Magazyn Globalnej Odpowiedzialności

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Magazyn Globalnej Odpowiedzialności"

Transkrypt

1 Magazyn Globalnej Odpowiedzialności redaktorzy odpowiedzialni za numer: Przemysław Wielgosz, Magda Qandil opracowanie graficzne: Krzysztof Ignasiak Przemysław Wielgosz redaktor naczelny Le Monde diplomatique - edycja polska Walki chłopskie dziś Magazyn Globalnej Odpowiedzialności jest efektem współpracy Instytutu Globalnej Odpowiedzialności IGO i Le Monde diplomatique edycja polska. Będzie się ukazywał kilka razy w roku podnosząc kluczowe tematy, którymi oba środowiska zajmują się w ostatnich kilku latach. IGO jest organizacją pozarządową typu think-and-do tank, reprezentującą perspektywę praw człowieka w rozwoju. Wspiera inicjatywy z krajów globalnego Południa dotyczące prawa do żywności, sprawiedliwości podatkowej i inwestycyjnej, wywiązywania się przez wspólnotę międzynarodową z działań na rzecz zmniejszenia nierówności i przestrzegania praw człowieka na świecie. W tym miesiącu zajmujemy się walką rolniczek i rolników nie tylko ze względu na przypadający 17 kwietnia Dzień Walk Chłopskich która toczy się w Europie, w tym Polsce, jak i w krajach globalnego Południa. Oddajemy w Wasze ręce teksty autorek i autorów związanych z IGO, jak i z polską edycją Le Monde diplomatique: Walka społeczna o ziemię w Europie fragment obszernego raportu wydanego przez Transnational Institute TNI (str. 2-3), Żurawlów/Chevron. Dramat w XI scenach zapis rozmów działaczek i działaczy IGO ze społecznością Żurawlowa powstałych podczas ich solidarnościowego wyjazdu do tej walczącej z międzynarodowym gigantem energetycznym polskiej wsi (str. 4-5), Via Campesina Chłopska Droga fragment książki Waldena Bello Wojny żywnościowe (str. 6-7). Jednocześnie dobiega końca kampania IGO Zanim Zjesz (www.foodwewant.org), a w najbliższych miesiącach IGO rozpocznie kolejną kampanię skupioną na prawie do żywności i suwerenności żywnościowej. Aby być na bieżąco, zamów biuletyn elektroniczny wypełniając formularz na stronie Połowa ludzkości mieszka na wsi. Mimo gigantycznych postępów urbanizacji oraz ekspansji przemysłu poza centralne ośrodki systemu światowego, w krajach globalnego Południa produkcja rolna w dalszym ciągu odgrywa wielką rolę w gospodarce. Na Południu też koncentruje się przygniatająca większość populacji chłopskiej planety. Rodzinne gospodarstwa małoobszarowe dźwigają ciężar wyżywienia większości ludzi w Ameryce Łacińskiej, Afryce i Azji. A jednak kwestia agrarna nie zaprząta zbytnio uwagi opinii publicznej i decydenckich forów w rodzaju G8 czy Davos. Nic dziwnego, bo ruchy chłopskie od dawna nie mają dobrej prasy. Nowoczesna myśl społeczna już w XIX w. miała tendencje do niedoceniania chłopów i tocznych przez tę klasę walk. Zarówno liberałowie jak marksiści hołdowali przekonaniu, że w epoce przemysłowej historia chłopstwa dobiega końca. Chłopi, jako formacja schyłkowa, mieli być z natury konserwatywni, bierni, ksenofobiczni i niezdolni do wypracowania nowoczesnych form podmiotowości politycznej. Oceny tej nie zmienił nawet fakt, że niemal wszystkie rewolucje XX w. miały chłopski charakter. Dopiero ostatnie dekady skorygowały nieco ten stan rzeczy. Przyczyniła się do tego rola jaką chłopi Południa odgrywają w oporze wobec neoliberalizmu i w ruchach alterglobalistycznych. Powstanie zapatystów w Meksyku, walki brazylijskich pracowników rolnych bez ziemi, mobilizacje rolników indyjskich przeciw wysiedleniom i liberalizacjom, Konfederacja Chłopska we Francji stały się ważnym sektorem Światowych Forów Społecznych, ale także źródłem inspiracji ideowych i innowacji strategicznych dla innych skupionych w nim podmiotów. Dość wspomnieć o sile oddziaływania chłopskiej międzynarodówki Via Campesina założonej w 1993 r. koalicji działającej w 70 krajach i skupiającej wiele milionów rodzin w 143 organizacjach. Głównym źródłem walk chłopskich jest dziś narzucany przez logikę kapitalizmu nierównomierny rozwój rolnictwa rozdartego między wielkoobszarowym agroprzemysłem nastawionym na zysk a drobnym rolnictwem wyżywieniowym. Stawka daleko wykracza poza partykularne interesy konkretnych społeczności wiejskich. W gruncie rzeczy jest globalna, tak jak globalne są kryzysy żywnościowy, klimatyczny, energetyczny i finansowy, które bezpośrednio zagrażają chłopom. Chłopi walczą o prawo do ziemi przeciw wywłaszczeniom gruntów pod uprawy biopaliwowe czy monokultury upłynniane na rynkach globalnych. Stawiają opór komercjalizacji dziedzictwa biogenetycznego w formie ziarna modyfikowanego genetycznie, które należy do produkujących je korporacji, a nie jest dobrem wspólnym. Rewindykują politykę rolną zorientowaną na wsparcie dla produkcji żywnościowej przeciwko liberalizacji otwierającej drogę do monopolu dotowanego przemysłu żywnościowego z Północy i globalnych cen narzucanych przezeń lokalnym społecznościom Południa. Domagają się demokracji i poszanowania nieustannie łamanych praw człowieka. Nie jest przesadą stwierdzenie, że od rozstrzygnięcia tych walk zależeć będzie los nas wszystkich, także na globalnej Północy. Sceną konfliktów są nie tylko tereny wiejskie Południa, ale także Północy. W Europie, w tym w Polsce, postępuje koncentracja ziemi uprawnej, a prawa społeczności rolniczych składane są na ołtarzu logiki ekstraktywistycznej. Walka rolników włoskich czy hiszpańskich o ziemię mieści się w tej samej perspektywie co walka mieszkańców Żurawlowa przeciw przekształceniu okolic ich wsi w miejsce eksploatacji gazu łupkowego. Podobne konflikty będą narastać w przyszłości. Kwestia agrarna na Południu jak i Północy jeszcze długo nie przejdzie do historii, ale będzie jednym z jej kół zamachowych. 1

