dla sieci detalicznych i centrów handlowych.

Bardziej szczegółowo

magazyn centrum handlu sztuki i biznesu

magazyn centrum handlu sztuki i biznesu MAGAZYN STAREGO BROAWRU MISJA MAGAZYNU Na 3. urodziny Starego Browaru powstał magazyn BR& w nadziei, że (...) będzie brandem wyjątkowym, że bedzie inspirował do nowych odkryć, do niekonwencjonalnych wyborów,

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY KLASTER Jolanta Maria Kozak Prezes TML Prezes Klastra Designu Innowacji i Mody INICJATORZY KLASTRA: INICJATORZY KLASTRA INSTYTUCJA OKOŁOBIZNESOWA, W ramach tworzonego klastra odpowiada za pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

magazyn centrum handlu sztuki i biznesu

magazyn centrum handlu sztuki i biznesu MAGAZYN STAREGO BROWARU MISJA MAGAZYNU Na 3. urodziny Starego Browaru powstał magazyn BR& w nadziei, że (...) będzie brandem wyjątkowym, że bedzie inspirował do nowych odkryć, do niekonwencjonalnych wyborów,

Bardziej szczegółowo

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 2016 CONSULTING DLA MŚP Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 1 O raporcie Wraz ze wzrostem świadomości polskich przedsiębiorców rośnie zapotrzebowanie na różnego rodzaju usługi doradcze. Jednakże

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje. PRELEGENT: Bogdan Kępka

TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje. PRELEGENT: Bogdan Kępka TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje PRELEGENT: Bogdan Kępka Definicja ekoinnowacji Według Ziółkowskiego - innowacje ekologiczne to innowacje złożone z nowych procesów,

Bardziej szczegółowo

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl .firma Dostarczamy profesjonalne usługi oparte o nowoczesne technologie internetowe Na wstępie Wszystko dla naszych Klientów Jesteśmy świadomi, że strona internetowa to niezastąpione źródło informacji,

Bardziej szczegółowo

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Ewelina Kaatz-Drzeżdżon Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku marzec 2015 Nowy

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Studia stacjonarne Stopień studiów: Iº Rok studiów: II

Zarządzanie Studia stacjonarne Stopień studiów: Iº Rok studiów: II TEMATYKI SEMINARIÓW Zarządzanie Studia stacjonarne Stopień studiów: Iº Rok studiów: II Zapisy na seminarium: 18 lutego w godz. 13:15 Proponowane tematy (obszary) prac licencjackich: Prof. nadzw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Profesor Edward Chlebus Prezes Zarządu DPIN S.A.

Profesor Edward Chlebus Prezes Zarządu DPIN S.A. Profesor Edward Chlebus Prezes Zarządu DPIN S.A. FILOZOFIA DPIN Głównym celem DPIN jest podejmowanie inicjatyw i tworzenie warunków do ścisłej współpracy partnerów z obszaru nauki i gospodarki na rzecz

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 12 czerwca 2007 Misją Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek Zapisy pok. 309 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Rynek farb dekoracyjnych w Polsce 2015. Prognozy rozwoju na lata 2015-2021

Rynek farb dekoracyjnych w Polsce 2015. Prognozy rozwoju na lata 2015-2021 2 Język: polski, angielski Data publikacji: grudzień 2015 Format: pdf Cena od: 1700 Możesz mieć wpływ na zawartość tego produktu. Podziel się opinią! Sprawdź w raporcie Jak często polscy konsumenci zmieniają

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Designer Roku 2009 Andrzej Śmiałek i Ergo Design

Designer Roku 2009 Andrzej Śmiałek i Ergo Design Designer Roku 2009 Andrzej Śmiałek i Ergo Design Designer roku 2009 Andrzej Śmiałek i Ergo Design press release 2 Wystawa Designer roku 2009 Andrzej Śmiałek i Ergo Design Prezentowana wystawa stanowi kompendium

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy W jaki sposób firmy tworzą strategie? Prof. nadzw. dr hab. Justyna Światowiec-Szczepańska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 listopada 2015 r. Dr Tomaszie Projektami

