Ekonomia społeczna dla rozwoju społeczności lokalnych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ekonomia społeczna dla rozwoju społeczności lokalnych"

Transkrypt

1 Ekonomia społeczna dla rozwoju społeczności lokalnych redakcja: Aneta Ejsmont Jarosław Ruszewski PRYZMAT

2 Ekonomia społeczna dla rozwoju społeczności lokalnych

3

4 Ekonomia społeczna dla rozwoju społeczności lokalnych redakcja: Aneta Ejsmont Jarosław Ruszewski Suwałki 2013

5 Redakcja: dr Aneta Ejsomnt dr Jarosław Ruszewski Recenzenci Prof. dr hab. Aleksander Maksimczuk Dr Maciej Romatowski Publikacja przygotowana i wydana w ramach projektu Centrum Wspierania Ekonomii Społecznej, którego pomysłodawcą i realizatorem jest stowarzyszenie Centrum Aktywności Społecznej PRYZMAT. Za treść tego wydania odpowiada stowarzyszenie Centrum Aktywności Społecznej PRYZMAT, a poglądy w nim wyrażone nie odzwierciedlają w żadnym razie oficjalnego stanowiska Unii Europejskiej. Publikacja współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Copyright by Centrum Aktywności Społecznej PRYZMAT ISBN Wydawca: Centrum Aktywności Społecznej PRYZMAT ul. T. Noniewicza 91, Suwałki tel./fax Druk: GHAJ, ul. Przytorowa 19, Suwałki Publikacja jest rozpowszechniana nieodpłatnie.

6 Spis treści Wstęp...7 Andrzej Dzun Rozwój społeczności lokalnych jako czynnik konkurencyjności regionów...9 Joanna Juszczuk Planowanie rozwoju społeczności lokalnej...29 Dorota Ostrowska Unia Europejska jako instytucja społeczna...47 Anna Wildowicz- Giegiel Podmioty ekonomii społecznej w świetle koncepcji CSR...63 Magdalena Natalia Kuczyńska Przedsiębiorstwo społeczne i zakres jego działalności...79 Agnieszka Grzybowska Przedsiębiorstwo społeczne jako rdzeń ekonomii społecznej...93 Joanna Mądra Funkcjonowanie przedsiębiorstw społecznych w społecznościach lokalnych na przykładzie spółdzielni Andrzej Michalik Pozycja spółdzielni socjalnej w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce Kamil Waligóra Przedsiębiorstwo społeczne jako jedna z form realizacji celów ekonomii społecznej. Szansa dla Polski Wschodniej Aneta Ejsmont Wpływ otoczenia na rozwój przedsiębiorstw społecznych w województwie podlaskim Aleksander Maksimczuk, Aleksander Prokopiuk, Krzysztof Rejman Czy przedsiębiorczość i sektor MSP, działające zgodnie z zasadami ekonomii społecznej, mogą stać się ważną siłą napędową rozwoju współczesnej gospodarki i jej lokalnych społeczności? Uwagi ogólne Jarosław Ruszewski Formy prawne funkcjonowania podmiotów ekonomii społecznej w Polsce Małgorzata Konopko Charakterystyka organizacji pozarządowych ze szczególnym uwzględnieniem współpracy z organami administracji publicznej, na tle pomocy społecznej Magdalena Owczarczuk Uwarunkowania rozwoju sektora organizacji pozarządowych w Polsce Jarosław Galicki Zasada pomocniczości i jej rola w ustawie o pomocy społecznej Danuta Stelmaszek Ekonomia społeczna z perspektywy gminnego ośrodka pomocy społecznej w Augustowie...297

7 Anna Cudowska- Sojko Ekonomia społeczna a problem ubóstwa w Polsce Edyta Dąbrowska Uwarunkowania rozwoju spółdzielczości socjalnej osób bezrobotnych w Polsce Alina Szepelska Rola ekonomii społecznej w przeciwdziałaniu bezrobociu młodzieży w regionie Ewelina Ewa Rutkowska Spółdzielczość jako czynnik rozwoju lokalnego na przykładzie Spółdzielni Mleczarskiej Sudowia w Suwałkach Renata Karwowska, Maria Konopka, Kazimierz Konopka Reformy agrarne w Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej a zagadnienia rozwoju społeczności lokalnych ( ) Radosław Galicki Uczestnictwo związków zawodowych w Komisji Trójstronnej do Spraw Społeczno Gospodarczych oraz innych instytucjach dialogu społecznego jako realizacja idei nowej ekonomii społecznej Zakończenie...435

8 Wstęp Ekonomia społeczna to jeden ze sposobów określenia działalności gospodarczej, która łączy w sobie cele społeczne i ekonomiczne. Bywa ona określana również jako gospodarka społeczna, a także przedsiębiorczość społeczna. Pojęcie ekonomii społecznej jest bardzo szerokie. Aby je dobrze zrozumieć, warto opisać instytucje stanowiące rdzeń tego środowiska tzw. przedsiębiorstwa społeczne. Najbardziej popularną i często stosowaną definicją jest ta sformułowana przez pracowników europejskiej sieci badawczej EMES (European Research Network). Według niej za przedsiębiorstwo społeczne uznaje się działalność o celach głównie społecznych, której zyski w założeniu są reinwestowane w te cele lub we wspólnotę, a nie w celu maksymalizacji zysku lub zwiększenia dochodu udziałowców czy też właścicieli. EMES określa kryteria społeczne i ekonomiczne, którymi powinny charakteryzować się inicjatywy wpisujące się w ekonomię społeczną. Postawy wobec ekonomii społecznej (określanej także jako gospodarka społeczna i rozumianej w tym tekście głównie jako przedsiębiorczość społeczna) są przede wszystkim pochodną postaw wobec działalności gospodarczej. Zasadniczym celem niniejszej monografii jest przedstawienie podmiotów ekonomii społecznej w Polsce na tle pozostałych uczestników rynku, wśród których coraz większą popularność zyskuje koncepcja społecznej odpowiedzialności biznesu. W sytuacji, gdy coraz częściej mówi się o potrzebie rozszerzenia zakresu odpowiedzialności społecznej i ekologicznej w odniesieniu do podmiotów sektora prywatnego, jak i publicznego, zasadne zatem wydaje się przeanalizowanie wpływu tego zjawiska na rozwój trzeciego sektora w Polsce, w odniesieniu do którego można śmiało mówić o roli ekonomii społecznej. W związku z powyższym, w zaprezentowanych w niniejszym opracowaniu rozdziałach poruszona zostanie następująca problematyka: partnerstwo w rozwoju przedsiębiorczości społecznej współpraca z lokalnymi władzami, organizacjami, biznesem; znaczenie ekonomii społecznej jako skutecznego narzędzia aktywizacji lokalnych społeczności; obszary działalności oraz czynniki sukcesu przedsiębiorstw społecznych; promocja idei ekonomii społecznej; prezentacja dobrych praktyk. Z ekonomią społeczną utożsamiane jest wyrażenie non-profit, które w ostatnich latach zyskało na znaczeniu. Dynamiczny rozwój tego sektora przyczynił się do stopniowego odradzania się liberalnych koncepcji gospodarczych i przesuwania odpowiedzialności za poziom zaspokajania potrzeb społecznych na społeczeństwo, a także do upowszechniania się różnych niepożądanych zjawisk, generujących niekorzystne efekty zewnętrzne. Wciąż występuje jednak szereg licznych barier o charakterze instytucjonalnym, uniemożliwiających, a przy najmniej utrudniających prowadzenie działalności w tym obszarze. Model badań i diagnozy potencjału oraz funkcji szeroko pojętej ekonomii społecznej lub inaczej gospodarki społecznej ma na celu upowszechnienie badań reprezenta- 7