2 Jennifer Franco koordynuje w Transnational Institute (TNI) program poświęcony sprawiedliwości rolniczej. Saturnino Borras jest członkiem TNI oraz profesorem w Międzynarodowym Instytucie Badań Społecznych (ISS) w Hadze. Jan Douwe van der Ploeg jest profesorem na Uniwersytecie w Wageningen w Holandii. Walka społeczna o ziemię w Europie Wszyscy pełnią rolę adiunktów na Chińskim Uniwersytecie Rolniczym w Pekinie. 2 Dla milionów Europejczyków ziemia stanowi bardzo ważny element życia i podstawowe źródło utrzymania. Grunty uprawne w coraz większym stopniu są jednak gromadzone w ramach coraz mniejszej liczby wielkich gospodarstw zarządzanych przez niewielką ilość przedsiębiorstw. W efekcie wiele drobnych gospodarstw rolnych traci autonomię, a także zdolność do zdobywania środków utrzymania. Postępująca koncentracja gruntów wpływa na kształt rządowych polityk rolnych, przez które z kolei sama jest formowana. W szczególności dotyczy to systemu dotacji w ramach unijnej Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) faworyzującego duże gospodarstwa, marginalizującego te małe i blokującego wejście potencjalnych rolników na rynek. Konsekwencją tych działań było powstanie wąskiego grona właścicieli wielkoobszarowych gospodarstw. W 2012 roku oszacowano, że w Europie dominują małe gospodarstwa obejmujące mniej niż 2 ha ziemi. Stanowiły one w tamtym okresie niemal połowę całkowitej liczby gospodarstw w UE (49%, czyli prawie 6 mln gospodarstw). Mimo to kategoria wielkości stanowiła jedynie niewielką część (zaledwie 2%) całkowitej powierzchni gruntów wykorzystywanych rolniczo. Jeśli chodzi natomiast o gospodarstwa przekraczające powierzchnię 100 ha, to stanowiły 3% całkowitej liczby gospodarstw rolnych i zajmowały 50% całkowitej powierzchni gruntów wykorzystywanych rolniczo w 27 państwach Unii Europejskiej. Jak w Ameryce Łacińskiej Dystrybucja ziemi rolnej według powierzchni gospodarstwa do 2010 roku była skutkiem tendencji, której źródła sięgają kilka dekad wstecz. Zagregowana liczba gospodarstw w UE wzrastała co prawda w latach 1966/ Wzrost ten był jednak w dużej mierze dyktowany przez akcesję nowych państw członkowskich. Unia została poszerzona w tym czasie z 6 państw w 1966/67 do 27 państw w 2010, z których wiele posiada relatywnie silnie rozwinięty sektor rolniczy oraz dysponuje znacznymi obszarami rolnymi, czego dobrym przykładem jest Rumunia. Jednak w pozostałych krajach UE rosnąca w tym samym okresie koncentracja gruntów jest ewidentna. W Niemczech cał- kowita liczba gospodarstw rolnych znacznie się pomniejszyła z w 1966/67 do zaledwie w Podobnie we Francji, gdzie całkowita liczba gospodarstw rolnych zmniejszyła się z w 1966/67 do w We Włoszech, gdzie w 1966/67 istniało gospodarstw rolnych, liczba ta spadła do w omawianym okresie. Również dane dotyczące gruntów wykorzystywanych rolniczo pokazują tendencję do skrajnej koncentracji ziemi. W niektórych przypadkach proces ten nie jest nowym zjawiskiem, jak np. w hiszpańskiej Andaluzji, gdzie trwa od wieków. Obecnie gospodarstwa rolne o powierzchni powyżej 30 ha zajmują w tym regionie większość lokalnej powierzchni gruntów wykorzystywanych rolniczo, podczas gdy najliczniej występująca kategoria gospodarstw (o powierzchni między 2 a 5 ha) zajmuje zaledwie niewielki procent tych obszarów. Poprzednie dwie dekady cechowały się gwałtownym zmniejszaniem się liczby małych gospodarstw oraz wyraźnym trendem koncentracji obszarów rolnych w ramach dużych gospodarstw. W innych miejscach, we Francji, Niemczech i Włoszech, koncentracja gruntów rolnych występowała w przeszłości, jednak nie w tak dużym stopniu jak w Andaluzji. Istnieją różne czynniki powodujące koncentrację gruntów. Na skutek akumulacji kapitału na rynku produktów rolnych następuje ciągła polaryzacja ekonomiczna uniemożliwiająca małym gospodarstwom konkurowanie z dużymi. Częściowo wynika to z faktu, że dotacje przyznawane w ramach WPR uprzywilejowują duże gospodarstwa, które w ten sposób zyskują jeszcze większą przewagę rynkową. Małe gospodarstwa stają się z kolei coraz słabsze nie dlatego, że są z natury mniej wydajne pod względem uprawy ziemi, ale dlatego, że są mniej efektywne w przechwytywaniu dotacji. Koncentracja gruntów oraz dotacje w ramach WPR kształtują i (re)strukturyzują się nawzajem wraz z upływem czasu. Z jednej strony ziemia nabywana jest w ramach coraz mniejszej liczby wielkoobszarowych gospodarstw, a z drugiej, dopłaty w ramach WPR trafiają do coraz mniejszej liczby odbiorców. Przyjrzyjmy się przypadkowi Włoch, gdzie w 2011 roku zaledwie 0,29% gospodarstw rolnych otrzymało 18% całkowitej kwoty dotacji w ramach WPR, a 0,0001% spośród nich (czyli zaledwie 150 gospodarstw) otrzymało 6% tej kwoty. Pozostałe 93,7% wszystkich gospodarstw otrzymało 39,5% dotacji udzielanych w ramach WPR. Podobna sytuacja ma miejsce w Hiszpanii, gdzie w 2009 roku 75% unijnych dopłat trafiło do 16% beneficjentów. Pomimo odrębnej historii, państwa byłego bloku socjalistycznego, które są dziś młodszymi krajami członkowskimi UE, doświadczają podobnego trendu (re)koncentracji terenów rolniczych w ramach coraz mniejszej liczby gospodarstw, a system dopłat WPR przynosi podobne efekty jak w krajach starej Europy. Dla przykładu, wstąpienie Węgier do UE spowodowało zalanie tamtejszego rynku dotowanymi produktami rolnymi, co skończyło się bankructwem wielu węgierskich rolników. Należy przy tym wspomnieć, że przez pierwszych sześć lat po akcesji większość drobnych rolników nie spełniała koniecznych wymogów, by móc ubiegać się o dotację. W efekcie około 93% rolników zostało wykluczonych z systemu dopłat. Część ekspertów przyznała, że 90% dotacji na rolnictwo trafiło do zaledwie 100 osób. W 2009 roku 8,6% wszystkich gospodarstw na Węgrzech otrzymało łącznie 72% całkowitej sumy unijnych dotacji. ( ) Ze wspomnianymi wyżej zmianami powiązany był także program dobrowolnej konsolidacji prowadzony przez specjalne fundusze celowe faworyzujące duże gospodarstwa. Końcowym rezultatem tych działań jest koncentracja ziemi na olbrzymią skalę i towarzyszące jej powszechne wywłaszczenie. Wykluczające i polaryzujące tendencje do koncentracji gruntów nie ograniczają się jedynie do UE, ale widoczne są również w krajach sąsiadujących. Dobrym przykładem jest sytuacja panująca na Ukrainie, gdzie obecna struktura rolnictwa jest wynikiem post-socjalistycznych reform. Ze statystyk wynika, że 4,5 mln działek wiejskich gospodarstw domowych zajmuje 7,5 mln hektarów, a przedsiębiorstw rolnych zajmuje 23 mln hektarów. Do tych ostatnich zalicza się gospodarstw zajmujących 4,3 mln hektarów. Co ciekawe, przydomowe

3 działki nie są zaliczane do oficjalnego systemu rolnego, choć w 2008 roku ich wkład w całkowitą produkcję rolną wynosił 50%. W ostatnich latach duża część populacji emigrowała do miast z uwagi na brak perspektyw utrzymania się z rolnictwa (zwłaszcza brak pomocowych działań państwa). W efekcie większość faktycznych właścicieli ziemi wydzierżawia obecnie swoje grunty po bardzo niskich stawkach. Średnia wysokość dzierżawy za 1 ha to ok. 350 ukraińskich hrywien (ok. 30 euro), przy średnim okresie dzierżawy wynoszącym od 4 do 10 lat i maksymalnym okresie 49 lat. Oficjalnie sprzedaż ziemi rolnej jest zabroniona, ale proceder ten i tak jest praktykowany w sposób nieformalny, co doprowadziło do powstania wielkich gospodarstw (agroholdingów), zwłaszcza po 2005 roku. Ich udział w PKB wynosi 42,3%, w przeciwieństwie do rolników, w przypadku których wynosi on jedynie 5%. Wraz z rozwojem agroholdingów rośnie znaczenie koncentracji gruntów i przejmowania nad nimi kontroli. Tego typu gospodarstwa powstają nie tylko na skutek dzierżawienia ziemi od pojedynczych właścicieli, ale i wchłaniania różnych przedsiębiorstw rolnych. Z biegiem czasu ulegają one coraz większej integracji horyzontalnej i wertykalnej, co pomaga kontrolować całość łańcucha wytwarzania wartości. Dziesięć największych agroholdingów kontroluje obecnie ok. 2,8 mln hektarów ziemi. Na Ukrainie określa się je jako latifundisty, gdyż składają się na nie olbrzymie obszary ziemi przeznaczonej pod uprawę zbóż i roślin oleistych na eksport. W istocie typ rozwoju rolnictwa przemysłowego rozwijający się na Ukrainie przypomina model istniejący w Argentynie oraz Brazylii. ( ) Społeczna walka o ziemię w Europie Ogólnie rzecz biorąc, jedynym sposobem obrony przed ciągle przybierającymi na sile i wspierającymi się wzajemnie procesami koncentracji ziemi, zawłaszczania gruntów oraz dalszego blokowania dostępu do ziemi przyszłym rolnikom (a przy okazji najpewniejszym sposobem uniknięcia w najbliższej przyszłości zawłaszczenia olbrzymich połaci ziemi), jest powszechna rewitalizacja i wzmocnienie europejskiego rolnictwa. Można to osiągnąć poprzez ponowne urolnienie (ang. re-peasantisation) oraz tworzenie produktów i usług dla powstających, lokalnie zakotwiczonych (ang. nested) rynków. Choć w niniejszej publikacji ( Koncentracja gruntów, zawłaszczanie ziemi oraz walka społeczna w Europie ) kładzie się nacisk na problemy, pokazuje ona też, że sytuacja nie jest zupełnie bez wyjścia. Pomimo różnic i silnych przeciwstawnych tendencji obecnych w Europie, obserwujemy stale rosnącą liczbę Europejczyków angażujących się w walkę o ziemię, o prawo do upraw, lep- szą jakość rolnictwa oraz lepsze państwowe wsparcie dla rolnictwa. Wszystkie przykłady tej walki pokazują zróżnicowanie tych międzyklasowych, społecznych inicjatyw. Jednym z przykładów są trwające już ponad 40 lat działania na rzecz zablokowania projektu budowy wielkiego lotniska nieopodal Nantes we Francji. Miejscowi rolnicy i mieszkańcy tej okolicy od dawna i z różnych powodów sprzeciwiają się temu projektowi. W ramach wyrażania swojej dezaprobaty, z pomocą popierających ich ludzi z całego kraju od 2008 roku okupują skonfiskowane im grunty i domy (niektóre były już wcześniej opuszczone). Zmieniwszy nazwę okupowanego terenu na Zone à Défendre (ZAD), zadyści nadal prowadzą działalność rolniczą, utrzymują wspólną kuchnię i piekarnię, warsztat rowerowy, a nawet kafejkę internetową i stację radiową. Innym przykładem jest ogrodnicza partyzantka (ang. guerrilla gardening) w Wiedniu, gdzie mieszkańcy uprawiają warzywa i kwiaty w parkach, obok ulic i na podwórkach, hodują drzewa owocowe i doglądają ogrodów w nieużytkowanych strefach miasta. Część tych inicjatyw ma charakter spontaniczny, inne natomiast posiadają wewnętrzną strukturę organizacyjną. Przykładem może być sytuacja z 2012 roku, kiedy to w ramach poszukiwań gruntów pod uprawę warzyw studenci okupowali działkę o powierzchni 3,5 ha, której właścicielem był Bundesimmobiliengesellschaft (BIG), czyli państwowa firma zarządzająca publicznymi nieruchomościami. Grupa studentów chciała m.in. zablokować zmianę charakteru tego obszaru i budowę osiedla mieszkaniowego. Dążyła też do przywrócenia zapomnianej działalności związanej z miejską produkcją żywności i dostępem do ziemi. Po dziesięciu dniach okupacji studenci zostali usunięci z tego terenu, ale ich akcja doprowadziła do powstania SoliLa! (Solidarisch Landwirtschaften!, czyli Solidarne Rolnictwo!). Jest to kolektyw mieszkańców Wiednia, którzy nie zgadzają się ze współczesnym sposobem produkcji, dystrybucji i konsumpcji żywności, i w związku z tym stosują alternatywę, inspirowaną zarówno długą wiedeńską tradycją miejskiego ogrodnictwa, jak i rosnącymi w siłę europejskimi ruchami suwerenności żywnościowej (jak np. Nyeleni). Jeszcze inny przykład stanowi Somonte w Andaluzji. W trakcie rekordowo wysokiego bezrobocia w latach członkowie ruchu robotników rolnych SAT rozpoczęli okupację 400 ha z liczącej ha państwowej działki, która na skutek zamknięcia rządowego Instituto Andaluz de Reforma Agraria miała zostać sprzedana podczas aukcji. Działanie to wyznaczyło zmianę w strategii SAT i przejście od symbolicznego do stałego okupowania terenu. Wciąż ma ono na celu kolektywną uprawę ziemi i samodzielne produkowanie żywności oraz tworzenie miejsc pracy z uwzględnieniem zasad agroekologii, czyli silnego związania z lokalnymi rynkami zbytu, produkcji skierowanej na samowystarczalność oraz zalesiania granic terenów rolnych. W tym przypadku stawką walki pracowników rolnych, poza sprzeciwem wobec prywatyzacji ziemi, jest również budowa lepszego stylu życia połączonego ze zrównoważonym sposobem uprawiania ziemi. Wysiłek ten wspierany jest przez sieć pomocową zwaną Platformą Wsparcia Somonte, współtworzoną przez mieszkańców pobliskich wsi i miast, która pomaga robotnikom rolnym z Somonte m.in. w sprzedaży ich produktów. Warto też wspomnieć o walce mieszkańców Narbolii (Sardynia, Włochy) przeciwko dotowanemu przez UE wielkiemu projektowi budowy paneli słonecznych. Pomysłodawcą projektu jest zagraniczne przedsiębiorstwo, a jego realizacja w przyszłości uniemożliwi rolnikom uprawę miejscowej, żyznej ziemi, pozbawiając ich tym samym środków do życia. Gniew społeczeństwa doprowadził do powstania grupy S Arrieddu per Narbolia, która wraz ze stowarzyszeniami proekologicznymi Itala Nostra oraz Adiconsum Serdegna prowadzi aktywną kampanię przeciwko wspomnianemu projektowi. Wykorzystują oni wiele sposobów działania, w tym podnoszenie świadomości społecznej, składanie petycji i pozwów sądowych oraz podejmowanie działań wspólnotowych. Określają cel walki jako samodzielną ochronę swojego terytorium. Walka ta nie jest po prostu obronną bitwą przeciwko projektowi budowy elektrowni słonecznej, ale raczej długoterminowym działaniem na rzecz dobra wspólnego w tym ziemi, energii i wody. Grupa opowiada się za suwerennością żywnościową oraz za uczestniczącym i rozproszonym a więc demokratycznym modelem produkcji energii, który jest w stanie zapewnić niezależność energetyczną. Należy podkreślić międzyklasowy i terytorialny charakter wszystkich powyższych przykładów społecznej walki o ziemię w Europie. Są to inicjatywy skupiające zróżnicowane grupy ludzi pochodzących z różnych klas społecznych oraz reprezentujących różne interesy inicjatywy będące przykładem zmiany myślenia oraz przekształcania relacji pomiędzy obszarami miejskimi i wiejskimi. Z nowymi inicjatywami nieodłącznie wiąże się ciągłe przenikanie się tematów i problemów rolniczych, pracowniczych oraz środowiskowych, które to generuje nowe formy solidarności. Fragment wydanej przez IGO publikacji Koncentracja gruntów, zawłaszczanie ziemi oraz walka społeczna w Europie 3