Bardziej szczegółowo

Wyniki badania rynku upominków i gadżetów reklamowych

Wyniki badania rynku upominków i gadżetów reklamowych Warszawa, 27.01.2010 r. Wyniki badania rynku upominków i gadżetów reklamowych Martyna Wilk Vice President Maciej Gierasimiuk Business Consultant ConQuest Consulting ul. Turystyczna 2 02-633 Warszawa Tel.:

Bardziej szczegółowo

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Branża motoryzacyjna to jeden z największych i najszybciej rozwijających się sektorów polskiej gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Diagnoza stanu obecnego śląskich miast pod kątem smart rewitalizacji. Próba oceny uwarunkowań, potencjału, przeszkód

Diagnoza stanu obecnego śląskich miast pod kątem smart rewitalizacji. Próba oceny uwarunkowań, potencjału, przeszkód Diagnoza stanu obecnego śląskich miast pod kątem smart rewitalizacji. Próba oceny uwarunkowań, potencjału, przeszkód Prof.zw.dr hab. Jacek Szołtysek Kierownik Katedry Logistyki Społecznej Uniwersytet Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT I-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH Czym jest innowacja? Możliwe źródła Wewnętrzne i zewnętrzne źródła informacji o innowacji w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Ogromny kapitał intelektualny, doświadczenie oraz wykwalifikowana kadra to atuty Górnego Śląska. Poprzez działania jakie przewidzieliśmy w projekcie (rsptt) w woj. śląskim pragniemy promować ideę kreatywności

Bardziej szczegółowo

design i reklama nasz punkt widzenia: a w oczy rzuca się to, co jest inne, ciągle coś widać. my państwa uczymy, jak to się robi. nowe, nieoczekiwane.

design i reklama nasz punkt widzenia: a w oczy rzuca się to, co jest inne, ciągle coś widać. my państwa uczymy, jak to się robi. nowe, nieoczekiwane. biuro rekrutacji szkoła wyższa psychologii społecznej wydział zamiejscowy we wrocławiu ul. ostrowskiego 30 53-238 wrocław tel. 71 750 72 72 faks 71 750 72 70 gadu gadu: 12574469 czynne: poniedziałek piątek

Bardziej szczegółowo

Design Thinking - myślenie projektowe usystematyzowanie procesu kreatywnego rozwiązywania problemów i realizacji wyzwań

Design Thinking - myślenie projektowe usystematyzowanie procesu kreatywnego rozwiązywania problemów i realizacji wyzwań Design Thinking - myślenie projektowe usystematyzowanie procesu kreatywnego rozwiązywania problemów i realizacji wyzwań O SZKOLENU Design Thinking (popularnie tłumaczone jako myślenie projektowe ), zgodnie

Bardziej szczegółowo

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Raport z badania przeprowadzonego w sierpniu 2007 roku O badaniu Badanie zostało przeprowadzone w sierpniu bieżącego roku na podstawie ankiety internetowej Ankieta

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Ciechanowie INFORMATYKA

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Ciechanowie INFORMATYKA Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Ciechanowie INFORMATYKA Zapotrzebowanie na informatyków rośnie szybciej niż liczba absolwentów IT jest jedną z najszybciej rozwijających się branż w Polsce. Perspektywy

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

CO KAŻDY PRZEDSIĘBIORCA O

CO KAŻDY PRZEDSIĘBIORCA O CO KAŻDY PRZEDSIĘBIORCA O ŚRODKACH UNIJNYCH WIEDZIEĆ POWINIEN! MARCIN KOWALSKI Wrocław, dnia 6.10.2014 Czym się zajmujemy? Świadczymy usługi rozwojowe dla biznesu doradztwo, szkolenia, programy rozwojowe.

