Tytuł: Jak walczyć z biedą? Autor: Witold Gadomski. Rodzaj materiału: artykuł. Data publikacji:

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Tytuł: Jak walczyć z biedą? Autor: Witold Gadomski. Rodzaj materiału: artykuł. Data publikacji: 2004-10-25"

Transkrypt

1 Tytuł: Jak walczyć z biedą? Autor: Witold Gadomski Rodzaj materiału: artykuł Data publikacji: Nie łudźmy się, że kiedykolwiek uporamy się raz na zawsze z problemem wykluczenia społecznego. Możemy jednak zastanowić się, jak sensownie i z pożytkiem dla całego społeczeństwa pomóc tym, którzy przegrali zmiany ustrojowe. Autor Witold Gadomski Tekst w całości pochodzi z "Gazety Wyborczej". Pan Rysiek upodobał sobie warszawski plac Teatralny. Podchodzi do samochodów parkujących pod Teatrem Wielkim, grzecznie się kłania i prosi o wsparcie. Ludzie wybierający się do teatru są w dobrym nastroju i chętnie dadzą złotówkę lub dwie. - Kiedyś podeszła do mnie pani Dykiel. Specjalnie wyszukała mnie w tłumie i dała kilka złotych. Bo ludzie mnie lubią - mówi z dumą. Jest schludnie ubrany, sympatyczny, trzeźwy... Nie szuka stałej pracy, bo - jak twierdzi - i tak nie ma na nią szans. Wychował się w domu dziecka, potem trafił do wojska, a stamtąd do kopalni na Śląsku. Było to w czasach, gdy gospodarka socjalistyczna wchłaniała każdą ilość nisko wykwalifikowanej siły roboczej. Popadł jednak w konflikt z prawem. Niechętnie o tym mówi, ale przestępstwo musiało być ciężkie, gdyż w więzieniu spędził dziesięć lat. Wyszedł na początku lat 90. Miał wówczas niewiele ponad 30 lat, wyglądał na 50. Uważa, że życie na marginesie nie jest trudne, trudne jest tylko wyrwanie się z marginesu. Latem pracuje przy zbieraniu owoców, zimą chowa się do schroniska na Ursynowie, które prowadzi ks. Bogusław Paleczny. Nie boi się utraty pracy, nie obchodzi go wzrost podatków, nie ma rodziny, o którą musiałby się troszczyć. Nie ma przyszłości i o niej nie myśli. Bieda jest pojęciem względnym. Różne są jej przyczyny i poziomy. Dla ekonomisty to po prostu niewystarczający poziom dochodów. Trzeba się więc skupić na wzroście powszechnego bogactwa. Ekonomiści chętnie powtarzają slogan Johna Kennedy'ego: "Rising tide rises all boats" - przypływ podnosi wszystkie łodzie. Jednakże nawet w USA, najbogatszym kraju świata, ulice wielkich miast pełne są ludzi wykluczonych: bezdomnych, bez stałego dochodu, niekorzystających z wielu usług publicznych, żyjących na marginesie demokratycznego państwa. Ich liczba tylko nieznacznie maleje wówczas, gdy gospodarka kipi aktywnością, a wskaźniki bezrobocia są tak niskie, że aż niepokoją świat biznesu. Ludzi zmarginalizowanych nie brakuje także w bogatych krajach Unii Europejskiej, gdzie rządy prowadzą świadomą i kosztowną politykę włączania ludzi z marginesu do życia publicznego.

2 Biedny - kto to taki? Znacznie gorzej jest w Polsce - choćby dlatego, że nasz "przypływ" jest dużo skromniejszy niż na Zachodzie. Prof. Lidia Beskid szacuje, że 1,7 mln Polaków żyje w rodzinach, których dochody nie pozwalają na zaspokajanie elementarnych potrzeb. Liczba ta raczej rośnie, niż maleje. Czy jednak każdą z tych rodzin można uznać za zmarginalizowaną? Socjolodzy i ekonomiści mają kłopot ze zdefiniowaniem biedy i marginalizacji. Bank Światowy badający to zjawisko w wielu krajach posługuje się najprostszym kryterium: jaki procent ludzi w danym państwie żyje za mniej niż jednego dolara dziennie? To jednak ułomne kryterium. W Bengalu czy krajach Afryki Środkowej jeden dolar zapewnia względny dostatek, o którym wielu ludzi może tylko marzyć. Czym natomiast jest jeden dolar w Nowym Jorku czy Warszawie? Tyle można zarobić w parę minut - wystarczy stanąć na skrzyżowaniu, podejść do samochodu, przetrzeć szybę, wyciągnąć rękę... Czy jednak człowiek żebrzący na ulicy - nawet jeśli jego dochody przekraczają minimum socjalne arbitralnie określone przez fachowców - uczestniczy w normalnym życiu społecznym? Badania przeprowadzone w 1999 r. przez grupę socjologów na zlecenie Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wykazały, że łączne dochody rodzin zmarginalizowanych - z uwzględnieniem dochodów nierejestrowanych przez urzędy skarbowe i statystyczne - są często wyższe, niż wynosi "naukowo" określone minimum egzystencji. Ba, nierzadko są wyższe od dochodów rodzin, których nie można uznać za zmarginalizowane. Okazuje się, że niskie dochody wcale nie przesądzają o wykluczeniu ze społeczeństwa. Sto lat temu średnie dochody (i konsumpcja) w krajach europejskich były niższe od tych, które obecnie uważa się za "próg egzystencji". Zjawisko społecznego wykluczenia oczywiście istniało, lecz obejmowało - tak jak dziś - niewielki margines społeczny. Na wsi polskiej bieda czasami ocierała się o fizyczny głód, lecz nie wiązała się z wykluczeniem. Przeciwnie, właśnie wtedy chłopi zaczęli aspirować do uczestnictwa w życiu publicznym. Od 1975 r. bieda definiowana jest przez Komisję Europejską nie poprzez dochody, lecz zasoby. Ale i ta definicja nie dociera do sedna problemu. Sam spis inwentarza nie wystarcza do określenia poziomu ubóstwa i stopnia społecznej marginalizacji. Zasoby materialne zależą bowiem od czynników niematerialnych - pracowitości, zaradności, elementarnych umiejętności prowadzenia gospodarstwa domowego. Większość biednych i zmarginalizowanych rodzin w Polsce posiada telewizory, choć często żyje w strasznych warunkach sanitarnych; niektórzy mają mieszkania, których nie remontują, doprowadzając je do dewastacji. Czegoś im brakuje, by włączyć się w "normalne" życie społeczne. Socjolog Kazimierz Frieske nazywa to "coś" deficytami. To właśnie deficyty - pieniędzy, wykształcenia, zdrowia, stabilności psychicznej - spychają ludzi na margines. Są tym bardziej dolegliwe, im większe wymagania narzuca społeczeństwo. Tak najprościej wytłumaczyć można paradoks, jakim jest utrzymywanie się, a nawet poszerzanie obszarów biedy w warunkach wzrostu gospodarczego i wzrostu dochodów. Wzrost jest stymulowany przez konkurencję. Ale ta sama konkurencja sprawia, że każdy musi pokonywać coraz wyżej ustawioną poprzeczkę. Osoby o niskich kwalifikacjach, z "deficytami psychospołecznymi" - skłonnością do depresji, nieumiejętnością nawiązywania kontaktów i "radzenia sobie", uzależnione od alkoholu lub narkotyków - spychane są na margines, skąd bardzo trudno się wyrwać. Wyrzuceni na zakręcie

