Jakim typem wolontariusza jesteś? Światowy dzień wody Moja święta hinduska rodzina. Pomoc Filipinom Co świętujemy 14 kwietnia?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jakim typem wolontariusza jesteś? Światowy dzień wody Moja święta hinduska rodzina. Pomoc Filipinom Co świętujemy 14 kwietnia?"

Transkrypt

1 ISSN: NR 37 marzec 2013 Światowy dzień wody Moja święta hinduska rodzina Jakim typem wolontariusza jesteś? Pomoc Filipinom Co świętujemy 14 kwietnia? Jak nakręcić film

2 Witajcie! Kiedy podróżowałam po Indiach, spotykałam wielu Europejczyków, Kanadyjczyków i Amerykanów, którzy tak jak ja włóczyli się po tym subkontynencie z plecakiem i niewielką ilością pieniędzy. Pierwszym pytaniem, jakie zadawaliśmy sobie przy spotkaniu, było Skąd jesteś?. Ja kiwałam głową, gdy słyszałam: Holandia, Irlandia, Włochy, dając znać, że wiem, gdzie jest ich kraj. Oni też kiwali głową na dźwięk słowa Polska. Tyle że chwilę później pytali ze zdziwieniem: Skoro jesteś Polką, to skąd tak dobrze znasz język angielski? Naprawdę ze szkoły? Niektórzy ku mojemu zdumieniu dopytywali też, czy po ulicach polskich miast chodzą białe niedźwiedzie. Po tych pytaniach wolałam nie wnikać, co jeszcze myślą, że wiedzą o Polsce. Europy Zachodniej od Polski nie dzieli zbyt wiele kilometrów, a jednak białe niedźwiedzie są wśród nas. Mam więc dla Ciebie propozycję: sprawdź, jakie obrazy pojawią się w Twojej głowie, gdy pomyślisz Afryka. A Uganda? I co to było? Słonie i rozłożyste akacje na sawannie? Głodne dzieci z wydętymi brzuszkami? Zapraszam Cię do lektury artykułu Krzysztofa Wiatra o tym, jak Ugandyjki i Ugandyjczycy widzą Europę, w tym Polskę? Czy te stereotypy są prawdziwe? Ewa Wajda Koordynatorka projektu Aktywne szkoły na rzecz globalnej odpowiedzialności w PAH 22 marca Światowy Dzień Wody. O tym, jak ważna jest woda, wie każdy i każda z nas. Obchodzony w marcu Światowy Dzień Wody to świetna okazja do przypomnienia, jaką rolę odgrywa w naszym życiu i dlaczego powinniśmy ją oszczędzać. O historii tego dnia oraz o tym, co możecie zrobić z okazji Dnia Wody znajdziecie informacje na stronie 3 w artykule poświęconym temu dniu. Wydawca: Polska Akcja Humanitarna Ul. Szpitalna 5/ Warszawa Tel: (22) wew. 219 Faks: (22) kwietnia 1 maja Międzynarodowy Dzień Walk Chłopskich. Ten dzień jest szczególnie ważny teraz kiedy tak wielu rolników w krajach globalnego Południa cierpi na skutek zawłaszczania ziemi, niedostatecznych regulacji rynków finansowych oraz zmian klimatycznych. Dlaczego tak jest i o co właściwie znaczy termin zawłaszczanie ziemi, dowiecie się na stronie 12. Redakcja: Marta Grundland Magda Bodzan Patrycja Kozieł Redakcja i korekta: Małgorzata Olszewska, Małgorzata Kacperek, Ewa Wajda Projekt, skład, łamanie: Luiza Sucharda Święto pracy. Świętować to, że trzeba pracować? Niektórzy mogą nie widzieć powodu do radości, ale brak pracy jest problemem zarówno w krajach globalnego Południa, jak i w krajach Północy, również w Polsce. O kobietach w Nigerii i tym, czym się zajmują, przeczytacie na stronie 21 Na okładce: Bantayan, grudzień Fot. Joseph Ferris Druk: Chromapress Publikacja wydana w ramach projektu Aktywne szkoły na rzecz globalnej odpowiedzialności. Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej. Światowy dzień wody Czy wyobrażasz sobie chociaż jeden dzień swojego życia bez wody? Czy wiesz, że przeciętnie w ciągu dnia Europejczyk zużywa ok. 200 litrów wody, a w Afryce człowiek ma do dyspozycji ok. 24 litrów? Czy wiesz, że więcej osób na świecie ma własny telefon komórkowy niż dostęp do jakiejkolwiek toalety? Czy wiesz, jakie skutki dla życia ma brak dostępu do wody? Nie? Światowy Dzień Wody, który obchodzimy 22 marca, to świetna okazja, aby zgłębić ten temat. Trochę historii Święto to zostało ustanowione podczas Konferencji Narodów Zjednoczonych na temat Środowiska i Rozwoju (UNCED) w Rio de Janeiro, w Brazylii. Osiem lat później, podczas sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ, dekadę ogłoszono Międzynarodową Dekadą Woda dla Życia. Jej inauguracja odbyła się 22 marca 2005 roku. Zgromadzenie Ogólne ONZ uznało wówczas, że dostęp do czystej wody jest jednym z największych wyzwań, przed jakimi stoi ludzkość, a zapewnienie tego dostępu to jeden z najważniejszych czynników decydujących w przyszłości o rozwoju społecznym i ekonomicznym krajów globalnego Południa. 28 lipca 2010 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło z inicjatywy Boliwii rezolucję, w której dostęp do czystej wody i urządzeń sanitarnych uznany został za fundamentalne prawo człowieka. Kobiety przy studni, Somalia, grudzień 2013, fot. Aneta Sarna 22 marca Codzienna walka o wodę: W Sudanie Południowym, Somalii, czy innym kraju gdzie dostęp do wody jest utrudniony każdego dnia, kilka razy w ciągu doby, kobiety i dzieci wędrują z kilkunastokilogramowymi baniakami na głowach. Nie mają czasu na odpoczynek ani na naukę, a co gorsza, woda, którą piją, nie zawsze jest czysta. Brak wody ma wiele konsekwencji zdrowotnych, związanych z brakiem higieny i groźnymi infekcjami. Około 443 milionów dni szkolnych tracą uczniowie rocz-

3 Ważne fakty: Na świecie 768 milionów ludzi (czyli mniej więcej co dziesiąty człowiek) żyje bez dostępu do czystej wody, a 2,5 miliarda nie ma urządzeń sanitarnych (to jeden na trzech mieszkańców Ziemi!). Z powodu braku dostępu do czystej wody codziennie umiera 4 tysiące dzieci. Kobiety i dzieci w Afryce i Azji a to właśnie na nich spoczywa obowiązek zaopatrzenia gospodarstwa muszą przejść średnio 6 km, aby dotrzeć do ujęcia wody. Jednorazowo pokonują ten dystans z 20-litrowym kanistrem, a potrzeby rodziny są pięciokrotnie większe. W Somalii tylko 40% dzieci pobiera edukację. PAH buduje w pobliżu szkół tradycyjne zbiorniki na wodę berkady. Dzięki dostępowi do wody i zakładanym ogródkom warzywnym znacząco rośnie liczba dzieci uczęszczających do szkoły. W czwartki około trzynastej zazwyczaj brałam udział w pudży (modlitwie) do drzewka bananowego. Mama-dżi i ciotka Manju, mieszkająca w sąsiednim domu, siadały przed nim, zapanie z powodu wysokiej zachorowalności na choroby związane z brudną wodą. Brak dostępu do sanitariatów ma duże konsekwencje społeczne (brak prywatności, poczucie wstydu) oraz zdrowotne. Świadomie lub nie, wszyscy przyczyniamy się do zmniejszania zasobów wody pitnej. Tylko połączone wysiłki wszystkich społeczeństw, rządów i instytucji mogą zapobiec pogłębianiu się tego kryzysu. Obchody Światowego Dnia Wody są dobrą okazją do tego, aby przypomnieć jak największej liczbie ludzi o znaczeniu czystej wody dla zdrowia i życia. Corocznie Światowy Dzień Wody obchodzony jest pod innym hasłem, np.: Bezpieczeństwo żywności i wody w 2012 roku, Międzynarodowy Rok Współpracy Wodnej w 2013 roku. W tym roku hasłem przewodnim Światowego Dnia Wody jest: Woda i Energia. A co Ty możesz zrobić? Przyłącz się do wydarzeń organizowanych przez nasze biura w Warszawie, Toruniu i Krakowie. Weź udział w konkursach, warsztatach, happeningach, grach miejskich, biegach, wystawach, koncertach, akcjach plakatowych np. w metrze czy tramwaju. Dołącz do nas on-line i zachęć do tego innych: zajrzyj na nasz fanpage na Facebooku (gdzie będą podane informacje o obchodach Światowego Dnia Wody): Znajdź w Internecie naszą aplikację Głęboko Pod Ziemią i poleć ją znajomym Dołącz do tegorocznych obchodów Światowego Dnia Wody organizowanych przez PAH w Krakowie i Toruniu: W Toruniu w kinie Centrum Sztuki Współczesnej od 20 do 27 marca będą wyświetlane filmy z misji PAH. 20 marca o godzinie 18:00 odbędzie się tam spotkanie z Łukaszem Skoczylasem który uczestniczył w misjach PAH. Wraz z Toruńskim tygodnikiem Teraz Toruń organizujemy konkurs na najlepsze zdjęcie z Kopernikiem, na którym w dniach marca zawiśnie symboliczna kropla PAH. W Krakowie na Akademi Górniczo Hutniczej podczas obchodów dnia wody będzie stało nasze stoisko, gdzie również będzie można obejrzeć filmy z naszych misji. Odbędą się również warsztaty o wirtualnej wodzie. wpłać środki na nasze konto; zrób zakupy w sklepiku PAH; dołącz do Klubu PAH SOS. albo zorganizuj własną akcję! Moja święta hinduska rodzina Usiadłam na podniszczonym, trochę zatłuszczonym zeszycie w kratkę. Żeby nie siadać na gołej ziemi, kiedy mama-dżi serwuje ciapaty z odrobiną sabdżi (warzyw) na kolację. Przestraszony tym Pradip poprosił o kajet, z szacunkiem dotknął nim swojego czoła i wypowiedział głośno słowa przeprosin po hindusku. Ja, nie mniej przestraszona, zawołałam: Co takiego się stało? To tylko zeszyt! To należy do bogini Saraswati odparł Pradip i jest święte! To czemu po zakończeniu lekcji wymiatam z sal pomięte przez dzieciaki, wyrwane z zeszytów kartki, które potem palimy na ognisku? To są już wykorzystane, niepotrzebne papiery, a zeszyt jeszcze może być użyteczny, można w nim pisać odparł. Zamyśliłam się. Innego dnia, przechodząc obok krzaka tulsi, zerwałam od niechcenia listek i zjadłam go. Tulsi, bazylia azjatycka, jest lekiem i w medycynie hinduskiej (ajurwedzie) wykorzystywana jest od kilku tysięcy Ajay, uczeń 10 klasy szkoły w Jatwarze w swoim domu na tle napisu Miłość to życie Fot. Olga Mielnikiewicz lat. Już po tygodniu mieszkania w indyjskiej wiosce zdążyłam dowiedzieć się, że prawie wszystkie rośliny to leki. Podskubywałam więc z rana drzewo babul, czyściłam zęby gałązką drzewa nim, starałam się uszczknąć bazylię. Tym razem Pawan zauważył, jak bezceremonialnie obchodzę się z tulsi. To uosobienie bogini Tulasi Dewi, towarzyszki Wisznu! To święta roślina dla Hindusów. Najpierw trzeba się umyć, potem zdjąć buty i podejść do drzewka z wdzięcznością za taki dar wytłumaczył mi Pawan. Wschód słońca nad polami musztardy w Jatwarze. Grudzień 2013 Fot. Olga Mielnikiewicz Papa-dżi codziennie wczesnym rankiem robił obchód naszej farmy i zapalał kadzidełka w miejscach szczególnego kultu. Bazylia była na pierwszym miejscu. Zamyśliłam się 4