9 tywnych i jakościowych przedstawiających potencjał społeczny i ekonomiczny oraz funkcje polskich spółdzielni, stowarzyszeń, fundacji, zakładów aktywności zawodowej i pozostałych podmiotów gospodarki społecznej w systemie integracji społeczno- zawodowej. Punktem wyjściowym do badań przyjętych w większości rozdziałów jest liczba fundacji, stowarzyszeń i innych organizacji społecznych działających w latach a następnie analiza porównawcza liczby badanych przedsiębiorstw społecznych zlokalizowanych na terenie województwa podlaskiego z pozostałymi województwami. W ekonomii społecznej znacznie ważniejsza niż twarda konkurencja jest wymiana wiedzy i doświadczeń. W końcu najważniejszym celem przedsiębiorców społecznych nie jest zysk finansowy, tylko społeczna zmiana. W związku z powyższym, niniejsza publikacja jest kierowana do szerokiego grona odbiorców, głównie naukowców i praktyków działających w tym obszarze. Aneta Ejsmont Jarosław Ruszewski 8

10 Dr Andrzej Dzun 1 Rozwój społeczności lokalnych jako czynnik konkurencyjności regionów 1. Wstęp Współczesna gospodarka charakteryzuje się daleko posuniętymi procesami urynkowienia. Oznacza to konieczność szczególnej dbałości o zdolność do skutecznej rywalizacji, nie tylko w przypadku pojedynczych podmiotów, co w przypadku gospodarki rynkowej jest oczywiste. Oznacza bowiem możliwość utrzymania się na rynku, skutecznej ekspansji, a w konsekwencji zdolność do realizacji głównego celu, jakim jest maksymalizacja zysku. Podobna sytuacja ma miejsce także w przypadku gospodarek narodowych i regionów. W ich przypadku, zdolność do skutecznej rywalizacji, czyli konkurencyjność, przejawia się przede wszystkim w umiejętności dostosowywania się do zmieniającego się otoczenia. Czerpania możliwie najwyższych korzyści z tych zmian, przy wykorzystaniu posiadanego potencjału. Jak również, skuteczności utrzymania i powiększania tego potencjału, dzięki zasysaniu czynników wytwórczych z zewnątrz, ale także poprawie sprawności wykorzystania posiadanych zasobów. Między innymi również ograniczaniu strat, z tytułu niepełnego wykorzystania zasobów pracy. Sprawnie funkcjonujące społeczności lokalne są podstawowym warunkiem, wpływającym na konkurencyjność regionów. Nie jest to oczywiście czynnik jedyny. Niewątpliwie jednak jego znaczenie w licznych przypadkach jest decydujące. Tu z kolei, coraz ważniejszym wyznacznikiem sprawności funkcjonowania lokalnych społeczności jest istnienie i rozwój tzw. podmiotów ekonomii społecznej. Posługiwanie się pojęciem ekonomii społecznej jest dyskusyjne. W Polsce używamy tego tłumaczenia w sposób dość nieostrożny. Od gospodarki prywatnej odróżnia podmioty ekonomii społecznej przede wszystkim to, że nie są one nastawione na zysk, lecz na realizację celów społecznych [8,s. 12].. W tym najważniejszego, jakim jest przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. Jest to istotne z punktu widzenia aktywizacji zawodowej tej grupy osób. Nie dopuszczając do ich trwałego wykluczenia, marginalizacji na ryku pracy. Zatem, ograniczenia, a nawet utraty posiadanego przez nich potencjału. Tak więc, celem pracy jest analiza pojęcia konkurencyjności gospodarek narodowych i regionów, ze szczególnym uwzględnieniem konkurencyjności województwa podlaskiego na tle pozostałych województw Polski. Istotna jest w tym przypadku analiza znaczenia podmiotów ekonomii społecznej dla poszczególnych regionów, a zwłaszcza ich wpływu na szeroko rozumianą konkurencyjność. Mimo niejednoznaczności nazwy ekonomia społeczna, w pracy będzie ona używana, ze względu na dość silne zakorzenienie w polskim nazewnictwie. 1 Adiunkt w Katedrze Ekonomii Politycznej, Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku 9

11 2. Konkurencyjność gospodarki W warunkach nasilonych procesów globalizacyjnych i umiędzynarodowienia (internacjonalizacji) działalności podmiotów gospodarczych należy zauważyć silną korelację miedzy konkurencyjnością w skali regionalnej a konkurencyjnością międzynarodową. Bowiem, zdecydowana większość obszarów (regionów) aktywnie uczestniczy w procesach ograniczania barier w relacjach z otoczeniem międzynarodowym. Odbywa się to zarówno poprzez procesy migracyjne, jak również przepływy towarowe, kapitałowe, wiedzy i informacji. Skutkując upodabnianiem się poszczególnych, nieraz odległych, obszarów pod względem popytowym i podażowym. Wydaje się zatem, że nie występuje współcześnie sprzeczność między konkurencyjnością w skali międzynarodowej a konkurencyjnością odnoszącą się do skali regionalnej. Dlatego też w dalszej części pracy szczególny nacisk zostanie położony na omówienie pojęcia konkurencyjności międzynarodowej. Konkurencyjność międzynarodowa jest pojęciem stosunkowo często opisywanym przez badaczy. Zatem, istnieje stosunkowo dużo definicji międzynarodowej konkurencyjności gospodarki, którą można również nazwać konkurencyjnością zewnętrzną, międzynarodową zdolnością konkurencyjną lub też międzynarodową przewagą konkurencyjną. 2 Mimo trudności w doprecyzowaniu pojęcia, w większości definicji chodzi jednak o to samo, a mianowicie o zdolność gospodarki do sprostania konkurencji międzynarodowej, przy utrzymaniu wysokiego tempa wzrostu krajowego popytu, bez pogarszania bilansu obrotów bieżących. Natomiast jeżeli chodzi o rynek międzynarodowy, to wyraża się ona akceptacją wyrobów danego kraju i powiększaniem się jego udziałów w rynkach eksportowych[27,s. 37].W zaprezentowanej definicji podkreśla się krótkookresowy wymiar konkurencyjności, przy zaakceptowaniu zmiany bilansu obrotów bieżących oraz analizy ex post udziałów w rynkach. Drugie, szersze, dynamiczne ujęcie, stosunkowo trudno mierzalne, odnosi się do tak zwanej długookresowej zdolności kraju do konkurowania Jedną z bardziej interesujących definicji, w tym ujęciu konkurencyjności stworzył J.Bossak.Pisze on mianowicie, że gospodarka konkurencyjna, to taka, która dostosowuje swoje cele społeczno- gospodarcze oraz mechanizmy funkcjonowania nie tylko do warunków wewnętrznych, ale również do uwarunkowań otoczenia międzynarodowego. Jednocześnie jest ona zdolna podjąć skuteczne działania, które z jednej strony będą wykorzystywać zmiany zachodzące w gospodarce światowej do pobudzenia własnego rozwoju, z drugiej zaś, może oddziaływać na zmiany warunków konkurencji w sposób zapewniający zwiększenie korzyści z udziału w międzynarodowym podziale pracy [2, s.38-39]. Węższym pojęciem, używanym dla określenia międzynarodowej konkurencyjności, jest międzynarodowa pozycja konkurencyjna lub też konkurencyjność typu wynikowego. Odnosi się ona przede wszystkim do udziału danego kraju w szeroko rozumianej wymianie gospodarczej z zagranicą, czyli w międzynarodowej wymianie towarów i usług oraz czynników wytwórczych [15, s.16]. 2 W literaturze polskiej najszerzej o tym piszą J. Bossak, W. Bieńkowski, J. Misala, M. Lubiński. 10

12 W sytuacji, gdy uznamy, że międzynarodowa konkurencyjność gospodarki danego kraju (konkurencyjność typu czynnikowego) to jego zdolność i skłonność do osiągania maksymalnych korzyści z uczestnictwa w międzynarodowym podziale pracy (korzyści, które powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w kształtowaniu się międzynarodowej pozycji konkurencyjnej kraju), to wówczas łatwo wskazać cechy takiej gospodarki.[16,s.228] Zgodnie z działaniem znanego prawa wzajemnego popytu J. S. Milla, powinna ona dysponować takimi produktami (towarami i usługami), a także czynnikami wytwórczymi, na które popyt zagraniczny jest wyższy, aniżeli popyt wszystkich podmiotów działających na terenie tego kraju na produkty i czynniki wytwórcze otoczenia.[14,s ] Podnoszone są czasami argumenty, w dyskusji nad międzynarodową konkurencyjnością, że to nie kraje, a działające na ich terytoriach przedsiębiorstwa konkurują ze sobą. Jest to stwierdzenie jedynie w połowie prawdziwe. Zauważyć bowiem trzeba, że warunki, w których działają te przedsiębiorstwa są w znacznym stopniu określane przez otoczenie gospodarcze, w którym działają. A jak wiadomo, to właśnie władza krajowa współtworzy system ekonomiczny, który stanowi mniej lub bardziej sprzyjające warunki osiągania nadwyżki ekonomicznej przedsiębiorstwom. [9, s ] Zatem, w sumie zewnętrzna konkurencyjność gospodarki danego kraju jest zawsze ostateczną konsekwencją kształtowania się międzynarodowych przewag konkurencyjnych różnorodnych podmiotów zlokalizowanych na jego terenie. Pamiętać jednak należy, że nie można traktować międzynarodowej konkurencyjności gospodarki jako prostej sumy konkurencyjności podmiotów w niej działających. Rozważania M.E.Portera i J.H. Dunninga, dotyczące kształtowania się konkurencyjności na poziomie gospodarki narodowej jak i przedsiębiorstw (makro i mikroskala), prowadzą do stwierdzenia, że na rynku międzynarodowym konkurują przedsiębiorstwa, które wykorzystują do rywalizacji warunki współtworzone w ich krajach macierzystych. Chodzi w tym przypadku o: wyposażenie w czynniki wytwórcze, kształtowanie rozmiarów i struktury popytu, politykę gospodarczą krajów, w mniejszym lub większym stopniu wpływającą na poziom konkurencyjności, mniej lub bardziej sprzyjający zbieg okoliczności zewnętrznych i wewnętrznych, transnarodową działalnością gospodarczą korporacji zagranicznych (WKT), powiązania między różnymi gałęziami przemysłu. Wymienione determinanty kształtowania się konkurencyjności międzynarodowej są określane mianem diamentu Portera. Według autora koncepcji istnieje wypadkowa oddziaływania wszystkich czynników. Mogą one wzajemnie wspomagać się lub osłabiać. Optymalna sytuacja występuje wówczas, gdy zdolność konkurencyjna i konkurencyjność międzynarodowa są pozytywnie determinowane przez wszystkie czynniki łącznie. M. Porter uważał, że mimo zróżnicowania większości gospodarek, można określić na jakim etapie rozwoju gospodarczego znajduje się dany kraj. Badając wzorzec przewagi komparatywnej i jego zmiany w czasie Porter wyróżnił cztery podstawowe etapy rozwoju: 11

13 etap sterowany przez czynniki wytwórcze, czyli przez pracę i surowce(stage factor-driven) etap sterowany inwestycjami(stage investment-driven) etap sterowany innowacjami(stage innovation-driven) etap dobrobytu(stage wealth driven). Pierwsze trzy etapy są związane z rozwojem przewagi względnej i charakterystycznym dla nich wyposażeniem w czynniki wytwórcze(kapitał rzeczowy- pracakapitał ludzki- technologia). Przesuwając się po tej ścieżce, każdy kraj rozpoczyna od produkcji dóbr pracochłonnych i/lub surowcochłonnych. Przy wykorzystaniu pracy prostej i surowców mineralnych. Następnie przesuwa się w kierunku wzrostu udziału wyrobów kapitałochłonnych. Ostatecznie koncentruje się na produkcji towarów o wysokim udziale kapitału ludzkiego i technologii. Do podobnych wniosków, jeżeli chodzi o kształtowanie się przewag względnych między krajami dochodzi również B. Balassa. Uważa on, że wymiana międzynarodowa rozwija się etapowo. To znaczy, że w miarę upływu czasu najbardziej rozwinięte kraje świata powiększają swoje przewagi w coraz to nowych dziedzinach działalności. W związku z powyższym, kraje rozwijające się mają możliwość wchodzenia w nisze produkcyjne opuszczane przez liderów światowej wymiany handlowej. W konsekwencji mamy do czynienia z dynamizacją obrotów w ramach gospodarki światowej oraz zmianą struktury międzynarodowej wymiany handlowej, w której pojawiają się nowe produkty oraz zwiększa się ich asortyment, a także wzrasta znaczenie nowych grup krajów. [27,s.42-45] Na teorii Portera-Dunninga bazuje T. Ozawa. Wychodzi on z założenia, że wzrost gospodarczy związany jest ze zmianami w modelu przewagi komparatywnej[27,s.43-46]. Do teorii Portera Ozawa wprowadza czynnik bezpośrednich inwestycji zagranicznych, zarówno wpływających, jak i wypływających z gospodarki. Zgodnie z tą teorią, rozwój handlu międzynarodowego i międzynarodowych przepływów czynników wytwórczych to siły napędowe wzrostu gospodarczego, wzbudzające i przyspieszające procesy restrukturyzacji i modernizacji gospodarek. To z kolei, powoduje zmiany stopnia i struktury zaangażowania w międzynarodowym podziale pracy. [18, s.27-54] Według T.Ozawy, we współczesnej globalizującej się gospodarce kraje słabiej rozwinięte mają możliwość przyspieszenia rozwoju jedynie poprzez politykę liberalizmu i otwierania się na zewnątrz. Wtedy to, dzięki napływowi inwestycji zagranicznych następują silne przemiany strukturalne. W ich konsekwencji kształtuje się nowa produkcja i nowy eksport, następuje wzrost konkurencyjności i dynamiki wywozu. W rezultacie tych zmian dojdzie do silnego przyspieszenia wzrostu gospodarczego, czyli super-wzrostu (super growth).[20,s. 61] W ten sposób otwarcie gospodarek umożliwia eliminację zniekształceń cen produktów i czynników wytwórczych, dzięki czemu następuje nasilenie lokalnej konkurencji. Po drugie, wzrasta ich znaczenie w międzynarodowym podziale pracy. Wreszcie po trzecie, następuje restrukturyzacja gospodarki w kierunku dziedzin o wyższej wartości dodanej, a zatem o wyższym poziomie konkurencyjności. Podsumowując tą część rozważań należy stwierdzić w sposób jednoznaczny, że 12

14 w świetle teorii nie istnieją żadne przeciwwskazania do otwierania gospodarek zarówno na wymianę towarową, jak i przepływy czynników wytwórczych. Każda z tych form współpracy z zagranicą powinna przynieść korzystne konsekwencje dla gospodarki, pod postacią zdynamizowania wzrostu gospodarczego. Jak na razie, pod względem poziomu konkurencyjności Polska należy do outsiderów w obrębie Wspólnoty. Pod względem wskaźnika PKB per capita wyprzedzamy jedynie nieznacznie nowych członków Unii Europejskiej- Bułgarię i Rumunię oraz Litwę i Łotwę zajmując 23 miejsce.[20, s.61] Należy przy tym pamiętać, że sytuacja województwa podlaskiego jest jeszcze gorsza, ponieważ odstaje ono wyraźnie także od lepiej rozwiniętych regionów Polski. Wspomniane powyżej mierzenie poziomu konkurencyjności gospodarek jest stosunkowo trudne. Nie ma bowiem jednego dobrego (powszechnie akceptowanego) wskaźnika służącego do pomiaru tego zjawiska. Każdy ze wskaźników obarczony jest stosunkowo poważnymi błędami.[17,s ] Stąd też istnieje relatywnie duża liczba miar i kryteriów podziału wskaźników konkurencyjności. Do miar międzynarodowej konkurencyjności zalicza się:[16, s.113] wskaźniki ogólnego rozwoju gospodarczego (np. tempo wzrostu PKB, stopa bezrobocia, stopa inflacji) 3 ; wskaźniki, które informują o zmianach strukturalnych i zmianach efektywności wykorzystania czynników produkcji oraz swobodzie ich przemieszczania się; wskaźniki informujące o stopniu zaangażowania danego kraju w wymianę międzynarodową (główne wskaźniki kształtowania się międzynarodowej pozycji konkurencyjnej danego kraju). Najczęściej w ocenie międzynarodowej konkurencyjności gospodarek stosowane są miary wynikowe i czynnikowe [12, s.12]. Do miar wynikowych zaliczamy: udział w handlu światowym, wskaźniki penetracji importowej ( udział importu w zaspokojeniu popytu krajowego), wskaźniki ujawnionej przewagi komparatywnej RCA i ( relacja udziału eksportu poszczególnych produktów z danego kraju do określonej grupy lub wybranego kraju do udziału eksportu wszystkich innych krajów do tej grupy lub kraju), wskaźniki specjalizacji eksportowej, wskaźniki terms of trade. Miary wynikowe pozwalają na ocenę kształtowania się różnych cech wymiany z zagranicą w przeszłości, nie dają natomiast oceny przyczyn takiego stanu rzeczy. Miary czynnikowe z kolei umożliwiają formułowanie wniosków o stanie i możliwych zmianach potencjału oraz efektywności danej gospodarki. Możemy do nich zaliczyć: poziom wykształcenia i kwalifikacje osób zatrudnionych (szczególnie ważne z punktu widzenia podjętej tematyki badawczej), stan infrastruktury technicznej, stan oraz jakość funkcjonowania poszczególnych rynków. Ze względu na wybiórczość wskaźników czynnikowych i wynikowych pojawiają 3 Wskaźniki te informują o skuteczności gospodarki w rozwiązywaniu podstawowych jej problemów, czyli np. wzrostu gospodarczego równowagi wewnętrznej, równowagi zewnętrznej, zatrudnienia, poziomu cen, czy tez rynku pracy oraz zadłużenia wewnętrznego. 13

15 się próby ich łączenia we wskaźniki zbiorcze, które w sposób kompleksowy charakteryzowałyby poziom konkurencyjności poszczególnych gospodarek. Jedna z takich metod jest metoda stosowana przez autorów raportów Global Competitiveness, związanych ze Światowym Forum Ekonomicznym (World Economic Forum) [3, s ]. Połączenie tych miar prowadzi do oceny zarówno stanu jak i potencjału konkurencyjności. Metoda ta polega na scharakteryzowaniu każdego kraju za pomocą kilkudziesięciu wskaźników, należących do miar wynikowych i czynnikowych, nadaniu im odpowiednich wag i uszeregowaniu według ważonej sumy tych wskaźników. [3, s.14] W rankingu konkurencyjności brane są pod uwagę, zgodnie z metodologią World Economic Forum, następujące czynniki: internacjonalizacja gospodarki- stopień otwartości na handel międzynarodowy i bezpośrednie inwestycje zagraniczne, wewnętrzna siła gospodarki-stopień aktywności gospodarczej, atrakcyjność gospodarki z punktu widzenia przedsiębiorcy, działalność rządu- zakres działań rządu sprzyjający konkurencyjności, infrastruktura techniczna, sektor finansowy wraz z możliwościami, jakie stwarza on dla optymalnej alokacji zasobów przez oferowanie alternatywnych sposobów inwestowania i wspieranie inwestycji przez system bankowy, sposób zarządzania- efektywność zarządzania, zasoby ludzkie- kwalifikacje siły roboczej, motywacja do pracy, stosunki pracy, struktura wiekowa, nakłady na naukę, nauka i technologia- innowacyjność gospodarki, wydatki na badania i rozwój 9 innowacje i przedsiębiorczość. Ukształtowany w ten sposób wskaźnik World Economic Forum jest jednym z najważniejszych i najpowszechniej stosowanych indeksów syntetycznych, których celem jest pomiar zdolności konkurencyjnej krajów. Rokrocznie, opisane przy pomocy tego wskaźnika kraje szeregowane są w Światowym Raporcie na temat Konkurencyjności. Do tej samej grupy metod należy wskaźnik konkurencyjności Międzynarodowego Instytutu Rozwoju i Zarządzania (Institute for Management and Development), który rokrocznie publikuje The World Competitiveness Yearbook [3,s.15].W tym przypadku podstawowymi, branymi pod uwagę czynnikami konkurencyjności są: kierunki zmian w gospodarce kraju z punktu widzenia dynamiki oraz tendencji realnych zmian PKB, dynamiki i kierunków zmian inwestycji, oszczędności krajowych oraz konsumpcji, tendencje zmian w zakresie umiędzynarodowienia i stanu stosunków gospodarczych z zagranicą (zmiany równowagi handlowej, rachunku bieżącym, strukturze eksportu i importu, ocena zmian w zakresie zaangażowania państwa w działalność gospodarczą, finanse, poziom i kierunki rozwoju infrastruktury gospodarczej poprzez pryzmat stanu i kierunków rozwoju transportu oraz infrastruktury technicznej, nauka i technologia (efektywność zarządzania B+R), zmiany w kierunkach i poziomie wydajności, produktywności czynników 14