Bardziej szczegółowo

Rynek szpitali publicznych w Polsce 2015. Plany inwestycyjne i analiza porównawcza województw

Rynek szpitali publicznych w Polsce 2015. Plany inwestycyjne i analiza porównawcza województw 2 Język: polski, angielski Data publikacji: Grudzień 2015 Format: pdf Cena od: 1900 Sprawdź w raporcie Które podmioty uruchomią szpitale publiczne w Polsce? Jakie są przewidywania odnośnie kolejnych przekształceń

Bardziej szczegółowo

Co n a s w y r ó ż n i a

Co n a s w y r ó ż n i a Kim jesteśmy Centrum Prawa Żywnościowego to profesjonalny ośrodek doradczo- -badawczy specjalizujący się w dziedzinie prawa żywnościowego. Stanowi ono fachowe zaplecze eksperckie dla wszystkich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Handel internetowy w Polsce 2015 Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2015-2020

Handel internetowy w Polsce 2015 Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2015-2020 2 Język: polski, angielski Data publikacji: wrzesień 2015 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Jakie zmiany czekają rynek e-commerce w Polsce w 2020 roku? Jakie decyzje zakupowe podejmują Polacy?

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce?

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Wojciech Cellary Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Mansfelda 4, 60-854 Poznań

Bardziej szczegółowo

Rynek produktów dla dzieci w Polsce 2015. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata 2015-2020

Rynek produktów dla dzieci w Polsce 2015. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata 2015-2020 2 Język: polski, angielski Data publikacji: wrzesień 2015 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Jaką wartość będzie miał rynek produktów dla dzieci w 2020 roku? Jakie są prognozy rozwoju dla każdego

Bardziej szczegółowo

Rynek prywatnej opieki zdrowotnej w Polsce 2015. Prognozy rozwoju na lata 2015-2020

Rynek prywatnej opieki zdrowotnej w Polsce 2015. Prognozy rozwoju na lata 2015-2020 Rynek prywatnej opieki zdrowotnej w Polsce 2015 2 Język: polski, angielski Data publikacji: czerwiec 2015 Format: pdf Cena od: 1900 Sprawdź w raporcie Którzy dostawcy prywatnych ubezpieczeń i usług zdrowotnych

Bardziej szczegółowo

Kontekst sytuacyjny: Pytanie pozostaje tylko w jakich obszarach ich rozwijać?

Kontekst sytuacyjny: Pytanie pozostaje tylko w jakich obszarach ich rozwijać? WPŁYW POZIOMU ŚWIADOMOŚCI BIZNESOWEJ NA ROZWÓJ ORGANIZACJI SPRZEDAŻY NA RYNKU PRODUKTÓW FMCG Szanowni Państwo, Przedstawiamy Państwu poniższą ofertę dotyczącą wsparcia pracowników działu sprzedaży w Państwa

Bardziej szczegółowo

Czy logistyka może pomóc zbudować konkurencyjność

Czy logistyka może pomóc zbudować konkurencyjność A leading automotive logistics company A leading automotive logistics company Czy logistyka może pomóc zbudować konkurencyjność Prezentacja CAT Cargo Logistics Polska Michał Sierański 2014-05-28 Agenda

Bardziej szczegółowo

Prezentacja zakresu usług. Kompleksowe doradztwo w transferze technologii i komercjalizacji wyników prac badawczych. Warszawa, październik 2014

Prezentacja zakresu usług. Kompleksowe doradztwo w transferze technologii i komercjalizacji wyników prac badawczych. Warszawa, październik 2014 Prezentacja zakresu usług Kompleksowe doradztwo w transferze technologii i komercjalizacji wyników prac badawczych Warszawa, październik 2014 MDDP Nauka i Innowacje zakres działania Kluczowe usługi obejmują:

Bardziej szczegółowo

Usługi dystrybucyjne FMCG

Usługi dystrybucyjne FMCG Usługi dystrybucyjne FMCG 1990 powstaje firma handlowa Mister w Tychach 1992 rozpoczynamy współpracę z firmą Procter&Gamble jako jedna z 650 polskich hurtowni 1993 25 firm zostaje regionalnymi dystrybutorami