4 Modlitwa przy drzewku bananowym w Jatwarze, fot. Olga Mielnikiewicz lały diyę (świeczkę), przygotowywały wodę, ziarna soczewicy, grudkę cukru trzcinowego, czerwoną malę (modlitewną nitkę), którą obwiązywały pień, i czerwony proszek tika (którym znaczy się czoła ludzi, posągów bogów i rośliny w trakcie różnych uroczystości). Recytowały przy tym święte mantry. Drzewko banana jest siedzibą boga Wisznu, jak mi objaśniły. Pierwszy raz, kiedy przykucnęłam przed bananowcem, podbiegł Prasant, najmłodszy z moich hinduskich braci. Nie! Nie! Nie możesz się teraz modlić. Wczoraj nie pościłaś! Zamyśliłam się. Zamyślałam się wielokrotnie, w zasadzie nieustannie przez całe sześć tygodni, które spędziłam w Jatwarze, radżastańskiej wiosce w Indiach. Myślę, że pobyt tam, mieszkanie w hinduskiej rodzinie, był jedną wielką medytacją nad świętością wszelkich przejawów życia, WSZYSTKIEGO. Święta jest czerwona kula słońca (Surya), wstającego około siódmej rano nad żółtym polem gorczycy. Pawie, które przeskakiwały przez mur na podwórko i skubały ziarna jęczmienia, także wszak paw to symbol bogini wiedzy i edukacji Saraswati. Święte jest jedzenie. Powinno się jeść pierwszy posiłek po rytualnej kąpieli z rana, aby być czystym i godnym. Jedzenia nie wolno wyrzucić. Nic się nie marnowało w mojej hinduskiej rodzinie. Gotowano i nakładano tyle, aby nic nie zostawało. A jeśli zostawało, to resztki dostawała Padmini, mała bawolica, bez której trudno było się obejść. Bawolica to szczęście i mały dobrobyt. Jej mleko jest ważne, jej odchody są bardzo ważne, dlatego mama-dżi tak troskliwie się nią opiekuje. W chłodniejsze noce nakrywa derką i często głaszcze. W tej wiosce dostałam praktyczną lekcję szacunku i tolerancji dla każdego przejawu Inności i Odmienności, lekcję życia w zgodzie z przyrodą i jej rytmem. Dotarło do mnie namacalnie, jak bardzo zależę od otaczającego mnie świata, ale też jak pięknie mogę z nim współistnieć, nie wykorzystując go, ale z szacunkiem korzystając z jego darów i dziękując, że mogę doświadczać jego piękna. Bo czy jeśli coś lub kogoś tak bardzo szanujesz, uważasz za wyjątkowo cenne, niemal święte, to czy będziesz chciał to niszczyć? Czy, jeśli potrafisz dostrzec w krzaku, kwiatku i żuczku przejaw boskości, to je podepczesz, wytniesz, zdewastujesz? Jeśli wiesz, że Twoje życie i zdrowie są organicznie związane z otaczającą Cię naturą, to czy będziesz ją grabił bez zastanowienia? Olga Mielnikiewicz Olga Mielnikiewicz pracuje w PAH od 8 lat. Od 4 lat zajmuje się edukacją globalną, wcześniej była koordynatorką projektów w Czeczenii i Afganistanie. W 2013 roku wzięła urlop bezpłatny na 6 miesięcy i wyjechała do Indii na wolontariat, w Jeevodaya (www.jeevodaya.org), Tibet Charity (www.tibetcharity.in), Hockey village India https://pl-pl.facebook.com/pages/bua-sa-hockey-village-indien/ Jakim typem wolontariusza jesteś? Odpowiedz na poniższe pytania i dowiedz się w jaki sposób możesz połączyć pomaganie innym ludziom z własną pasją 1. Na stole leżą trzy przedmioty, po który sięgniesz najpierw? a. Pędzel b. Scyzoryk c. Notes i długopis d. Telefon komórkowy 2. Okazuje się, że w twojej szkole nie prowadzi się segregacji śmieci. Nikt nie widzi problemu, a tobie zależy na zmianie. Co robisz? a. Malujesz kredą znak recyklingu przed wejściem do szkoły. b. Protestujesz oklejasz całą szkołę zdjęciami z wysypisk śmieci, a wszystkie kosze z przykrywką zaklejasz czerwonobiałą taśmą jednocześnie wywieszając informację, że zostały zamknięte, ponieważ szkodzą środowisku. c. Piszesz do rady uczniowskiej, rady rodziców i dyrektora szkoły o problemie, jednocześnie umieszczasz swój list w gazetce szkolnej. d. Z kolegami z klasy przebieracie się któregoś dnia za śmieci i chodzicie po szkole, rozdając ulotki o recyklingu. 3. Są wakacje, a ty nigdzie nie wyjeżdżasz nudzisz się okropnie. Przeglądasz ogłoszenia o poszukiwanych wolontariuszach, wybierasz: a. Pomoc przy organizacji festiwalu filmowego TEST b. Pomoc przy odbudowie domu zniszczonego przez huragan c. Pisanie tekstów do lokalnej gazety sportowej d. Zabawę z dziećmi z miejscowego szpitala 4. Najważniejsze jest dla ciebie: a. Żeby poruszyć ludzi, przez to, co robisz, dotrzeć do ich serc. b. Żeby zmienić to, co uważasz za niesłuszne i niesprawiedliwe szybko i sprawnie. c. Żeby pokazać światu, co się dzieje żeby ludzie przestali obojętnie przechodzić obok problemów, które ty widzisz. d. Żeby się dobrze bawić, a przy okazji i do czegoś się przydać. 5. Na swojej drodze do szkoły codziennie spotykasz bezdomnego psa. Któregoś dnia zauważasz, że pies ma szczeniaczki. Co robisz? a. Dzwonisz po straż miejską, żeby zabrała suczkę i jej szczeniaki do schroniska. b. Zabierasz wszystkie zwierzęta do siebie do domu, potem się zastanowisz, co dalej. c. Piszesz ogłoszenie, które wieszasz w szkole znajdujesz szczeniakom nowy dom. d. Skrzykujesz znajomych, idziecie do marketu, kupujecie karmę dla psów i idziecie nakarmić zwierzęta. 6

5 6. Na facebooku ktoś z twoich znajomych zamieszcza zdjęcie dziecka z Sudanu, które idzie po wodę: a. Lajkujesz! b. Udostępniasz na swojej ścianie. c. Udostępniasz na swojej ścianie z dodatkową informacją, gdzie można przesłać pieniądze na budowę studni w Sudanie. d. Komentujesz: Fajnie, że zamieściłeś. Zamiast chodzić do szkoły, ten chłopiec musi pewnie codziennie chodzić po wodę zakręćcie krany koledzy! 7. Na emeryturze chciałabyś / chciałbyś: a. Robić to, co robiłaś/eś całe swoje życie pisać, malować, robić zdjęcia, rzeźbić, śpiewać. b. Zbudować własny dom, uprawiać zdrową żywność i robić z niej przetwory. c. Emerytura? Jaka emerytura? d. Chodzić codziennie na urodziny i imieniny swoich dobrych, starych znajomych. Pomagamy Filipinom Masz najwięcej odpowiedzi C : jesteś Reporterem / Reporterką Zawsze wiesz, co i komu chcesz powiedzieć, nie boisz się mieć własnego zdania. Najlepiej się czujesz z długopisem w ręku albo z aparatem fotograficznym na ramieniu. Jako wolontariusz sprawdzisz się najlepiej, pisząc do gazet, robiąc materiały informacyjne, kręcąc filmiki na youtube. Masz najwięcej odpowiedzi A jesteś :Artystą / Artystką Chcesz wyrazić siebie poprzez sztukę, wzruszyć ludzi i dotrzeć do nich poprzez swoją twórczość. Najlepszy wolontariat dla ciebie to pomoc w domu kultury, gdzie możesz wspierać lokalny teatr, tworząc dekoracje, pomoc przy malowaniu plakatów i projektowaniu banerów dla organizacji pozarządowych i organizowanie wystaw w twojej szkole. Masz najwięcej odpowiedzi B jesteś :Aktywistą / Aktywistką Jesteś osobą aktywną, długo w jednym miejscu nie usiedzisz. Zawsze znajdziesz wyjście z sytuacji lubisz działać szybko. Najlepiej sprawdzisz się jako aktywista/ka twoją domeną są happeningi, pokojowe protesty, spontaniczne akcje społecznościowe. Masz najwięcej odpowiedzi D jesteś :Animatorem / Animatorką Najlepiej czujesz się, pracując z ludźmi. Łatwo Ci namówić ich do działania, chętnie słuchają tego, co masz im do powiedzenia. Najlepszy wolontariat dla ciebie to praca z młodzieżą w świetlicach, dziećmi w domach dziecka bądź seniorami z twojej dzielnicy umilisz im czas, pomożesz, a jednocześnie może ich czegoś nauczysz. Wszyscy miewają czasem taki sen szczególnie tuż przed ciężkim testem wyspa, błękitny ocean, w którym odbijają się pochylone nad wodą palmy, rozgrzany słońcem piasek pod stopami, leżak i bezalkoholowy drink z palemką. Raj na ziemi. Filipiny 7107 wysp, które na stałe zamieszkują 92 miliony mieszkańców. Laguny, plaże z białym piaskiem i latające lemury. W listopadzie 2013 roku ten sen zmienił się w koszmar. Zamiast łagodnej morskiej bryzy Filipiny zaatakował najsilniejszy cyklon, jaki kiedykolwiek uderzył w ląd. Ponad 5000 osób straciło życie, tysiące zaginęły. Fale wdzierające się głęboko w ląd i wiatr wiejący z prędkością nawet do 300 km/h zniszczyły domy Filipińczyków, szkoły, do których chodziły ich dzieci, pola, które uprawiali, sklepy i targi, gdzie robili zakupy. Co zrobiła Polska Akcja Humanitarna i Polacy w obliczu tragedii Filipińczyków? Marysia i Do- Co możesz zrobić, żeby nie ruszając się z Polski, zbudować dom Filipińczykom? Zorganizuj własną zbiórkę pieniędzy. Zbliżają się Twoje urodziny, imieniny czy Dzień Dziecka? Wszyscy pytają, co chcesz dostać? To jasne DOM NA FILIPINACH! Szczegóły możesz znaleźć na stronie PAH, w zakładce Zaangażuj się. Rozbij bank! Nie musisz jednak zakładać na głowę czarnej pończochy i stawać się Bonnie albo Clyde em, żeby uzbierać trochę gotówki. Wystarczy, że odmówisz sobie batona albo nowych trampek stare, chociaż może nie są już tak modne, niosą w końcu ze sobą Twoją historię! Odrzuca Cię od pieniędzy? Nie chcesz brudzić sobie rąk kasą? Zainteresuj się Filipinami i tamtejszą kulturą i przekaż swoją nowo nabytą wiedzę dalej! Ludzie, którzy usłyszą o Filipińczykach i ich zwyczajach chętniej pomogą w potrzebie. 8

6 Filipiny, styczeń 2014, fot. Joseph Ferris minika w pośpiechu spakowały plecaki i zaraz były na miejscu żeby sprawdzić, gdzie, komu i jak możemy pomóc a Polacy, wspierając PAH i naszą zbiórkę na rzecz Filipin, umożliwili im dalsze działania. PAH postanowiła, że w pierwszej kolejności postaramy się pomóc odbudować domy Filipińczykom, którzy je stracili. Na miejscu znaleźli się architekci z organizacji Young Pioneers Disaster Response, którzy zaprojektowali modelowy dom; taki, który mogą łatwo i szybko zbudować lokalni stolarze, używając materiałów dostępnych na wyspach. Wybrano miejsca, gdzie zostały postawione pierwsze budynki. Odbyły się spotkania i szkolenia dla miejscowych, aby na zasadzie sąsiedzkiej współpracy mogli pomagać sobie nawzajem w odbudowie domów, możliwej dzięki materiałom dostarczonym przez PAH. Kolejne rodziny odzyskiwały dach nad głową, a razem z nim namiastkę normalności, którą odebrała im katastrofa. Do tej pory udało się nam odbudować 54 domy, rozdać materiały na 468 kolejnych i przeszkolić 43 miejscowych stolarzy. To tylko początek, pracy nadal jest mnóstwo, dlatego każda pomoc się liczy! Marta Grundland Marysia Łukowska pisze z Filipin: Odbudujemy wszystko od nowa I tak zakończyłam kolejny etap projektu odbudowy domów mieszkańców pięknej i niezwykłej wyspy Bantayan. Kolejna misja stała się czymś więcej niż myślałam, że może być. Siła ducha mieszkańców Bantayan była moim nauczycielem i przewodnikiem po ich świecie. Ta sama siła sprawia, że bez lęku podejmują walkę o nowe jutro. Każdego dnia dzięki naszym materiałom odbudowują swoje DOMY w poczuciu wspólnoty, zapatrzeni w jasną stronę słonecznego dnia. Cieszą się, że ktoś się o nich troszczy i pamięta o nich, a za ten dar odwdzięczają się przyjaźnią i ciepłym podziękowaniem. Przywilej spotkania pięknych sercem ludzi daje wiarę, że jeszcze nie cały świat zwariował na punkcie gender, poradników sukcesu i pigułek na szczęście... że muzykę serca nuci się lepiej niż mainstreamowe kawałki o seksie, kasie i wiecznej zabawie w życie. Dzięki ich ciężkiej pracy przypomniałam sobie, że dom to miejsce, za które kochamy naszych rodziców, przez którego okna widzimy nasze dzieciństwo jak naiwną, ale i barwną opowieść. Dom to miejsce, które chcemy stworzyć i wypełnić miłością, pomalować kolorami wszystkich wspólnie spędzonych chwil. Nieważne czy jest duży, czy mały, czy jest domem na plaży, chatą w górach, apartamentem w centrum miasta, zbudowany z kamienia, szkła i aluminium, wielkiej płyty, czy w końcu zbity ze sklejki i przykryty blachą falistą. Dom to nie tylko ściany, ale ludzie, którzy go tworzą. Dla Filipińczyków jest kotwicą, gdzie zacumowała łódź w której żył Ojciec, Dziadek i w której będzie mieszkał Syn. Tragedia taka jak tajfun wystawia na próbę człowieczeństwo, zabierając wszystko, co znaczy mieć. Wymierna wartość posiadania i straty musi zmierzyć się z wartością wewnętrznej siły, by z odwagą bohatera codzienności zawiesić baner My, mieszkańcy Bantayan, odbudujemy wszystko od nowa. W tym cudownym miejscu dane mi było być, istnieć i kochać, by pozostawić ich świat choć odrobinę lepszym. Maria Łukowska z Filipin 10 11