16 wytwórczych i efektywności zarządzania, tendencje rozwoju rynku pracy, zatrudnienia, bezrobocia oraz rozwoju kapitału ludzkiego. Spośród innych wskaźników, które mogą być pomocniczymi narzędziami ustalania międzynarodowej pozycji gospodarczej możemy wyróżnić: Indeks Wolności Ekonomicznej Fundacji Heritage, Wskaźnik Majątku Narodowego Banku Światowego, a także Indeks Rozwoju Ludzkości.[1,s.127] Analizując wskaźniki, opisujące stopień międzynarodowej zdolności konkurencyjnej, można wyciągnąć szereg wniosków, co do koniecznych zmian służących ich poprawie. I tak, w celu poprawy miejsca w międzynarodowym rankingu konkurencyjności niezbędne jest spełnienie kilku warunków: [13, s ] stabilne i przewidywalne otoczenie legislacyjne, elastyczna struktura gospodarcza, inwestowanie w infrastrukturę tradycyjną i technologiczną, promowanie inwestycji krajowych, pozyskiwanie inwestycji zagranicznych, aktywność krajowych przedsiębiorstw na rynkach międzynarodowych, przejrzysta i sprawna infrastruktura administracyjna, związek między efektywnością produkcji a poziomem płac, inwestycje w edukację społeczeństwa i kształcenie siły roboczej. Prawidłowa ocena poziomu konkurencyjności danego kraju (regionu) jest stosunkowo trudna. Jej precyzja zależna jest od prawidłowego doboru cech, które najlepiej opisywałyby dynamikę, skalę i warunki udziału tego kraju w handlu światowym oraz poziom i tempo zmian popytu wewnętrznego. Weryfikacja i dobór możliwie najlepszych narzędzi powinien uwzględniać określone uwarunkowania. Po pierwsze, te same instrumenty mogą zupełnie inaczej oddziaływać na sferę realną gospodarki w krajach o ustabilizowanych rynkach, a inaczej w tych, w których system jest w trakcie powstawania. Jest to dość istotna uwaga w przypadku polskiej gospodarki, która w dalszym ciągu dokonuje istotnych przeobrażeń ekonomicznych. Po drugie, skuteczność poszczególnych instrumentów zależna jest w znacznym stopniu od różnic, na które wpływ mają instytucje nieformalne, typu kultura, czy też religia. Po trzecie, w wyniku zachodzących procesów globalizacyjnych następuje częściowa utrata niezależności na rzecz korporacji transnarodowych, czy też instytucji międzynarodowych. Po czwarte wreszcie kraje należące do ugrupowań integracyjnych podlegają pewnym ograniczeniom, wynikającym z wewnętrznych ustaleń. Jest to również stosunkowo istotne zważywszy na członkostwo Polski w Unii Europejskiej. Reasumując, dobór odpowiednich instrumentów, oceniających międzynarodową konkurencyjność danego kraju w sposób precyzyjny, nie może polegać jedynie na kopiowaniu rozwiązań z innych krajów. Musi on uwzględniać zarówno uwarunkowania wewnętrzne jak i zewnętrzne, wynikające z procesów integracyjnych i globalizacyjnych. Stąd też nawet wyliczenia tak poważnych instytucji jak World Economic Forum czy też Institute for Management and Development, ze względu na powyższe ograniczenia, powinny być traktowane z ostrożnością. Z przeprowadzonych analiz gospodarki polskiej stosunkowo wyraźnie wynika, że 15

17 różnice między polską gospodarką a przodującymi krajami Europy i świata są stosunkowo poważne. Mają one charakter zarówno ilościowy, jak i jakościowy. Stosunkowo dobrze obrazuje to tabela 1. Tabela 1. Ranking konkurencyjności międzynarodowej gospodarek według Światowego Forum Ekonomicznego. Kraj Miejsce w 2010 roku Poziom wskaźnika GCI Miejsce w 2005 roku Szwajcaria Szwecja Singapur USA Niemcy Japonia Finlandia Holandia Dania Kanada... Polska ,63 5,56 5,48 5,43 5,39 5,37 5,37 5,33 5,32 5, , Źródło: Global Competitiveness Report , WEF, Geneva 2007, s.xvii., Global Competitiveness Report , WEF, Geneva 2010, s.xvii Analizując dane z tabeli możemy dostrzec wciąż relatywnie niski poziom konkurencyjności polskiej gospodarki w stosunku do światowych liderów pod względem wskaźnika GCI (Global Competitiveness Index). Cenne w tym przypadku byłoby porównanie tego wskaźnika dla gospodarki polskiej w dłuższym okresie czasu, a także ze wskaźnikiem publikowanym przez Institute for Management and Development. I tak, jeżeli chodzi o długookresową analizę GCI, to można zauważyć, że Polska cały czas oscyluje w granicach miejsca (IMD lokuje ją na 32 miejscu) [25, s.12-14]. Oznacza to, że polska gospodarka, mimo poprawy wskaźników w ostatnich latach, cały czas utrzymuje niepokojąco wysoki dystans rozwojowy w stosunku do pozostałych krajów- podstawowych partnerów gospodarczych. W takiej sytuacji każda z metod trwałej poprawy zdolności konkurencyjnej powinna zostać wykorzystana. Jedną z metod takiej poprawy jest zwiększenie sprawności wykorzystania czynnika ludzkiego, również przy wsparciu podmiotów ekonomii społecznej. 3. Konkurencyjność województwa podlaskiego na tle kraju Polska, podobnie, jak i inne kraje, charakteryzuje się relatywnie wyraźnym zróżnicowaniem regionalnym w ujęciu gospodarczym. Postępujący proces integracji krajów UE do pewnego stopnia zmniejszył narastanie różnic w wysokości PKB per capita między państwami członkowskimi, ale ich nie zlikwidował. Od 43 %. w stosunku do średniej unijnej, aż do 283 % tejże to rozpiętość między PKB per capita w 27 krajach Unii Europejskiej. [5] Jeśli średnią unijną przyjąć za 100, to blisko niej plasują się takie kraje jak: Francja (107), Hiszpania (101), Włochy (100) i Cypr (99). Ponad średnią znajdują się 16

18 Wielka Brytania (113), Finlandia (116), Belgia (118), Niemcy (119), Szwecja (123), Austria, Irlandia i Dania (po 125), Holandia (134) oraz Luksemburg ( 283!). W pozostałych krajach członkowskich wskaźniki te są niższe i kształtują się następująco: Grecja (89), Słowenia (87), Malta (83), Portugalia (81), Czechy (80), Słowacja (74), Estonia (65), Węgry (64) i w Polsce (62). W 4 krajach UE wskaźnik ten nie przekracza 60 % średniej dla 27 państw tego ugrupowania. Są to: Litwa (58), Łotwa (52), Rumunia (45) i Bułgaria (43).[5] Dostrzega się poza tym, ze mimo podejmowanych działań, poziom różnic w rozwoju regionalnym wewnątrz krajów UE nie ulega radykalnemu zmniejszeniu. Dostrzegane są nawet przypadki powiększania dysproporcji rozwojowych, będących pochodną wysokiej konkurencyjności obszarów metropolitalnych. W konsekwencji, ich szybszego rozwoju. Obszar województwa podlaskiego nigdy nie należał do najlepiej rozwiniętych w skali kraju. Także i współcześnie Podlaskie należy nie tylko do najuboższych regionów Polski, ale również i w Unii Europejskiej. Czynniki historyczne, które doprowadziły do radykalnego zróżnicowania rozwojowego polskich regionów są złożone, a część z nich charakteryzuje się wyjątkową trwałością. Dysproporcje rozwojowe pogłębiały się i w okresie zaborów, i w dwudziestoleciu międzywojennym, jak również w okresie powojennym, w warunkach gospodarki centralnie administrowanej. Warto wspomnieć, że w latach na 18 województw wschodnich (spośród 49) przypadało poniżej 1% inwestycji przemysłowych.[23, s.7] Recesja gospodarcza lat osiemdziesiątych, jak również transformacja gospodarcza przyśpieszona w tym okresie była jednym z czynników wpływających na powiększenie dysproporcji rozwojowych, gdyż pomoc państwa była kierowana przede wszystkim do regionów o największym stopniu uprzemysłowienia.[4, s.191] Stąd też peryferyjność województwa podlaskiego nie jest zjawiskiem nowym, a jego zniwelowanie wymaga długotrwałych i wielokierunkowych działań. 17

19 Tabela 2. Produkt Krajowy Brutto według województw w 2009 roku. Województwa w mln złotych w % per capita w zł lokata Polska=100 Polska Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie ,0 8,1 4,7 3,9 2,3 6,2 7,4 21,5 2,3 3,8 2,3 5,5 13,2 2,7 2,8 9,3 4, x ,0 103,3 87,2 68,3 90,2 91,8 85,3 158,4 82,8 69,0 74,0 98,2 107,9 74,8 76,5 106,9 92,8 Źródło : Rocznik Statystyczny Województw 2010, GUS, Warszawa, 2010, s Analiza porównawcza dotycząca poziomu rozwoju gospodarczego, poprzez pryzmat wielkości PKB oraz PKB per capita, dobitnie pokazuje peryferyjność województwa podlaskiego nie tylko w skali gospodarki narodowej (14 miejsce w kraju pod względem PKB per capita)-tabela 2. Oznacza to również, iż wyżej wymieniony region, pod względem poziomu rozwoju, znajduje się wśród najniżej rozwiniętych regionów Unii Europejskiej Biorąc pod uwagę PKB per capita według parytetu siły nabywczej, jedynie 13 regionów w UE charakteryzuje się niższym poziomem tego wskaźnika. Przy czym, są to regiony położone w najsłabiej rozwiniętych krajach UE, czyli Bułgarii i Rumunii[22, s ], a także województwa lubelskie i podkarpackie w Polsce- rysunek 1. 18

20 Rysunek 1. Produkt Krajowy Brutto per capita w województwach, według parytetu siły nabywczej (UE=100) Produkt Krajowy Brutto per capita według siły nabywczej ,7 51,7 45,4 35,2 45,4 46,7 43,4 76,8 43,6 35,4 37,9 49, ,3 39,3 54,5 47,2 województwa Źródło: opracowanie własne na podstawie: Rocznik Statystyczny Województw 2010, GUS, Warszawa, 2010, s Niski poziom wytworzonego PKB jest pochodną nienowoczesnej struktury tworzonego produktu, jak i struktury zatrudnienia. Analiza danych z tabeli 2 wskazuje na wyraźne dysproporcje w strukturze zatrudnienia między wszystkimi województwami wchodzącymi w skład tak zwanej ściany wschodniej (w tym i województwa podlaskiego) a średnią krajową. W regionach tych występuje zdecydowana dominacja, w strukturze zatrudnienia, sektora pierwszego. Oznacza to w rezultacie oparcie gospodarki regionu o dział pierwotny, ze wszelkimi tego konsekwencjami. Przede wszystkim relatywnie niskim poziomem wskaźników efektywności i wydajności pracy. Znajduje to przełożenie na przeciętny poziom dochodów dyspozycyjnych społeczeństwa tych regionów [22, s.89-90], które z kolei determinują wielkość, strukturę oraz dynamikę popytu. To zaś wpływa na przeciętny poziom życia, który w województwie podlaskim jest niższy od średniej krajowej.[23, s.15] Szczególnie niskie wskaźniki występują w odniesieniu do infrastruktury technicznej. Lokują one Podlasie na 15 miejscu wśród wszystkich województw. [22, s.89-90] Jest to o tyle niepokojące, że dobry stan infrastruktury technicznej jest jednym z podstawowych warunków zdynamizowania tempa rozwoju tego obszaru. Większość działań w tym kierunku pozostaje na etapie planów lub napotyka istotne bariery instytucjonalne. 19

Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej. Fundusze unijne. a zróżnicowanie regionalne kraju. Warszawa, 27 marca 2008 r. 1

Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej. Fundusze unijne. a zróżnicowanie regionalne kraju. Warszawa, 27 marca 2008 r. 1 Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej Fundusze unijne a zróżnicowanie regionalne kraju Warszawa, 27 marca 2008 r. 1 Proces konwergencji w wybranych krajach UE (zmiany w stosunku do średniego PKB

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności 2007-2013

Polityka spójności 2007-2013 Regionalne Programy Operacyjne jako źródło finansowania centrów nauki i wystaw interaktywnych Agnieszka Dawydzik Departament Koordynacji Programów Regionalnych Konferencja INTERAKCJA-INTEGRACJA INTEGRACJA

Bardziej szczegółowo

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2014 roku

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2014 roku WWW.OBSERWATORIUM.MALOPOLSKA.PL Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2014 roku Opracowanie: Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

BRE Business Meetings. brebank.pl

BRE Business Meetings. brebank.pl BRE Business Meetings Witamy w świecie ekspertów Innowacje a wzrost gospodarczy Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku SA Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego 05.08.2010 r. brebank.pl

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU

WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU GOSPODARCZEGO NA POZYCJĘ KONKURENCYJNĄ UNII EUROPEJSKIEJ W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM Tomasz Białowąs Katedra Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej, UMCS w Lublinie bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia dr.inż. Wojciech Winogrodzki Prezes Zarządu Członek Konfederacji Lewiatan Przygotowując moje wystąpienie wykorzystałem:

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach Notatka informacyjna PRODUKT KRAJOWY BRUTTO RACHUNKI REGIONALNE W 2008 R. 1 PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W 2008 roku wartość wytworzonego produktu krajowego

Bardziej szczegółowo

Warunki poprawy pozycji innowacyjnej kraju Globalizacja działalności badawczej i rozwojowej: próba oceny miejsca Polski

Warunki poprawy pozycji innowacyjnej kraju Globalizacja działalności badawczej i rozwojowej: próba oceny miejsca Polski Warunki poprawy pozycji innowacyjnej kraju Globalizacja działalności badawczej i rozwojowej: próba oceny miejsca Polski Wojciech Burzyński Instytut Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur Warszawa, 8 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność w Europie 2016

Innowacyjność w Europie 2016 DEPARTAMENT POLITYKI REGIONALNEJ MAŁOPOLSKIE OBSERWATORIUM ROZWOJU REGIONALNEGO Innowacyjność w Europie 2016 Komisja Europejska raz w roku publikuje europejską i regionalną tablicę wyników innowacji, która