Bardziej szczegółowo

KLASTER TURYSTYKI MEDYCZNEJ I UZDROWISKOWEJ PRZYKŁADEM DZIAŁAŃ INTELIGENTNEJ SPECJALIZACJI

KLASTER TURYSTYKI MEDYCZNEJ I UZDROWISKOWEJ PRZYKŁADEM DZIAŁAŃ INTELIGENTNEJ SPECJALIZACJI KLASTER TURYSTYKI MEDYCZNEJ I UZDROWISKOWEJ PRZYKŁADEM DZIAŁAŃ INTELIGENTNEJ SPECJALIZACJI Kujawsko-Pomorska Organizacja Pracodawców Lewiatan KLASTRY JAKO CZYNNIK ROZWOJU REGIONU Współpraca Większa innowacyjność

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Elementy budujące zaufanie pomiędzy Sprzedawcą a Klientem

Elementy budujące zaufanie pomiędzy Sprzedawcą a Klientem Elementy budujące zaufanie pomiędzy Sprzedawcą a Klientem Wszystkie prawa zastrzeżone Na celowniku sprzedawcy muszą znaleźć się cele biznesowe klienta, a jego działania muszą koncentrować się wokół tego,

Bardziej szczegółowo

RAPORT KOGO POSZUKUJĄ PRACODAWCY?

RAPORT KOGO POSZUKUJĄ PRACODAWCY? RAPORT KOGO POSZUKUJĄ PRACODAWCY? II PÓŁROCZE 2012 2 ANALIZA OFERT PRACY OPUBLIKOWAWANYCH W SERWISIE MONSTERPOLSKA.PL W II PÓŁROCZU 2012 MONSTERPOLSKA.PL Firma Monster Worldwide Polska Sp. z o.o. (dawniej

Bardziej szczegółowo

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW Marita Koszarek BSR Expertise, Politechnika Gdańska INTERIZON NAJWAŻNIEJSZE FAKTY Branża ICT: informatyka, elektronika, telekomunikacja Interizon dawniej Pomorski

Bardziej szczegółowo

PRODUKT W MARKETINGU MIX

PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT Towar, usługa lub pomysł zawierający określony zestaw materialnych i niematerialnych cech, które zaspakajają potrzeby klientów, otrzymywany w zamian za pieniądze lub inną

Bardziej szczegółowo

RAPORT. Polskie firmy nie chcą iść na rękę klientom. Plany polskich przedsiębiorstw dotyczących przejścia na faktury elektroniczne

RAPORT. Polskie firmy nie chcą iść na rękę klientom. Plany polskich przedsiębiorstw dotyczących przejścia na faktury elektroniczne Polskie firmy nie chcą iść na rękę klientom RAPORT Plany polskich przedsiębiorstw dotyczących przejścia na faktury elektroniczne Zespół mailpro.pl MailPro Sp. z o.o. S t r o n a 1 Wstęp Od początku 2011

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

Firmy bardziej aktywne na rynku pracy. Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w II kwartale 2014

Firmy bardziej aktywne na rynku pracy. Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w II kwartale 2014 Warszawa, 8 lipca 2014 r. Firmy bardziej aktywne na rynku pracy Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w II kwartale 2014 Jak wynika z kwartalnego raportu Pracuj.pl, sytuacja na rynku pracy w II kwartale

Bardziej szczegółowo

Rynek HVAC w Polsce 2013. Prognozy rozwoju na lata 2013-2015

Rynek HVAC w Polsce 2013. Prognozy rozwoju na lata 2013-2015 2 Język: polski, angielski Data publikacji: Q2 Format: pdf Cena od: 1700 Sprawdź w raporcie Jaką część polskiego rynku HVAC stanowią obecnie nowe inwestycje? Jak kształtuje się całkowita liczba projektów

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III Katowice, 28.03.2011r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w

Bardziej szczegółowo

Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim

Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim Katowice, 22.11.2013 r. Główne obszary działalności DOTACJE