3 Im szybciej następują przemiany społeczno-gospodarcze, tym łatwiej znaleźć się na marginesie. Tak jakby siła odśrodkowa, jaką jest konkurencja, wyrzucała na zakrętach pasażerów z pędzącego pociągu modernizacji. Dziś mamy do czynienia z dwoma wielkimi procesami - ze spóźnioną industrializacją w krajach Trzeciego Świata i z przechodzeniem od społeczeństwa przemysłowego do informatycznego w krajach wysoko rozwiniętych. Produktem ubocznym tych procesów jest właśnie marginalizacja. Ludzie ze wsi przenieśli się do miast, ale nie znaleźli tam jeszcze miejsca dla siebie - tak najkrócej można podsumować refleksje Ralfa Dahrendorfa nad przyczynami frustracji w krajach do niedawna zacofanych. Znakomicie pokazał to Fernando Mei-relles w filmie "Miasto Boga". Szybki rozwój przemysłu w Brazylii powoduje, że w kraju tym wyrastają enklawy bogactwa. To dlatego ludzie żyjący dotąd w tradycyjnych wspólnotach wiejskich szukają szczęścia w miastach, gdzie łatwiej o pieniądze. I rzeczywiście, ich dochody - z pracy na czarno, żebraniny, drobnych przestępstw - są teraz wyższe, ale płacą za to degradacją społeczną. W podmiejskich slumsach znikają bowiem bezpowrotnie tradycyjne więzi wspólnotowe i dawne wzorce kulturowe. Przybysze ze wsi stają się podatni na różne patologie - kwitnie przestępczość, narkomania, wraz z rozpadem tradycyjnej rodziny rośnie liczba bezdomnych dzieci tworzących własną subkulturę. Podobne zjawiska, choć na mniejszą skalę, obserwujemy też w krajach postkomunistycznych. W Warszawie zarabia się niewiele mniej od średniej europejskiej, w czeskiej Pradze - niemal tyle, ile w Wiedniu. Ale poza Warszawą, Pragą i Budapesztem jest prowincja, gdzie bezrobocie liczy się w dziesiątkach procent, a dochody są kilka razy niższe. Stolica staje się więc mekką dla ludzi, którzy chcą poprawić swój los. Tu, jak się ma szczęście, w godzinę można użebrać kilkadziesiąt złotych - więcej, niż wynosi dniówka za ciężką pracę, której zresztą na prowincji nie ma. Przybysze tracą jednak grunt pod nogami - zakorzenienie społeczne. Często mieszkają w domach opieki, traktując je jak najtańszy hotel. Niektórzy wracają w strony rodzinne z zarobionymi pieniędzmi, inni pozostają na zawsze w środowisku wykluczonych. Podobne problemy mają zresztą również kraje wysoko rozwinięte. Wraz z rewolucją postindustrialną zanika tradycyjna kultura robotnicza, rozpadają się dawne więzi i hierarchie społeczne. W Polsce proces ów wiąże się dodatkowo z bankructwem "socjalistycznej industrializacji". Po wprowadzeniu gospodarki rynkowej w pierwszej kolejności pracę traciły osoby najniżej kwalifikowane, w tym chłoporobotnicy, którzy w PRL-u stanowili około 30 proc. pracowników zatrudnionych poza rolnictwem (ponad 50 proc. w budownictwie). Zlikwidowano większość hoteli robotniczych dających schronienie chłoporobotnikom i robotnikom bez rodzin. Tych kilka milionów ludzi również w PRL-u żyło na marginesie głównego nurtu społecznego - mieszkali w złych warunkach, w środowisku podatnym na patologie. Podobnie jak Rysiek z placu Teatralnego byli nomadami, zwykle raz do roku zmieniającymi pracę i miejsce zamieszkania. Reformy gospodarcze podcięły podstawę ich dotychczasowego bytu. Większość nie potrafiła się odnaleźć w nowej rzeczywistości. Smutek po PGR-ach Grupy zagrożone modernizacją - np. górnicy - podkreślają, że doraźne korzyści, jakie społeczeństwo czerpie z reform, nie równoważą bilansu strat, do którego wliczyć też trzeba czynniki niemierzalne w pieniądzu: wzrost frustracji, rozpad rodzin, upadek lokalnych kultur. Populistyczni politycy dodają, że setki osób popełniły samobójstwo, gdyż modernizacja zepchnęła je na margines. Pomijają fakt, że za sprawą tejże samej modernizacji znacznie wzrosła długość życia Polaków.

4 Przyjrzyjmy się grupie, która, jak się wydaje, na modernizacji straciła najwięcej - pracownikom PGRów. Państwowe Gospodarstwa Rolne - odpowiednik sowieckich sowchozów - były oczkiem w głowie władz komunistycznych. W latach dotacje dla rolnictwa (głównie PGR-ów) pochłaniały blisko 22 proc. wydatków budżetowych. PGR-y objęte też były preferencjami kredytowymi, np. gospodarstwom realizującym inwestycje budowlane umarzano czasem nawet 70 proc. kredytu! Wraz z końcem gospodarki nakazowo-rozdzielczej sytuacja PGR-ów zaczęła się dramatycznie pogarszać. Ich dyrekcje, przyzwyczajone do ustalanych przez państwo cen i do pokrywania deficytu przez budżet, nie potrafiły się odnaleźć w nowych realiach. Tymczasem rząd stopniowo ograniczał dotacje do żywności, a w 1991 r. ostatecznie je zniósł. PGR-y musiały zacząć płacić takie same podatki jak inne firmy państwowe, skończyły się bezzwrotne kredyty, na domiar złego spadł popyt na produkty spożywcze. Od marca 1991 r. do marca 1992 liczba PGR-ów nieposiadających zdolności kredytowej wzrosła z 31 do czyli ponad 70 proc. wszystkich gospodarstw. Rok 1991 PGR-y zamknęły stratą 6,6 bln zł (około 600 mln dol.). W tej sytuacji ustawą z 19 października 1991 r. Sejm przesądził o likwidacji PGR-ów. Ich majątek został przejęty przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa, a następnie był prywatyzowany lub dzierżawiony. Jak pisze Elżbieta Tarkowska, współautorka pracy "Lata chude, lata tłuste. Spojrzenie na biedę w społecznościach lokalnych", robotnicy rolni stracili nie tylko miejsca pracy, ale też wiele udogodnień i korzyści. PGR-y były bowiem nie tylko pracodawcą, lecz także szczególnym środowiskiem społeczno-kulturowym. Dodajmy jednak - niewolnym od patologii. We wspomnianej książce można przeczytać, że wśród robotników rolnych powszechne było pijaństwo, kradzieże, oszustwa przy rozliczaniu kart pracy. W jednej chwili owi robotnicy znaleźli się nie tylko bez środków do życia i bez perspektyw, wziąwszy pod uwagę ich niskie kwalifikacje. Załamał się cały ich dotychczasowy sposób życia, zniknął świat znany i bezpieczny. Czy warto żałować tego świata? Choć w PRL-u robotnikom rolnym płacono nie najgorzej (w 1981 r. aż o 19 proc. więcej niż średnia płaca w gospodarce uspołecznionej), to jednak już wówczas społeczność PGR-owska pogrążona była w biedzie i degrengoladzie. Janusz Smykowski pisze w tomie "Lata chude, lata tłuste": "Jeszcze na początku lat 80. w strukturze załóg PGR-ów pewien odsetek pracowników nie miał wykształcenia podstawowego (...). Niskie kwalifikacje rodziców i słaby poziom szkół wiejskich w znacznym stopniu przekładały się na znacznie słabsze wyniki w nauce dzieci z PGR-ów". Np. na początku lat 70. "na 1500 rodzin z PGR-ów lubińskich, konińskich i płockich studiowało dziesięć osób"; tylko niewielki odsetek młodzieży w wieku 20 i więcej lat miał wykształcenie średnie. Krótko mówiąc, sporą część robotników rolnych można było uważać za ludzi wykluczonych. Pierwszymi pracownikami PGR-ów byli przedwojenni fornale lub małorolni chłopi. Część z nich dostała nawet skrawek ziemi z reformy rolnej, lecz z braku kapitału i umiejętności prowadzenia własnego gospodarstwa nie była w stanie się utrzymać, więc szukała pracy "na państwowym". Świat PGR-ów trwał przez 45 lat - z pokolenia na pokolenie dziedziczono niskie wykształcenie, poczucie bezpieczeństwa pod władzą państwowego pracodawcy, brak aspiracji i przedsiębiorczości. Na początku lat 90. władze mogły podjąć jedną z trzech decyzji: u utrzymać PGR-y, dopłacając do nich co roku kilka miliardów złotych; u stopniowo je likwidować, zapewniając pracownikom ochronę socjalną i aktywizację zawodową; u zlikwidować je jak najszybciej. Wybrano to ostatnie, ale stopniowo uruchamiano programy mające na celu "inkluzję", czyli włączenie robotników rolnych do aktywnego życia społecznego. Programy te nie na wiele się zdały. U schyłku PRL-u w PGR-ach pracowało ok. 700 tys. ludzi, z

5 czego 500 tys. na stanowiskach robotniczych. Dziś w rolnictwie zatrudnionych jest (na podstawie umowy o pracę) ok. 50 tys. pracowników. Większość PGR-owców nigdy nie znalazła pracy i miejsca w społeczeństwie III RP. Kapitał tradycji W niewiele lepszym położeniu znalazło się kilka milionów pracowników bankrutujących zakładów przemysłowych. Szczególnie trudna jest sytuacja miast, w których w czasach PRL wzniesiono duże fabryki. Z początku budowano je często po to, by zmienić skład socjalny konserwatywnych miast - w owym czasie przemysł ciężki uważano za czynnik postępu. Potem o wielkie inwestycje zabiegali lokalni działacze partyjni. Wielkie fabryki otrzymywały wszak dodatkowe przydziały towarów deficytowych, wokół nich wyrastała infrastruktura socjalna, budowano osiedla mieszkaniowe... Wielkie budowy przyciągały ludzi z całej Polski. Tradycyjną społeczność małomiasteczkową, w której role były od dziesięcioleci rozpisane - proboszcz, burmistrz, nauczyciel, aptekarz, bogatsi rzemieślnicy, a potem cała reszta - wypierała "klasa robotników wielkoprzemysłowych". Gdy wraz z PRL-em upadła spora część "socjalistycznej industrializacji", okazało się, że w nowej rzeczywistości lepiej sobie radzą miasta i regiony, w których pozostały resztki tradycyjnych społeczności. Na północnym Mazowszu, tradycyjnie biednym i zacofanym, tworzono w czasach PRLu filie warszawskich przedsiębiorstw - w Mławie, Działdowie czy Nasielsku liczba mieszkańców wzrosła, a miasta nabrały charakteru przemysłowego. Większość fabryk okazała się jednak niezdolna do funkcjonowania na wolnym rynku. W samym Działdowie i jego okolicach zbudowano w latach 70. i 80. trzy wielkie fabryki domów. Oczywiście wszystkie upadły. Dziś w tym regionie bezrobociu towarzyszy dotkliwa bieda i marginalizacja. Pułtusk, który przez lata zazdrościł sąsiednim miastom wielkich fabryk, dziś ma mniejsze bezrobocie, rozwija się handel i prywatna przedsiębiorczość. Tradycyjnie ubogie Podkarpacie ma niższe bezrobocie i mniejsze problemy z marginalizacją niż potencjalnie bogatsze Pomorze Zachodnie. Socjalistyczny przemysł okazał się nieszczęściem nie tylko dlatego, że nie sprostał konfrontacji z wolnym rynkiem, również z powodu przemian społecznych, jakie narzucił. Okazuje się, że tradycyjne społeczności są bardziej odporne na patologie i marginalizację niż społeczności z dużą liczbą ludności napływowej, w której kruszą się dawne więzi, a nie powstają nowe. Zatem zasięg wykluczenia społecznego może być mniejszy nawet wówczas, gdy średni poziom dobrobytu jest niższy. Tradycyjne struktury - więzi międzyludzkie, poczucie zaufania do otoczenia pozwalające np. oczekiwać pomocy sąsiedzkiej, a także kontrola, jaką zbiorowość sprawuje nad jednostką - stanowią "kapitał społeczny". Kapitałowi temu służy funkcjonowanie dużych, wielopokoleniowych rodzin, religijność ludzi i aktywność Kościoła. Tradycyjne więzi są dość trwałe, gdy jednak zostaną zniszczone, trudno je odtworzyć nawet przez kilka pokoleń. To dlatego czasy PRL-u w lepszej kondycji przetrwały regiony tradycyjne, natomiast w dużo gorszej te, gdzie dominowała ludność napływowa (ziemie odzyskane). Widać to także w preferencjach wyborczych. Północ i zachód Polski (także północne Mazowsze) głosują na partie nostalgii za "realnym socjalizmem" - SLD i Samoobronę. Wschód i południe - na prawicę. Wolą rybę Zygmunt Bauman pisze w eseju "Zbędni, niechciani, odtrąceni - czyli o biednych w zamożnym świecie": " >Biedni Ť są dla modelu ładu wyzwaniem: już samym swoim istnieniem wystawiają oni obowiązujące normy na ciężką próbę, odsłaniając niepowszechność ich zastosowalności, podważając zaufanie do korzyści, jakie posłuch dla norm ma ponoć niechybnie zapewnić" ("Kultura i

6 Społeczeństwo" nr 2/1998). Dlatego zdaniem filozofa powszechną reakcją na biedę jest oskarżanie ludzi zmarginalizowanych o to, że sami ponoszą winę za swój los. Ta opinia nie znajduje potwierdzenia przynajmniej w Polsce. Badania opinii społecznej dowodzą, że większość ludzi źródeł biedy i marginalizacji doszukuje się w złej polityce władz - i od władz oczekuje poprawy sytuacji. Nawet w kraju niezamożnym, jak Polska, istnieje kilkadziesiąt programów wspierających inkluzję - przywracanie wykluczonych społeczeństwu. Przeszkodą okazuje się zwykle nie brak pieniędzy, lecz niechęć do podjęcia ryzyka i wyrwania się z marginalizacji. Wykluczeni bardzo często nie są zainteresowani "wędką", lecz wyłącznie "rybą". Programy inkluzji napotykają nieustannie ten sam problem - im wyższe wsparcie dla wykluczonych, tym mniejsza ich chęć do szukania pracy i własnego miejsca w społeczeństwie. Zmniejszenie wsparcia prowadzi natomiast do obniżenia i tak niskiego poziomu życia podopiecznych. Grupa naukowców z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego zbadała funkcjonowanie kilku programów inkluzji realizowanych w latach przez władze lokalne i organizacje pozarządowe. Doszła do pesymistycznych wniosków - właściwie żaden program nie gwarantował usamodzielnienia wykluczonych. Efekty były pozytywne tak długo, póki realizowano program. Gdy "parasol" zwijano, wykluczeni wracali do punktu wyjścia. Stosunkowo najbardziej skuteczny okazał się program realizowany przez zielonoświątkowców, a to dlatego, że zakładał tworzenie bardzo spoistych więzi wspólnotowych (religijnych). Celem niektórych programów było... osiągnięcie sukcesu przez organizatorów akcji socjalnej. Np. w uruchamianiu własnych firm przez byłych pracowników PGR-ów na północy kraju uczestniczyła pewna prywatna szkoła biznesu, która po prostu sprzedawała swe usługi konsultingowe. Ich skuteczność była niewielka, gdyż zaprojektowane firmy nie miały zbytu na swoje produkty, ale lokalni urzędnicy i "uczeni" ze szkoły biznesu mogli zapisać na swym koncie sukces. Podsumowując wyniki tych badań, prof. Frieske pisze w książce "Utopie inkluzji": "Nie wystarczy >trening partycypacji Ť w uprzywilejowanych warunkach wyłączenia rynkowych mechanizmów, jeśli gromadzone w trakcie tego treningu zasoby nie zapewniają trwałego uczestnictwa w rynku". Zdaniem autora w każdym społeczeństwie żyją ludzie, którym można skutecznie pomóc tylko wówczas, gdy będą "w systematyczny i ciągły sposób wspierani i - mówiąc najoględniej - systematycznie zachęcani". Bardziej optymistycznie ocenia skuteczność programów inkluzji Anna Machalica kierująca fundacją Otwarte Drzwi, której celem jest integracja społeczna ludzi bezdomnych, długotrwale bezrobotnych, żyjących w środowiskach patologicznych. Pani Machalica ocenia, że proc. bezdomnych ma szansę na znalezienie pracy i usamodzielnienie się. Większe szanse mają ludzie młodzi, absolwenci szkół, mniejsze - długotrwale bezrobotni, wywodzący się z rodzin patologicznych. Fundacja ma swój ośrodek na warszawskiej Pradze Północ - w dzielnicy tradycyjnie uważanej za siedlisko patologii społecznych. Kilkudziesięciu lokatorów ośrodka jest leczonych, odtruwanych, poddawanych resocjalizacji, szkolonych. Koszt utrzymania pensjonariusza wynosi 1200 zł miesięcznie - kilkakrotnie więcej niż w zwykłych noclegowniach. Czy z czasem ci ludzie będą potrafili przystosować się do społeczeństwa, znosić stresy i niepowodzenia? Anna Machalica wierzy, że tak. Z badań socjologów UW wynika, że sukces może być tylko połowiczny. Piekło dobrych intencji