7 Co świętujemy 17 kwietnia? Chłop, czyli kto? Facet, tęgi osiłek, rolnik, żywiciel? Międzynarodowy Dzień W kalendarzu znajdziemy wiele świąt o nazwie Międzynarodowy Dzień ( ). Każdego roku 22 marca przypada Międzynarodowy Dzień Wody, 17 kwietnia Międzynarodowy Dzień Walk Chłopskich, a 1 maja Święto Pracy. W Internecie znajdziesz więcej takich świąt. Ogarnia Cię głód, więc sięgasz do lodówki. Jedzenie, które tam znajdujesz, przyniosła ze sklepu mama albo razem kupiliście je na sobotnich zakupach. Ale skąd się wzięło, zanim trafiło do sklepu, na bazar, do supermarketu? Kto za tym stoi? Chłop! A ten chłop często płaci komórką, regularnie zagląda na Facebooka i nierzadko jest kobietą! Trudno w to uwierzyć, ale dwa miliardy ludzi na świecie je to, co wyprodukują drobni, ubodzy rolnicy w krajach rozwijających się 1. Jak wyglądają ich gospodarstwa chłopskie? Opowiem Ci, bo widziałem je na własne oczy. Kilka lat temu pojechałem do Kamerunu, żeby odwiedzić tamtejszych chłopów i dowiedzieć się, co gryzie rolników w zachodniej i środkowej części Afryki. Kilkanaście gospodarstw w różnych regionach każde inne, ale miały ze sobą wiele wspólnego. Obszar wielkości mniej więcej terenu zwykłej polskiej szkoły, wcale nie bardziej rozległy. Na poletku zadziwiające Pole ryżowe w Chinach unaited nations photo CC bogactwo gatunków. Rolnicy chętnie tłumaczą, co gdzie rośnie i dlaczego właśnie tam. Bananowce, kukurydza, pomidory i wiele roślin, których nie znajdziesz w Polsce. Na pierwszy rzut oka życie takiego chłopa jest spokojne i pogodne. Ale potem dowiaduję się o problemach. Import taniej żywności sprawia, że rolnikowi coraz trudniej jest sprzedać swoje produkty ludzie wolą kupić tańszą cebulę z Chin. Trudno im się dziwić. Nie ma dopłat, takich jak w Unii Europejskiej, a ponieważ państwo jest biedne, rząd też nie wspiera rolników. I jemu trudno się dziwić. Potem pojechałem do Nikaragui. Podobne problemy, mimo że to inny kontynent, Ameryka Południowa. Rolnicy Indianie lub Metysi zazdroszczą Polakom dotacji. Bieda aż piszczy. Jednak kobiety rolniczki, z którymi się spotykam, mają swoją godność i dumę. Rok później, znowu w Afryce, odwiedzam Ugandę. Już wcześniej zacząłem się interesować losem 1 s. 12. tamtejszych chłopów kobiet i mężczyzn. Do ich dawnych problemów dochodzi jeszcze zawłaszczanie ziemi, czyli bezlitosne wyrzucanie rolników z drobnych gospodarstw, które zostały przeznaczone na stworzenie wielkich plantacji. Zakładają je wielkie firmy z bogatych krajów, również z Europy. O co walczą chłopi? O to, żeby urzędnicy nie dawali się przekupywać ogromnym korporacjom z bogatych krajów. O to, żeby rząd dążył do współpracy z sąsiednimi państwami i tworzył z nimi wspólny rynek, a nie otwierał się na handel z Europą czy Chinami, z którymi uczciwie konkurować nie można. O to, żeby władze chroniły rolników przed zmianami cen na rynkach światowych. Dlaczego rolnik z Kamerunu czy Ugandy ma cierpieć z powodu zabaw cenami na giełdzie w Nowym Jorku, wiele tysięcy kilometrów dalej? Na grach na giełdzie zarabiają banki i inwestorzy. Tracą najczęściej ubodzy rolnicy. Rządy często nie słuchają, Rolniczka w Kamerunie World Agroforestry Centre CC Protestujacy rolnik w Brazylii Internationa Rivers CC więc rolnicy i rolniczki się buntują. Dochodzi do zamieszek, czasem tragicznych. Chłopi wybrali sobie jeden dzień w roku, 17 kwietnia, w którym świętują w Afryce, Azji i Ameryce Łacińskiej. Co się stało 17 kwietnia? Osiemnaście lat temu, w 1996 roku, półtora tysiąca brazylijskich rolników, którzy zostali wysiedleni ze swojej ziemi i przez dwa lata na próżno szukali sprawiedliwości, postanowiło urządzić marsz na stolicę stanu Pará, aby tam przedstawić swoje racje. Marsz, organizowany przez brazylijski Ruch Rolników bez ziemi (Movimento 12 13

8 Rolnik w Tanzanii CIMMYT CC Pierwszy gwizdek Na początek pytanie. Potrafisz przywołać w wyobraźni dźwięk gwizdka? Takiego zwykłego, jaki może kojarzysz z policjantem na skrzyżowaniu lub nauczycielem wuefu wzywającym Cię do skoku przez kozła? Właśnie taki dźwięk rozpoczyna tę historię. Sem Terra; MST), przystanął na drodze przy Eldorado de Carajás, gdyż ciężarna uczestniczka protestu musiała odpocząć. Właśnie wtedy z jednej strony nadciągnął pluton szturmowy policji z Paraupebas, a z drugiej oddziały policji z Marabá. Rolnicy znaleźli się w potrzasku. Najpierw policja rozpyliła gaz łzawiący, a potem zaczęła strzelać z pistoletów maszynowych. Zginęło w sumie 19 osób, a 69 zostało ciężko rannych. Przynajmniej 10 chłopów zostało rozstrzelanych już po zatrzymaniu, a inni padli trafieni z dalszej odległości kulami w głowę czy klatkę piersiową. Obchody Międzynarodowego Dnia Walk Chłopskich przygotowują organizacje rolnicze, takie jak Dla ambitnych na przykład słynna Via Campesina. Organizacje te mogą pochwalić się współpracą ze specjalistami, ekspertami od handlu międzynarodowego i globalizacji. Jest wielu rolników z Afryki, którzy potrafią objaśnić skomplikowane kwestie ekonomiczne lepiej niż dobrze wykształceni ludzie w Europie. Gdy więc zaglądasz do kuchni, żeby sięgnąć po coś do przegryzienia, pomyśl, co kryje się za Twoim posiłkiem. A jeśli zależy Ci na tym, żeby świat zmienił się na lepsze, świętuj 17 kwietnia razem z chłopkami i chłopami. Marcin Wojtalik Chcesz poznać prawdziwe życie rolników z krajów Południa? Polecam fascynującą książkę Artura Domosławskiego Śmierć w Amazonii. Ten zbiór reportaży z Ameryki Łacińskiej pokazuje walkę chłopów o własne życie i możliwość wyżywienia swoich rodzin w Brazylii, Peru i Ekwadorze. Polski dziennikarz podróżuje po tych krajach, dociekając, kto jest odpowiedzialny za tragiczny los współczesnych rolników. Odpowiedzi są zaskakujące. Książka została wydana jesienią 2013 roku, znajdziesz ją w księgarniach i bibliotekach. Czwartkowy wieczór 12 czerwca 2014 roku. Godzina 22:00. Temperatura 23 stopnie Celsjusza, choć gdyby istniała metoda na zmierzenie emocji i atmosfery wyczekiwania byłoby znacznie więcej. Nowoczesny stadion Arena Corinthians wypełniony jest do ostatniego miejsca. Z gardeł ponad 65 tysięcy ludzi wydobywa się rytmiczne: Brasil! Brasil!. Konstrukcja trzęsie się w rytm samby i oklasków. Na moment wszystko zamiera i powietrze przecina gwizd. Sędzia główny daje znak do rozpoczęcia meczu otwierającego mistrzostwa świata w piłce nożnej. Do ataku ruszają gospodarze. Naprzeciwko nich skupieni na obronie własnej bramki zawodnicy Chorwacji. Na stadionie wrzawa, a w całym ponad 11-milionowym São Paulo cisza i pustka. Ci, którym nie udało się być w centrum wydarzeń, śledzą je z zapartym tchem w telewizji. Tego dnia wszystkich Brazylijczyków łączy futbol. Jest ich religią, ich życiem, ich odskocznią od codzienności. Codzienność zaś bywa brutalna. Goszczące piłkarzy São Paulo wraz z otaczającymi je przedmieściami i małymi osiedlami ma blisko 21 milionów mieszkańców i jest jedną z największych na świecie aglomeracji. Żyje z handlu i przemysłu oraz wszystkiego, co związane z kawą. Żyje dostatnio i barwnie. To ta ładna strona Dzieci tańczą sambę w faveli w Sao Paulo marcwiz2012 CC medalu. Jest i druga: stanowią ją brazylijskie favele, czyli slumsy, zamieszkiwane przez skrajnie biedne rodziny. Koczują one w prowizorycznych barakach, bez dostępu do jakichkolwiek udogodnień czy wygód. Bywa, że 50 rodzin korzysta z trzech dołów w ziemi zastępujących im sanitariaty. Historia faveli wywodzi się z XIX wieku, kiedy to zniesiono niewolnictwo i część uwolnionych osób ruszyła na podbój nadmorskich miast. Reszta pozostała na plantacjach kawy, pracując u swoich dawnych panów. To też się skończyło wraz z szybkim rozwojem technologii, który zrewolucjonizował prace rolne na początku XX wieku. Ta sytuacja ostatecznie zmusiła niepotrzebnych robotników do migracji w kierunku i tak już pękających w szwach miast. Nie wszyscy odnaleźli się w portach żyjących głównie z handlu. Zdecydowana większość osiedliła się na przedmieściach, wiodąc skrajnie ubogie życie. Do tej pory część z nich żyje za przysłowiowego dolara dziennie. Jak świat długi i szeroki, takie warunki sprzyjają przestępczości i poszukiwaniu szybkiego zarobku. Obecnie średnia wieku gangsterów wynosi lat. Często nie znają oni rzeczywistości innej niż uliczne walki i handel narkotykami. Wróćmy jednak na murawę. Tam w świetle reflektorów czarują techniką 14 15

9 i szybkością ubrani w tradycyjne żółto-niebieskie stroje Brazylijczycy. Wymieniają setki podań, grają z pierwszej piłki i zachwycają bajecznymi zwodami. Każdy z nich realizuje właśnie swoje wielkie marzenie gra na mistrzostwach świata. Większość z nich pochodzi z biednych regionów kraju. Sport, a dokładnie piłka nożna, był dla niech jedyną szansą na odwrócenie Brazylijska drużyna Alastair Rae CC swojego losu. Często też był jedyną nadzieją dla ich całych rodzin. Zawodnicy wybrali rywalizację, długie godziny treningu i zmęczenie. Uciekli w ten sposób od przemocy, gwałtów i wszechobecnych narkotyków. To potężna motywacja. To dzięki niej można ćwiczyć grę na brudnych ulicach między barakami. To ona napędza do treningu w każdej chwili i sytuacji. Nawet kiedy inni mają dość i chcą odpocząć. Tak było w przypadku Ronaldinho, który godzinami bawił się piłką ze swoim psem. Efektem są jedyne w swoim rodzaju zwody, którymi dosłownie wkręca w murawę odbiorców. Komentatorzy sportowi we Francji, Hiszpanii czy Włoszech, gdzie Ronaldinho grał podczas swojej barwnej kariery, nieraz przypisywali mu magiczne zdolności. Sam piłkarz przebył długą drogę, aby stać się największą gwiazdą europejskich klubów. Ronaldo de Assis Moreira urodził się 21 marca 1980 roku w Pôrto Alegre. Dzieciństwo spędził w jednej z biednych dzielnic tego miasta Vila Nova. Na szczęście dla kibiców piłki nożnej miał psa. Wielu uważa, że najlepszy dryblerem w historii był jednak Garrincha, a dokładniej Manuel Francisco dos Santos, który urodził się 28 października 1933 roku w Magé w stanie Rio de Janeiro. Pochodził z typowej, biednej, brazylijskiej rodziny. Jego ojciec był alkoholikiem. Manuel od dzieciństwa chorował na polio. Miał też wadę postawy spowodowaną skrzywieniem kręgosłupa oraz tym, że jedną nogą miał krótszą i wykrzywioną do wewnątrz. Nie brakuje głosów, że właśnie dzięki tej innej nodze potrafił z piłką zrobić dosłownie wszystko. Dość powiedzieć, że z nim i legendarnym Pelé w składzie reprezentacja Brazylii nie przegrała żadnego meczu. Brazylia kontra Portugalia myke CC Sam Pelé, a dokładnie Edson Arantes do Nascimento, przyszedł na świat 23 października 1940 roku w Três Corações. Od dzieciństwa związany był z futbolem za sprawą swojego ojca, byłego zawodnika. Jednak z powodu złej sytuacji materialnej rodziny dorabiał jako pucybut. Jego talent odkrył były reprezentant Brazylii Waldemar de Brito. Uczynił Pelego piłkarzem Santos FC, gdzie zawodnik zadebiutował w wieku 15 lat. W barwach narodowych wystąpił łącznie w czterech edycjach mistrzostw świata (1958, 1962, 1966 i 1970), które trzykrotnie wygrał w reprezentacji swojego kraju łącznie 14 meczów i strzelił 12 bramek. Historia brazylijskiej piłki jest pełna takich biografii. Wystarczy spojrzeć na Roberto Carlosa, którego uderzenia z rzutów wolnych siały popłoch wśród bramkarzy i fizyków. Ci ostatni tracili wiarę w znane im prawa, obserwując tor lotu piłki po atomowym uderzeniu obrońcy Realu Madryt i Canarinhos. Nie sposób napisać o wszystkich graczach. Wymienienie choćby tych, którzy nadal stanowią o sile światowej piłki, zajęłoby sporo czasu. Okazuje się, że są reprezentacje, w których na każdą pozycję jest kilku (jeśli nie kilkunastu) światowej klasy zawodników. Zawodników, o których biją się takie marki jak FC Barcelona, Real Madryt, czy AC Milan. Zawodników, którzy swoją przygodę z piłką zaczynali często na brudnych przedmieściach brazylijskich miast. Ale wybór najlepszych to już (nieznane polskiemu kibicowi) zmartwienie Luiza Felipe Scolariego, selekcjonera reprezentacji Brazylii. Maciek Cichocki Jak nakręcić film, czyli niech się kręci, co cię kręci Marzysz, by opowiadać historie za pomocą obrazu? Masz coś do powiedzenia i chcesz wyrazić to w postaci filmu? Chcesz zamrozić każdą chwilę i przemienić to w sztukę? To do dzieła! Tutaj kilka wskazówek, jak wygląda powstawanie filmów. 1. Najważniejszy jest temat Zastanów się, co Cię kręci, co jest Ci bliskie, do czego masz emocjonalny stosunek. To może być najprostsza rzecz na świecie, jak jazda na rowerze lub obieranie pomarańczy. Najważniejsze, aby ów temat poruszał Cię od środka. Kiedy masz już temat, to połowa sukcesu. Następnie zaplanuj, jak chcesz o tym opowiedzieć. Na jakie etapy podzieli się ta historia, co się w niej wydarzy, jakie będą zwroty akcji, momenty zaskoczenia. Możesz spisać to samodzielnie lub zaprosić do współpracy scenarzystę. W dzisiejszych czasach to nie tylko sprzęt i profesjonalizm sprawiają, że możemy stworzyć dobry film, ale przede wszystkim autentyczność i ładunek emocjonalny, który potrafimy przekazać. Dlatego temat jest kluczową sprawą. 2. Preprodukcja Teraz należy się odpowiednio przygotować do procesu robienia filmu. Na tym etapie budujemy naszą ekipę. W profesjonalnym świecie film najpierw przechodzi przez producenta, który sprawuje pieczę nad całą produkcją. Jego prawą ręką jest kierownik produkcji, który bezpośrednio organizuje zdjęcia od uzyskania zgód na lokalizacje po wydzwonienie każdego członka ekipy. Na tym etapie reżyser wraz z rysownikiem tworzą storyboard, zawierający każde ujęcie, jakie będzie realizowane na planie. Będzie to podczas zdjęć wskazówka, jak działać i które sceny mają po sobie następować. Asystent reżysera tworzy plan pracy i układa realizowane sceny według kolejności w shootingboard. Podczas zdjęć poszczególne obrazy będą nalepione na wielką planszę, tak by każdy je widział. Na tym etapie reżyser castingu ogłasza casting, by poszukać aktorów. Po ich wyborze do akcji wkracza kostiumograf, który proponuje ubrania dla postaci od stóp do głów, zgodnie z charakterem sceny, filmu oraz wytycznych reżysera. Jednocześnie scenograf ze swoimi podwykonawcami realizuje wizję reżysera dotyczącą budowy dekoracji lub aranżacji wnętrz. Trzeba też znaleźć miejsca, gdzie będą kręcone sceny, co leży 16 17

10 w obowiązku location scouta. Następnie manager lokacji dba o to, by zdobyć odpowiednie zgody i pozwolenia. Kiedy miejsca kręcenia poszczególnych scen są już wybrane i potwierdzone, pojawia się operator wraz z mistrzem oświetlenia. Ich zadaniem jest przygotowanie odpowiedniego sprzętu pod zaplanowane światło w każdej konkretnej scenie. Dopiero kiedy wszystko jest dopięte na ostatni guzik, można przystąpić do zdjęć! 3. Ekipa na planie! Dzień zdjęciowy zazwyczaj rozpoczyna się przed wschodem słońca i trwa przynajmniej 12 godzin z godzinną przerwą na obiad. Zanim usłyszymy pierwszy klaps, ekipa rozpakowuje sprzęt. Każda osoba może zjeść śniadanie w cateringu, a następnie przystąpić do pracy. Najważniejszym ogniwem każdego planu zdjęciowego są dyżurni planu. To ich obecność sprawia, że małe czynności, typu przyklejenie kabli, tak aby nikt się nie potknął, okazują się kluczowe dla prawidłowego porządku zdjęć. Podczas gdy wozy kamerowe i wozy ze światłem ustawiają się do ujęcia, aktorzy idą do charakteryzacji, a potem do kostiumografa lub stylisty. Uwaga, gotowość do ujęcia! Cisza na planie! Wbrew wszelkim utartym schematom osobą, która najbardziej krzyczy na planie zdjęciowym i czasem używa tuby, jest asystent reżysera. To on wydaje komendę:,,akcja!. Zanim padnie to słowo, rusza klaps wraz z osobą od skryptu, czyli spisywania wszystkiego, co nagrywa kamera jest to rodzaj scenopisu dla nagrywania kamery. Na planie jest też dźwiękowiec, który rejestruje zapis dźwiękowy za pomocą tyczki lub mikroportów. Reżyser wraz z operatorem siedzą przy podglądzie i obserwują grę aktorską, światło, ruchy kamery. Operator ma bezpośrednio na planie swoich asystentów: asystenta kamery, szwenkiera (osobę odpowiedzialną za ruchy kamerą) i ostrzyciela (osobę odpowiedzialną za odpowiednie łapanie głębi ostrości). Powtórzenia scen nazywa się dublami. Czasami na planie potrzebni są kaskaderzy lub treserzy zwierząt. Każdy plan zdjęciowy jest też ubezpieczony i pracuje na nim ochrona. 4. Postprodukcja Postprodukcja składa się z tzw. offline u, czyli montażu scen, oraz późniejszej ich obróbki, czyli online u. Na online składają się: korekcja kolorów, stabilizacja obrazu i wszelkie efekty specjalne. Oprócz tego ważne są udźwiękowienie, lektor (w miarę potrzeby) oraz wykorzystywanie fragmentów muzycznych, do których twórcy filmu mają prawa, czyli współpraca z kompozytorem lub kupienie gotowych utworów ze stocków muzycznych. Po tych wszystkich etapach mamy wreszcie gotowy film. Ale to nie wszystko! Jest jeszcze jeden, najważniejszy i kluczowy punkt do zrealizowania: 5. Skreśl te wszystkie zasady i rób swoje! Każdy ma swoją drogę i właśnie Twoja droga jest najlepsza. Słuchaj jej i idź za tym, realizuj filmy tak, jak możesz w tej chwili, nie czekaj, po prostu to rób. Powodzenia!!! Weronika Mliczewska Weronika Mliczewska jest absolwentką Goldsmiths College, University of London oraz kulturoznawstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Przez kilka lat pracowała w produkcji filmowej w USA, Warszawie i Londynie, po czym zaczęła realizować własne filmy dokumentalne.więcej na: Kobiety z Europy są piękne a mężczyźni umięśnieni Jeśli zapytamy Polaków i Polki co wiedzą o Afryce to możemy spodziewać się takich odpowiedzi jak: wojna, głód, analfabetyzm, napięcia etniczne i susza czyli wielu nieadekwatnych stereotypów. Postanowiliśmy sprawdzić co się stanie kiedy zapytamy Ugandyjczyków i Ugandyjki co wiedzą o Europie? Warsztat w Iganga Progresive School w Ugandzie Pytanie zadaliśmy w szkołach średnich trochę odwracając koncept edukacji globalnej i robiąc warsztaty gdzie nie będziemy łamać stereotypów o Afryce a o... Europie. Skąd pomysł na takie warsztaty? Często słyszeliśmy pytania które pokazują jak mało wiemy o sobie nawzajem. Jednym z pytań było Czy macie u siebie zwierzęta albo Czy produkujecie u siebie żywność kiedy odpowiedzieliśmy, że mamy u siebie zwierzęta to kolejne pytanie brzmiało: to po co przyjeżdżacie do Ugandy (wy czyli Europejczycy i Amerykanie) żeby je oglądać? Pomyśleliśmy, że zrobienie takich warsztatów w szkołach będzie potrzebne a dla nas ciekawe. Kiedy pytamy uczniów jakie rzeczy wiedzą o Europie mówią między innymi: wysoki poziom rozwoju, nowe technologie, industrializacja, dobry transport i demokracja a także nieprzyjazny klimat, śnieg, promocja homoseksualizmu, Europa jest większa i ma więcej obywateli niż Afryka, Europejczycy całują się publicznie, oglądają filmy pornograficzne, nie zajmują się rolnictwem, angielski jest dominującym językiem, pochodzą stamtąd piękne kobiety, mężczyźni są umięśnieni, podzielili pomiędzy siebie Afrykę, mają dobrych muzyków i dużo ludzi zajmuje się modą. Czy można powiedzieć o Europie że ma wysoki poziom rozwoju albo czy ma wyższy poziom rozwoju niż Afryka? Kraje europejskie różnią się

11 1 maja - Dzień Pracy Praca kobiet w Nigerii Warsztat w Iganga High School w Ugandzie poziomem rozwoju i kiedy chcemy uzasadnić taką opinię to mamy na myśli Niemcy, Polskę, Mołdowę czy Macedonię a może Unię Europejską, która nie zrzesza przecież wszystkich krajów Europy? Zastanówmy się także nad wskaźnikiem który, mamy na myśli: PKB (Produkt Krajowy Brutto), PKB na osobę czy też bardziej adekwatny będzie wskaźnik HDI (Human Development Index- wskaźnik uwzględniający oprócz aspektów ekonomicznych także aspekty społeczne)? Porównując wymienione kraje za pomocą aplikacji Gapminder gdzie możemy zestawić wskaźniki, wyżej wymienione kraje oraz kraje afrykańskie odkrywamy obraz, który nie daje jednoznacznych odpowiedzi: Tanzania i Etiopia ma wyższy PKB niż Macedonia i Mołdowa a HDI niektórych krajów afrykańskich jest wyższy niż europejskich. Biorąc pod uwagę te wszystkie aspekty staramy się odpowiadać i edukować o zglobalizowanym świecie pokazując np. że Europa nie jest już zindustrializowana i wyjaśniając dlaczego. Pytania kontrowersyjne to pytania o homoseksualizm, który w Ugandzie jest tolerowany w dużo mniejszym stopniu niż w Polsce. Tutaj odpowiadający pokazujemy z czego wynika tolerancja homoseksualizmu odwołując się do idei praw człowieka przybliżając jednocześnie różne polityki krajów znajdujących się w Europie. Zastanawiamy się też czy tolerancję homoseksualizmu można nazwać promocją. Nie zawsze buduje to rozumienie wśród uczniów i uczennic i zdarzyło się nam, że uczennice i uczniowie używając argumentów religijnych chcieli nam pokazać homoseksualizm jako negatywne zjawisko. Inne z pytań z kolei pokazują, że mechanizm powstawania stereotypów jest taki sam wobec Europy jak wobec Afryki. Zapewne oglądając filmy, piłkarską Ligę Mistrzów, patrząc jak wyglądają piosenkarki i nowoczesne technologie powstaje obraz wobec którego ciężko uwierzyć, że ktoś uprawia tam ziemię a niektórzy robią to nawet dla przyjemności nie używając maszyn (bo tych obrazów w mediach nie ma). Można jednocześnie powiedzieć, że stereotypy wobec Europy są raczej idealizujące a wobec Afryki deprecjonujące. Zarówno więc w Europie jak i w Afryce potrzebujemy sporo się o sobie nawzajem nauczyć. Krzysztof Wiatr Pierwszego maja w większości państw świata, zarówno tych należących do globalnej Północy, jak i globalnego Południa, obchodzimy Święto Pracy. Tak dzieje się też w Nigerii, położonej w Afryce Zachodniej, nad Zatoką Gwinejską. Chcę opowiedzieć Wam o tym, jak wygląda praca kobiet w tym kraju. Czym się one zajmują? Nigeria to najbardziej zaludniony kraj afrykański, w którym na powierzchni km² żyje 150 milionów mieszkańców. Jest tam aż 250 odrębnych grup etnicznych, a liczbę języków szacuje się na ponad 400 (językiem oficjalnym jest angielski)! Najliczniejsze i najbardziej wpływowe politycznie grupy to Hausańczycy, Fulanie, Jorubowie oraz Igbo. Nigeria ma wiele złóż bogactw naturalnych, takich jak ropa naftowa, prężnie działa tam sektor gospodarczy. Mimo to miejsc pracy brakuje, a poziom bezrobocia szacowany jest na 24%. Pracowniczki kampusu Uniwersytetu Bayero w Kano (północna Nigeria). Kano, sierpień 2009, fot. P. Kozieł Na wsi to zazwyczaj kobiety utrzymują swoje rodziny. 54 miliony kobiet z obszarów wiejskich zarabiają na życie dzięki pracy na plantacjach, uprawom rolnym czy hodowli bydła (krów i kóz). Pieniądze przeznaczają na wyżywienie rodziny, opłacenie rachunków czy obowiązkową edukację dzieci. Dochody męża lub braci w mniejszym stopniu pokrywają domowy budżet. W południowej Nigerii kobiety mają zwykle niewielkie pola uprawne, na których rosną kukurydza, proso, sorgo, orzeszki ziemne, bananowce, bataty, owoce cytrusowe czy maniok. Część zbiorów wykorzystywana jest na własny użytek, reszta trafia na lokalne targowiska, gdzie handlem zajmują się same właścicielki pól. Pomagają im dzieci, zwłaszcza córki, które sprzedają gotowe dania z produktów rolnych gotowany jam i kukurydzę, smażoną fasolę czy pączki z prosa. Ponadto kobiety handlują mięsem, rybami, drobiem i jajkami z własnych, przydomowych hodowli. W miasteczkach i dużych miastach, takich jak wielomilionowe Lagos, Abudża (stolica kraju) czy Kano, kobiety często pracują w sektorze usług, bankach, administracji i fabrykach oraz 20 21