Bardziej szczegółowo

CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego

CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego 2011 Małgorzata Jelińska CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego Szczecin, 23.11.2011 r. Definicja CSR zgodnie z ISO 26000 Społeczna

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 2 Szwajcaria zajmuje 23. miejsce jako partner handlowy Polski. W handlu między Polską a Szwajcarią utrzymuje się trend zmniejszania różnicy wartości między eksportem

Bardziej szczegółowo

Rynek artykułów i odzieży sportowej w Polsce 2015. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata 2015-2020

Rynek artykułów i odzieży sportowej w Polsce 2015. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata 2015-2020 Rynek artykułów i odzieży sportowej w Polsce 2015 2 Język: polski, angielski Data publikacji: Styczeń 2016 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Z jaką dynamiką będzie się rozwijał rynek artykułów

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Zmiany w edukacji w kontekście perspektyw rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii na przykładzie wyników badań Obserwatorium

Bardziej szczegółowo

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur 27-28 listopada 2014 roku, Działdowo Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Radosław Zawadzki Dyrektor Departamentu Koordynacji Promocji Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH 50 % światowego produktu brutto generowane jest w ramach krajów wschodzących. Wnioski same się nasuwają. Warto inwestować w rosnące przedsiębiorstwa oraz przybierające

Bardziej szczegółowo

Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego. Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa

Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego. Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa Fundacja została założona w 2010r. we Wrocławiu w celu: promocji przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki dr Iwona Pawlas Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 23 maja 2011 r. 1 Handel międzynarodowy/ handel zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra...

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra... Załącznik nr 2 do ZZW Kwestionariusz dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012 A. CHARAKTERYSTYKA KLASTRA 1. Nazwa klastra... 2. Rok utworzenia klastra (podjęcia inicjatywy lub

Bardziej szczegółowo

DESIGN MANAGEMENT. Zarządzanie wzornictwem. Beata Bochińska Jerzy Ginalski Łukasz Mamica Anna Wojciechowska

DESIGN MANAGEMENT. Zarządzanie wzornictwem. Beata Bochińska Jerzy Ginalski Łukasz Mamica Anna Wojciechowska DESIGN MANAGEMENT Zarządzanie wzornictwem Beata Bochińska Jerzy Ginalski Łukasz Mamica Anna Wojciechowska spis treści Przedmowa 11 Przedmowa redaktora naukowego 15 Słownik terminów 17 I. Strategie rozwoju

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Efekty gospodarcze i społeczne zakończonych projektów rozwojowych finansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Efekty gospodarcze i społeczne zakończonych projektów rozwojowych finansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Efekty gospodarcze i społeczne zakończonych projektów rozwojowych finansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Raport końcowy z badania ewaluacyjnego Kontekst badania Cel projektów rozwojowych

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ W SEKTORACH KREATYWNYCH

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ W SEKTORACH KREATYWNYCH PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ W SEKTORACH KREATYWNYCH Program Operacyjny Kapitał Ludzki Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia Podpisanie umowy o dofinansowanie dr Piotr Kaczmarek

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27 CZĘŚĆ I Spis treści Zarządzanie zasobami ludzkimi w dobie kryzysu Rozdział 1 STYMULOWANIE I ZARZĄDZANIE WITALNYM POTENCJAŁEM ZASOBÓW LUDZKICH W ORGANIZACJI Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17 1. Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

dr Andrzej Woźniakowski Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Grudzień 2010

dr Andrzej Woźniakowski Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Grudzień 2010 ROZWÓJ KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH PRACOWNIKÓW JAKO CEL POLITYKI PERSONALNEJ POLSKICH FIRM POKONYWANIE BARIER WYNIKAJĄCYCH ZE SCHEMATÓW MYŚLENIA I OGRANICZEŃ BUDŻETOWYCH dr Andrzej Woźniakowski Instytut Pracy

Bardziej szczegółowo

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019 2 Język: polski, angielski Data publikacji: Q4 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Jaka będzie wartość sprzedaży internetowej w Polsce w 2019 roku? Jakie marki uruchomiły lub planują uruchomić

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo