Uniwersytet Jagielloński Centrum Badań nad Szkolnictwem Wyższym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Uniwersytet Jagielloński Centrum Badań nad Szkolnictwem Wyższym"

Transkrypt

1 Uniwersytet Jagielloński Centrum Badań nad Szkolnictwem Wyższym RAPORT KOŃCOWY nt. wybranych problemów Część pierwsza zamówienia Ekspertyza dotycząca aktualnej sytuacji prawnej i organizacyjnej sposobów uznawania kształcenia pozaformalnego i nieformalnego Umowa nr 130/DS./2010 zawarta w Warszawie w dniu Opracował Zespół pod kierunkiem dr hab. Marka Frankowicza w składzie: dr inż. Justyna Bugaj, mgr Zofia Godzwon, prof. dr hab. Adam Juszkiewicz dr Anna Kolasa, dr Iwona Maciejowska, dr hab. Maria Próchnicka, mgr Jolanta Urbanik, prof. dr hab. Michał du Vall, dr hab. Michał Zasada Kraków

2 Spis treści Spis treści... 2 Summary... 3 Streszczenie... 8 Omówienie zagadnienia Zakresy pojęciowe: kształcenia pozaformalnego oraz nieformalnego Doświadczenia europejskie Rozwiązania organizacyjne stosowane w uczelniach europejskich Legislacja polska - stan obecny RPL a strategie rozwoju szkolnictwa wyższego Praktyka uznawania efektów kształcenia uzyskanych poza formalnym systemem szkolnictwa wyższego w Polsce Uznawanie kompetencji językowych i komputerowych Uznawalność efektów kształcenia nabytych w szkole średniej Badania kwestionariuszowe Konsultacje Propozycje rozwiązań prawnych oraz organizacyjnych w polskim systemie szkolnictwa wyższego Podsumowanie rekomendacji Literatura Załączniki do raportu Załącznik nr 1: Ankieta skanująca Załącznik nr 2: Ankieta konsultacyjna (wersja dla pracowników) Załącznik nr 3: Ankieta konsultacyjna (wersja dla studentów) Załącznik nr 4: Ankieta konsultacyjna (wersja dla respondentów zagranicznych)

3 Summary Implementation of the European and National Qualifications Frameworks both in the area of higher education as well as in a broader context of lifelong learning implies the necessity of (more often than not) extensive modification of the relevant legislation in the countries constituting the European Higher Education Area. A very important element of the said modifications is constituted by the introduction of mechanisms allowing for validation of learning outcomes acquired in the context of non-formal and informal learning or within the system of education and training offered by other sectors. (RPL - Recognition of prior learning). The development and enhancement of ECTS can be recognized as another and very significant factor affecting the current trends; in the newest edition of the ECTS 1 it Has been explicitly stated that higher education institutions should be authorized to award ECTS credit for learning outcomes acquired beyond formal education. Institutions of higher learning are also encouraged to establish centres, organizational units, providing counselling and advice related to non-formal and informal learning and recognition of learning outcomes. In this way the top-down trends (induced by the introduction of qualifications frameworks) meet with the bottom-up creation of systems of recognition of different forms of learning at the university level. As far as the degree and speed of implementation of RPL is concerned we may observe a phenomenon of Europe of many speeds. A CHEPS 2 independent report assessing 10 years of Bologna Process implementation in this respect 5 categories of countries have been enumerated: 1. Countries which implemented RPL procedures, 2. Countries where there are no national procedures but such procedures are applied on the institutional level 3. Countries which apply RPL in certain areas, exemption from examinations etc. (Poland among them) 4. Countries where relevant regulations have been developed but are not used yet, 5. Countries showing no initiative in this respect. 1 ECTS Europejski System Transferu i Akumulacji Punktów Przewodnik dla użytkowników. FRSE, Warszawa The Bologna Process Independent Assessment. The first decade of working on the European Higher Education Area. Volume 1. Detailed assessment report. CHEPS

4 Even in the countries, where relevant legislation has been introduced the actual RPL use is infrequent, and complicated procedures result in a situation whereby students prefer to gain credits for regular courses than apply for recognition of priorily acquired competences. In majority of countries RPL systems are under construction or improvement; consultations carried out during the preparation of this expert opinion have shown that the issue is being discussed like in Poland and that ultimate decisions related to the final shape of RPL have not been reached. On the other hand we may find on the institutional level many examples of good practices, which upon little legislative amendments, may be tested and disseminated in Poland. In practice (in foreign higher education institutions) roughly three types of procedures may be identified: Operation of a special unit dedicated to RPL, Recognition of competences by director of studies (in the Polish reality an equivalent to dean or head of a study programme, etc.), Recognition of competences by head of subject/course/module. Presently in Poland no legislation is directly related to RPL. Solely the Regulation of the Minister of Science and Higher Education on standards of teaching for programmes and levels and on the conditions a HEI must satisfy in order to conduct interdisciplinary programmes and macrofield study programmes, of 12th July 2007 introduced a possibility of awarding credits for a placement if a student provides evidence of professional experience or professional activity compatible with the placement programme, for language courses upon presentation of a relevant language proficiency certificate, and an ICT course upon presentation of a European Computer Driving License. A new draft Act amending The Law on Higher Education does not introduce any changes in this respect. The provisions on National Qualifications Framework do not mention (although they should) non-formal and informal learning outcomes. Article 165 of the draft Act refers to transfer and recognition of learning outcomes acquired formally in the context of higher education. Beyond the higher education sector there is Regulation of the Minister of National Education and Sport of 3rd February 2006 on acquisition and supplementing by adults of general knowledge, skills and professional qualifications in extra school forms 3, in which principles of recognition of qualifications acquired beyond formal education were stipulated. It has to 3 Official Journal of Laws no 36/2006. item 216 4

5 be emphasized that both draft higher education development strategies (by KRASP and Ernst & Young) recommend introduction of relevant legislation allowing for recognition of learning outcomes acquired in non-formal and informal way. Within the framework of this expert opinion a survey related to the practices of recognition in Polish HEIs of non-formal and informal learning outcomes acquired beyond higher education had been carried out. The data indicate that the practice of RPL is very seldom and may be related to recognition of international language proficiency certificates and possibly ICT knowledge and skills. Exceptionally there have been indicated such practices as partial recognition of placements (on the basis of a certificate of employment in an institution related to the programme/speciality of study, exemption from examinations of international subject Olympiad medal holders (in subjects fundamental for the first years of study) and exemption from PE classes (awarded to members of Academic Sports Union). While proposing new legislative and organizational solutions making RPL possible one has to take two time frames into consideration: a) long-run perspective, related to the implementation of National Qualifications Framework. Two learning outcomes validation modals have been presented. It is believed that in both cases it is necessary to establish a central, supraministerial institution which would coordinate the examination/validation processes. Since the present expert opinion is related solely to the higher education sector it is difficult to propose a long-run solution without knowing the conditions related to the suprasectorsal level. b) short-run perspective creation of conditions favourable for establishment and implementation of solutions aiming at recognition of non-formal and informal learning in higher education. The present proposal concerns this short-run perspective. Within the activities leading to this expert opinion a broad consultative action among academic teachers, students and doctoral students has been carried out. Great majority of repondents have supported the following postulates: The new Law on Higher Education should include a provision allowing for recognition of prior learning (learning outcomes acquired informally or non-formally beyond higher education); There should be separate rules related to recognition of learning outcomes acquired within the context of higher education, acquired formally in other sectors of education 5

6 and training, and learning outcomes acquired non-formally and informally, inclusive of self-development; There has been no consent (diverse opinions have been expressed) in the following questions: Whether or not there should be general recognition rules introduced by the law, or ministerial regulation, or institutionally; Whether or not HEIs should have systems and procedures of RPL on the central institutional level or on the faculty level; Whether or not competences acquired in the secondary school should be formally recognized in HEIs by awarding credits for respective courses and allocating ECTS; Whether or not recognition of competences should be organisationally combined with admissions (recognition and admissions office on the HEI level or faculty level). It should be noted that the distribution of student responses to a large extent corresponded to the academic teachers answers. More significant differences have been noticed in 3 questions: most of the students supported a general set of learning outcomes recognition rules (no division into classes); similarly most of the students supported recognition of learning outcomes acquired in secondary schools and establishment of joint recognition and admissions offices. Taking into consideration the present state of the Polish legislation, current practices, opinions of the academic community and current European and world trends as well as (vital for the problem) timeframe of implementation of National Qualifications Framework in Poland the experts therefore submit the following proposals: 1. Article 165 of the Law on Higher Education should be amended to give HEIs a possibility to define conditions and mode of recognition of evidenced learning outcomes acquired beyond higher education. It would create legal conditions to establish university RPL systems. This should be accompanied by introduction of control mechanisms by adequate supplementing of the hitherto resolutions and procedures of the State Accreditation Agency. 2. If the amendment mentioned in item 1 above is introduced the HEIs should be encouraged to pilot RPL systems (which would require a close cooperation with the State Accreditation Agency). 3. A possibility of establishing institutional/faculty systems embracing both admissions and recognition of RPL should be considered. Such models operate in different foreign univer- 6

7 sities. System like that should become part of the institutional/faculty quality assurance systems. 4. The ultimate aim should be professionalization of RPL mechanisms. Respective staff should have relevant competences (merit- and organization wise). In some foreign universities adequate trainings are carried out in this respect. 5. Due to diversity of responses and necessity to correlate activities in the higher education sector and other sectors of education and training more precise regulations (e.g. Ministerial regulations) should be elaborated at a later date. The experience of HEIs piloting RPL systems would be here of utmost importance. ( as has been pointed out in item 2 above). 6. Because, as the practice has shown, recognition of learning outcomes may be arbitrary and may depend on a person s, who is responsible for a study programme or a course, good or bad will, it is absolutely vital to introduce adequate appeals procedures. 7. It is also recommended that learning outcomes acquired beyond a parent unit (inclusive of those acquired in non-formal and informal way) should be entered explicitly into the Diploma Supplement. Nota Bene: in the present expert opinion the question of admission of persons without formal qualifications (matura a secondary school certificate, or diploma of first or second cycle studies) to a study programme has not been touched. Such solutions start to emerge in different European countries (Germany, France and Scandinavian countries). In future the problem should also be considered. As it would concern other levels of education a systemic, intersectoral solution should be elaborated connected to the implementation of National Qualifications Framework. 7

8 Streszczenie Wprowadzanie Europejskich i zarówno w obszarze szkolnictwa wyższego, jak i w szerszym kontekście uczenia się przez całe życie, powoduje konieczność (na ogół daleko idących) modyfikacji legislacji w krajach Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego. Istotnym elementem tych modyfikacji jest konieczność wprowadzania mechanizmów uznawania (walidacji) efektów uczenia się nabytych na drodze nieformalnej, pozaformalnej bądź w ramach edukacji i szkoleń prowadzonych przez inne sektory (RPL - recognition of prior learning). Dodatkowym ważnym czynnikiem wpływającym na aktualne trendy jest rozwój i doskonalenie systemu ECTS; w najnowszym przewodniku ECTS 4 stwierdzono explicite, że uczelnie powinny posiadać kompetencje do przyznawania punktów za efekty kształcenia/uczenia się zdobyte poza edukacją formalną. Zachęca się również do tworzenia jednostek zajmujących się udzielaniem porad dotyczących kształcenia nieformalnego i incydentalnego oraz jego uznawania. Tak więc trendy odgórne (indukowane wprowadzaniem ram kwalifikacji) spotykają się z oddolnym tworzeniem systemów uznawania różnych form kształcenia na poziomie uczelni. Pod względem stopnia zaawansowania wdrażania RPL mamy do czynienia w praktyce z Europą wielu szybkości. W niezależnym raport CHEPS 5 Procesu Bolońskiego wyróżniono 5 kategorii krajów: 1. Kraje, które wprowadziły procedury RPL oceniającym 10 lat realizacji 2. Kraje bez procedur krajowych, ale stosujące szeroko RPL na poziomie instytucjonalnym 3. Kraje stosujące RPL w pewnych dziedzinach, zwolnienia z egzaminów etc. (w tym Polska) 4. Kraje, które opracowały regulacje, ale jeszcze nie stosują 5. Kraje nie wykazujące inicjatywy w tym zakresie Nawet w krajach, które wprowadziły odpowiednie uregulowania legislacyjne, skala RPL jest często niewielka, a skomplikowane procedury powodują, że studenci wolą zaliczać regularne zajęcia niż ubiegać się o uznanie nabytych kompetencji. W większości krajów systemy RPL są jeszcze opracowywane bądź dopracowywane; konsultacje prowadzone podczas prac nad niniejszą ekspertyzą pokazały, że toczą się tam podobne dyskusje jak w Polsce i nie zapadły jeszcze decyzje dotyczące docelowych systemów RPL. Można natomiast znaleźć 4 ECTS Europejski System Transferu i Akumulacji Punktów Przewodnik dla użytkowników. FRSE, Warszawa The Bologna Process Independent Assessment. The first decade of working on the European Higher Education Area. Volume 1. Detailed assessment report. CHEPS

9 liczne przykłady dobrej praktyki na poziomie instytucjonalnym, które - przy niewielkich zmianach legislacyjnych - mogłyby być testowane i upowszechniane w warunkach polskich. W praktyce (w uczelniach zagranicznych) spotyka sie z grubsza 3 typy procedur w tym zakresie: istnienie specjalnej jednostki RPL, która tego dokonuje, uznawanie kompetencji przez "dyrektora studiów' (w naszej rzeczywistości: prodziekan, kierownik studiów etc.), uznawanie kompetencji przez kierownika przedmiotu/modułu. W Polsce obecne uregulowania prawne praktycznie nie odnoszą się do RPL. Jedynie Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie standardów kształcenia dla poszczególnych kierunków oraz poziomów kształcenia, a także trybu tworzenia i warunków, jakie musi spełniać uczelnia, by prowadzić studia międzykierunkowe oraz makrokierunki z 12 lipca 2007 r. wprowadzono: możliwość zaliczenia praktyk (jeżeli student udokumentuje doświadczenie zawodowe lub prowadzenie działalności, która odpowiada programowi praktyk), zajęć z języków obcych (studentom posiadającym odpowiednie zaświadczenia o znajomości języka obcego) oraz zajęć z zakresu technologii informacyjnej. (studentom posiadający Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych). Projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie wprowadza tutaj zmian. Zapisy o Krajowych Ramach Kwalifikacji nic nie mówią (choć powinny) o nieformalnych i pozaformalnych kwalifikacjach, a art. 165 ustawy mówi o przenoszeniu i uznawaniu zajęć tylko w odniesieniu do kształcenia formalnego na poziomie wyższym. Poza sektorem szkolnictwa wyższego funkcjonuje Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 3 lutego 2006 w sprawie uzyskiwania i uzupełniania przez osoby dorosłe wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych (Dz.U. nr 36/2006. poz.216), w którym określono zasady uznawania kwalifikacji uzyskanych poza edukacją formalną. Należy tutaj podkreślić, że oba opracowane w ubiegłym roku projekty strategii rozwoju szkolnictwa wyższego (KRASP i Ernst & Young) postulują wprowadzenie zmian legislacyjnych umożliwiających uznawanie efektów uczenia się zdobytych w sposób nieformalny lub pozaformalny. W ramach niniejszej ekspertyzy przeprowadzono badania kwestionariuszowe dotyczące praktyk uznawania efektów kształcenia uzyskanych poza formalnym systemem szkolnictwa 9

10 wyższego w polskich uczelniach. Uzyskane dane wskazują na to, że praktyka uznawania efektów kształcenia uzyskiwanych poza formalnym systemem szkolnictwa wyższego jest bardzo rzadko stosowana - dotyczy na ogół zaliczania języków obcych (na podstawie uznanych certyfikatów międzynarodowych) oraz ewentualnie wiedzy i umiejętności informatycznych. Wyjątkowo zostały wskazane takie rozwiązania jak: uznawalność części praktyk (na podstawie zaświadczeń o pracy w instytucjach związanych z kierunkiem studiów /specjalnością), zwalnianie zdobywców medali na międzynarodowych olimpiadach przedmiotowych z przedmiotów podstawowych na pierwszych latach studiów oraz zwolnienia z zajęć wychowania fizycznego (np. członków klubów AZS). Przy proponowaniu nowych rozwiązań prawnych i organizacyjnych umożliwiających uznawanie kształcenia pozaformalnego i nieformalnego należy brać pod uwagę dwie perspektywy czasowe: a) perspektywę długofalową, związaną z wprowadzaniem. W ramach prac przedstawiono dwa modele systemów walidacji efektów uczenia się. Uznano, że w obu przypadkach konieczne jest powołanie centralnej ponadresortowej instytucji koordynującej procesy egzaminowania/walidacji. Ponieważ niniejsza ekspertyza obejmuje jedynie sektor szkolnictwa wyższego, trudno przedstawiać długofalowe propozycje bez znajomości uwarunkowań na poziomie ponadresortowym. b) perspektywa doraźna - stworzenie warunków sprzyjających tworzeniu się i wdrażaniu rozwiązań umożliwiających uznawanie kształcenia pozaformalnego i nieformalnego w szkolnictwie wyższym. Nasze propozycje dotyczą tej właśnie perspektywy. W ramach ekspertyzy przeprowadzono szeroko zakrojoną akcję konsultacyjną wśród nauczycieli akademickich, studentów i doktorantów. Zdecydowana większość respondentów wypowiedziała się za: zapisaniem możliwości uznawania kompetencji osiągniętych poza szkolnictwem wyższym (w tym na drodze nieformalnej lub pozaformalnej) w nowym Prawie o Szkolnictwie Wyższym; odrębnymi regułami uznawania kompetencji nabytych w szkolnictwie wyższym, kompetencji nabytych formalnie w innych sektorach edukacji i szkoleń oraz kompetencji nabyte na drodze nieformalnej i pozaformalnej - w tym w ramach samokształcenia; Nie było natomiast zgody (duża rozbieżność opinii) jeśli chodzi o to, 10

11 czy należy wprowadzić ogólne zasady uznawania kompetencji na poziomie ustawy, na poziomie rozporządzenia ministra, czy też pozostawić swobodę uczelniom; Czy uczelnie powinny posiadać systemy i procedury uznawania kompetencji osiągniętych poza szkolnictwem wyższym na poziomie ogólnouczelnianym czy na poziomie jednostek podstawowych; czy powinno się formalnie uznawać w ramach studiów kompetencje nabyte w szkole średniej zaliczając odpowiednie zajęcia lub ich część oraz przypisując punkty ECTS; czy uznawanie kompetencji należy połączyć organizacyjnie z rekrutacją (typu "biuro rekrutacji i uznawalności" na poziomie uczelnianym czy jednostki podstawowej). Na uwagę zasługuje fakt, że rozkład odpowiedzi studentów w dużej mierze pokrywał się z odpowiedziami nauczycieli akademickich. Istotniejsze różnice wystąpiły w 3 pytaniach: większość studentów wypowiedziała się za kompleksowym opracowaniem reguł uznawania kompetencji (bez podziału na klasy), tak samo większy odsetek studentów postulował uznawanie kompetencji nabytych w szkole średniej i połączenie organizacyjne uznawalności z rekrutacją. Biorąc pod uwagę stan obecny polskiej legislacji, istniejące praktyki, opinie środowiska akademickiego oraz aktualne trendy europejskie i światowe oraz (kluczową dla problemu) perspektywę wprowadzenia w Polsce zgłaszamy poniższe propozycje: 1. Proponujemy zmodyfikować art. 165 Prawa o Szkolnictwie Wyższym dając uczelniom możliwość określania warunków i trybu uznawania udokumentowanych efektów kształcenia uzyskanych poza formalnym systemem szkolnictwa wyższego. Stworzyłoby to prawną możliwość tworzenia uczelnianych systemów RPL. Powinno temu towarzyszyć wprowadzenie mechanizmów kontrolnych przez uzupełnienie; obowiązujących uchwał i procedur PKA o dodatkowe punkty. 2. Jeśli wprowadzona zostanie modyfikacja postulowana w punkcie 1, należy zachęcać uczelnie, aby w ramach pilotażu tworzyły systemy RPL (wymagałoby to ścisłej współpracy z PKA). 3. Należy rozważyć możliwość tworzenia uczelnianych/wydziałowych systemów obejmujących zarówno rekrutację, jak i uznawanie kompetencji ("admission offices" z uprawnieniami do RPL). Modele takie występują w różnych uczelniach zagranicznych. Takie systemy winny być częścią uczelnianych/wydziałowych systemów zapewniania jakości. 11

12 4. Należy dążyć do "profesjonalizacji" mechanizmów RPL - osoby tym się zajmujące powinny posiadać odpowiednie kompetencje (merytoryczne i organizacyjne). W niektórych uczelniach zagranicznych prowadzone są odpowiednie szkolenia w tym zakresie. 5. Ze względu na duże rozbieżności zdań oraz konieczność korelowania działań w sektorze szkolnictwa wyższego z działaniami w innych sektorach edukacji i szkoleń bardziej precyzyjne rozwiązania legislacyjne (na poziomie rozporządzenia ministra) należy opracować w terminie późniejszym. Przydatne byłyby tutaj doświadczenia uczelni, które wprowadzą pilotażowe systemy RPL (jak postulujemy w punkcie 2). 6. Ponieważ - jak wykazuje praktyka - uznawanie kompetencji ma często charakter uznaniowy i zależy od dobrej (albo złej) woli osoby odpowiedzialnej za studia lub za przedmiot, bardzo istotne jest wprowadzenie odpowiednich procedur odwoławczych. 7. Proponujemy również, aby kompetencje nabyte poza jednostka macierzystą (w tym te uzyskane na drodze nieformalnej i pozaformalnej) były explicite uwzględniane w Suplemencie do dyplomu. Uwaga: Pragniemy podkreślić, że w niniejszym opracowaniu nie poruszamy ważnego zagadnienia dopuszczenia na studia osób bez formalnych kwalifikacji (matura, dyplom ukończenia studiów). Tego typu rozwiązania zaczynają się pojawiać w różnych krajach europejskich (m. in. w Niemczech, Francji i krajach skandynawskich). W przyszłości trzeba się zająć też tym problemem - będzie on dotyczył również innych szczebli edukacji, a więc powinno zostać wypracowane rozwiązanie systemowe, międzyresortowe, powiązane z wprowadzeniem. 12

13 Omówienie zagadnienia Wprowadzanie Europejskich i zarówno w obszarze szkolnictwa wyższego, jak i w szerszym kontekście uczenia się przez całe życie, powoduje konieczność (na ogół daleko idących) modyfikacji legislacji w krajach Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego. Istotnym elementem tych modyfikacji jest konieczność wprowadzania mechanizmów uznawania (walidacji) efektów uczenia się nabytych na drodze nieformalnej, pozaformalnej bądź w ramach edukacji i szkoleń prowadzonych przez inne sektory. W krajach, w których już istniały tradycje uznawania efektów uczenia się nabytych poza systemem formalnym wprowadzanie ram kwalifikacji w sposób naturalny porządkuje sytuację. Szczególnie dobrze widać to we Francji, posiadającej długie tradycje w uznawaniu doświadczenia zawodowego w różnych sektorach szkolnictwa (w tym wyższego, gdzie dotyczyło to głównie kształcenia inżynierów). Pierwotnie uznawano alternatywne ścieżki kształcenia (nabywanie określonych kompetencji różnymi drogami, ale w ramach określonych systemów kształcenia); obecnie rozszerzono możliwości walidacji na walidację samych kompetencji (również tych nabytych pozaformalnie). W krajach anglosaskich rozwinięty jest system RPL (recognition of prior learning, uznawanie wcześniejszego uczenia się). Odbywa się to na poziomie uczelni uczelnie posiadają odpowiednie biura za to odpowiedzialne, system doradztwa dla osób ubiegających się o takie uznawanie, przewodniki dla studentów etc. W większości innych krajów właśnie trwają prace nad adaptacją systemów legislacyjnych do nowej rzeczywistości; w chwili obecnej analizujemy i systematyzujemy pozyskiwane na ten temat informacje. Dodatkowym ważnym czynnikiem wpływającym na aktualne trendy jest rozwój i doskonalenie systemu ECTS. W najnowszym przewodniku ECTS 6 znajduje się rozdział ECTS i uznawanie kształcenia nieformalnego i incydentalnego (4.5.2), w którym stwierdzono explicite, że uczelnie powinny posiadać kompetencje do przyznawania punktów za efekty kształcenia/uczenia się zdobyte poza edukacją formalną. Zachęca się uczelnie do publikowania dokumentów określających politykę i opisujących praktykę związaną z uznawaniem kształcenia nieformalnego i incydentalnego na stronach internetowych i zapewnianie do nich łatwego dostępu. Zachęca się również do tworzenia jednostek zajmujących się udzielaniem porad dotyczących kształcenia nieformalnego i incydentalnego oraz jego uznawania. 6 ECTS Europejski System Transferu i Akumulacji Punktów Przewodnik dla użytkowników. FRSE, Warszawa

14 W strukturze katalogu przedmiotów ECTS w części 1 (Informacje o uczelni) znajduje się punkt Procedury dotyczące uznawania wcześniejszego kształcenia (formalnego, nieformalnego i incydentalnego), a w części 2 (Informacje o programach studiów) punkt Szczegółowe procedury dotyczące uznawania wcześniejszego kształcenia (formalnego, nieformalnego i incydentalnego). Tak więc trendy odgórne (indukowane wprowadzaniem ram kwalifikacji) spotykają się z oddolnym tworzeniem systemów uznawania różnych form kształcenia na poziomie uczelni. Zakresy pojęciowe: kształcenia pozaformalnego oraz nieformalnego. Definicje dotyczące uczenia się formalnego, pozaformalnego i nieformalnego zmieniają się zasadniczo od czasów pionierskich badań nad uczeniem się i jego efektami. Odnotowuje się rozszerzanie kontekstu i samej koncepcji uczenia się formalnego. Zdarza się, że definicje uczenia się formalnego i pozaformalnego są bardzo podobne. Ostatecznie ukształtowały się poniższe definicje, pojawiające się w glosariuszu opracowanym w ramach CEDEFOP, którego iteracje pojawiają się co najmniej od 2003 roku. Stanowią one syntezę jak i źródło inspiracji dla definicji opracowywanych dla potrzeb poszczególnych krajowych systemów edukacji. 1. Formalne: uczenie się odbywające się w zorganizowanym i ustrukturyzowanym środowisku (w szkole, ośrodku szkoleniowym); charakteryzuje się zdefiniowanym celem, czasem trwania, zasobami; jest intencjonalne z punktu widzenia uczącego się; efekty uczenia się są walidowane i potwierdzone świadectwem 2. Pozaformalne: uczenie się które wynika z działań zaplanowanych, ale w sposób oczywisty nie zamierzonych jako część procesu kształcenia (w kategoriach celów edukacyjnych, czasu przeznaczonego na naukę lub wsparcia dydaktycznego), którego efektem jest jednak uczenie się. Działanie takie jest intencjonalne z punktu widzenia uczącego się. Zwykle nie prowadzi do wydania świadectwa Nieformalne: uczenie się wynika z działań związanych z pracą, życiem rodzinnym lub spędzaniem czasu wolnego. Jest niezorganizowane, nieustrukturyzowane pod względem celów, czasu trwania, wsparcia pedagogicznego. Jest nieintencjonalne z punktu widzenia uczącego się. Nie prowadzi do certyfikacji. 7 Terminology of European education and training policy, CEDEFOP

15 Definicje te zostały także zacytowane w dokumencie pt. Recognition of Non-formal and Informal Learning, Outcomes, Policies and Practices 8 Komitet Sterujący ds. KRK w Polsce w lipcu 2010 przyjął następujące definicje dla 9 : Uczenie się formalne uczenie się poprzez udział procesie kształcenia prowadzonym przez instytucje edukacyjną lub szkoleniową. Uczenie się pozaformalne: uczenie się poza instytucjami edukacyjnymi i szkoleniowymi poprzez realizację założonych celów. Uczenie się nieformalne: uczenie się poza instytucjami edukacyjnymi i szkoleniowymi, bez określania celów edukacyjnych, wykorzystujące także w sposób niezamierzony doświadczenie zdobywane w miejscu pracy i życiu codziennym. W dalszej części opracowania będziemy często stosowali skrót RPL (Recognition of Prior Learning) na oznaczenie potwierdzenia już posiadanych efektów uczenia się/kompetencji (w polskiej literaturze przedmiotu istnieją różne tłumaczenia tego terminu: uznawanie dotychczasowego kształcenia, uznawanie wcześniejszego wykształcenia, potwierdzenie kompetencji/kwalifikacji pozaformalnych etc.). Doświadczenia europejskie Rozwój uczenia się przez całe życie jest jednym z najważniejszych elementów polityki europejskiej, wykraczającym daleko poza sferę edukacyjną. Spójny system uczenia się przez całe życie musi mieć wbudowane efektywne mechanizmy uznawania/walidacji różnych form kształcenia. W Karcie Uniwersytetów Europejskich w sprawie Uczenia Się przez Całe Życie, przyjętej przez Europejskie Stowarzyszenie Uniwersytetów (EUA), określono 10 zobowiązań uczelni, w tym zapewnienie większej dostępności nauki, różnicowanie populacji studentów, zwiększanie atrakcyjności studiów, ujęcie uczenia się przez całe życie w kulturze jakości oraz wzmacnianie wymiaru lokalnego, regionalnego, krajowego i międzynarodowego. W szczególności Zobowiązanie 5. Uznawać wcześniejsze zdobyte wykształcenie stwierdza: "Aby wszyscy, którzy mogliby skorzystać z dostępu do szkolnictwa wyższego, faktycznie mieli taką możliwość, uniwersytety powinny opracować systemy oceny i uznawania wszystkich wcześniejszych form kształcenia. Ma to szczególne znaczenie w kontekście 8 Patrick Werquin, Recognsiong Non-Formal and Informal learning, outcomes, Policies and practices, OECD Publikacja w przygotowaniu 15

16 uczenia się przez całe życie w zglobalizowanym świecie, gdzie wiedzę zdobywa się w wielu różnych miejscach i w różnej formie.". W Komunikacie ministrów z Leuven (2009) punkt 11 mówi: "Realizacja strategii uczenia się przez całe życie wymaga silnego partnerstwa między władzami publicznymi, uczelniami, studentami, pracodawcami i pracownikami. Karta uczelni europejskich na rzecz uczenia się przez całe życie, opracowana przez Europejskie Stowarzyszenie Uniwersytetów (EUA), stanowi przydatny wkład w definiowanie takich form partnerstwa. Efektywne strategie dotyczące uczenia się przez całe życie będą obejmować podstawowe zasady i procedury uznawania dotychczasowego kształcenia na podstawie efektów uczenia się, niezależnie od tego, czy wiedza, umiejętności i kompetencje zostały zdobyte poprzez ścieżki formalnej, poza-formalnej czy też nieformalnej edukacji. Uczenie się przez całe życie będzie wspierane za pomocą odpowiednich struktur organizacyjnych i środków finansowych. Uczenie się przez całe życie stymulowane ogólnokrajowymi strategiami powinno mieć wpływ na działalność uczelni." Pod względem stopnia zaawansowania wdrażania RPL mamy do czynienia w praktyce z "Europą wielu szybkości". Michel Feutrie 10 zaproponował klasyfikację krajów europejskich ze względu na zaawansowanie procesów walidacji kształcenia nieformalnego oraz pozaformalnego. Zastosował następujące kryteria: Regulacje prawne: od intencji, projektów i rekomendacji do przepisów legislacyjnych; Typ inicjatyw: odgórne bądź oddolne; Stopień wdrożenia: od ograniczonego bądź lokalnego do globalnego systemu; Stopień wpływu i rozwoju: od podejść sektorowych do włączenia wszystkich interesariuszy, od kilku instytucji zaangażowanych do włączenia wszystkich instytucji, których problem dotyczy. Zgodnie z tymi kryteriami wyróżnił 6 klas krajów europejskich: 1. Nic się nie dzieje; 2. Pierwsze próby: poziom akceptacji idei, rekomendacji, opracowań strategicznych, ale brak systematycznych działań; 3. Ograniczone inicjatywy: głównie oferowanie "drugiej szansy" osobom bez kwalifikacji; 10 Feutrie, M. (2007). Validation of non formal and informal learning in Europe. Comparative approaches, challenges and possibilities. Paper presented at the conference Recognition of prior learning: Nordic-Baltic experiences and European perspectives congress. Copenhagen 7 8 March,

17 4. Systemy w trakcie tworzenia: zwiększone zainteresowanie walidacją, istnienie odpowiednich przepisów, ale niski stopień wdrożenia, potrzeba doskonalenia metodologii, małe zapotrzebowanie; 5. Podejścia oddolne: długa tradycja, istnienie ogólnych zasad, ale inicjatywy rozproszone; 6. Systemy globalne. Analogicznie, w niezależnym raporcie CHEPS 11 wyróżniono 5 kategorii: 1. Kraje, które wprowadziły procedury RPL; 2. Kraje bez procedur krajowych, ale stosujące szeroko RPL na poziomie instytucjonalnym; 3. Kraje stosujące RPL w pewnych dziedzinach, zwolnienia z egzaminów etc. (w tym Polska); 4. Kraje, które opracowały regulacje, ale jeszcze nie stosują; 5. Kraje nie wykazujące inicjatywy w tym zakresie. W Załączniku VI raportu Trends 2010 przedstawiono przegląd krajowych strategii dla uczenia się przez całe życie, zwiększonego uczestnictwa i dostępu do szkolnictwa wyższego, w którym uwzględniono zarówno materiały zebrane w ramach badań Trends 2010, jak i inne źródła (takie jak raport Stocktaking 2009 ). Opisy sytuacji krajowych nie zawsze się pokrywają. Przy omawianiu RPL za granicą należy też wspomnieć o działaniach CEDEFOP: instytucja ta opracowała przewodnik 12, w którym sformułowano bardzo szczegółowe zasady uznawania uczenia się nieformalnego i pozaformalnego; zasady te można i należy odnieść do procesu i mechanizmów uznawania w szkolnictwie wyższym w Polsce. Stopień wdrożenia RPL w wybranych krajach europejskich (Niemcy, Francja, Szkocja, Irlandia) był przedstawiony w ekspertyzie dotyczącej analizy porównawczej krajowych ram kwalifikacji w tych krajach, wykonanej przez Centrum Badań nad Szkolnictwem Wyższym UJ, przy udziale 3 osób spośród obecnego zespołu wykonawców. W obecnym projekcie raportu nie zajmujemy się więc ponowną charakterystyką systemów RPL w krajach europejskich. 11 The Bologna Process Independent Assessment. The first decade of working on the European Higher Education Area. Volume 1. Detailed assessment report. CHEPS European Guidelines for validating non-formal and informal learning, Luxembourg

18 Rozwiązania organizacyjne stosowane w uczelniach europejskich Ogólnie rzecz biorąc: w uczelniach zagranicznych występują różnorodne praktyki uznawania efektów kształcenia uzyskanych poza formalnym systemem szkolnictwa wyższego (procedury, formy, instytucje). Można z grubsza wyróżnić trzy typy praktyk. Wysoce sformalizowane systemy funkcjonujące np. w Anglii, Szkocji i Irlandii. Na bazie rozwiązań krajowych, takich jak QAA s Guidelines on the Accreditation of Prior Learning (2004) w Anglii, uczelnie tworzą swoje systemy RPL. Na ogół istnieją dwa zbiory procedur: APEL Accreditation of Prior Experiential Learning (akredytacja uprzedniego uczenia się przez doświadczenie) APCL Accreditation of Prior Certified Learning (akredytacja udokumentowanego uprzedniego uczenia się) Proces RPL w w/w krajach wygląda podobnie: 1. Wnioskujący składa wniosek do odpowiedniej jednostki (na ogół Biuro Rekrutacji bądź Biuro Uznawalności) 2. Wnioskujący otrzymuje materiały informacyjne dotyczące procedury i kosztów APL oraz wypełnia wniosek, dołączając odpowiednią dokumentację. W razie potrzeby Biuro wyznacza doradcę, który pomaga studentowi w przygotowaniu wniosku 3. Złożenie wniosku 4. Ocena dokumentacji 5. Podjęcie decyzji 6. Monitoring Przepisy (na ogół na poziomie uczelnianym) określają szczegółowe warunki i zakres RPL, przykładowo nie więcej niż 50% punktów zaliczeniowych dla danego programu studiów, kompetencje winny być nabyte w okresie ostatnich 6 lat. Efekty kształcenia winny odpowiadać odpowiedniemu poziomowi (np. określony poziom ). Z rozmów i wywiadów przeprowadzonych z nauczycielami akademickimi z w/w krajów wynika, że często procedury RPL są tak skomplikowane, że studentom bardziej się opłaca uczęszczać na dany kurs, niż ubiegać się o uznanie założonych dla tego kursu efektów kształcenia, nawet jeśli już te efekty nabyli podczas uprzedniego uczenia się. istnienie specjalnej jednostki RPL (recognition of prior learning), która tego dokonuje, 18

19 uznawanie kompetencji przez "dyrektora studiów' (w naszej rzeczywistości: prodziekan, kierownik studiów etc.), uznawanie kompetencji przez kierownika przedmiotu/modułu. W niektórych krajach mamy systemy in statu nascendi i uczelnie uczą się stosować RPL (m. in. w ramach projektów pilotażowych organizowanych lub wspieranych przez władze edukacyjne. Można tu wymienić niemiecką inicjatywę federalną ANKOM dotyczącą akredytacji wcześniejszego (certyfikowanego) uczenia się w sektorze kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) przez instytucje szkolnictwa wyższego. Ma ona na celu poprawienie przejścia pomiędzy sektorem VET a szkolnictwem wyższym. Jest istotnym elementem niemieckiej strategii uczenia się przez całe życie. Akredytacja wcześniejszego uczenia się w tym przypadku polega na przypisaniu efektom uczenia się nabytym w ramach VET punktów zaliczeniowych obowiązujących w szkolnictwie wyższym. Inicjatywa ANKOM składał się z dwóch części: 12 konsorcjów pracujących nad identyfikacją efektów uczenia się nabytych w sektorze VET i ich uznaniem w sektorze szkolnictwa wyższego (4 projekty dla zarządzania, 2 dla inżynierii, 4 dla nauk o zdrowiu i 2 dla technologii informacyjnych); prace trwały od jesieni 2005 do czerwca Projekt badawczy mający na celu doradztwo, koordynację oraz ewaluację działań prowadzonych przez w/w konsorcja. Ciało doradcze projektu (Advisory Board) składa się między innymi z przedstawicieli HRK (Niemiecka Konferencja Rektorów), BDA (Konfederacja Stowarzyszeń Niemieckich Pracodawców), DIHK (Stowarzyszenie Izb Handlowych i Przemysłowych), DGB (Konfederacja Niemieckich Związków Zawodowych), BMBF (Federalne Ministerstwo Edukacji i Badań), BIBB (Federalny Instytut Kształcenia i Szkolenia Zawodowego). W ramach projektu grupa jednostek podstawowych niemieckich uczelni nabyła niezbędne doświadczenie, dopracowano mechanizmy współpracy z interesariuszami i rozwinięto know how RPL. Ciekawe rozwiązanie zastosowano w Belgii (Wspólnota Flamandzka). Funkcjonują tam regionalne stowarzyszenia uczelni akademickich i nieakademickich (Antwerpia, Leuven, Bruksela, Gandawa). Na mocy prawa (Decree on the establishment of measures for restructuring and flexibility in higher education z roku 2006) każde stowarzyszenie jest zobowiązane do utworzenia agencji/jednostki ds. RPL. Wnioskujący składa na drodze elektronicznej swoje 19

20 portfolio przedstawiające dotychczasowe doświadczenia. Agencja walidująca ocenia portfolio (czynią to eksperci ze środowiska akademickiego). Wydany zostaje certyfikat potwierdzający kompetencje. Certyfikat jest ważny we wszystkich uczelniach wchodzących w skład stowarzyszenia (ale nie musi być uznawany przez uczelnie z innego regionu). Obecnie trwają konsultacje między różnymi stowarzyszeniami dotyczące wzajemnej uznawalności certyfikatów. Walidacja dotychczasowych efektów uprzedniego uczenia się oraz doświadczenia zawodowego może prowadzić do dopuszczenia do danego programu studiów ewentualnie skrócenia czasu studiów. Przy zmianie kierunku studiów wymagane jest zaliczenie programu pomostowego (bridging programmes) dla absolwentów wyższych szkół zawodowych (Professional bachelors) albo programu przygotowawczego (preparatory programmes). Zakres kursów w ramach tych programów jest określany indywidualnie dla poszczególnych studentów biorąc pod uwagę ich kompetencje. Doświadczenie zawodowe etc. (na podstawie evaluation interview, czyli odpowiednika naszej rozmowy kwalifikacyjnej). Rozwiązanie flamandzkie mogłoby być przetestowane w Polsce (np. w wybranym województwie dysponującym silnym ośrodkiem akademickim). Można by taki pilotaż połączyć z realizowanymi lokalnie projektami POKL dotyczącymi jakości i certyfikacji usług edukacyjnych oraz wykorzystać istniejące struktury międzysektorowe (takie jak np. Małopolskie Porozumienie na rzecz Kształcenia Ustawicznego). Trzeci typ praktyk - stosowany również w Polsce - to "nieformalne" uznawanie efektów kształcenia nabytych poza formalnym systemem szkolnictwa wyższego (indywidualnie, na podstawie decyzji kierowników przedmiotów/modułów, kierowników studiów czy dziekanów). Rozmiar ilościowy RPL (pomimo dużego nacisku politycznego związanego z lansowaniem idei uczenia się przez całe życie, większego otwarcia sektora szkolnictwa wyższego na studentów nietradycyjnych etc.) jest niewielki w skali europejskiej, choć w niektórych krajach dotyczy znaczącego odsetka studentów. Zmiany idą w kierunku zwiększenia skali zjawiska (jest to między innymi spowodowane dążeniem do szerszego otwarcia studiów, zwalczanie wykluczenia społecznego i rozwojem uczenia się przez całe życie (aktywizacja osób starszych). Istnieją kraje, w których praktyka (ewentualnie różne środowiska) "wymuszają zmiany legislacyjne, w dużej grupie krajów praktyka nie nadąża za zmianami legislacyjnymi. Można wyrazić obawę, że nawet radykalne zmiany legislacyjne nie spowodują w naszych uczelniach znaczącego wzrostu przypadków uznawania kompetencji zdobytych poza formalnym systemem szkolnictwa wyższego, o ile nie zostanie odpowiednio przygotowany 20

Zarządzenie nr 106 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 21 października 2014 roku

Zarządzenie nr 106 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 21 października 2014 roku DO-0130/106/2014 Zarządzenie nr 106 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 21 października 2014 roku w sprawie: szczegółowych zasad zaliczania lektoratu języka obcego na studiach pierwszego stopnia, drugiego

Bardziej szczegółowo

Obszar 3. Katarzyna Trawińska-Konador. Elżbieta Lechowicz

Obszar 3. Katarzyna Trawińska-Konador. Elżbieta Lechowicz Obszar 3. System potwierdzania efektów uczenia się oraz mechanizmy zapewniające jakość kwalifikacji dla wiarygodności edukacji i kwalifikacji w kraju i w Europie Katarzyna Trawińska-Konador Elżbieta Lechowicz

Bardziej szczegółowo

KRAJOWE RAMY KWALIFIKACJI

KRAJOWE RAMY KWALIFIKACJI KRAJOWE RAMY KWALIFIKACJI Rola uczelni w procesie uczenia się przez całe życie Warszawa, 20.I.2012 Jolanta Urbanikowa, Uniwersytet Warszawski Krajowy system kwalifikacji Ogół działań państwa związanych

Bardziej szczegółowo

Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią

Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią RECOGNITION OF PRIOR LEARNING AND VALIDATIONOF NON-FORMAL AND INFORMAL LEARNING, A CHALLENGE FOR POLISH HIGHER EDUCATION SYSTEM University

Bardziej szczegółowo

Europejskie Ramy kwalifikacji a Polska Rama Kwalifikacji. Standardy Kompetencji Zawodowych.

Europejskie Ramy kwalifikacji a Polska Rama Kwalifikacji. Standardy Kompetencji Zawodowych. Europejskie Ramy kwalifikacji a Polska Rama Kwalifikacji. Standardy Kompetencji Zawodowych. System ECTS i ECVET. Kształcenie z udziałem różnych partnerów i podmiotów. Idea Europejskich Ram Kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 327/V/VI/2015 SENATU PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W KONINIE. z dnia 9 czerwca 2015 r.

UCHWAŁA NR 327/V/VI/2015 SENATU PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W KONINIE. z dnia 9 czerwca 2015 r. UCHWAŁA NR 327/V/VI/2015 SENATU PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W KONINIE z dnia 9 czerwca 2015 r. w sprawie organizacji potwierdzania efektów uczenia się Na podstawie art. 170f oraz art. 170g ustawy

Bardziej szczegółowo

Lista dokumentów poświadczających znajomość języka obcego dla kandydatów kwalifikowanych na podstawie starej matury.

Lista dokumentów poświadczających znajomość języka obcego dla kandydatów kwalifikowanych na podstawie starej matury. Załącznik nr 2 do Uchwały Nr 1/2015 Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej SWPS. Lista dokumentów poświadczających znajomość języka obcego dla kandydatów kwalifikowanych na podstawie starej matury. 1. Certyfikaty

Bardziej szczegółowo

Uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza edukacją formalną (Recognition of Prior Learning)

Uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza edukacją formalną (Recognition of Prior Learning) Uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza edukacją formalną (Recognition of Prior Learning) Dr Beata Jałocha, Uniwersytet Jagielloński Warszawa, 22 maja 2013 Agenda RPL podstawowe założenia O projekcie

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA EDUKACJI I TERAPII REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ

WYŻSZA SZKOŁA EDUKACJI I TERAPII REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ WYŻSZA SZKOŁA EDUKACJI I TERAPII REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ Poznań 2015 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ I. Postanowienia ogólne... 3 ROZDZIAŁ II. Organy dokonujące potwierdzania efektów uczenia się...

Bardziej szczegółowo

Proces Boloński co oferuje i jak z niego skorzystać? Katarzyna Martowska Zespół Ekspertów Bolońskich

Proces Boloński co oferuje i jak z niego skorzystać? Katarzyna Martowska Zespół Ekspertów Bolońskich Proces Boloński co oferuje i jak z niego skorzystać? Katarzyna Martowska Zespół Ekspertów Bolońskich Uniwersytet Rzeszowski, 18-19.01.2010 Proces Boloński (1999) Stworzenie Europejskiego Obszaru Szkolnictwa

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji. www.frse.org.pl

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji. www.frse.org.pl Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji www.frse.org.pl Foundation for the Development of the Education System www.frse.org.pl Program Erasmus Podsumowania 1998-2011 Erasmus w Polsce Wyjazdy 1998/99 2010/11

Bardziej szczegółowo

Krajowe Ramy Kwalifikacji a wewnętrzne i zewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia

Krajowe Ramy Kwalifikacji a wewnętrzne i zewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia Krajowe Ramy Kwalifikacji a wewnętrzne i zewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia Konferencja Reforma szkolnictwa wyższego a jakość kształcenia i ochrona własności intelektualnej Warszawa. 11

Bardziej szczegółowo

WDRAŻANIE SYSTEMU ECVET DOŚWIADCZENIA EUROPEJSKIE Monitoring ECVET implementation strategies in Europe in 2013 CEDEFOP

WDRAŻANIE SYSTEMU ECVET DOŚWIADCZENIA EUROPEJSKIE Monitoring ECVET implementation strategies in Europe in 2013 CEDEFOP WDRAŻANIE SYSTEMU ECVET DOŚWIADCZENIA EUROPEJSKIE Monitoring ECVET implementation strategies in Europe in 2013 CEDEFOP Jolanta Urbanikowa, Uniwersytet Warszawski 11 grudnia 2014 Cele ECVET umożliwienie

Bardziej szczegółowo

III Zjazd Akademii Zarządzania Dyrektora Szkoły 2010/2011 Efektywność uczenia a ocena pracy szkoły 24 maja 2011 r., Warszawa