4 Żurawlów/Chevron. Dramat w XI scenach Wywiadu udzieliły Małgorzata Jabłońska Henryka Bernard Alicja Makuch Bożena Staszczuk Wysłuchali i opracowali: Anna Migdał Magdalena Jarocka Anna Wieczorek Wojciech Berdowski Lokalna społeczność obawia się, że technologia tzw. szczelinowania hydraulicznego jest niebezpieczna dla środowiska naturalnego oraz zdrowia ludzi i zwierząt. Metoda ta polega na wpompowaniu do odwiertu płynu szczelinującego pod bardzo wysokim ciśnieniem. Wiąże się ona ze zużyciem ogromnych ilości wody, do której dodawane są toksyczne substancje. Mieszkańcy boją się m.in. nieszczelności konstrukcji odwiertów, skażenia wód gruntowych, wyczerpania zasobów wody pitnej, sposobu utylizacji płynu. Niepokoją ich doniesienia o zatruciach, chorobach skóry i nowotworowych wśród ludności zamieszkującej obszary wydobycia gazu łupkowego w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. 4 I Wieś Żurawlów, wywiad z rolniczkami Jesteśmy tu od XVIII wieku. Nasze prababcie i pradziadkowie to przeważnie rodziny Staszczuków, Grynów i Bernardów. To nie tak, że my tu przyjechaliśmy i czegoś nagle chcemy, jesteśmy związani z tą ziemią od pokoleń. Jesteśmy tu, można powiedzieć, od zawsze. Wioska na początku była biedna, dorabialiśmy się, biedowaliśmy. Wieś była w okolicy najstarsza. Nie było tu dworu. Ludzie dorabiali się od morga ziemi. Dzięki ich pracowitości przeciętne gospodarstwo ma dzisiaj ponad 50 hektarów, a największe 700 hektarów. Sialiśmy rzepak, zboża, buraki, kukurydzę... Nasze ziemie są bardzo urodzajne, najlepszej jakości. Chevronu nie sialiśmy. I wyrósł. W innych wsiach młodzież ucieka, broni się przed tym rolnictwem, szuka lekkiej pracy. U nas młodzi chłopcy zostali na gospodarstwach i bardzo dużo pracy w to włożyli. Nam, jako matkom, szkoda ich zaangażowania. Pomagamy dzieciom bronić tej ziemi. Mamy taki obowiązek. Wnuki też mają zamiar tu zostać. Mój wnuk deklaruje, że będzie uprawiał ziemię. U mnie w domu jest jedna córka, która szuka bezskutecznie pracy. Druga uczy się w szkole gastronomicznej, chłopaka wybrała sobie ze wsi, zatem do miasta żadne się raczej nie wybiera. Młodsze córki chodzą jeszcze do szkoły podstawowej, więc trudno powiedzieć gdzie będą żyć. W mieście z pracą jest ciężko, a na wsi wprawdzie nie mamy dużo pola, ale zawsze jest wszystko swoje, bez chemii. Nie musimy kupować w mieście nie wiadomo czego. II Chevron Jesteśmy dobrymi sąsiadami. Zobowiązujemy się inwestować w społeczności, w których działamy, a także budować więzi oparte na zaufaniu. III Żurawlów 19 stycznia 2012 roku przyjechała do nas firma Chevron, chcieli porozmawiać. To było przyjęcie sponsorowane, catering był na 150 osób w remizie. Dla dzieci paczki miały być. Mieli specjalistów, żeby nam wszystko wytłumaczyć. Był tam profesor Harasimiuk. Przyszło dużo ludzi. Spytano nas czy chcemy, żeby rozmowie przysłuchiwały się media. My nie mamy nic do ukrycia. Przedstawiciele firmy Chevron nie zgodzili się, aby media były obecne podczas spotkania. Wiadomo jaka to jest firma jeśli nie chce rozmawiać z ludźmi normalnie. Wyraźnie powiedzieli, że albo media albo oni. Nagrano to na TVN24. Na sali zostali tylko naukowcy. Ludzie z Chevronu wyszli, rzeczniczka prasowa firmy została. Wchodziła i wychodziła kilka razy. Przysłuchiwała się tylko temu co się dzieje. Była to jedyna próba kontaktu. IV Chevron Prowadząc poszukiwania gazu łupkowego w Europie Środkowej, współpracujemy zarówno z lokalnymi władzami odpowiedzialnymi za gospodarkę wodną, jak i mieszkańcami. Aby nasza inwestycja nie wpłynęła negatywnie na lokalne zapotrzebowanie na wodę, wspólnie decydujemy z jakich źródeł powinniśmy skorzystać. Ostateczna decyzja jest uzależniona od szeregu czynników, takich jak np. jakość wody i jej dostępność na danym obszarze. V Żurawlów Dowiedzieliśmy się od wójta, że Chevron zamierza wykręcić dwie studnie do poboru wody. Ludzie się tego bardzo przestraszyli ze względu na to, że Żurawlów leży poniżej terenu, który wydzierżawił Chevron. Gdyby Chevron wykopał te studnie, na wsi spadłby poziom naszych wód, ponieważ teren wydzierżawiony przez nich leży na górce. Przestraszyliśmy się, że w naszej wiosce zabraknie wody. Była tu taka sytuacja koło remizy: Jest taki czop, góra, na której jest studnia. Gdy oczyszcza się studnie i spuszcza wodę, część wsi położona poniżej nie ma wody. VI Kraków, AGH, , debata Łupki. Nasza przyszła energia? Musimy zapewnić jak najdogodniejsze warunki prowadzenia działalności wydobywczej przy zachowaniu standardów ekologicznych i przyzwolenia społecznego oraz wymogów bezpieczeństwa państwa. Sławomir Brodziński, Główny Geolog Kraju, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Środowiska. VII Żurawlów Kto nam da gwarancje, że to jest bezpieczne? Wydobycie gazu byłoby dla nas uciążliwe i zagrażające, bo na takim terenie jak tutaj nie da się żyć inaczej niż z rolnictwa. Kto chciałby kupić żywność, która wyrosła na zanieczyszczonej glebie? Kto nam da gwarancje, że metoda hydroszczelinowania jest bezpieczna? My żyjemy z uprawy ziemi. Naszym obowiązkiem jest troszczenie się o jej jakość. Obawiamy się sprzętu, który zostanie wprowadzony wraz z wierceniami, braku dostępności do naszych pól. Po próbnych odwiertach, które przeprowadziła firma Chevron powstały ogromne doły, szerokie leje. Nie da się zaorać już takiej ziemi. Kto nam da gwarancje, że przy wydobywaniu gazu łupkowego odwierty będą szczelne, że nie będzie ulatniał się gaz? Po pomiarach woda ze studni w sąsiednim gospodarstwie miała czarny osad. Wiemy, że w Ministrówce, która leży w otulinie Skierbieszowskiego Parku Krajobrazowego, starosta nie wydał zgody firmie Chevron na wypuszczanie podczyszczonej wody z wydobycia gazu łupkowego bezpośrednio do lasu. A firma zwróciła się do starostwa z taką właśnie prośbą.

5 VIII Konstytucjonaliści kwestionują ustawę o prawie geologicznym i górniczym. Prof. Winczorek: Prawo łupkowe jest niekonstytucyjne. IX Agregat reakcja mieszkańców 3 czerwca 2013 syreny w remizie zaczęły wyć o 7:00. Mama jedzie sprawdzić co się dzieje na polu i wraca do domu z wieścią, że pracownicy Chevronu są już na działce i chcą stawiać płot. Niedługo później jest tam kilkunastu protestujących mieszkańców i i mediatorzy z policji. Uzgodniliśmy, że dopóki firma Chevron nie okaże ważnej koncesji, nie ma prawa na to pole wnosić czegokolwiek, ani agregatu prądotwórczego, ani lampy, ani budki, ani niczego, więc myśmy tego konsekwentnie pilnowali. Następnego dnia, 4 czerwca rano, protestują już prawie wszyscy mieszkańcy wsi. Chevron nie dotrzymał warunków umowy, nie mieli koncesji. Mieliśmy wtedy dokument z Krajowego Urzędu Górniczego firma Chevron nie może dostać koncesji, ponieważ nie ma ważnego planu ruchu górniczego. Ten dokument nas upoważniał do wezwania policji w sytuacji, gdyby próbowali wprowadzić na działkę agregat prądotwórczy. Wezwałam policję i policjant w Zamościu przez telefon mówi mi, że za bezpodstawne wezwanie policji, mogę dostać 1500 zł grzywny. Potrzebowaliśmy pomocy. Przyjechał patrol z Miączyna. Dałam policjantowi dokument, w którym jest informacja, że Chevron nie ma koncesji i że nie mają planu ruchu górniczego. Nie wiedzieli jak się do tego ustosunkować. Spytałam: to na co my właściwie czekamy? Odpowiedział: no, na decyzję Chevronu czekamy i za chwile policjant odebrał telefon od kogoś z Chevronu, my jeszcze wtedy nie wiedzieliśmy z kim on rozmawia. Za chwilę policjant mówi: Chevron powiedział, że jeżeli dacie się wylegitymować, to odstąpi od wniesienia agregatu na działkę. Zrobiła się wrzawa, ludzie się oburzy]li, że Chevron wydał dyspozycje policji. Nie będzie żadnego legitymowania się dla Chevronu. W tym momencie zerwała się potworna ulewa. Myśmy wszyscy bardzo zmokli, bo naprawdę porządnie padało, nic nie widać, bo to była godzina koło pół do dziesiątej, pioruny. Wymiar Sprawiedliwości postępowania i wyroki, bilans karny W efekcie naszych działań protestacyjnych zostaliśmy oskarżeni o: korzystanie z artykułów budowlanych Chevronu, o użycie agregatu prądotwórczego, który ostatecznie wwieźli na działkę, o niewylegitymowanie się funkcjonariuszowi policji. Otrzymaliśmy też nakaz zabezpieczenia roszczeń dla Chevronu w wysokości 1000 zł. Dodatkowo wynajęto kamerzystę, który podczas naszych protestów nagrał nas na 13 płyt. Z gminy dostaliśmy telefon, że trzeba byłoby zgłosić taki protest na trzy dni przed. Nasz reakcja wynikała przecież z faktu, że Chevron załamał swoje zobowiązania wobec mieszkańców. Nie wiedzieliśmy, co mielibyśmy zrobić? Nie może to być protest, nie może być to zgromadzenie, to co to może być? Mamy z tego powodu wyroki nakazowe, które nie zostały jeszcze uprawomocnione. X Chevron Gdziekolwiek jesteśmy, staramy się być dobrym sąsiadem, wsłuchując się w obawy społeczności i pracując dla stworzenia lepszej przyszłości. Dajemy przykład, w jaki sposób firma może przyczynić się do pozytywnych zmian. (www.chevron.pl/community) XI Żurawlów Wszystko się zmieniło. Zaniedbaliśmy najbardziej nasze ogrody. Nie dość, że ponosimy koszty dojazdu do sądu, to tracimy czas, którego potrzebujemy do uprawy naszych pól. Przeorganizowało nam to kompletnie dotychczasowe życie. Od dwóch lat żyliśmy głównie protestem, a od roku jeszcze wieloma sprawami sądowymi. Dużo rzeczy robimy nocami, żeby w dzień jechać na rozprawę lub do prawniczki. Spędzamy u niej dużo czasu. Przygotowanie się do samych rozpraw, których każdy z nas ma po kilka jest niezwykle czasochłonne. Zorganizowaliśmy się tak, że jesteśmy w kontakcie telefonicznym w razie jakiejś nieprzewidzianej sytuacji. W razie, gdy coś się dzieje dzwonimy do chłopów w polu i przyjeżdżają z pola. Cały czas potrzebujemy pomocy i wsparcia ze strony społeczeństwa. To jest naprawdę nieduża spokojna wioska. 5

6 Walden Bello socjolog filipiński, dyrektor i założyciel Focus on the Global South (Bangkok), profesor socjologii na Uniwersytecie Filipińskim, wykładowca na Nowojorskim Uniwersytecie Stanowym w Binghamton, współpracownik Transnational Institute w Amsterdamie. Via Campesina Chłopska Droga 6 Via Campesina, stała się symbolem internacjonalizmu chłopskiego, który zawładnął wyobraźnią międzynarodowego społeczeństwa obywatelskiego. Formalnie zadebiutowała w 1993 r. i od tamtego czasu stała się międzynarodową siecią ponad 150 narodowych i regionalnych organizacji z 56 krajów. W jej szeregach znaleźć można kolejnych wspaniałych przywódców chłopskich, takich jak Nettie Wiebe z Kanady, Rafael Alegria z Hondurasu, Henry Saragih z Indonezji i Paul Nicholson z Kraju Basków. Przez ponad 15 lat Via Campesina była na pierwszej linii frontu globalnego społeczeństwa obywatelskiego. Jej zielone brygady odegrały ważną rolę w grudniu 1999 r. w Seattle, w czerwcu 2001 r. podczas masowych demonstracji przeciwko G8 w Genui, oraz podczas działań przeciwko WTO w Cancún we wrześniu 2003 r. i w Hongkongu w grudniu 2005 r. Jednym z jej głównych osiągnięć był udział w doprowadzeniu do zerwania Rundy Doha w ramach negocjacji handlowych WTO. Inna międzynarodówka Via Campesina posiada atuty, dzięki którym jest unikalnym aktorem na scenie globalnego społeczeństwa obywatelskiego. Po pierwsze, jej kierownictwo to przede wszystkim rolnicy-działacze. W partiach politycznych, związkach zawodowych i ruchach masowych nieczęsto spotyka się kierownictwo, złożone z przedstawicieli klasy, którą reprezentują. Zamiast nich zazwyczaj spotykamy intelektualistów czy działaczy z klasy średniej, zapewniających przywództwo polityczne i intelektualne. Ledwie Via Campesina zaczęła się kształtować, a już została zmuszona do zerwania z organizacjami pozarządowymi, pragnącymi objąć kierownictwo nad ruchem chłopskim i zglajchszaltować go w ramach swych badań politycznych. Trudne narodziny Via Campesina oznaczały walkę chłopów-działaczy o wzięcie losów organizacji w swe własne ręce; wymagało to wizji i strategii, oznaczających bezpośrednie starcie z globalizacją neoliberalną. Po drugie, Via Campesina łączy w sobie radykalną wizję, zdolność do budowy koalicji oraz całą gamę taktyk poczynając od lobbingu, poprzez akcję bezpośrednią, aż po profesjonalne kontakty z mediami dzięki czemu pozostaje liczącą się siłą. Tajemnicą sukcesu Via Campesina jest jej zdecydowany nacisk na zapewnienie sobie sojuszników oraz budowę szerokich koalicji. To kwestia nie tylko działań taktyczno-operacyjnych, lecz całościowej strategii i najbardziej fundamentalnych założeń. Tak przedstawia je Paul Nicholson, członek jej Międzynarodowego Komitetu Koordynacyjnego: nasze organizacje, zarówno na Południu, jak i na Północy, przeświadczone są, że jeśli pragniemy zmian w polityce rolnej, musimy dokonać zmiany całego społeczeństwa. Nie zdołamy obronić interesów rolników, jeśli nie rzucimy wyzwania całemu systemowi neoliberalnemu. Drobni rolnicy nie zawładną ziemią, jeśli nie nastąpi transformacja całej struktury społecznej [16]. Via Campesina zdołała nabyć całą gamę różnych umiejętności, dzięki temu nie pozwalając zmarginalizować jej głosu, reprezentującego zmarginalizowane masy. Jednym z dowodów jej najwyższej wiarygodności jest fakt, że w 2008 r. londyński The Guardian uhonorował indonezyjskiego przywódcę chłopskiego i obecnego koordynatora Via Campesina Henry ego Saragiha tytułem jednego z największych zielonych bohaterów, znajdujących się wśród 50 ludzi, zdolnych uratować planetę. Po trzecie, mimo mających miejsce konfliktów i starć Via Campesina wraz z jej oddanymi działaczkami zdołała, chyba najskuteczniej ze wszystkich istniejących postępowych organizacji międzynarodowych, wyeksponować w swym programie centralną rolę praw kobiet. Via Campesina zyskała też uznanie jako dobry przykład dla innych ruchów, zapewniając parytet reprezentacyjny mężczyzn i kobiet w swym najważniejszym ciele kierowniczym: Międzynarodowym Komitecie Koordynacyjnym. Po czwarte, Via Campesina jest modelowym przykładem zorganizowanego ruchu, który wyjątkowo skutecznie zasypał wśród swych organizacji członkowskich przepaść między Północą a Południem, bezustannie kładąc nacisk na wspólne rolnicze i chłopskie korzenie jej szeregowych członków. Dzięki swej perspektywie politycznej konsekwentnie wskazuje ona, że neoliberalizm pozbawia środków do życia zarówno mieszkańców Południa, jak i Północy, wreszcie zaś tworzy złożone mechanizmy organizacyjne, zapewniające otwartość oraz utrzymanie parytetu regionalnego. Fronty walki z systemem Nie ma jednak takiego ruchu społecznego, w którym nie pojawiałyby się problemy. W przypadku Via Campesina były to m.in. jak to ujął znany specjalista w dziedzinie rolnictwa Saturnino Borras napięcia między blokiem drobnych rolników a zrzeszonymi tam bezrolnymi. Jednym z głównych punktów programu Via Campesina pozostawała reforma rolna, lecz sprzeciwiało się jej Stowarzyszenie Rolników Stanu Karnataka (KRRS) w Indiach, jedna najpotężniejszych organizacji zrzeszonych w Via, której bazą byli głównie średnio zamożni i bogaci rolnicy. KRRS odegrała ogromną rolę w globalnych, regionalnych i krajowych kampaniach przeciwko organizmom zmodyfikowanym genetycznie i fast-foodom ze Stanów Zjednoczonych; przeprowadziła nawet akcję demontażu obiektu Kentucky Fried Chicken w Bangalore, stolicy stanu Karnataka. Lecz jej stanowisko klasowe przyniosło szkodę dla skuteczności działań Via Campesina w Azji Południowej. Jak zauważa Borras, KRRS odpowiadała za to, że znaczny odsetek zorganizowanego sektora wyzyskiwanych klas społecznych na wsi, i to nie tylko w Indiach, lecz w całej Azji Wschodniej, nie był w stanie uczestniczyć w działaniach Via Campesina, czy to dlatego, że KRRS blokowała mu wstęp do Via Campesina, czy też dlatego, że sam odmawiał udziału w działaniach firmowanych przez Stowarzyszenie Rolników Stanu Karnataka. Trzeba jednak przyznać Via Campesina, że nawet sprzeciw KRRS nie odwiódł jej od uznania kampanii na rzecz reformy rolnej za swój priorytet, dzięki czemu w jej szeregach znalazło się w końcu wiele organizacji ubogich rolników i bezrolnych z Azji Południowej. KRRS również ukazała swe lepsze oblicze, pozostając członkiem Via Campesina oraz akceptując pluralizm i różnorodność w jej szeregach czyli założenia, które stanowią jeden z filarów koalicji.

7 Via Campesina wypracowała wielowątkową, radykalną krytykę obecnego paradygmatu rolno-żywnościowego. Kwestionuje ona już same jego podstawowe założenia monokulturę, wielkie rolnictwo przemysłowe, Zieloną Rewolucję i biotechnologię dowodząc, że paradygmat ten nie tylko absolutnie nie służy zwiększeniu produkcji żywności, lecz podporządkowuje ją logice zysku, sprzyja wysiedleniu i wywłaszczeniu milionów ludzi oraz dopasowuje produkcję rolną do potrzeb potężnych graczy rynkowych, w ten sposób doprowadzając do głodu, któremu rzekomo ma zapobiegać. Co więcej, wbrew twierdzeniom o jego efektywności, koszty rolnictwa przemysłowego w postaci zanieczyszczeń chemicznych, erozji gleby, mutacji genetycznych, emisji dwutlenku węgla oraz ogromnych subsydiów dla agrobiznesu, przesłaniają wszelkie ewentualne korzyści. Choć Via Campesina dostrzega istnienie wielu frontów walki z tym systemem, to za warunek sine qua non powodzenia swych działań uznaje neutralizację WTO, stanowiącej podporę porządku neoliberalnego i ustanawiającej zasady oraz konwencje, mające fundamentalne znaczenie dla tworzenia i utrzymania globalnego wolnego rynku. Dlatego też uznała kluczową rolę kampanii na rzecz sabotażu negocjacji w sprawie rolnictwa podczas Rundy Doha WTO, realizując ten cel dzięki zastosowaniu imponującego wachlarza taktyk, poczynając od masowych demonstracji, a kończąc na lobbingu wśród negocjatorów w Genewie. Jednak nawet podejmując bezpośredni opór, Via Campesina nie przestawała kłaść równego nacisku na przedstawienie alternatywy dla obecnego porządku rolno-żywnościowego. Na alternatywę tę składa się nie tylko stanowiąca tradycyjne żądanie chłopów reforma rolna Via Campesina zdołała wysunąć program znany jako suwerenność żywnościowa. Jak podkreśla Annette Desmarais, Via Campesina wraz z jej sojusznikami opracowała całościową koncepcję, odrzucającą pomysły reformistów, chcących zapewnienia prawa do wyżywienia w ramach paradygmatu WTO, m.in. dzięki ustanowieniu listy odstępstw od liberalizacji handlu, szumnie nazywanej pakietem rozwojowym. Po przedstawieniu koncepcji 7 suwerenności żywnościowej na spotkaniu międzynarodowym w 1996 r., organizacja ta przez kilka lat dopracowywała, niuansowała i popularyzowała swą propozycję. Organizacje chłopskie i rolnicze doskonale zrozumiały, że nic poza radykalną transformacją nie zdoła powstrzymać trwającego wysiedlania, marginalizacji, represjonowania i nieznośnej pauperyzacji ludności wsi. Reformy czy naprawa istniejących struktur niewiele pomogą w powstrzymaniu wzrastającego poziomu głodu, wyludnienia i dewastacji ekologicznej rejonów wiejskich. Wznosząc postulat suwerenności żywno- ściowej, Via Campesina rzuciła zdecydowane wyzwanie wszystkim, którzy przywykli do rozumowania kliszami ulepszeń technologicznych, liberalizacji, deregulacji i prywatyzacji jakże często spotykanymi w politycznych rozważaniach o żywności i rolnictwie. tłum. Michał Paweł Bartolik Fragment książki Wojny żywnościowe, Książka i Prasa, Warszawa 2011.