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce na podstawie analiz PARP

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce na podstawie analiz PARP 2013 Paulina Zadura-Lichota Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności PARP Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce na podstawie analiz PARP Warszawa, 14 marca 2013 r. Przedsiębiorczość w

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE

INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE Instytut Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE 2009-2011 XXI Raport Roczny Warszawa, 20 grudnia 2011 r. Program seminarium Koniunkturalne i strukturalne wyzwania dla sektora

Bardziej szczegółowo

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA,

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, 25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, CZYLI JAK ZAPEWNIĆ POLSCE KOLEJNE 25 LAT SUKCESU Autorzy raportu: Maciej Bukowski Andrzej Halesiak Ryszard Petru Warszawa, Grudzień 2014 AGENDA Gdzie jesteśmy dziś i gdzie

Bardziej szczegółowo

Pomiar dobrobytu gospodarczego

Pomiar dobrobytu gospodarczego Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Pomiar dobrobytu gospodarczego Uniwersytet w Białymstoku 07 listopada 2013 r. dr Anna Gardocka-Jałowiec EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Oczekiwania wobec przyszłego pracownika absolwenta szkoły zawodowej. Anna Bartkiewicz Regionalna Izba Przemysłowo- Handlowa w Radomsku

Oczekiwania wobec przyszłego pracownika absolwenta szkoły zawodowej. Anna Bartkiewicz Regionalna Izba Przemysłowo- Handlowa w Radomsku Oczekiwania wobec przyszłego pracownika absolwenta szkoły zawodowej Anna Bartkiewicz Regionalna Izba Przemysłowo- Handlowa w Radomsku 19 listopada 2013 Plan prezentacji 1. Kontekst: szkolnictwo zawodowe

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych. Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera

Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych. Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera W ostatnich latach ukazało się wiele opracowań poświęconych ocenie wymiany handlowej

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Wstęp Publikacja Głównego Urzędu Statystycznego Produkt krajowy brutto Rachunki regionalne w 2013 r., zawiera informacje statystyczne dotyczące podstawowych

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami Tomasz Białowąs Wysoki dynamika wymiany handlowej 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Eksport całkowity UE Eksport UE do Chin Import całkowity UE Import

Bardziej szczegółowo

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 ROZDZIAŁ I GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 1. Współczesna gospodarka światowa i jej struktura... 19 1.1. Podmioty gospodarki światowej... 21 1.2. Funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Sektor Gospodarstw Domowych. Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE. Warszawa

Sektor Gospodarstw Domowych. Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE. Warszawa Sektor Gospodarstw Domowych Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE Raport nr 12 maj 2008 Warszawa 1 Gospodarka Polski Prognozy i opinie Raport Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych

Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych Anna Trzecińska, Wiceprezes NBP Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych Warszawa / XI Kongres Ryzyka Bankowego BIK / 25 października 2016 11-2002 5-2003 11-2003

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność jako obszar polityki rozwoju Małopolski STRATEGIA MAŁOPOLSKA 2020

Innowacyjność jako obszar polityki rozwoju Małopolski STRATEGIA MAŁOPOLSKA 2020 Innowacyjność jako obszar polityki rozwoju Małopolski STRATEGIA MAŁOPOLSKA 2020 Konferencja Regionalna SMART+ Innowacje w małych i średnich przedsiębiorstwach oraz promocja badań i rozwoju technologicznego

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

TRENDY ROZWOJU GOSPODARCZEGO WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO I ICH ZNACZENIE DLA MIESZKAŃCÓW OBSZARÓW WIEJSKICH

TRENDY ROZWOJU GOSPODARCZEGO WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO I ICH ZNACZENIE DLA MIESZKAŃCÓW OBSZARÓW WIEJSKICH TRENDY ROZWOJU GOSPODARCZEGO WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO I ICH ZNACZENIE DLA MIESZKAŃCÓW OBSZARÓW WIEJSKICH Stanisław Szultka Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Sympozjum Wsi Pomorskiej, Starogard Gdański,

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Ekonomiczna

Wyższa Szkoła Ekonomiczna Współczesne tendencje na rynku pracy DrCecylia Sadowska Snarska Snarska Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Białymstoku 1. Uwarunkowania demograficzne rynku pracy. 2. Kierunki zmian w popytowej stronie rynku pracy.

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

WPŁYW INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ

WPŁYW INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ WPŁYW INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ dr Anna Stępniak-Kucharska Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. 2. 3. 4. Cel referatu Dane źródłowe Pojęcie wolności gospodarczej

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

2015-07-15. PRZEPŁYWY Z UE DO KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ (MLN EUR) W L. 2000-2013 225,4 mld EUR ROZWÓJ REGIONALNY KRAJÓW EŚW - UWARUNKOWANIA

2015-07-15. PRZEPŁYWY Z UE DO KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ (MLN EUR) W L. 2000-2013 225,4 mld EUR ROZWÓJ REGIONALNY KRAJÓW EŚW - UWARUNKOWANIA "Implementation of EU regional policy in Central and Eastern Europe weight of history and economic challenges Jean Monnet project, 212-215 POLITYKA SPÓJNOŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE FUNDUSZY UE W KRAJACH EUROPY

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja 1 PROGRAM FUNDUSZ INICJATYW OBYWATELSKICH NA LATA 2014-2020 2020 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament PoŜytku Publicznego 2 Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja Projekt jest

Bardziej szczegółowo

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK 07.06.206 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: tel. 509 509 56 media@sedlak.pl PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 207 ROK Jak wynika z prognoz Komisji Europejskiej na 207 rok, dynamika realnego

Bardziej szczegółowo

Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce

Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce Spis treści: 1. Pojęcie rozwoju gospodarczego i struktury gospodarki...2 2. Podział gospodarki na trzy sektory...2 3. Tendencje zmian trójsektorowej

Bardziej szczegółowo

Wydatki na ochronę zdrowia w

Wydatki na ochronę zdrowia w Wydatki na ochronę zdrowia w wybranych krajach OECD Seminarium BRE CASE Stan finansów ochrony zdrowia 12 czerwca 2008 r. Agnieszka Sowa CASE, IZP CM UJ Zakres analizy Dane OECD Health Data 2007 (edycja

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

POLISH INFORMATION AND FOREIGN INVESTMENT AGENCY. Atrakcyjność inwestycyjna miast i regionów Polski

POLISH INFORMATION AND FOREIGN INVESTMENT AGENCY. Atrakcyjność inwestycyjna miast i regionów Polski POLISH INFORMATION AND FOREIGN INVESTMENT AGENCY Atrakcyjność inwestycyjna miast i regionów Polski Joanna Wolff Zastępca dyrektora Departament Współpracy Gospodarczej Warszawa, 7 czerwca 2016 r. Stabilny

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Mierniki dobrobytu gospodarczego. Jak mierzyć dobrobyt?

Akademia Młodego Ekonomisty. Mierniki dobrobytu gospodarczego. Jak mierzyć dobrobyt? Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego. Jak mierzyć dobrobyt? dr Anna Gardocka-Jałowiec Uniwersytet w Białymstoku 7 marzec 2013 r. Dobrobyt, w potocznym rozumieniu, utożsamiać można

Bardziej szczegółowo

Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata Kielce, kwiecień 2008 r.

Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata Kielce, kwiecień 2008 r. Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata 2007-2013 Kielce, kwiecień 2008 r. Problemy ograniczające rozwój Województwa Świętokrzyskiego Problemy

Bardziej szczegółowo

Warunki życia ludności Polski po akcesji do Unii Europejskiej

Warunki życia ludności Polski po akcesji do Unii Europejskiej Warunki życia ludności Polski po akcesji do Unii Europejskiej dr Marta Pachocka Katedra Administracji Publicznej Kolegium Ekonomiczno-Społeczne Szkoła Główna Handlowa w Warszawie (KES SGH) Polskie Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Definicja przedsiębiorczości a jej pomiar Czy skupić się na ambitnym

Bardziej szczegółowo

Cele i Priorytety Regionalnych Programów Operacyjnych.

Cele i Priorytety Regionalnych Programów Operacyjnych. Cele i Priorytety Regionalnych Programów Operacyjnych. Regionalny Program Operacyjny dla Województwa Dolnośląskiego Głównym celem Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Dolnośląskiego jest

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI NA KIERUNKU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI NA KIERUNKU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA ZAGADNIENIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI NA KIERUNKU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA 1. Specjalizacja międzynarodowa pojęcie, determinanty, typy 2. Bilans płatniczy

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac dyplomowych

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW 1. Podatki i opłaty lokalne jako źródło dochodów własnych gminy 2. Analiza dochodów budżetowych jednostek samorządów terytorialnych na przykładzie gminy... w latach...

Bardziej szczegółowo

Tetiana Poplavska KrDUMg1013

Tetiana Poplavska KrDUMg1013 Tetiana Poplavska KrDUMg1013 THE GINI COEFFICIENT Współczynnik Giniego nazywany jest wskaźnikiem nierówności społecznej Wartość zerowa współczynnika wskazuje na pełną równomierność rozkładu Został wymyślony

Bardziej szczegółowo

Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego. Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017

Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego. Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017 Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017 2000 2001 2002 2003 200 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 201 2015 2016 Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

"Zarządzanie ekonomią społeczną poprzez tworzenie strategii jej rozwoju z uwzględnieniem problemów wolontariatu i zaplecza społecznego".

Zarządzanie ekonomią społeczną poprzez tworzenie strategii jej rozwoju z uwzględnieniem problemów wolontariatu i zaplecza społecznego. "Zarządzanie ekonomią społeczną poprzez tworzenie strategii jej rozwoju z uwzględnieniem problemów wolontariatu i zaplecza społecznego". Kraków 15-17 marca 2011 Uwspólnienie pojęć przedsiębiorstwo społeczne

Bardziej szczegółowo

Liderzy innowacyjności w gospodarce światowej. Czy Polska może ich dogonić?

Liderzy innowacyjności w gospodarce światowej. Czy Polska może ich dogonić? Liderzy innowacyjności w gospodarce światowej. Czy Polska może ich dogonić? Szkolenie Urzędu Patentowego. Zarządzanie innowacją Warszawa, 12.10.2015 Marzenna Anna Weresa Instytut Gospodarki Światowej Kolegium

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Projekt Podlaska Sieć Partnerstw na rzecz Ekonomii Społecznej nr POKL.07.02.02-20-016/09

Projekt Podlaska Sieć Partnerstw na rzecz Ekonomii Społecznej nr POKL.07.02.02-20-016/09 Pojęcie ekonomii społecznej Istnieje multum definicji terminu,,ekonomia społeczna. Poszczególni autorzy opisują ją jako sektor (w wymiarze instytucjonalno-prawnym), inni jako metodę działania (polegającą

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMACJA GOSPODARCZA W POLSCE ZAŁOŻENIA I EFEKTY

TRANSFORMACJA GOSPODARCZA W POLSCE ZAŁOŻENIA I EFEKTY Prof. dr hab. Maciej Bałtowski Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie TRANSFORMACJA GOSPODARCZA W POLSCE ZAŁOŻENIA I EFEKTY 1. Dlaczego transformacja? 2. Istota transformacji gospodarczej. 3.

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w 2015 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w 2015 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w 2015 roku Szczecin 2016 Według danych Eurostat zharmonizowana stopa bezrobocia 1 dla Polski

Bardziej szczegółowo

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/urzedy/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład VIII Strategia lizbońska Pomyśl tylko, czym mogłaby być Europa. Pomyśl o wrodzonej sile naszej rozszerzonej Unii. Pomyśl o jej niewykorzystanym potencjale

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.10 Temat zajęć: Sprawdzian z działu 2 1. Cele lekcji: Uczeń: sprawdza stopień opanowania wiedzy i umiejętności z działu 2, zna podstawowe pojęcia

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś 2009 obszary wiejskie zajmują ponad 93% powierzchni

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów Spis treści Wprowadzenie... 7 Rozdział 1. Cele, uwarunkowania i obszary działania współczesnej polityki fiskalnej... 11 1.1. Istota, zarys historyczny i uwarunkowania polityki fiskalnej... 12 1.2. Obszary

Bardziej szczegółowo

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Arkadiusz Michał Kowalski 4. OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE OFONAWTDAWN^ WARSZAWA 2013 SPIS TREŚCI wstęp : 9 1. Przedmiot,

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska

Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska Anna Ruzik CASE Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych Instytut Pracy i Spraw Społecznych Plan prezentacji Wyzwania demograficzne

Bardziej szczegółowo

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Marketing międzynarodowy Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Agenda Analiza szans na rynkach międzynarodowych 3 sposoby wchodzenia na rynek międzynarodowy Marketing mix standaryzacja czy adaptacja 3 sposoby

Bardziej szczegółowo

studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2

studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2 studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2 DOI: 10.18276/sip.2015.40/2-01 Jan Borowiec* Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Determinanty spójności społecznej w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa polskiej gospodarki

Transformacja systemowa polskiej gospodarki Transformacja systemowa polskiej gospodarki Wykład 12 WNE UW Jerzy Wilkin Główne cele transformacji Przejście od gospodarki centralnie planowanej do gospodarki rynkowej Przejście od autorytarnego socjalizmu

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro dr Marta Musiał Katedra Bankowości i Finansów Porównawczych Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytet Szczeciński 17 listopad 2016 r. PLAN

Bardziej szczegółowo

Bezpośrednie inwestycje

Bezpośrednie inwestycje Toruńskie Studia Międzynarodowe MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI EKONOMICZNE NR 1 (3) 2010 Artur Piotrowicz Iwona Sobczak Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w województwie kujawsko-pomorskiem Streszczenie Napływ

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rynku pracy w Polsce. Aspekty regionalne

Uwarunkowania rynku pracy w Polsce. Aspekty regionalne Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Białymstoku Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w Warszawie Uwarunkowania rynku pracy w Polsce. Aspekty regionalne redakcja naukowa Ryszard Cz. Horodeński Cecylia Sadowska-Snarska

Bardziej szczegółowo

Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej

Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej 2011 Paulina Zadura-Lichota, p.o. dyrektora Departamentu Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności PARP Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej Warszawa, 1 lutego

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach Materiał na konferencję prasową w dniu 30 listopada 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach Notatka informacyjna PRODUKT KRAJOWY BRUTTO RACHUNKI REGIONALNE W 2010 R. 1 PRODUKT

Bardziej szczegółowo