III Zjazd Akademii Zarządzania Dyrektora Szkoły 2010/2011 Efektywność uczenia a ocena pracy szkoły 24 maja 2011 r., Warszawa Opracowanie założeń merytorycznych i instytucjonalnych wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji oraz Krajowego Rejestru Kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie Beata Balińska III Zjazd AZDS, Efektywność

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady postępowania rekrutacyjnego na studia I stopnia w Akademii Morskiej w Gdyni w roku akademickim 2015/2016

Szczegółowe zasady postępowania rekrutacyjnego na studia I stopnia w Akademii Morskiej w Gdyni w roku akademickim 2015/2016 Załącznik nr 1 Szczegółowe zasady postępowania rekrutacyjnego na studia I stopnia w Akademii Morskiej w Gdyni w roku akademickim 2015/2016 Zasada przeliczania wyników maturalnego na wynik postępowania

Bardziej szczegółowo

System potwierdzania efektów uczenia się oraz mechanizmy zapewniające jakość kwalifikacji Podsumowanie obszaru 3.: Model Polskiej Ramy Kwalifikacji

System potwierdzania efektów uczenia się oraz mechanizmy zapewniające jakość kwalifikacji Podsumowanie obszaru 3.: Model Polskiej Ramy Kwalifikacji System potwierdzania efektów uczenia się oraz mechanizmy zapewniające jakość kwalifikacji Podsumowanie obszaru 3.: Model Polskiej Ramy Kwalifikacji Elżbieta Lechowicz Katarzyna Trawińska-Konador Warszawa

Bardziej szczegółowo

Magdalena Drabek (Politechnika Łódzka) Żaneta Mucha (ESN SGGW) Joanna Jóźwik (FRSE) Warszawa, 27 listopada 2015 r.

Magdalena Drabek (Politechnika Łódzka) Żaneta Mucha (ESN SGGW) Joanna Jóźwik (FRSE) Warszawa, 27 listopada 2015 r. Przygotowanie Porozumienia o programie studiów/praktyki rola studenta, uczelni wysyłającej (wydziałowego i uczelnianego koordynatora Erasmusa+) i uczelni przyjmującej. Magdalena Drabek (Politechnika Łódzka)

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r.

Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r. Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r. REGULAMIN STOSOWANIA SYSTEMU ECTS W AKADEMII IGNATIANUM W KRAKOWIE Podstawę prawną regulaminu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 E R A S M U S+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. Będzie wspierał edukację, szkolenia, inicjatywy

Bardziej szczegółowo

EUROPASS równe szanse na europejskim rynku pracy

EUROPASS równe szanse na europejskim rynku pracy Agnieszka Luck, Kinga Motysia Krajowe Centrum Europass Biuro Koordynacji Kształcenia Kadr Fundacja Fundusz Współpracy EUROPASS równe szanse na europejskim rynku pracy Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

Vocational Competence Certificate

Vocational Competence Certificate Vocational Competence Certificate Kompletny, działający system Idea od szkolenia do zatrudnienia PRAKTYKI/STAŻE VCC WALIDACJA - 65% NA EGZAMINIE Ważne Treści edukacyjne i programy praktyk są wypracowywane

Bardziej szczegółowo

Jak tworzyć programów studiów na bazie efektów uczenia się?

Jak tworzyć programów studiów na bazie efektów uczenia się? Jak tworzyć programów studiów na bazie efektów uczenia się? Seminarium Bolońskie Proces Boloński: nowe wyzwania dla polskich uczelni Uniwersytet w Białymstoku, 12 maja 2010 r. Ewa Chmielecka, Andrzej Kraśniewski

Bardziej szczegółowo

rozwój systemu ECVET w kształceniu zawodowym w latach 2014-2020

rozwój systemu ECVET w kształceniu zawodowym w latach 2014-2020 DEPARTAMENT KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO Szanse rozwój na systemu ECVET w kształceniu zawodowym w latach 2014-2020 Podział zawodów na kwalifikacje zgodne z ideą ERK i ECVET podstawą zmian w kształceniu

Bardziej szczegółowo

Europejski System Transferu Osiągnięć w Kształceniu i Szkoleniu Zawodowym (ECVET) Wojciech Stęchły Instytut Badań Edukacyjnych

Europejski System Transferu Osiągnięć w Kształceniu i Szkoleniu Zawodowym (ECVET) Wojciech Stęchły Instytut Badań Edukacyjnych Europejski System Transferu Osiągnięć w Kształceniu i Szkoleniu Zawodowym (ECVET) Wojciech Stęchły Instytut Badań Edukacyjnych Warszawa, 10.11.2011 r. Plan prezentacji I. Wprowadzenie a) Zalecenie Parlamentu

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus+ będzie wspierał:

Program Erasmus+ będzie wspierał: Zawartość Program Erasmus+ będzie wspierał:... 2 EDUKACJA SZKOLNA... 3 Mobilność kadry... 3 Partnerstwa strategiczne... 3 Wsparcie dla reform w obszarze edukacji... 3 SZKOLNICTWO WYŻSZE... 4 Mobilność

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

kształcenia zawodowego w Polsce

kształcenia zawodowego w Polsce DEPARTAMENT KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO 29/10/2013 modernizacja a kształcenia zawodowego w Polsce ECVET Cele wprowadzonej reformy poprawa jakości i efektywności kształcenia zawodowego oraz zwiększenie

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA. 2. System zarządzania jakością kształcenia na WZiKS UJ

KSIĘGA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA. 2. System zarządzania jakością kształcenia na WZiKS UJ 2. System zarządzania jakością kształcenia na WZiKS UJ 2.1. Ogólne informacje o systemie zarządzania jakością kształcenia System zarządzania jakością kształcenia funkcjonujący na Wydziale Zarządzania i

Bardziej szczegółowo

Krajowe Ramy Kwalifikacji

Krajowe Ramy Kwalifikacji Krajowe Ramy Kwalifikacji wdrażanie problemy - interpretacje Elżbieta Kołodziejska Pełnomocnik Rektora ds. Jakości Kształcenia Regulacje prawne Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym z 27 lipca 2005 z późniejszymi

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie. w polskim prawie o szkolnictwie wyższym

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie. w polskim prawie o szkolnictwie wyższym Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Program Wspólne Erasmus studia Mundus w polskim prawie o szkolnictwie wyższym Beata Skibińska, Fundacja Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Strategia Polskiej Komisji Akredytacyjnej. na lata 2012 2015

Strategia Polskiej Komisji Akredytacyjnej. na lata 2012 2015 Strategia Polskiej Komisji Akredytacyjnej na lata 2012 2015 Cele ogólne Cele operacyjne Zadania Termin realizacji Oczekiwane rezultaty 1. Akredytacja i ocena 1.1. Realizacja ustawowych zadań PKA. 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Regulamin potwierdzania efektów uczenia się w Wyższej Szkole Ekonomii i Informatyki w Krakowie

Regulamin potwierdzania efektów uczenia się w Wyższej Szkole Ekonomii i Informatyki w Krakowie Regulamin potwierdzania efektów uczenia się w Wyższej Szkole Ekonomii i Informatyki w Krakowie 1 Postanowienia ogólne 1. Regulamin potwierdzania efektów uczenia się w Wyższej Szkole Ekonomii i Informatyki

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ BIOLOGII I OCHRONY ŚRODOWISKA

WYDZIAŁ BIOLOGII I OCHRONY ŚRODOWISKA WYDZIAŁ BIOLOGII I OCHRONY ŚRODOWISKA Biologia Biotechnologia Ochrona środowiska studia pierwszego stopnia Dla kandydatów z NOWĄ MATURĄ Kwalifikacja obejmuje konkurs świadectw dojrzałości brane są pod

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Krajowe Centrum Europass

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Krajowe Centrum Europass Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Krajowe Centrum Europass Europass jest Inicjatywą Komisji Europejskiej umożliwiającą każdemu obywatelowi Europy lepszą prezentację kwalifikacji i umiejętności zawodowych.

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały nr 93/XIX/15 z dn. 26 czerwca 2015 r.

Załącznik do Uchwały nr 93/XIX/15 z dn. 26 czerwca 2015 r. Regulamin potwierdzania efektów uczenia się zorganizowanego lub niezorganizowanego instytucjonalnie poza systemem studiów Na podstawie: art. 170f., 170g., 98 ust. 1 pkt. 3a ustawy z dnia 27 lipca 2005

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

International Baccalaureate Diploma Programme. w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza

International Baccalaureate Diploma Programme. w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza nternational Baccalaureate Diploma Programme w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza nternational Baccalaureate Organization Główną siedzibą organizacji jest Genewa, Szwajcaria. Programy:

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 83. Rektora Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. z dnia 5 maja 2014 r.

ZARZĄDZENIE Nr 83. Rektora Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. z dnia 5 maja 2014 r. UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU ZARZĄDZENIE Nr 83 Rektora Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu z dnia maja 2014 r. w sprawie uznawania osiągnięć językowych i zwolnień studentów z uczestnictwa

Bardziej szczegółowo

ZREFORMOWANY SYSTEM NAUCZANIA JĘZYKÓW OBCYCH NA LEKTORATACH NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM

ZREFORMOWANY SYSTEM NAUCZANIA JĘZYKÓW OBCYCH NA LEKTORATACH NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM ZREFORMOWANY SYSTEM NAUCZANIA JĘZYKÓW OBCYCH NA LEKTORATACH NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM Rok akademicki 2002/2003 jest drugim rokiem reformy nauczania języków obcych na lektoratach na Uniwersytecie Warszawskim.

Bardziej szczegółowo

Szkocka rama kwalifikacji (SCQF) podstawowe informacje

Szkocka rama kwalifikacji (SCQF) podstawowe informacje Szkocka rama kwalifikacji (SCQF) podstawowe informacje Ogólne informacje o szkockim systemie kwalifikacji Szkocki system kwalifikacji jest odrębny od systemu obowiązującego w pozostałej części Wielkiej

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia w odniesieniu do nowych regulacji prawnych

Wewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia w odniesieniu do nowych regulacji prawnych Wewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia w odniesieniu do nowych regulacji prawnych Dr inż. Dorota Piotrowska Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Koninie 27 marca 2012r. SEMINARIUM BOLOŃSKIE ZADANIA

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia zdefiniowane dla obszarów kształcenia

Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia zdefiniowane dla obszarów kształcenia Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia zdefiniowane dla obszarów kształcenia Seminarium Krajowe Ramy Kwalifikacji. Budowa programów studiów na bazie efektów kształcenia Wyższa Szkoła

Bardziej szczegółowo

Poziom według standardów Rady Europy. ALTE level 3: C1 ocena bardzo dobry (5.0) C2 ocena bardzo dobry (5.0) B2 - C2 level 2-4 ocena bardzo dobry (5.

Poziom według standardów Rady Europy. ALTE level 3: C1 ocena bardzo dobry (5.0) C2 ocena bardzo dobry (5.0) B2 - C2 level 2-4 ocena bardzo dobry (5. CERTYFIKATY JĘZYKOWE UZNAWANE PRZEZ STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH AGH, ZWALNIAJĄCE Z EGZAMINU JĘZYK ANGIELSKI Poziom według AP Advanced Placement International grade 2 ocena dobry (4.0) grade 3 ocena bardzo dobry

Bardziej szczegółowo

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Cel Działania:

Bardziej szczegółowo

Procedura organizacji i realizacji współpracy międzynarodowej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Głogowie z dnia 6 października 2014

Procedura organizacji i realizacji współpracy międzynarodowej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Głogowie z dnia 6 października 2014 Załącznik do zarządzenia nr 52/2014 z dn. 6 października 2014 r. Procedura organizacji i realizacji współpracy międzynarodowej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Głogowie z dnia 6 października 2014

Bardziej szczegółowo

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Warszawa, czerwiec 2014 r. Dotychczas podjęte inicjatywy Szefa Służby Cywilnej W latach

Bardziej szczegółowo

Po czym poznać lidera? roczne brytyjski czterech

Po czym poznać lidera? roczne brytyjski czterech Po czym poznać lidera? Wyższa Szkoła Zarządzania / Polish Open University we współpracy z brytyjskim partnerem, Oxford Brookes University (Oxford, Wielka Brytania), już od września 2011 roku uruchamia

Bardziej szczegółowo

Krajowe Ramy Kwalifikacji a działanie i rozwój instytucji edukacyjnych

Krajowe Ramy Kwalifikacji a działanie i rozwój instytucji edukacyjnych Witold Woźniak Krajowe Ramy Kwalifikacji a działanie i rozwój instytucji edukacyjnych Konferencja Opracowanie założeń merytorycznych i instytucjonalnych wdrażania KRK oraz krajowego rejestru kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

Czym jest potwierdzanie efektów uczenia się? Osadzenie RPL w kontekście działań uczelni na rzecz uczenia się przez całe życie

Czym jest potwierdzanie efektów uczenia się? Osadzenie RPL w kontekście działań uczelni na rzecz uczenia się przez całe życie 14 maja 2015 r. Czym jest potwierdzanie efektów uczenia się? Osadzenie RPL w kontekście działań uczelni na rzecz uczenia się przez całe życie Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Niniejsza

Bardziej szczegółowo

Tomasz Saryusz-Wolski

Tomasz Saryusz-Wolski 1 SYSTEMY AKUMULACJI I TRANSFERU OSIĄGNIĘĆ NA PRZYKŁADZIE ECTS I ECVET. Rola systemu ECTS w świetle obowiązujących przepisów Prawa o Szkolnictwie Wyższym. Politechnika Łódzka, ekspert boloński 12 czerwca

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ praktyki 2014/2015 spotkanie organizacyjne. 19.01.2015, Wrocław

Erasmus+ praktyki 2014/2015 spotkanie organizacyjne. 19.01.2015, Wrocław spotkanie organizacyjne 19.01.2015, Wrocław I Wypełnienie dokumentów II Przed wyjazdem na praktyki III Po przyjeździe na miejsce praktyk IV Po powrocie z praktyk V Uwagi końcowe I Wypełnienie dokumentów:

Bardziej szczegółowo

Adult Education and Lifelong Learning

Adult Education and Lifelong Learning Adult Education and Lifelong Learning Adult Education Centers can provide a number of courses many of which are free to the learner. For information on the courses they provide visit www.lincolnshire.gov.uk/

Bardziej szczegółowo

Spotkanie dla beneficjentów programu Erasmus+ sektor: Szkolnictwo wyższe sektor: Kształcenie i szkolenia zawodowe

Spotkanie dla beneficjentów programu Erasmus+ sektor: Szkolnictwo wyższe sektor: Kształcenie i szkolenia zawodowe Spotkanie dla beneficjentów programu Erasmus+ sektor: Szkolnictwo wyższe sektor: Kształcenie i szkolenia zawodowe Jakość praktyk/ staży w programie Erasmus+ Warszawa, 21 października 2014 Karta Erasmusa

Bardziej szczegółowo

Zapewnianie jakości kwalifikacji poza formalnym systemem edukacji analiza stanu obecnego

Zapewnianie jakości kwalifikacji poza formalnym systemem edukacji analiza stanu obecnego Zapewnianie jakości kwalifikacji poza formalnym systemem edukacji analiza stanu obecnego Prezentacja wyników badania Magdalena Dybaś 19 czerwca 2012 Badanie zostało zrealizowane na zlecenie Instytutu Badań

Bardziej szczegółowo

System kształcenia a zatrudnialność absolwentów szkół wyższych

System kształcenia a zatrudnialność absolwentów szkół wyższych System kształcenia a zatrudnialność absolwentów szkół wyższych Bartłomiej Banaszak, Rzecznik Praw Absolwenta Ogólnopolska Konferencja Biur Karier Wrocław, 13-14 września 2012r. Zatrudnialność co to jest?

Bardziej szczegółowo

Regulamin praktyk zawodowych w Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego

Regulamin praktyk zawodowych w Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego Regulamin praktyk zawodowych w Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w zakresie studiów stacjonarnych i niestacjonarnych- pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich Studenci Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SULECHOWIE

REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SULECHOWIE REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SULECHOWIE 1 Przepisy ogólne 1. Przepisy Regulaminu stosuje się do osób wnioskujących o potwierdzenie efektów uczenia

Bardziej szczegółowo

Dolnośląski Zjazd Nauczycieli Informatyki, Wrocław, 13.04.2013 r.

Dolnośląski Zjazd Nauczycieli Informatyki, Wrocław, 13.04.2013 r. Polskie Towarzystwo Informatyczne Oddział Dolnośląski Oferta Polskiego Towarzystwa Informatycznego w zakresie certyfikacji umiejętności komputerowych mgr Hanna Mazur Centrum Egzaminacyjne PWr. PL-CE0014

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe Ŝycie. Internacjonalizacja w szkołach wyŝszych w Polsce

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe Ŝycie. Internacjonalizacja w szkołach wyŝszych w Polsce Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe Ŝycie Program Erasmus Internacjonalizacja w szkołach wyŝszych w Polsce z obserwacji i przemyśleń oraz w oparciu o literaturę

Bardziej szczegółowo

Polska Rama Kwalifikacji szansą na kompetencje dostosowane do potrzeb rynku pracy

Polska Rama Kwalifikacji szansą na kompetencje dostosowane do potrzeb rynku pracy Polska Rama Kwalifikacji szansą na kompetencje dostosowane do potrzeb rynku pracy Tomasz Saryusz-Wolski Politechnika Łódzka, Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie Projekt Opracowanie założeń merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013 Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 5 kwietnia 2013 Porządek prezentacji 1. Nowe podejście do kształcenia dorosłych w polityce LLL 2. Inicjowanie i monitorowanie krajowej polityki

Bardziej szczegółowo

Współpraca uczelni UE z krajami partnerskimi w programie Tempus na przykładzie projektu ESFIDIP

Współpraca uczelni UE z krajami partnerskimi w programie Tempus na przykładzie projektu ESFIDIP Współpraca uczelni UE z krajami partnerskimi w programie Tempus na przykładzie projektu ESFIDIP Katarzyna Riley Marcin Gońda Biuro Międzynarodowych Projektów Edukacyjnych Uniwersytet Łódzki The Establishment

Bardziej szczegółowo

Dokument potwierdzający znajomość. TOLES Advanced 11 1.5. GREEN TOLES Advanced BLUE 8 1. TOLES Advanced. PURPLE TOLES Advanced RED 15 2 ORANGE

Dokument potwierdzający znajomość. TOLES Advanced 11 1.5. GREEN TOLES Advanced BLUE 8 1. TOLES Advanced. PURPLE TOLES Advanced RED 15 2 ORANGE Załącznik nr 1 Język ANGIELSKI Instytucja wydająca dokument University of Cambridge International English Language Testing System Global Legal English Educational Testing Service Dokument potwierdzający

Bardziej szczegółowo

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny Dobre i złe ł praktyki ki funkcjonowania wewnętrznego systemu zarządzania jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny PLAN PREZENTACJI 1. Strategia uczelni

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

5 Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. REKTOR. prof. dr hab. Stanisław Komornicki

5 Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. REKTOR. prof. dr hab. Stanisław Komornicki Zarządzenie Nr 5/2012 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Tarnowie z dnia 31 stycznia 2012r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji nauki języków obcych prowadzonej przez Studium Języków Obcych

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 Partnerstwa Strategiczne Warszawa, 4,18 lutego 2015 W ramach partnerstw strategicznych dąży się do wspierania opracowywania, przekazywania lub

Bardziej szczegółowo

Maria Ziółek ekspert boloński Poznań, 22 maja 2009. Uniwersytet Ekonomiczny. ziolek@amu.edu.pl

Maria Ziółek ekspert boloński Poznań, 22 maja 2009. Uniwersytet Ekonomiczny. ziolek@amu.edu.pl KRAJOWE RAMY KWALIFIKACJI Maria Ziółek ekspert boloński Poznań, 22 maja 2009 Uniwersytet Ekonomiczny ziolek@amu.edu.pl Kwalifikacje, kompetencje, RK - definicje Kwalifikacja (qualification), to tytuł,

Bardziej szczegółowo

W stronę osiągania statusu uczelni uczącej przez całe życie w Polsce.