8 Zamów bezpłatne egzemplarze tych publikacji pisząc na adres Podaj nam dane do wysyłki i liczbę egzemplarzy, którą chciałbyś/chciałabyś otrzymać oraz inne miejsca, do których Twoim zdaniem powinny trafić. 8 Ogrodnicy Zmian Rolnictwo Wspierane przez Społeczność Rolnictwo rodzinne w Afryce Wschodniej Zbiór doświadczeń producentów i konsumentów, którzy zdecydowali się podjąć różne inicjatywy na rzecz bardziej sprawiedliwego, lokalnego systemu żywnościowego. Inspiracja dla wszystkich, którzy szukają własnego pomysłu w tym temacie. Praktyczny przewodnik opisujący partnerski model współpracy między właścicielami drobnych gospodarstw a konsumentami oraz wskazówki krok po kroku jak założyć lokalną grupę funkcjonującą zgodnie z jego założeniami. Dla wszystkich zainteresowanych modelem RWS, jak i założeniem własnej grupy. Raport z badań przeprowadzonych w Afryce Wschodniej w ramach kampanii Food We Want skupiających się na dobrych praktykach rolniczych producentów rodzinnych. Dla wszystkich zainteresowanych długofalowym wspieraniem rolnictwa zrównoważonego w krajach globalnego Południa. Chcesz podyskutować o ciekawych inicjatywach podejmowanych na rzecz bardziej zrównoważonego systemu żywnościowego? Zapraszamy na spotkanie otwarte Ogrodnicy Zmian 24 kwietnia br. o godz do klubokawiarni Stacja Muranów przy ul. Andersa 13 w Warszawie. Szczegóły na Publikacje powstały w ramach kampanii Zanim Zjesz (www.foodwewant.org) oraz projektu Learning for Solidarity Based Food. Systems przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Publikacje odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autora. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za umieszczoną w nich zawartość merytoryczną. Dodatek został sfinansowany w ramach projektu Liderzy i liderki społeczności studenckich aktywni w polskiej debacie publicznej współfinansowanego przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi UE.

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w.

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. VI PROF. DR HAB. INŻ. WALDEMAR MICHNA MGRINŻ. DANUTA LIDKĘ DR INŻ. DOMINIK ZALEWSKI ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. Redakcja

Bardziej szczegółowo

Zjawiska występujące w rolnictwie unijnych krajów Europy Środkowo-Wschodniej po 2004 roku i wnioski na przyszłość

Zjawiska występujące w rolnictwie unijnych krajów Europy Środkowo-Wschodniej po 2004 roku i wnioski na przyszłość Zjawiska występujące w rolnictwie unijnych krajów Europy Środkowo-Wschodniej po 2004 roku i wnioski na przyszłość Prof. dr hab. Wojciech Józwiak Prof. dr hab. Wojciech Ziętara Suchedniów 10-12 czerwca

Bardziej szczegółowo

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska Polska wieś ZAMOŻNA I EUROPEJSKA POLSKA WIEŚ Stan obecny Charakterystyka ogólna Na terenach wiejskich w Polsce mieszka 14,9 mln Polaków stanowi to 38% mieszkańców Polski. W Polsce mamy 1,583 mln gospodarstw

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne Paweł Połanecki Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne 1 Konflikt interesów wokół zastosowania technologii transgenicznych w rolnictwie naukowcy oraz instytucje eksperymentalno-przemysłowe

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

Systemy rolnicze i wpływ na środowisko produkcji żywności

Systemy rolnicze i wpływ na środowisko produkcji żywności Systemy rolnicze i wpływ na środowisko produkcji żywności Jakie będzie rolnictwo przyszłości? dr inż. Jerzy Próchnicki Bayer CropScience Polska oraz Polskie Stowarzyszenie Rolnictwa Zrównoważonego ASAP

Bardziej szczegółowo

NIEPOKOJĄCE TENDENCJE W WYKORZYSTANIU ZIEMI ROLNICZEJ WE WSPÓŁCZESNEJ GOSPODARCE ŚWIATOWEJ

NIEPOKOJĄCE TENDENCJE W WYKORZYSTANIU ZIEMI ROLNICZEJ WE WSPÓŁCZESNEJ GOSPODARCE ŚWIATOWEJ NIEPOKOJĄCE TENDENCJE W WYKORZYSTANIU ZIEMI ROLNICZEJ WE WSPÓŁCZESNEJ GOSPODARCE ŚWIATOWEJ Jerzy Wilkin Wydział Nauk Ekonomicznych UW i Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN Wielkość użytków rolnych w skali

Bardziej szczegółowo

TAK/NIE + uzasadnienie

TAK/NIE + uzasadnienie TAK/NIE + uzasadnienie 0. Podstawowym problemem Zagłębia Ruhry po II wojnie światowej był brak infrastruktury transportowej. 1. Podstawowym problemem Mezzogiorno był brak kapitału społecznego. 2. Globalizacja

Bardziej szczegółowo

O co pytają mieszkańcy lokalnych społeczności. i jakie mają wątpliwości związane z wydobyciem gazu łupkowego.

O co pytają mieszkańcy lokalnych społeczności. i jakie mają wątpliwości związane z wydobyciem gazu łupkowego. O co pytają mieszkańcy lokalnych społeczności i jakie mają wątpliwości związane z wydobyciem gazu łupkowego. Czy szczelinowanie zanieczyszcza wody gruntowe? Warstwy wodonośne chronione są w ten sposób,

Bardziej szczegółowo

WIELE DZIAŁAŃ JEDEN CEL

WIELE DZIAŁAŃ JEDEN CEL WIELE DZIAŁAŃ JEDEN CEL Polskie Stowarzyszenie Rolnictwa Zrównoważonego ASAP Rejestracja 2/06/2014 rok Rolnictwo zrównoważone to moda czy konieczność. Dariusz Rutkowski Dyrektor Biura 2 Globalne wyzwania

Bardziej szczegółowo

Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie

Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie Dr Anna Jastrzębiec -Witowska 16. 04. 2014 Civic agriculture a rolnictwo obywatelskie Termin civic agriculture czyli rolnictwo obywatelskie pojawił się

Bardziej szczegółowo

We create chemistry. Nasza strategia korporacyjna

We create chemistry. Nasza strategia korporacyjna We create chemistry Nasza strategia korporacyjna Filozofia firmy BASF Od czasu założenia firmy w roku 1865, nasz rozwój jest odpowiedzią na zmiany zachodzące w otaczającym nas świecie. W naszym wyobrażeniu

Bardziej szczegółowo

Sekretariat Komitetu COPA został utworzony w Brukseli 1 kwietnia 1959, a 1 grudnia 1962 połączył sie z sekretariatem Komitetu COGECA.

Sekretariat Komitetu COPA został utworzony w Brukseli 1 kwietnia 1959, a 1 grudnia 1962 połączył sie z sekretariatem Komitetu COGECA. Komitet COPA: Rolnicza Unia Europejska Traktat Rzymski ustanawiający Europejska Wspólnotę Gospodarcza, podpisany 25 marca 1957 zawierał juz najważniejsze ramy dla Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). Stosunki

Bardziej szczegółowo

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją dr Violetta Florkiewicz Strategia Europa 2020 Jest to unijna strategia wzrostu do 2020 roku. Jej celem jest osiągnięcie wzrostu gospodarczego, który

Bardziej szczegółowo

Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 1 22 grudnia 2014 Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020: Regiony, Miasta, Obszary Wiejskie, przyjęta przez Radę

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r.

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. Stan i główne g wyzwania rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. 1 Cele konferencji Ocena stanu i głównych wyzwań rozwoju obszarów wiejskich w Polsce Ocena wpływu reform

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

EKOFARMA MIEJSKA. Rewitalizacja biologiczna terenów zielonych

EKOFARMA MIEJSKA. Rewitalizacja biologiczna terenów zielonych EKOFARMA MIEJSKA Rewitalizacja biologiczna terenów zielonych Rewitalizacja Biologiczna Terenów Zieleni Miejskiej Biologizacji i rewitalizacji biologicznej można poddać gospodarstwa rolne, zbiorniki wodne,

Bardziej szczegółowo

10392/16 mi/zm 1 DG C 1

10392/16 mi/zm 1 DG C 1 Rada Unii Europejskiej Luksemburg, 20 czerwca 2016 r. (OR. en) 10392/16 WYNIK PRAC Od: Sekretariat Generalny Rady Data: 20 czerwca 2016 r. Do: Delegacje Nr poprz. dok.: 10339/16 Dotyczy: DEVGEN 139 COHAFA

Bardziej szczegółowo

Efektywność zużycia energii

Efektywność zużycia energii Efektywność zużycia energii Zmiany indeksów cen energii i cen nośników energii oraz inflacji Struktura finalnego zużycia energii w Polsce wg nośników Krajowe zużycie energii elektrycznej [GWh] w latach

Bardziej szczegółowo

Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim

Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim przemyśle stalowym Wnioski i zalecenia Kwiecień 2015 1 Przypomnienie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław FIEDOR Prof. dr hab. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r.

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r. Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 Warszawa, 14 października 2014 r. 1 Cele tematyczne 2 Programy operacyjne na poziomie krajowym i regionalnym 3 Programy ramowe Unii Europejskiej Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej Budżet WPR

Przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej Budżet WPR Przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej Budżet WPR Przyczyny reformy WPR Wyzwania: Gospodarcze -Bezpieczeństwo żywnościowe (UE i globalnie), zmienność cen, kryzys gospodarczy; FAO Populacja na świecie wzrośnie

Bardziej szczegółowo

Wydobycie węglowodorów ze złóż niekonwencjonalnych w Argentynie 2014-10-14 03:55:50

Wydobycie węglowodorów ze złóż niekonwencjonalnych w Argentynie 2014-10-14 03:55:50 Wydobycie węglowodorów ze złóż niekonwencjonalnych w Argentynie 2014-10-14 03:55:50 2 Według amerykańskiej Agencji ds. Informacji Energetycznej (Energy Information Administration- EIA), Argentyna może

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Zakres Obszarów Strategicznych.

Zakres Obszarów Strategicznych. Zakres Obszarów Strategicznych. Załącznik nr 2 do Strategii Rozwoju Gminy Lipnica na lata 2014-2020. Konstrukcja Obszarów Strategicznych Strategii Rozwoju Gminy Lipnica na lata 2014-2020 zakłada wpisywanie

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji

Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej -PIB

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Prof. UEK dr hab. Edward Molendowski, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych

Bardziej szczegółowo

Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej?

Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej? Miasto 2010 efektywność energetyczna w miastach Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej? Elżbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Wzrost zapotrzebowania na

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Całość Raportu Barometr płatności na świecie 2013 podzielona została na części odpowiadające poszczególnym regionom świata.

Całość Raportu Barometr płatności na świecie 2013 podzielona została na części odpowiadające poszczególnym regionom świata. To już trzecia i ostatnia część Raportu Barometr Płatności Na Świecie 2013 przygotowanego przez światowych przedstawicieli D&B i Bisnode w celu przedstawienia międzynarodowego obrazu praktyk płatniczych.

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 BIBLIOTEKA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH Agnieszka Pogorzelska ekspert ds. funduszy europejskich w Centralnym Punkcie Informacyjnym Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 Strona 2 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 1.8.2014 L 230/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 834/2014 z dnia 22 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania wspólnych ram monitorowania

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW

Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW 1 Doświadczenie pomorskiej ARiMR we wdrażaniu wybranych działań z okresu programowania PROW 2007-2013 Wspólna Polityka Rolna I filar Płatności bezpośrednie Płatności rynkowe Europejski Fundusz Gwarancji

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa założenia do nowego okresu programowania.

Nowa perspektywa finansowa założenia do nowego okresu programowania. Nowa perspektywa finansowa 2014-2020 założenia do nowego okresu programowania.. Spotkanie współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Podstawa prawna: - Pakiet

Bardziej szczegółowo

Bogusław Kotarba. Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska

Bogusław Kotarba. Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska Bogusław Kotarba Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska 2014-2020 Europejska współpraca terytorialna (EWT) EWT stanowi jeden z dwóch celów polityki spójności

Bardziej szczegółowo

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka!

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka! Historia Podczas kongresu w 2009 roku Europejska Federacja Związków Usług Publicznych (ang. European Public Services Unions, w skrócie EPSU) postanowiła zdobyć milion podpisów popierających inicjatywę

Bardziej szczegółowo

12/06/2013. Copa europejscy rolnicy Zrzesza 60 europejskich organizacji rolniczych

12/06/2013. Copa europejscy rolnicy Zrzesza 60 europejskich organizacji rolniczych DIS(13)4473 Utrzymanie rentowności w niepewnych czasach Wiktor Szmulewicz, Wiceprzewodniczący Copa, 6 czerwca 2013 r. Czym są Copa i Cogeca? Copa europejscy rolnicy Zrzesza 60 europejskich organizacji

Bardziej szczegółowo

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Projekt Rozwój Mazowieckiego Klastra Efektywności Energetycznej i Odnawialnych

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM Dr inż. Anna Żornaczuk-Łuba Zastępca dyrektora Departamentu Leśnictwa i Ochrony Przyrody Ministerstwo Środowiska Polanica Zdrój 23 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Negatywne skutki monopolu

Negatywne skutki monopolu Negatywne skutki monopolu Strata dobrobytu społecznego z tytułu: (1) mniejszej produkcji i wyższej ceny (2) kosztów poszukiwania renty, które ponoszą firmy w celu osiągnięcia monopolistycznej pozycji na

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia niestacjonarne I stopnia Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia niestacjonarne I stopnia Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Dr hab. Karol KOCISZEWSKI, prof. UE Promotorzy prac dyplomowych

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XXXII/483/2009 Rady Miejskiej Środy Wielkopolskiej z dnia 20 sierpnia 2009 roku. Program Aktywności Lokalnej

Załącznik do uchwały Nr XXXII/483/2009 Rady Miejskiej Środy Wielkopolskiej z dnia 20 sierpnia 2009 roku. Program Aktywności Lokalnej Załącznik do uchwały Nr XXXII/483/2009 Rady Miejskiej Środy Wielkopolskiej z dnia 20 sierpnia 2009 roku Program Aktywności Lokalnej dla Miasta i Gminy Środa Wielkopolska na lata 2009 2013 I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Badania rachunkowości rolnej gospodarstw rolnych

Badania rachunkowości rolnej gospodarstw rolnych Pomorskie gospodarstwa rolne w latach 2004-2012 na podstawie badań PL FADN Daniel Roszak Badania rachunkowości rolnej gospodarstw rolnych w ramach systemu PL FADN umożliwiają wgląd w sytuację produkcyjno-finansową

Bardziej szczegółowo

Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Lubuskie 2020 postulaty organizacji pozarządowych

Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Lubuskie 2020 postulaty organizacji pozarządowych Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Lubuskie 2020 postulaty organizacji pozarządowych Przemysław Kalinka Ekspert ds. funduszy UE, Polska Zielona Sieć Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

OFERTA WSPÓŁPRACY. Wyższa Szkoła Handlowa we Wrocławiu pod patronatem Wrocławskiego Parku Przemysłowego. w ramach

OFERTA WSPÓŁPRACY. Wyższa Szkoła Handlowa we Wrocławiu pod patronatem Wrocławskiego Parku Przemysłowego. w ramach Wyższa Szkoła Handlowa we Wrocławiu pod patronatem Wrocławskiego Parku Przemysłowego OFERTA WSPÓŁPRACY w ramach PROGRAMU OPERACYJNEGO KAPITAŁ LUDZKI 2007-2013 PRIORYTET II Rozwój zasobów ludzkich i potencjału

Bardziej szczegółowo

aktualnych strategii rozwoju kraju Dr Joanna Maćkowiak Pandera Pełnomocnik ds. Europejskich Ministerstwo Środowiska

aktualnych strategii rozwoju kraju Dr Joanna Maćkowiak Pandera Pełnomocnik ds. Europejskich Ministerstwo Środowiska Główne założenia aktualnych strategii rozwoju kraju Dr Joanna Maćkowiak Pandera Pełnomocnik ds. Europejskich Ministerstwo Środowiska Planowanie rozwoju Raport Polska 2030 -opracowany przez ZespółDoradców

Bardziej szczegółowo

Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW

Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW Konferencja Rolnictwo, gospodarka żywnościowa, obszary wiejskie 10 lat w UE SGGW, 11.04.2014r. Znaczenie

Bardziej szczegółowo

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Od 10 lat działamy na rynku, starając się utrzymywać wysoką pozycję, zarówno na polu ogólnopolskim, jak i lokalnym. Współpracujemy z najlepszymi producentami,

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Wykorzystane rozdziały z Raportu prof. dr hab. Walenty Poczta, dr Agnieszka Baer-Nawrocka, Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław

Bardziej szczegółowo

Wielkopolski klaster chemiczny jednostek naukowo-badawczych oraz przedsiębiorstw jest projektem realizowanym w ramach Działania 2.