12 Targowisko w Kano, na którym można kupić buty, odzież i przedmioty codziennego użytku. Sprzedaż towarów jest źródłem utrzymania dla większości kobiet. Kano, wrzesień 2009, fot. P. Kozieł Misja PAH w Sudanie Południowym w sklepach spożywczych czy odzieżowych. Trudnią się też krawiectwem, tkactwem, przetwórstwem tekstylnym albo wyrobem ceramicznych garnków. Na targach sprzedają piękne, wielobarwne materiały, z których szyje się później damskie i męskie tuniki, czapki, spodnie, sukienki i chusty. Młode kobiety pracują też jako fryzjerki lub stylistki w salonach piękności. Można tam poprosić nie tylko o nową fryzurę, ale również o ozdobny tatuaż z henny, na przykład na dłoniach, ramionach i stopach. Ten szczególny rodzaj makijażu jest popularny wśród muzułmanek z północnej Nigerii i najczęściej zarezerwowany na ważne uroczystości, takie jak ślub czy święto nadania imienia dziecku. Co ciekawe, również na północy Nigerii większość młodych kobiet od momentu zamążpójścia podlega praktyce odosobnienia lub domowego zamknięcia, które w języku hausa nazywa się kulle. Oznacza to, że kobiety mają obowiązek pozostawania w domu, a jeśli chcą wyjść do miasta na przykład na zakupy, do szkoły lub na uniwersytet powinny poprosić o zgodę męża. Stopień zamknięcia zależy od miejsca zamieszkania (na wsiach zdarza się to rzadziej), wykształcenia i rodzinnych zwyczajów. Kobiety, które pozostają w odosobnieniu, nie zatrudniają się na etacie, ale mogą przez kilka godzin dziennie pracować na targu, gdzie sprzedają orzeszki ziemne, warzywa i przyprawy. Mogą też wykonywać drobne prace w domu, na przykład przygotowywać potrawy, które następnie sprzedają niezamężne krewne. Zarobione pieniądze kobiety przeznaczają na własne wydatki. Kupują biżuterię, kosmetyki, prezenty dla bliskich, mogą też oszczędzać na wyprawki dla dzieci do szkoły albo dla córek z okazji ślubu. Mimo że kobiety formalnie nie pracują, to w praktyce są odpowiedzialne za wszystko, co jest związane z prowadzeniem domu: gotowanie, sprzątanie, wychowanie i opiekę nad dziećmi, hodowlę zwierząt, zaopatrzenie w wodę. Niestety, mimo wielkiego wysiłku kobiet wkładanego w utrzymanie gospodarstwa domowego takich codziennych zajęć nie traktuje się jak pracę i nie ujmuje ich w statystykach zatrudnienia i rozwoju gospodarczego. Kobiety w Nigerii bardzo często nie mogą też na równi z mężczyznami uczestniczyć w życiu społecznym, gospodarczym i politycznym. Ich pozycja społeczna wynika z uwarunkowań kulturowych i religijnych oraz z nigeryjskiej tradycji i historii. Zdarza się, że kobiety otrzymują niższe płace od mężczyzn zajmujących podobne stanowiska. Muszą też walczyć ze stereotypami głoszącymi, że są stworzone jedynie do zajęć domowych. Aby zyskać większą siłę w społeczeństwie, kobiety same się organizują, zwracają uwagę na łamanie praw pracowniczych, walczą o dostęp do wyższych stanowisk w administracji i o docenienie znaczenia zajęć domowych dla rozwoju gospodarki państwa. Warto śledzić ich działania, nie tylko z okazji Święta Pracy! Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat pracy kobiet w krajach globalnego Południa, zajrzyj do publikacji PAH: Kobiety, gender i globalny rozwój. Wybór tekstów. Patrycja Kozieł Rozmowa z koordynatorką misji Małgorztą Markert Marta Grundland:Pierwsze pytanie, chyba najważniejsze jak wygląda teraz sytuacja w Sudanie Południowym? Czy nadal trwa konflikt? Małgorzata Markert: Sytuacja cały czas jest niestabilna. Mimo iż najcięższe działania zbrojne już się zakończyły, w niektórych rejonach kraju nadal trwają walki i nie ma zgody między rebeliantami a siłami rządowymi. Nie do końca udają się rozmowy pokojowe, które odbywają się w Addis Abebie. Ciężko powiedzieć, co będzie dalej. MG: Czy PAH wrócił już do pracy? Jak teraz wygląda działalność misji? MM: PAH pracuje od 30 grudnia, odkąd wróciła do Sudanu Południowego pierwsza osoba koordynator zespołu nagłego reagowania. Później dołączyli członkowie zespołu Emergency Responce Team. W naszej bazie w Dżubie jest już szef misji, koordynatorzy, logistyk, administrator, można zatem powiedzieć, że misja funkcjonuje, w takim kształcie, w jakim to możliwe. Nasza baza, która znajdowała się w mieście Kobiety i dzieci w obozie dla uchodźców, Bor, styczeń 2014, fot. Dominika Arseniuk 22 23

13 Bor, została zniszczona, a rzeczy skradziono. Najpierw trzeba więc naprawić bazę, dokupić sprzęt. Sytuacja musi się jednak na tyle uspokoić, żeby powrót do Bor był bezpieczny. Podczas konfliktu zniszczeniu uległy wszystkie instytucje. Nie ma teraz administracji państwowej, nie ma banku, nie ma rynku, więc nie ma gdzie zrobić zakupów, załatwić formalności, pobrać pieniędzy. Dlatego nie możemy powrócić na tym terenie do działań prowadzonych przed konfliktem. Na razie nasi pracownicy stacjonują w Dżubie, gdzie jest nasze główne biuro. MG:Czy to znaczy, że PAH zamiast budować studnie będzie teraz zajmował się pomocą uchodźcom wewnętrznym i ludziom, którzy ucierpieli przez konflikt zbrojny? Obóz dla uchodźców, Bor, styczeń 2014, fot. Dominika Arseniuk Dystrybucja środków czystości i pozażywnościowych środków pierwszej potrzeby (tzw. NFI kits), Bor, styczeń 2014, fot. Dominika Arseniuk MM: To mit, że PAH w Sudanie Południowym zajmuje się głównie budową studni! Budowa studni jest ułamkiem naszej działalności. W zeszłym roku największe środki, zarówno osobowe jak i finansowe, przeznaczyliśmy na zwalczanie skutków kryzysu humanitarnego, czyli pomoc natychmiastową. Teraz PAH tak naprawdę kontynuuje te działania. Mamy przeszkolony i kompetentny zespół, który może odpowiadać właśnie na takie potrzeby. Na chwilę obecną pomagamy osobom wewnętrznie przesiedlonym, czyli takim, które z powodu konfliktu opuściły swoje domy, ale nie opuściły Sudanu Płd. Te osoby mieszkają głównie w bazach Organizacji Narodów Zjednoczonych. W bazach tych, przystosowanych do udzielania pomocy 2-3 tys. cywilów przez 72 godz., od miesiąca mieszka 15 tys. osób. Naszym priorytetem jest zapewnienie im godnych warunków życia. MG:Na czym dokładnie polega pomoc Sudańczykom, którzy zmuszeni zostali do opuszczenia swoich domów i mieszkają teraz w bazach ONZ? MM: Zajmujemy się przede wszystkim zapewnieniem dostępu do wody pitnej, poprawą sytuacji sanitarnej i promocją higieny, czyli skupiamy się na działaniach tzw. klastera WASH (water, sanitation and hygiene). Najpierw sprawdzamy, co danej populacji jest pod tym względem potrzebne. Nie angażujemy się w leczenie, żywienie od tego są inne organizacje. Potem kupujemy takie rzeczy, jak mydło, wiadra, moskitiery, środki oczyszczające wodę (które można wsypywać do brudnej wody). Te rzeczy później dystrybuujemy. Budujemy latryny oraz zajmujemy się dystrybucją wody i stworzeniem systemu, który tę wodę by dostarczał tymczasowego, chociaż trudno przewidzieć, jak długo jeszcze ludzie pozostaną w obozach. Zajmujemy się również śmieciami. Zachęcamy społeczność do sprzątania obozu, do gromadzenia śmieci tylko w określonych miejscach, ograniczania ich ilości. Jak zawsze promujemy też higienę, czyli uczymy, że trzeba myć ręce, trzeba myć siebie, trzeba chronić jedzenie przed muchami. MG:Teraz w Sudanie Płd. trwa konflikt, a czym w czasach pokoju zajmuje się młodzież w Sudanie, ta w wieku około lat? Chodzi do szkoły, pracuje, chodzi po wodę? MM: To zależy od tego, gdzie kto mieszka. Życie w mieście jest diametralnie różne od życia na wsi. Na wsi często nie ma szkoły. Oficjalna wersja oczywiście jest taka, że dzieciaki się uczą, ale większość również pracuje. Chłopcy robią na przykład to, co robi większość sudańskich mężczyzn, czyli zajmują się wypasem bydła. MG:Jaką przyszłość ma przed sobą sudańska młodzież? MM: Ostatni miesiąc pokazał, że być młodym Sudańczykiem jest bardzo trudno. Niestety po raz kolejny okazało się, że to co próbujemy przekazać poprzez pomoc rozwojową, czyli między innymi to, że edukacja prowadzi do lepszej przyszłości i wyjścia z biedy, zweryfikowała rzeczywistość. Jak zawsze w tego typu konfliktach najbardziej cierpią bezbronni, czyli właśnie dzieci, młodzież i kobiety. Wiele osób straciło życie, wiele uciekło poza granice kraju. Nie wiem, ile z nich wróci ani kiedy zdecydują się na powrót. Poprzednie pokolenie Sudańczyków tak naprawdę wychowało się w obozach uchodźców, na przykład w Kenii, gdzie zdobywało edukację i pierwszą pracę. Do dziś wielu Sudańczyków mieszka w obozach dla uchodźców w Kenii. Niestety, historia się powtarza. Ludzie młodzi i zdrowi czyli ci, którzy mogli, z kraju uciekli. Uciekło 80 tys. osób i tak naprawdę nie ma dla nich w tej chwili perspektyw, bo na razie ciągle jeszcze tli się konflikt. Nie wiadomo, jak się rozegra. Jeżeli wybuchnie ze wzmożoną siłą, to nie chciałabym tam być sudańskim chłopcem ani sudańską dziewczynką. Najbezpieczniej dla nich jest w tej chwili zostać w obozie dla uchodźców. Jednak jeżeli sytuacja się uspokoi, to w Sudanie Płd. nadal będzie bardzo dużo do zrobienia. MG: Jak tą przyszłość może zmienić PAH? MM: Po pierwsze trzeba inwestować w infrastrukturę wodną, budować szkoły. Upewnić się, że dzieci i ich rodziny mają dostęp do wody, więc nie muszą kilometrami po nią chodzić. Projekty edukacyjne wspierane przez nas napełniały mnie optymizmem. Ludzie w Sudanie garną się do wiedzy! Dzieci bardzo lubią chodzić do szkoły, dla nich jest to super rozrywka, to jest ten czas, kiedy nie muszą pracować. Na pewno edukacja jest dużą szansą dla dzieci i dla młodzieży. Są w Sudanie uniwersytety, więc można iść na studia i zdobyć zawód. Większość młodych ludzi bardzo szybko bierze ślub. Kobiety w wieku lat siedemnastu mają już narzeczonych i szybko stają się matkami, a mężczyźni szybko stają się ojcami. MG: Co mógłby zrobić uczeń polskiego gimnazjum albo liceum, żeby wesprzeć Sudańczyków? MM: Można się przyłączyć do klubu PAH SOS, zostać wolontariuszem. Jeżeli ktoś myśli poważnie o współpracy z organizacjami takimi jak PAH, musi nauczyć się angielskiego wtedy można w przyszłości podjąć współpracę z organizacją, która zajmuje się pomocą rozwojową dla krajów globalnego Południa. Potrzeba wielu inżynierów, specjalistów od spraw rolnictwa spektrum potrzeb jest szerokie

14 Moja szkoła w Jatwarze Młoda dziewczyna z Jatwary w chwili przerwy podczas zajęć domowych. Zdjęcie, wykonane przez Seemę, uczennicę 10 klasy Career Academy Shikshan Sansthan z Jatwary podczas warsztatów fotograficznych. Grudzień 2013 r. Warsztaty fotograficzne prowadzone przez Olgę Mielnikiewicz z uczennicami Career Academy Shikshan Sansthan w Jatwarze. Grudzień 2013 r. W malutkiej wsi w Radżastanie w Indiach, gdzie trafiłam zupełnie przypadkiem chociaż nie wierzę w przypadki kilka dziewcząt z 10 i 12 klasy szkoły Career Academy Shikshan Sansthan zainteresowało się aparatem fotograficznym, który nosiłam przy sobie. Żadna z nich wcześniej nie widziała lustrzanki, większość nie miała też nigdy w życiu okazji do robienia własnych zdjęć. Zaproponowałam, że mogę przekazać im to, co sama wiem a raczej czuję. Nie jestem profesjonalną fotografką, ale zdjęcia pstrykam, odkąd dostałam zenita z okazji pierwszej komunii. Mama, której towarzyszyłam całe noce w ciemni domowej, zaszczepiła we mnie pasję fotografowania. Razem kręciłyśmy koreksem, podnosiłam szczypcami papier fotograficzny zanurzony w wywoływaczu, obserwując, jak pojawia się na nim czarno-biały obrazek. Mężczyźni z wioski Jatwara grzejący się przy ognisku o poranku. Zdjęcie, wykonane przez Sapnę, uczennicę 10 klasy Career Academy Shikshan Sansthan z Jatwary podczas warsztatów fotograficznych. Grudzień 2013 r. Własny warsztat był jednak sporym wyzwaniem. Miałam tylko jeden aparat, a kursantek było dziesięć. Nigdy wcześniej nie prowadziłam też takich zajęć. Wyobraziłam więc sobie, jak ja chciałabym być uczona (o) fotografii, ale nie byłam, podczas licznych kursów, które miałam okazję przejść w swoim życiu. Moja metoda była dość prosta: zaszczepić dziewczynom bakcyla, ale nie zabić świeżości ich spojrzenia na świat i kreatywności, którą miałam zamiar z nich wydobyć. Zamiast godzin teorii na temat budowy sprzętu i złotych reguł kompozycji zaproponowałam eksperymentowanie z aparatem. Postawiłam się bardziej w roli moderatorki procesu twórczego niż wszechwiedzącej pani profesor. Chciałam też, abyśmy pracowały nad konkretnym tematem, który same wybiorą, tak aby warsztat skończył się fotoreportażem, wystawą najlepszych zdjęć, z których będą dumne. Pierwsze spotkania poświęciłyśmy rozmowom o fotografii. Szczęśliwym trafem miałam kilka indyjskich kolorowych magazynów kupionych podczas podróży oraz przewodnik Lonely Planet. Był w nich spory wybór różnych zdjęć, mogłyśmy więc w grupach zastanawiać się, które fotografie nam się podobają. To ćwiczenie skłoniło uczennice także do wyrażania własnego zdania i argumentowania. Niestety, w indyjskiej szkole, jak zdążyłam się przekonać, prowadząc lekcje w Jatwarze, jest o to dość trudno. Podczas kolejnych dwóch tygodni stosowałam zasadę: maksimum praktyki, minimum teorii i wszystko na przykładach. Na szczęście w Jatwarze miałam Internet i laptopa, więc mogłam wyszukać potrzebne mi fotografie w sieci. Dzięki wskazówkom z Internetu zbudowałam także samodzielnie z pudełka po pendżabskich słodyczach schematyczną kamerę i pokazałam, jak fala światła wędruje przez czeluście aparatu i staje się zdjęciem widocznym na LCD oraz co się dzieje w momencie, kiedy naciskam spust migawki. Na każdych zajęciach omawiałyśmy, a właściwie one omawiały wzajemnie, swoje fotografie. Ja tylko z uporem maniaka zadawałam zawsze to samo pytanie: co chciałaś przez to zdjęcie przekazać? Wiem, że dziś cyfrówką można robić tysiące zdjęć i potem wybrać najlepsze, ale ja ciągle tkwię w analogowej rzeczywistości, a w uszach dźwięczy mi zasłyszany gdzieś cytat: Fotografuj tak, jakbyś miała jedną jedyną szansę naciśnięcia migawki. Kiedy dziewczyny czuły się w miarę oswojone z lustrzanką, rozpoczęłyśmy zajęcia terenowe, czyli realizację fotoreportażu Moja wieś. Tylko jak to zrobić, mając do dyspozycji jeden aparat? Z pomocą przyszedł Tim, wolontariusz z Niemiec, który od czasu do czasu pożyczał nam swojego canona. Początkowo dziewczyny bały się zabierać aparaty do domu. Obawiały się, że ktoś z męskich lub starszych członków rodziny będzie chciał im odebrać sprzęt. Brzemieniem była też myśl o tysiącach euro, które miały nosić na ramieniu. Wybrane przez dziewczyny zdjęcia, przygotowane do wystawy w szkole. For. Prasant Sharma. Grudzień 2013 r. Moje uczennice pochodziły z dwóch wiosek położonych po przeciwnych stronach szkoły z Jatwary i Nangal Meena dzieliły się więc aparatami według klucza: jeden na wioskę. Każdego dnia inna korzystała ze sprzętu. W sumie każda miała szansę dwukrotnie fotografować swoje najbliższe otoczenie. Dwukrotnie również ja towarzyszyłam ich podczas pracy we wsi, na bieżąco omawiając zdjęcia i podejście dziewcząt do fotografowanych obiektów. Podczas wędrówek po Jatwarze rejestrowałam warsztaty kamerą i dzięki temu oprócz wystawy powstał dodatkowo krótki film, dostępny tutaj https://vimeo.com/ Zdjęcia, które weszły w skład wystawy, zostały wybrane przez uczestniczki kursu z moją niewielką pomocą i sugestiami. Jestem pewna, że to, iż większość wyborów i decyzji pozostawiłam dziewczynom, miało duży wpływ na ich poczucie własnej wartości, sprawczości. Widziałam, jak rozwija się w nich coraz większa pewność siebie. Patrząc na ich pierwsze zdjęcia małej bawolicy Padmini i na ostatnie, które weszły w skład wystawy, mogę śmiało powiedzieć, że zwiększyły się także ich umiejętności fotografowania. Nie mówiąc już o wzroście motywacji i zapału, kiedy ich prace zostały kupione przez irlandzkich turystów odwiedzających Jatwarę. https://vimeo.com/everywherethesame Olga Mielnikiewicz 26 27

15 Potrzebujesz pomocy w zorganizowaniu kampanii w swojej szkole? Oto co możesz zrobić, aby otrzymać pomoc w ramach kampanii edukacyjnych PAH 1. Wybierz kampanię, która jest Ci najbliższa Studnia dla Południa lub Świat bez głodu. 2. Powiedz swojej nauczycielce lub nauczycielowi o kampanii i poproś, żeby zapoznał(a) się ze wskazówkami na stronie internetowej PAH: 3. Zbierzcie grupę znajomych ze szkoły, którzy pomogą w organizacji kampanii. Będziecie mieć do dyspozycji plakaty, które posłużą wam do nagłośnienia kampanii wśród swoich koleżanek i kolegów oraz nauczycieli. Nie czekaj! Dołącz do nas teraz! Woda pitna dla wszystkich ludzi, czy też żywność dla każdego na świecie? niezależnie od tego, który cel sobie stawiacie, nie zwlekajcie. Dołączcie do kampanii edukacyjnych PAH. Co jeszcze możesz zrobić? 1. Dołącz do nas na facebooku: 2. Czytaj naszego bloga: blog humanitarny na 3. Śledź naszą stronę 4. Powiedz o magazynie Pomagamy swoim znajomym, kolegom, koleżankom, rodzicom i zachęć ich do czytania i prenumeraty pisma.

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ NA ROWERY Dziewczyny na rowery! SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Czas trwania zajęć: 90 minut CELE LEKCJI Po zajęciach uczniowie będą potrafili:

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY TURNIEJ PIŁKI NOŻNEJ

MIĘDZYKULTUROWY TURNIEJ PIŁKI NOŻNEJ MIĘDZYKULTUROWY TURNIEJ PIŁKI NOŻNEJ BYĆ JAK BYĆ JAK DIDIER DROGDA Gdy siedem lat temu piłkarze Wybrzeża Kości Słoniowej pierwszy raz awansowali na mistrzostwa świata, kraj pogrążony był w wojnie domowej.

Bardziej szczegółowo

Tak wygląda biuro Oriflame Polska od środka

Tak wygląda biuro Oriflame Polska od środka Tak wygląda biuro Oriflame Polska od środka Gdyby, to była mafia już bym nie żyła... Oto jak z koleżankami otrzymujemy kosmetyki, bawimy się wyśmienicie i jeszcze przy tym zarabiamy (oraz jak możesz do

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

Nowoczesna szkoła, nowoczesny świat uczy, jak dbać o środowisko, w którym żyjemy

Nowoczesna szkoła, nowoczesny świat uczy, jak dbać o środowisko, w którym żyjemy Nowoczesna szkoła, nowoczesny świat uczy, jak dbać o środowisko, w którym żyjemy Jak nauczyć dzieci tego, by dbały o przyrodę, by myślały odpowiedzialnie i globalnie o przyszłości świata, jak chronić dalsze

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA. Śp. Nelson Mandela powiedział kiedyś: Edukacja jest najpotężniejszą bronią, której możesz użyć, aby zmienić świat.

FUNDACJA. Śp. Nelson Mandela powiedział kiedyś: Edukacja jest najpotężniejszą bronią, której możesz użyć, aby zmienić świat. FUNDACJA Afryka i Syberia nie jest są już zacofaną abstrakcją bez kontaktu ze światem są tam siedziby wielu firm, aglomeracje miejskie, inwestycje, centra handlowe, cenne złoża, studiująca młodzież i wykształceni

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

PROJEKT II: DZIENNIKARSTWO OBYWATELSKIE

PROJEKT II: DZIENNIKARSTWO OBYWATELSKIE PROJEKT II: DZIENNIKARSTWO OBYWATELSKIE Dziennikarstwo obywatelskie to zbieranie, przetwarzanie, opracowywanie informacji przez dziennikarzy-amatorów, którzy chcą przyczyniać się do rozpowszechniania niezależnych,

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

Zmieniaj świat słowami karta pracy grupa 1/A

Zmieniaj świat słowami karta pracy grupa 1/A Zmieniaj świat słowami karta pracy grupa 1/A Przekonaj kolegę do wspólnego wyjścia do kina w czwartek wieczorem. Kolega lubi filmy akcji, a namawiasz go na wspólne obejrzenie kolejnej części jego ulubionego

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

Studnia dla Południa czyli szkoły na rzecz dostępu do wody na świecie. Konferencja Eko, czyli jak? Bydgoszcz, 14 listopada 2014 r.

Studnia dla Południa czyli szkoły na rzecz dostępu do wody na świecie. Konferencja Eko, czyli jak? Bydgoszcz, 14 listopada 2014 r. Studnia dla Południa czyli szkoły na rzecz dostępu do wody na świecie Konferencja Eko, czyli jak? Bydgoszcz, 14 listopada 2014 r. O NAS Fot. YPDR Jesteśmy organizacją pozarządową, działającą od 1992 roku.

Bardziej szczegółowo

RELACJE Z PIENIĘDZMI

RELACJE Z PIENIĘDZMI RELACJE Z PIENIĘDZMI Zapewne sprawdziłaś już w quizie, kim jesteś w relacji z pieniędzmi. Chomikiem? Strusiem? Motylem? Czy Mikołajem? Każda z tych osobowości ma swoje słabe i mocne strony: CHOMIK ma przymus

Bardziej szczegółowo

oryginalny tekst i zdjęcia www.fao.org/food/photo_report

oryginalny tekst i zdjęcia www.fao.org/food/photo_report CHŁOPIEC MIESZKAJĄCY NA WZGÓRZACH MADAGASKARU OPISUJE SWOJE CODZIENNE OBOWIĄZKI, TROSKI I MARZENIA, ORAZ JAK TO SIĘ STAŁO, śe SZKOLNY OGRÓDEK TeleFood SPRAWIŁ, śe DZIECI CZĘŚCIEJ CHODZĄ DO SZKOŁY, LEPIEJ

Bardziej szczegółowo

Czy warto przygotować kampanię wyborczą w mediach społecznościowych i jak to zrobić?

Czy warto przygotować kampanię wyborczą w mediach społecznościowych i jak to zrobić? Czy warto przygotować kampanię wyborczą w mediach społecznościowych i jak to zrobić? Warsztat, Kongres Kobiet 9.05.2014 Czy social media są potrzebne w kampanii? Z internetu korzysta 61,4% Polaków (18,51

Bardziej szczegółowo

TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta)

TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta) TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta) Materiał prezentuje sposób tworzenia form trybu rozkazującego dla każdej koniugacji (I. m, -sz, II. ę, -isz / -ysz, III. ę, -esz) oraz część do ćwiczeń praktycznych.

Bardziej szczegółowo

TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA

TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA Drogi uczniu! Instrukcja dla użytkownika testu Najpierw przeczytaj uważnie tekst. Następnie rozwiązuj

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA

KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA GRUPA ŚREDNIA KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA Cel ogólny: tworzenie form 2 osoby l.poj. trybu rozkazującego. Cele operacyjne: uczeń będzie znał legendę o Złotej kaczce w wersji współczesnej,

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNE ŻYCIE CHRZEŚCIJAN

WSPÓLNE ŻYCIE CHRZEŚCIJAN WSPÓLNE ŻYCIE CHRZEŚCIJAN Teksty biblijne: Dz. Ap. 4, 32 37, Ew. Mat. 6, 19 21 Tekst pamięciowy: Ks. Przyp. 14, 21; Ew. Mat. 6, 21 ( ) Szczęśliwy ten, kto lituje się nad ubogimi Albowiem, gdzie jest skarb

Bardziej szczegółowo

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które 1. Gdyby miał P. urządzać mieszkanie, to czy byłoby dla P. wzorem [ANKIETER odczytuje wszystkie opcje, respondent przy każdej z nich odpowiada tak/nie, rotacja] 1.1 To, jak wyglądają mieszkania w serialach,

Bardziej szczegółowo

Skrajne ubóstwo. 2717 rodzin włączonych do projektu. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą. żyje w skrajnym ubóstwie. bądź niepełnosprawnością.

Skrajne ubóstwo. 2717 rodzin włączonych do projektu. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą. żyje w skrajnym ubóstwie. bądź niepełnosprawnością. Skrajne ubóstwo 2717 rodzin włączonych do projektu żyje w skrajnym ubóstwie. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą bądź niepełnosprawnością. tyle, co na papierosy 66% rodzin włączonych do Paczki w 2013

Bardziej szczegółowo

Oto sylwetki kandydatów, którzy spełnili w/w warunki oraz to, co chcieli nam powiedzieć o sobie i swoich planach

Oto sylwetki kandydatów, którzy spełnili w/w warunki oraz to, co chcieli nam powiedzieć o sobie i swoich planach WYBORY PRZEWODNICZĄCEGO I OPIEKUNA SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO Rozpoczął się nowy rok szkolny. Po wspaniałych wakacjach, wypoczęci powróciliśmy do szkoły aby rzucić się w wir pracy. Już we wrześniu czeka nas

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie czym są kraje Globalnego Południa i Globalnej Północy.

Wyjaśnienie czym są kraje Globalnego Południa i Globalnej Północy. Niewieścin zajęcia w I kw. 2014 14.02.2014 3 z instruktorem Tematyka: Milenijne Cele Rozwoju Liczba dzieci na zajęciach:010 Wprowadzenie pojęcia edukacja globalna. Na co kładzie się największy nacisk podczas

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY Często będę Ci mówić, że to ważna lekcja, ale ta jest naprawdę ważna! Bez niej i kolejnych trzech, czyli całego pierwszego tygodnia nie dasz rady zacząć drugiego. Jeżeli czytałaś wczorajszą lekcję o 4

Bardziej szczegółowo

Witaj, Odważ się i podejmij wyzwanie- zbuduj wizję kariery, która będzie odzwierciedleniem Twoim unikalnych umiejętności, talentów i pragnień.

Witaj, Odważ się i podejmij wyzwanie- zbuduj wizję kariery, która będzie odzwierciedleniem Twoim unikalnych umiejętności, talentów i pragnień. Witaj, Nazywam się Magdalena Kluszczyk. Jestem self-leadership coachem i coachem kariery. Wspieram ludzi w budowaniu i odkrywaniu sukcesu na własnych warunkach. Stwórz wizję kariery to pierwszy krok na

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

Miasto Organizator Co się dzieje? Gdzie? Kiedy?

Miasto Organizator Co się dzieje? Gdzie? Kiedy? Wrocław Salezjański Wolontariat Misyjny Młodzi Światu Rozmowa z ekspertami na temat relacji handlowych między krajami Globalnego Południa i Północy. Handel a kryzys żywnościowy, rolnictwo w Afryce i Ameryce

Bardziej szczegółowo

Podczas długiej nocy Małpa śni jak. Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy.

Podczas długiej nocy Małpa śni jak. Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy. Podczas długiej nocy Małpa śni jak Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy. Miłość pomaga sięgnąć gwiazd... Porozmawiajmy o miłości uniwersalnej, nazywanej inaczej altruizmem.

Bardziej szczegółowo

Projekt NA WŁASNE KONTO

Projekt NA WŁASNE KONTO Projekt NA WŁASNE KONTO Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej jest organizacją pozarządową, działającą na rzecz rozwoju polskiej wsi. Od 25 lat pomaga zmieniać jej wizerunek oraz aktywnie wspiera

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu

5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu 5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu Jak zarządzać zmianą w życiu osobistym i w pracy www.dorotasoida.pl 5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu Jak zarządzać zmianą w życiu osobistym

Bardziej szczegółowo

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot Opowieści nocy reż. Michel Ocelot 1. Scenariusz lekcji. (str. 2) Temat: Jak powstaje film? 2. Karta pracy. (str. 5) MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DLA NAUCZYCIELI SPIS TREŚCI SCENARIUSZ LEKCJI Opracowała: Paulina

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Fakt #1: Dużo nas łączy

Fakt #1: Dużo nas łączy Trendy 2013: Co gotują i jedzą rodziny na całym świecie Portal Allrecipes przeprowadził ankietę wśród tysięcy miłośników gotowania na całym świecie, aby poznać globalne trendy dotyczące jedzenia i wykorzystania

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Konkurs Wiosenne filmowanie z SKO. Jak przygotować pracę konkursową?

Konkurs Wiosenne filmowanie z SKO. Jak przygotować pracę konkursową? Konkurs Wiosenne filmowanie z SKO Jak przygotować pracę konkursową? Najważniejsze informacje na temat Konkursu 1/2 Główne Główne założenia: założenia: Szkoły uczestniczące w Konkursie przygotowują film

Bardziej szczegółowo

REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1. (wersja dla studentów)

REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1. (wersja dla studentów) REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1 (wersja dla studentów) Reklama jest obecna wszędzie w mediach, na ulicy, w miejscach, w których uczymy się, pracujemy i odpoczywamy. Czasem pomaga nam w codziennych

Bardziej szczegółowo

Tak prezentują się laurki i duży obrazek z życzeniami. Juz jesteśmy bardzo blisko.

Tak prezentują się laurki i duży obrazek z życzeniami. Juz jesteśmy bardzo blisko. Przygotowujemy laurki dla dzielnych strażaków. Starałyśmy się, by prace były ładne. Tak prezentują się laurki i duży obrazek z życzeniami. Juz jesteśmy bardzo blisko. 182 Jeszcze kilka kroków i będziemy

Bardziej szczegółowo

Instrukcja dla nauczyciela: Przedmiot: Wiedza o społeczeństwie Realizowany zapis podstawy programowej: Cele ćwiczenia: S 52

Instrukcja dla nauczyciela: Przedmiot: Wiedza o społeczeństwie Realizowany zapis podstawy programowej: Cele ćwiczenia: S 52 ĆWICZENIE 8 WIEDZA o SPOŁeczeństwie kodeks pomocy humanitarnej S 52 część opisowa Ćwiczenie pozwala uczniom i uczennicom na wejście w rolę pracownika organizacji udzielającej pomocy humanitarnej. Dzięki

Bardziej szczegółowo

- akcyjny akcja 1% dystrybucja, roznoszenie ulotek o naszej organizacji na Ursynowie (styczeń kwiecień) kontakt: paulina.kasperska@fho.org.

- akcyjny akcja 1% dystrybucja, roznoszenie ulotek o naszej organizacji na Ursynowie (styczeń kwiecień) kontakt: paulina.kasperska@fho.org. Proponowany wolontariat: Hospicjum onkologiczne - na oddziale w bezpośrednim kontakcie z Pacjentem - akcyjny (spotkania z grupą Pacjentów) - koncerty, spotkania z poezją, - przedstawienia (oraz inne pomysły)

Bardziej szczegółowo

2-4 grudnia 2011 nasza pierwsza akcja- Świąteczna Zbiórka Żywności organizowana przez Fundację Bank Żywności SOS w Warszawie odbyła się w 30

2-4 grudnia 2011 nasza pierwsza akcja- Świąteczna Zbiórka Żywności organizowana przez Fundację Bank Żywności SOS w Warszawie odbyła się w 30 2-4 grudnia 2011 nasza pierwsza akcja- Świąteczna Zbiórka Żywności organizowana przez Fundację Bank Żywności SOS w Warszawie odbyła się w 30 warszawskich sklepach oraz kilkunastu miastach na Mazowszu.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE

SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE CELE: 1. Uczenie dzieci odpowiedzialności za własne zdrowie. 2. Uświadomienie dzieciom roli właściwego stylu życia w trosce o zdrowie i dobre samopoczucie.

Bardziej szczegółowo

Fabryka czekolady konkurs. Etap I

Fabryka czekolady konkurs. Etap I Fabryka czekolady konkurs. Etap I Wprowadzenie do konkursu Duże przedsiębiorstwo produkujące różne rodzaje czekolad i czekoladek zdecydowało się otworzyć fabrykę w Twoim mieście. Niestety właściciele fabryki

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA

KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA GRUPA zaawansowana Cel ogólny: ocena decyzji podjętej przez bohatera legendy. Cele operacyjne: uczeń będzie znał legendę o Złotej kaczce w wersji współczesnej,

Bardziej szczegółowo

INSCENIZACJA OPARTA NA PODSTAWIE BAJKI CZERWONY KAPTUREK

INSCENIZACJA OPARTA NA PODSTAWIE BAJKI CZERWONY KAPTUREK Pobrano ze strony http://www.przedszkole15.com.pl/ INSCENIZACJA OPARTA NA PODSTAWIE BAJKI CZERWONY KAPTUREK Jest to bajka, która pomoże dzieciom zrozumieć, jak należy dbać o przyrodę i zachować się w lesie.

Bardziej szczegółowo

Jak się komuś pomoże, to zyskuje się poczucie, że życie ma sens, że służy czemuś pożytecznemu. Siba Shakib

Jak się komuś pomoże, to zyskuje się poczucie, że życie ma sens, że służy czemuś pożytecznemu. Siba Shakib Jak się komuś pomoże, to zyskuje się poczucie, że życie ma sens, że służy czemuś pożytecznemu. Siba Shakib www.zs.korczak.prudnik.pl 12 1 Komisja Europejska ogłosiła 2011 rok Europejskim Rokiem Wolontariatu

Bardziej szczegółowo

STUDIO. castudio.pl. usiądźcie wygodnie i zobaczcie, jak może wyglądać Wasz film

STUDIO. castudio.pl. usiądźcie wygodnie i zobaczcie, jak może wyglądać Wasz film studio.pl usiądźcie wygodnie i zobaczcie, jak może wyglądać Wasz film piękne filmy zrobione przez twórców, którzy z pasją i wielkim zaangażowaniem realizują profesjonalne filmy na wysokim poziomie artystycznym

Bardziej szczegółowo

Polskie kino w opinii Internautów. wyniki badań bezpośrednich

Polskie kino w opinii Internautów. wyniki badań bezpośrednich Polskie kino w opinii Internautów wyniki badań bezpośrednich Zakres i częstotliwość oglądania polskich filmów Badani są bardzo aktywnymi uczestnikami życia kulturalnego. Niemal 60% badanych było w ciągu

Bardziej szczegółowo

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych Kim jesteśmy? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy to ogólnopolski, nieodpłatny program edukacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

PIGMEJE. b. Czy istnieje słownik angielsko pigmejski? Nie, ponieważ język pigmejów nie ma formy pisanej

PIGMEJE. b. Czy istnieje słownik angielsko pigmejski? Nie, ponieważ język pigmejów nie ma formy pisanej PIGMEJE 1. Na dzisiejszym spotkaniu nie będziemy mówić o jednym państwie, ale o ludzie, który zamieszkuje środkową część Afryki. Są to Pigmeje. Pierwsze zadanie będzie dość trudne. Na mapie zaznaczono

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

MAŁY PABLO I DWIE ŚWINKI

MAŁY PABLO I DWIE ŚWINKI ROBERT MAICHER MAŁY PABLO I DWIE ŚWINKI Poleca: SuperKid.pl Zapewnij dzieciom dobry start! Copyright by Robert Maicher Data: 03.02.2008 Tytuł: Mały Pablo i dwie świnki Autor: Robert Maicher Wydanie I Seria:

Bardziej szczegółowo

TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ!

TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ! TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ! Witaj! W tym krótkim PDFie chcę Ci wytłumaczyć dlaczego według mnie jeżeli chcesz wyglądać świetnie i utrzymać świetną sylwetkę powinieneś

Bardziej szczegółowo

20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach. Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny

20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach. Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny 20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny Kiedy się uczymy, emocje są niezwykle ważne. Gdybyśmy uczyli się tylko biorąc suche fakty, które

Bardziej szczegółowo

Profesjonalne produkcje filmowe

Profesjonalne produkcje filmowe Krótko o nas Profesjonalne produkcje filmowe artmovie to zespół młodych i ambitnych ludzi zajmujących się głównie filmem i fotografią ślubną. W ich tworzeniu stawiamy na rozwój i niestandardowe uwiecznienie

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Wywiad. Szkoły w Afryce. Materiał opracowany na potrzeby projektu PAH :,,Szkoła Humanitarna, realizowanego przez klasę dyplomatyczno - konsularną

Wywiad. Szkoły w Afryce. Materiał opracowany na potrzeby projektu PAH :,,Szkoła Humanitarna, realizowanego przez klasę dyplomatyczno - konsularną Wywiad Szkoły w Afryce Materiał opracowany na potrzeby projektu PAH :,,Szkoła Humanitarna, realizowanego przez klasę dyplomatyczno - konsularną Klaudia Sochacka 2012/13 Szkoły w Afryce Para zamożnych Francuzów

Bardziej szczegółowo

Produkty FM Group. Perfumy. Chemia gospodarcza. Telefonia komórkowa. Kosmetyka kolorowa

Produkty FM Group. Perfumy. Chemia gospodarcza. Telefonia komórkowa. Kosmetyka kolorowa ZARABIAJ Z NAMI Produkty FM Group Perfumy Chemia gospodarcza Telefonia komórkowa Kosmetyka kolorowa Sekret produkcji perfum na świecie Światowy udział producentów w rynku perfumeryjnym pokazuje że firma

Bardziej szczegółowo

Ankietowanym zadano następujące pytania:

Ankietowanym zadano następujące pytania: W dniach 1-2.12.2006r. Koło Naukowe Metod Ilościowych (KNMI), działające na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Szczecińskiego, przeprowadziło ankietę na temat zakupów świątecznych prezentów.

Bardziej szczegółowo

Program NA WŁASNE KONTO

Program NA WŁASNE KONTO Program NA WŁASNE KONTO Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej jest organizacją pozarządową, działającą na rzecz rozwoju polskiej wsi. Od blisko 25 lat pomaga zmieniać jej wizerunek oraz aktywnie

Bardziej szczegółowo

Wielkie Powroty. Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych.