W stronę osiągania statusu uczelni uczącej przez całe życie w Polsce. W stronę osiągania statusu uczelni uczącej przez całe życie w Polsce. (założenia i rezultaty projektu: Szkoły wyższe w roli integratora uczenia się przez całe życie ) Konferencja Rola potwierdzania uprzednich

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie. Spotkanie informacyjne Rola systemu

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie. Spotkanie informacyjne Rola systemu Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Program Erasmus Spotkanie informacyjne Rola systemu przenoszenia osiągnięć (ECTS) w organizacji procesu kształcenia.

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH

WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH v Informatyka oraz nie studia pierwszego stopnia inżynierskie Podstawowym kryterium kwalifikacji na studia jest zdany egzamin maturalny/dojrzałości. Jeżeli liczba

Bardziej szczegółowo

Słowniczek ważniejszych pojęć i wytycznych dotyczących Porozumienia o Programie Praktyk Studenckich Erasmus+ Learning Agreement for Traineeships (LAT)

Słowniczek ważniejszych pojęć i wytycznych dotyczących Porozumienia o Programie Praktyk Studenckich Erasmus+ Learning Agreement for Traineeships (LAT) Słowniczek ważniejszych pojęć i wytycznych dotyczących Porozumienia o Programie Praktyk Studenckich Erasmus+ Learning Agreement for Traineeships (LAT) I. Wytyczne 1. LAT wypełniany jest z pomocą koordynatora

Bardziej szczegółowo

Regulamin potwierdzania efektów uczenia się w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Białymstoku

Regulamin potwierdzania efektów uczenia się w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Białymstoku Regulamin potwierdzania efektów uczenia się w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Białymstoku 1 Przepisy ogólne 1. Regulamin określa zasady, warunki i tryb potwierdzania efektów uczenia się, oraz tryb powoływania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ

REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ Katowice, 01.10.2015 r. I. PRZEPISY OGÓLNE 1 1. Regulamin potwierdzania efektów uczenia się określa organizację i przebieg procesu weryfikacji posiadanych efektów

Bardziej szczegółowo

Program Europa Master Opole-Moguncja-Dijon. Seminarium Wspólne studia - korzyść czy kłopot? Warszawa, 7 listopada 2014 r.

Program Europa Master Opole-Moguncja-Dijon. Seminarium Wspólne studia - korzyść czy kłopot? Warszawa, 7 listopada 2014 r. Program Europa Master Opole-Moguncja-Dijon Seminarium Wspólne studia - korzyść czy kłopot? Warszawa, 7 listopada 2014 r. Program Europa Master Czym jest? STUDY EUROPE LIVE EUROPE! Program Europa Master

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Krajowe Centrum Europass. Suwałki 09/04/2010

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Krajowe Centrum Europass. Suwałki 09/04/2010 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Krajowe Centrum Europass Suwałki 09/04/2010 Europass obejmuje portfolio 5 dokumentów funkcjonujących w takiej samej formie na obszarze UE, w Islandii, Norwegii, Lichtenstainie

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Erasmus+ Szkolnictwo wyższe 2014-2020. Erasmus 2007-2013

Erasmus+ Erasmus+ Szkolnictwo wyższe 2014-2020. Erasmus 2007-2013 Szkolnictwo wyższe Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił między innymi wcześniejsze programy sektorowe Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Erasmus 2007-2013 Erasmus+ Szkolnictwo

Bardziej szczegółowo

Uchwała Rady Wydziału Inżynierii Lądowej z dnia 28 marca 2012 roku nr 5.3/SD/03/2012

Uchwała Rady Wydziału Inżynierii Lądowej z dnia 28 marca 2012 roku nr 5.3/SD/03/2012 Uchwała Rady Wydziału Inżynierii Lądowej z dnia 28 marca 2012 roku nr 5.3/SD/03/2012 w sprawie zasad przyjęć na I rok studiów I, II i III stopnia (stacjonarnych i niestacjonarnych) na Wydział Inżynierii

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020

STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020 STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020 I. CELE STRATEGICZNE W ZAKRESIE NAUKI I WDROŻEŃ Cel strategiczny 1 - Opracowanie i realizacja

Bardziej szczegółowo

Formularz aplikacyjny Krok po kroku

Formularz aplikacyjny Krok po kroku Fundacja Rozwoju Systemu Systemu Edukacji Edukacji Biuro krajowe programu Erasmus MUNDUS Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Program Erasmus Mundus Formularz aplikacyjny Krok po kroku

Bardziej szczegółowo

Jak budować zaplecze społeczne dla powstających Polskich Ram Kwalifikacji. Warszawa, 3 grudnia 2009 r.

Jak budować zaplecze społeczne dla powstających Polskich Ram Kwalifikacji. Warszawa, 3 grudnia 2009 r. Jak budować zaplecze społeczne dla powstających Polskich Ram Kwalifikacji Warszawa, 3 grudnia 2009 r. KOGO UWAŻAMY ZA PARTNERA SPOŁECZNEGO Organizacja pracodawców Związki Zawodowe kogo jeszcze? FAZY BUDOWY

Bardziej szczegółowo

Centrum Badań nad Szkolnictwem Wyższym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prof. dr hab. Tadeusz Marek Warszawa, 18 maja 2009r.

Centrum Badań nad Szkolnictwem Wyższym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prof. dr hab. Tadeusz Marek Warszawa, 18 maja 2009r. Centrum Badań nad Szkolnictwem Wyższym Uniwersytetu Jagiellońskiego Prof. dr hab. Tadeusz Marek Warszawa, 18 maja 2009r. Agenda Tematyka badawcza Udział w grantach Udział w konferencjach Planowane wydarzenia

Bardziej szczegółowo

Dzień dobry! Patrycja Rokicka. Business Relationship Manager - Universities ACCA Poland. The global body for professional accountants

Dzień dobry! Patrycja Rokicka. Business Relationship Manager - Universities ACCA Poland. The global body for professional accountants Dzień dobry! Patrycja Rokicka Business Relationship Manager - Universities ACCA Poland Twoja przyszłość zaczyna się teraz! Chcesz poszerzyć swoją wiedzę i umiejętności podczas studiów? Chcesz wyróżnić

Bardziej szczegółowo

Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia dla obszarów kształcenia

Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia dla obszarów kształcenia Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia dla obszarów kształcenia SEMINARIUM SZKOLENIOWO - DYSKUSYJNE Uniwersytet Warszawski 29 października 2010 Maria Ziółek ziolek@amu.edu.pl Projekt

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości w Warszawie ul. Kaleńska 3, 04-367 Warszawa

Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości w Warszawie ul. Kaleńska 3, 04-367 Warszawa Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości w Warszawie ul. Kaleńska 3, 04-367 Warszawa Uchwała nr 11/2015 Senatu Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Warszawie z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie Regulaminu potwierdzania

Bardziej szczegółowo

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego CELE Rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych rozwiązań i praktyk w obszarze edukacji pozaformalnej młodzieży i osób pracujących

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie i realizacja wspólnych studiów na przykładzie MediaAC: Media Arts Culture

Przygotowanie i realizacja wspólnych studiów na przykładzie MediaAC: Media Arts Culture Przygotowanie i realizacja wspólnych studiów na przykładzie MediaAC: Media Arts Culture Prof. dr hab. Ryszard Kluszczyński i dr Dagmara Rode, Uniwersytet Łódzki Beata Skibińska, Fundacja Rozwoju Systemu

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Regulamin potwierdzania na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu efektów uczenia się uzyskanych poza systemem studiów

Regulamin potwierdzania na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu efektów uczenia się uzyskanych poza systemem studiów Regulamin potwierdzania na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu efektów uczenia się uzyskanych poza systemem studiów Przepisy ogólne 1 1. Regulamin określa obowiązujące na Uniwersytecie Ekonomicznym w

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r.

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Wytyczne do opracowania planów studiów i programów kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich

Bardziej szczegółowo

Próba odpowiedzi na pytania

Próba odpowiedzi na pytania Internacjonalizacja jako narzędzie wspierające jakość kształcenia Mobilność studentów i uznawalność akademicka w Erasmusie + wciąż wyzwaniem dla polskich uczelni? dr inż. Tomasz Saryusz-Wolski Politechnika

Bardziej szczegółowo

Oceny pisemnych egzaminów językowych dokonują lektorzy Zespołu Języków Obcych SWSPiZ według przyjętych przez nich kryteriów oceniania.

Oceny pisemnych egzaminów językowych dokonują lektorzy Zespołu Języków Obcych SWSPiZ według przyjętych przez nich kryteriów oceniania. Regulaminu rekrutacji studentów na wyjazdy w ramach programu Socrates/Erasmus Na podstawie Karty Erasmusa nadanej Społecznej Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Zarządzania (SWSPiZ) przez Komisję Europejską

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 kwietnia 2012 r. Poz. 426 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 17 kwietnia 2012 r.

Warszawa, dnia 19 kwietnia 2012 r. Poz. 426 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 17 kwietnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 kwietnia 2012 r. Poz. 426 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 17 kwietnia 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych

Bardziej szczegółowo