Wielkopolski klaster chemiczny jednostek naukowo-badawczych oraz przedsiębiorstw jest projektem realizowanym w ramach Działania 2. Wielkopolski klaster chemiczny jednostek naukowo-badawczych oraz przedsiębiorstw jest projektem realizowanym w ramach Działania 2.6 Regionalne Strategie Innowacyjne i transfer wiedzy Zintegrowanego Programu

Bardziej szczegółowo

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 12.08.2014, Łódź Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 12.08.2014, Łódź PLAN PREZENTACJI 1. Opis Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU

RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU Ewelina Ciaputa RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU ZIELONA INICJATYWA GOSPODARCZA. PARTNERSTWO NA RZECZ EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Dr Krzysztof Jończyk Kongres Innowacji Polskich, Kraków, 10.03.2015 1 r. Rolnictwo ekologiczne Rozp. Rady (WE) 834/2007

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA POLITYKI SUROWCOWEJ W KONTEKŚCIE OCHRONY ZLÓŻ KOPALIN

WYZWANIA POLITYKI SUROWCOWEJ W KONTEKŚCIE OCHRONY ZLÓŻ KOPALIN WYZWANIA POLITYKI SUROWCOWEJ W KONTEKŚCIE OCHRONY ZLÓŻ KOPALIN Sławomir Marek Brodziński Główny Geolog Kraju Ministerstwo Środowiska Warszawa, 11 marca 2015 r. Racjonalne i efektywne gospodarowanie zasobami

Bardziej szczegółowo

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE MODELU LBG W FUNDACJACH KORPORACYJNYCH Warszawa, 11 września 2014r. Małgorzata Greszta, SGS Polska NASZA EKSPERCKA WIEDZA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 Pokłady możliwości Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 O Strategii Społecznej Odpowiedzialności Biznesu KGHM Niniejszy dokument stanowi Strategię KGHM w obszarze

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 69--69; 68-7-0 UL. ŻURAWIA A, SKR. PT. INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 69-6-9, 6-76- 00-0 W A R S Z A W A E-mail: sekretariat@cbos.pl TELEFAX

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN GLOBAL PLAN OF ACTION FOR ANIMAL GENETIC RESOURCES and the INTERLAKEN DECLARATION przyjęte przez Międzynarodową

Bardziej szczegółowo

POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ

POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ Pod redakcją naukową prof. dr. hab. Stanisława Zięby prof. dr. hab. Eugeniusza Mazurkiewicza ALMAMER WYŻSZA SZKOŁA EKONOMICZNA Warszawa 2007

Bardziej szczegółowo

REGIONALNY OŚRODEK DEBATY MIĘDZYNARODOWEJ w LUBLINIE. Zadanie dofinansowane ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych

REGIONALNY OŚRODEK DEBATY MIĘDZYNARODOWEJ w LUBLINIE. Zadanie dofinansowane ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych Zadanie dofinansowane ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych BIULETYN INFORMACYJNY sierpień 2014 10 LAT POLSKIEGO ROLNICTWA W UNII EUROPEJSKIEJ W NUMERZE POLECAMY : MISJE GOSPODARCZE UGANDA ANGOLA

Bardziej szczegółowo

Efektywność energetyczna jako temat ważny politycznie (cz.1)

Efektywność energetyczna jako temat ważny politycznie (cz.1) Efektywność energetyczna jako temat ważny politycznie (cz.1) Przygotowała: Ilona Jędrasik Sekretariat Koalicji Klimatycznej Polski Klub Ekologiczny Okręg Mazowiecki Efektywność energetyczna w Polsce W

Bardziej szczegółowo

Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej

Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej Nakłady na WPR w Polsce Płatności bezpośrednie wydatki ogółem w mld EUR w tym wkład krajowy 2007-2013 19,7 6,6 2014-2020 21,2 0,0 przesunięcie z II

Bardziej szczegółowo

Branża cukrownicza w Polsce w obliczu zmian w 2017 r.

Branża cukrownicza w Polsce w obliczu zmian w 2017 r. Marcin Mucha Związek Producentów Cukru w Polsce Konferencja surowcowa "Postęp w uprawie buraków i gospodarce surowcowej", Toruń, 25 czerwca 2015 r. Plan prezentacji 1. Sytuacja w branży UE / świat 2. Branża

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra...

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra... Załącznik nr 2 do ZZW Kwestionariusz dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012 A. CHARAKTERYSTYKA KLASTRA 1. Nazwa klastra... 2. Rok utworzenia klastra (podjęcia inicjatywy lub

Bardziej szczegółowo

Globalizacja a nierówności

Globalizacja a nierówności Wykład 11 Globalizacja a nierówności Plan wykładu 1. Wpływ nierówności na wzrost 2. Ewolucja nierówności 3. Efekty globalizacji 4. Nierówności a kryzys i powolne ożywienie 1 1. Wpływ nierówności na wzrost

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy Załącznik nr 1 do uchwały nr 21 Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy 1. Ułatwianie Definicja rozpoczęcia prowadzenia działalności

Bardziej szczegółowo

Jak uchronić pola przed GMO

Jak uchronić pola przed GMO Jak uchronić pola przed GMO Przeczytaj ten apel, aby wiedzieć dlaczego to takie ważne. Badania naukowe o szkodliwości GMO spowodowały, że już 10 krajów Europy i wiele na świecie zakazało upraw takich roślin.

Bardziej szczegółowo

HR Biznes Partner jak umacniać pozycję HR-owca w firmie?

HR Biznes Partner jak umacniać pozycję HR-owca w firmie? HR Biznes Partner jak umacniać pozycję HR-owca w firmie? Kim jest HR Biznes Partner? Czy jest to tylko modne określenie pracownika HR-u, czy może kryje się za nim ktoś więcej? Z założenia HR Biznes Partner

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata

Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata 2008-2013 Wąbrzeźno, wrzesień 2008 -2- Spis treści Wstęp Rozdział 1. Nawiązanie

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE PARYSKIE WS. KLIMATU SZANSE ROZWOJOWE DLA SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH I SAMORZĄDÓW

POROZUMIENIE PARYSKIE WS. KLIMATU SZANSE ROZWOJOWE DLA SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH I SAMORZĄDÓW Konferencja współpraca państwa, jednostek samorządu terytorialnego i przedsiębiorców przy realizacji nowych projektów górniczych i energetycznych Sejm, 28 listopada, 2016 POROZUMIENIE PARYSKIE WS. KLIMATU

Bardziej szczegółowo

konferencja Gospodarka odpadami - szanse, zagrożenia i nowe technologie Międzynarodowe Targi Ochrony Środowiska POLEKO Poznań, 25-26 listopada 2009

konferencja Gospodarka odpadami - szanse, zagrożenia i nowe technologie Międzynarodowe Targi Ochrony Środowiska POLEKO Poznań, 25-26 listopada 2009 konferencja Gospodarka odpadami - szanse, zagrożenia i nowe technologie Międzynarodowe Targi Ochrony Środowiska POLEKO Poznań, 25-26 listopada 2009 Małgorzata Małochleb Związek Stowarzyszeń Polska Zielona

Bardziej szczegółowo

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Konferencja Prasowa Warszawa 18 grudnia 2014 r. W dniu 12 grudnia 2014 r. Komisja Europejska decyzją wykonawczą numer: 2014PL06RDNP001 zaakceptowała Program

Bardziej szczegółowo

Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej

Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej Michał Szczerba Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu Spotkanie inauguracyjne

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE JEST NIEWIDOCZNE...

NAJWAŻNIEJSZE JEST NIEWIDOCZNE... NAJWAŻNIEJSZE JEST NIEWIDOCZNE......TAK JAK 170 TYS. KM NASZYCH GAZOCIĄGÓW. 2 MIEJSCE NA RYNKU GAZU DZIAŁALNOŚĆ PSG MIEJSCE NA RYNKU GAZU DZIAŁALNOŚĆ PSG Jesteśmy nowoczesnym przedsiębiorstwem o bogatych

Bardziej szczegółowo