Wielkie Powroty. Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych. Wielkie Powroty Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych. Wielkie Powroty Rolf Benirschke twórca programu Po operacji wyłonienia stomii, która odbyła się w 1979 r., Rolf wrócił do profesjonalnej

Bardziej szczegółowo

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia WSPOMNIENIA Z LAT 70 NA PODSTAWIE KRONIK SZKOLNYCH. W ramach Internetowego Projektu Zbieramy Wspomnienia pomiędzy końcem jednych, a początkiem drugich zajęć wybrałam

Bardziej szczegółowo

bez względu na to jak się ubierasz, jakiej słuchasz muzyki, gdzie mieszkasz i z kim się przyjaźnisz,

bez względu na to jak się ubierasz, jakiej słuchasz muzyki, gdzie mieszkasz i z kim się przyjaźnisz, Światowy Dzień AIDS obchodzony jest co roku 1 grudnia. Uroczyste obchody niosą przesłanie współczucia, nadziei, solidarności z ludźmi żyjącymi z HIV i AIDS, a także zrozumienia problemów związanych z HIV,

Bardziej szczegółowo

Popiół i diament w Nollywood. Rozmowa z Jankiem Simonem

Popiół i diament w Nollywood. Rozmowa z Jankiem Simonem Popiół i diament w Nollywood. Rozmowa z Jankiem Simonem Janek Simon, Mission Auropol, kadr z filmu Skąd pomysł na remake Popiołu i Diamentu w Nollywood? Czy jechałeś do Nigerii z tym pomysłem, czy wpadłeś

Bardziej szczegółowo

VC? Aniołem Biznesu. Przedsiębiorcą. Kim jestem? Marketingowcem

VC? Aniołem Biznesu. Przedsiębiorcą. Kim jestem? Marketingowcem Aniołem Biznesu VC? Przedsiębiorcą Kim jestem? Marketingowcem Dlaczego tutaj jestem? Fakty: 1997 30m2 powierzchni, brak wynagrodzenia, trzech cofounderów 1999 pierwsza ogólnoplska nagroda 2000 pierwsza

Bardziej szczegółowo

Tekst łatwy do czytania. foto: Anna Olszak. Dofinansowanie zakupu sprzętu lub wykonania usług z zakresu likwidacji barier technicznych

Tekst łatwy do czytania. foto: Anna Olszak. Dofinansowanie zakupu sprzętu lub wykonania usług z zakresu likwidacji barier technicznych Tekst łatwy do czytania foto: Anna Olszak Dofinansowanie zakupu sprzętu lub wykonania usług z zakresu likwidacji barier technicznych Bariery techniczne to wszystko, co przeszkadza ci sprawnie funkcjonować

Bardziej szczegółowo

w s p i e r a j ą Ś w i a t o w y P r o g r a m Ż y w n o ś c i o w y

w s p i e r a j ą Ś w i a t o w y P r o g r a m Ż y w n o ś c i o w y w s p i e r a j ą Ś w i a t o w y P r o g r a m Ż y w n o ś c i o w y Piosenka Shakiry La La La (Brazil 2014),to nasz mały wkład w pokazanie światu dokonań Światowego Programu Żywnościowego na rzecz walki

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Geografia Realizowany zapis podstawy programowej:

Przedmiot: Geografia Realizowany zapis podstawy programowej: ĆWICZENIE 17 ĆWICZENIE 17 Geografia w chińskim mieście S 99 część opisowa Ćwiczenie pokazuje przyczyny przyspieszenia procesów urbanizacyjnych w Chinach oraz szanse i zagrożenia, jakie to niesie. Za 15

Bardziej szczegółowo

Prosimy o przesyłanie zgłoszeń mailem: e-mailem na adres joanna.kucharczyk@pah.org.pl w tytule maila prosimy wpisać AKTYWIŚCI/AKTYWISTKI

Prosimy o przesyłanie zgłoszeń mailem: e-mailem na adres joanna.kucharczyk@pah.org.pl w tytule maila prosimy wpisać AKTYWIŚCI/AKTYWISTKI Polska Akcja Humanitarna Ul. Szpitalna 5/3 00-031 Warszawa 22 828 88 82 joanna.kucharczyk@pah.org.pl Szanowny/Szanowna, Zapraszamy do współpracy z Polską Akcją Humanitarną i udziału w programie Akcja Lokalna

Bardziej szczegółowo

pomoc Caritas dla głodującej Afryki

pomoc Caritas dla głodującej Afryki pomoc Caritas dla głodującej Afryki Dlaczego pomagamy Afryce? Wywiad z ks. dr Marianem Suboczem, dyrektorem Caritas Polska Najkrótsza odpowiedź brzmi: bo tam ludzie umierają z głodu i pragnienia. Chodzi

Bardziej szczegółowo

Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Małgorzata Rusiłowicz Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Czas trwania: 2 godziny lekcyjne (90 minut) Cele

Bardziej szczegółowo

Zapoznaj się z opisem trzech sytuacji. Twoim zadaniem będzie odegranie wskazanych ról.

Zapoznaj się z opisem trzech sytuacji. Twoim zadaniem będzie odegranie wskazanych ról. 11. W ramach wymiany młodzieżowej gościsz u siebie kolegę / koleżankę z Danii. Chcesz go / ją lepiej poznać. Zapytaj o jego/jej: miejsce zamieszkania, rodzeństwo, zainteresowania. Po przyjeździe do Londynu

Bardziej szczegółowo

Umiesz Liczyć Licz Kalorie

Umiesz Liczyć Licz Kalorie Umiesz Liczyć Licz Kalorie Cześć! W tym krótkim poradniku wytłumaczę Ci dlaczego według mnie jedzenie wszystkiego w odpowiednich ilościach pozwoli utrzymać świetną sylwetkę przez całe życie. Tak dobrze

Bardziej szczegółowo

Temat: Skutki zażywania alkoholu-wywiad z ekspertem

Temat: Skutki zażywania alkoholu-wywiad z ekspertem Scenariusz 13 Te zajęcia poświęcone są spotkaniu uczniów z osobą, którą bezpośrednio dotknęła choroba alkoholizmu. Może to być członek klubu AA, ewentualnie ktoś, kto pracuje z ludźmi uzależnionymi np.:

Bardziej szczegółowo

W obecnej chwili w schronisku znajdują same psy, ale można oddać pod opiekę również inne zwierzęta, które czekają na nowy dom.

W obecnej chwili w schronisku znajdują same psy, ale można oddać pod opiekę również inne zwierzęta, które czekają na nowy dom. W obecnej chwili w schronisku znajdują same psy, ale można oddać pod opiekę również inne zwierzęta, które czekają na nowy dom. Mogą to być koty: Gdyby również zaszła taka potrzeba zaopiekowalibyśmy się

Bardziej szczegółowo

Czyli o co właściwie chodzi i dlaczego warto

Czyli o co właściwie chodzi i dlaczego warto Czyli o co właściwie chodzi i dlaczego warto Pomyśl, z czym Ci się kojarzy wolontariat Zbieranie pieniędzy na słuszny cel (np. dla Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy albo na renowację zabytków) Pomaganie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady,

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, Laura Mastalerz, gr. IV Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, w których mieszkały wraz ze swoimi rodzinami:

Bardziej szczegółowo

Partnerski Projekt Szkół Comenius, Münster i Bremerhaven, 3-8 X 2011. Podsumowanie ewaluacji - wszystkie szkoły partnerskie

Partnerski Projekt Szkół Comenius, Münster i Bremerhaven, 3-8 X 2011. Podsumowanie ewaluacji - wszystkie szkoły partnerskie ARKUSZ EWALUACJI UCZNIA Partnerski Projekt Szkół Comenius, Münster i Bremerhaven, 3-8 X 2011 Podsumowanie ewaluacji - wszystkie szkoły partnerskie 1. Zawartość merytoryczną (naukową, poznawczą) programu

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Imię i nazwisko Klasa III Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Zestaw humanistyczny Kurs fotografii Instrukcja dla ucznia 1. Wpisz swoje imię i nazwisko oraz klasę. 2. Bardzo uważnie czytaj tekst

Bardziej szczegółowo

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Co to są prawa?....3 Co to jest dobro dziecka?....4 Co to jest ochrona przed dyskryminacją?....5 Co to jest ochrona?....6 Co to jest sąd?...7 Co to jest

Bardziej szczegółowo

Wygraj pojedynki na Arenie Mody!

Wygraj pojedynki na Arenie Mody! Jeśli pragniesz emocjonującego życia jako najpopularniejsza dziewczyna; jeśli pragniesz zaprezentować światu swoje umiejętności i pomysły; jeśli chcesz poczuć wspaniałą atmosferę podczas współzawodnictwa

Bardziej szczegółowo

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Jako mała dziewczynka miałam wiele marzeń. Chciałam pomagać innym ludziom. Szczególnie starzy, samotni

Bardziej szczegółowo

TANIE ZAKUPY NA CAŁYM ŚWIECIE. PORADNIK SUPERKUPCA

TANIE ZAKUPY NA CAŁYM ŚWIECIE. PORADNIK SUPERKUPCA Przemysław Mielcarski: Tanie zakupy na całym świecie 2 Przemysław Mielcarski TANIE ZAKUPY NA CAŁYM ŚWIECIE. PORADNIK SUPERKUPCA Copyright by Przemysław Mielcarski & e-bookowo 2009 Grafika i projekt okładki:

Bardziej szczegółowo

Wolontariusz WANTED!

Wolontariusz WANTED! Wolontariusz WANTED! Kogo szukamy: Asystenta Prowadzącego warsztaty dla dzieci i rodzin 7 dzień tworzenia Opis programu: 7 DZIEŃ TWORZENIA to cykl warsztatów artystycznych, którego uczestnicy zwiedzają

Bardziej szczegółowo

Ankieta dla ucznia. Badanie Szkolnych Uwarunkowań Efektywności Kształcenia Etap VII, 2014. Miejsce na kod ucznia

Ankieta dla ucznia. Badanie Szkolnych Uwarunkowań Efektywności Kształcenia Etap VII, 2014. Miejsce na kod ucznia UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY Ankieta dla ucznia Badanie Szkolnych Uwarunkowań Efektywności Kształcenia Etap VII, 2014 Miejsce na kod ucznia Ankieta, o której wypełnienie Cię prosimy, zawiera

Bardziej szczegółowo

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu!

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Jesteś już uczniem i właśnie rozpoczynasz swoją przygodę ze szkołą. Poznajesz nowe koleżanki i nowych kolegów. Tworzysz razem z nimi grupę klasową i katechetyczną. Podczas

Bardziej szczegółowo

Lena Szuluk 3a Internet Oszuści w Internecie Plączą się po świecie W sieci jest pełno zagadek

Lena Szuluk 3a Internet Oszuści w Internecie Plączą się po świecie W sieci jest pełno zagadek Lena Szuluk 3a Internet Oszuści w Internecie Plączą się po świecie W sieci jest pełno zagadek wiersze uczniów dla trzecich, które powstały w ramach obchodów DNI BEZPIECZNEGO INTERNETU 2014 w Szkole Podstawowej

Bardziej szczegółowo

Dzień z życia... ...Marii, twórczyni martenic.

Dzień z życia... ...Marii, twórczyni martenic. Dzień z życia......marii, twórczyni martenic. 1 Nazywam się Maria. Jestem emerytką i zajmuję się wytwarzaniem martenic. To moje hobby oraz praca. Pozwólcie, że najpierw opowiem wam czym jest martenica.

Bardziej szczegółowo

Jak Zarobić Na Fakcie Własnego Rozwoju I Edukacji. Czyli propozycja, której NIKT jeszcze nie złożył w e-biznesie ani w Polsce ani na świecie.

Jak Zarobić Na Fakcie Własnego Rozwoju I Edukacji. Czyli propozycja, której NIKT jeszcze nie złożył w e-biznesie ani w Polsce ani na świecie. Jak Zarobić Na Fakcie Własnego Rozwoju I Edukacji Czyli propozycja, której NIKT jeszcze nie złożył w e-biznesie ani w Polsce ani na świecie. Przede wszystkim dziękuję Ci, że chciałeś zapoznać się z moją

Bardziej szczegółowo

Powody niechęci dziecka do przedszkola można podzielić na kilka grup...

Powody niechęci dziecka do przedszkola można podzielić na kilka grup... Dlaczego dziecko nie chce iść do przedszkola? Zapytaliśmy Eksperta dlaczego maluchy nie chcą chodzić do przedszkola. Bez względu na to, czy Twój maluch buntuje się sporadycznie, czy nagminnie się awanturuje

Bardziej szczegółowo

Przedstawienie. Kochany Tato, za tydzień Dzień Ojca. W szkole wystawiamy przedstawienie. Pani dała mi główną rolę. Będą występowa-

Przedstawienie. Kochany Tato, za tydzień Dzień Ojca. W szkole wystawiamy przedstawienie. Pani dała mi główną rolę. Będą występowa- Przedstawienie Agata od kilku dni była rozdrażniona. Nie mogła jeść ani spać, a na pytania mamy, co się stało, odpowiadała upartym milczeniem. Nie chcesz powiedzieć? mama spojrzała na nią z troską. Agata

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIETY EWALUCYJNEJ DLA UCZNIÓW NA TEMAT REALIZACJI PROJEKTU COMENIUS W ZESPOLE SZKÓŁ IM. PIOTRA WYSOCKIEGO

WYNIKI ANKIETY EWALUCYJNEJ DLA UCZNIÓW NA TEMAT REALIZACJI PROJEKTU COMENIUS W ZESPOLE SZKÓŁ IM. PIOTRA WYSOCKIEGO WYNIKI ANKIETY EWALUCYJNEJ DLA UCZNIÓW NA TEMAT REALIZACJI PROJEKTU COMENIUS W ZESPOLE SZKÓŁ IM. PIOTRA WYSOCKIEGO 1. Czy byłeś zaangażowany w projekt? Tak 100% Nie 2. Co skłoniło Cię do wzięcia udziału

Bardziej szczegółowo

czy warto Instrukcja dla nauczyciela: Przedmiot: Wiedza o społeczeństwie Realizowany zapis podstawy programowej: Cele ćwiczenia: S 57

czy warto Instrukcja dla nauczyciela: Przedmiot: Wiedza o społeczeństwie Realizowany zapis podstawy programowej: Cele ćwiczenia: S 57 ĆWICZENIE 9 ĆWICZENIE 9 Wiedza o społeczeństwie czy warto pomagać? S 57 część opisowa Ćwiczenie ma wywołać dyskusję uczniów i uczennic o różnych motywach pomagania innym, szczególnie w kontekście katastrofy

Bardziej szczegółowo

Spis barier technicznych znajdziesz w Internecie. Wejdź na stronę www.mopr.poznan.pl

Spis barier technicznych znajdziesz w Internecie. Wejdź na stronę www.mopr.poznan.pl 1 Bariery techniczne to wszystko, co przeszkadza ci sprawnie funkcjonować w twoim środowisku i wśród ludzi. Bariery techniczne to również to, co przeszkadza, by inni mogli sprawnie się tobą opiekować.

Bardziej szczegółowo

1. Czym jest społeczność lokalna?

1. Czym jest społeczność lokalna? 1. Czym jest społeczność lokalna? CELE ZAJĘĆ WYNIKAJĄCE Z ZAŁOŻEŃ PROGRAMU: 1. Uczniowie zdobywają wiedzę potrzebną do realizacji programu, poznają pojęcie,,społeczności lokalnej. 2. Uczniowie przygotowują

Bardziej szczegółowo