7 Załóżmy, że państwo dysponuje skutecznymi instrumentami polityki społeczno-gospodarczej, jest sprawne i działa na rzecz założonego przez siebie celu, a nie różnych interesów partykularnych. Takie państwo, jeśli chce się zmierzyć z problemem wykluczenia społecznego, musi znaleźć punkt równowagi między kilkoma jawnie konfliktowymi procesami. Z jednej strony wzrost gospodarczy w kraju na dorobku, jak Polska, prowadzi do wzrostu rozpiętości dochodowych. Państwo może starać się je ograniczać przez politykę redystrybucyjną - progresywne opodatkowanie wyższych dochodów oraz zwiększenie transferów socjalnych i subsydiowanie niektórych przedsiębiorstw, by nie powiększać liczby bezrobotnych. Jednakże takie ingerencje w oczywisty sposób spowalniają wzrost gospodarczy, zmniejszają bowiem możliwości inwestycyjne przedsiębiorstw i hamują tworzenie nowych miejsc pracy. Z drugiej strony rozległy "parasol socjalny" osłabia bodźce do indywidualnej aktywności. Coraz więcej osób dochodzi do wniosku, że bardziej się opłaca żyć pod parasolem, niż konkurować na rynku. Tym samym państwo skazane jest na nieustanny wzrost wydatków socjalnych, by utrzymać pokój społeczny. Przykład Niemiec - gdzie kanclerz Schröder wystąpił z projektem obniżenia zasiłków dla bezrobotnych - dowodzi, że nawet kraje najbogatsze muszą się liczyć z możliwościami podatników, to znaczy tych obywateli, którzy sami troszczą się o swój los. Tego równania z wieloma niewiadomymi nie sposób rozwiązać raz na zawsze. W różnych krajach ten sam stopień ingerencji państwa w gospodarkę w trosce o ludzi wykluczonych przynosi różne efekty. Nie ma jednej optymalnej polityki społeczno-gospodarczej obowiązującej powszechnie. Jeśli na dodatek odrzucimy nierealistyczne założenie o doskonałej efektywności państwa, sytuacja jeszcze bardziej się skomplikuje. Państwo jest bowiem instytucją, która często realizuje interesy swojej biurokracji i różnych grup nacisku. Przekonali się o tym Szwedzi w latach 80., gdy okazało się, że ponad połowę środków z budżetu państwa przeznaczonych na cele socjalne pochłaniają... płace pracowników biur pomocy społecznej. Walka z marginalizacją może też przynieść skutki zgoła nieoczekiwane. Klasycznym tego przykładem jest pomoc dla samotnych matek, która w USA doprowadziła do powielania z pokolenia na pokolenie tego samego schematu wykluczenia - młode dziewczyny z ubogich rodzin rodzą dzieci, których ojcowie nie interesują się ich wychowaniem. Kobiety nie wysuwają roszczeń wobec ojców, gdyż to groziłoby im utratą należnej pomocy. W rezultacie dostają z opieki społecznej pomoc, która pozwala im żyć na jakim takim poziomie, lecz nie mają żadnych bodźców, by wyrwać z getta siebie i swoje dzieci. Inny paradoks: po 40 latach tzw. akcji afirmatywnej w USA, mającej na celu wzmocnienie szans awansu grup uważanych za upośledzone, bezrobocie wśród ludności kolorowej wzrosło (dziś jest kilkakrotnie wyższe niż wśród białych) choć zarazem akcja ta przyczyniła się do stworzenia wśród tej grupy ludności klasy średniej. Być może najskuteczniejszym sposobem na ograniczenie marginalizacji jest przyrost "kapitału społecznego". Warto wzmacniać małe wspólnoty, przede wszystkim rodzinę - choćby usuwając bzdurne przepisy podatkowo-socjalne skłaniające ludzi do fikcyjnych rozwodów. Ważną rolę ma do odegrania Kościół - w Polsce zbyt pasywny w prowadzeniu akcji społecznych - a także gminy, które powinny się zajmować nie tylko redystrybucją funduszy socjalnych, lecz przede wszystkim umacnianiem lokalnych więzi społeczno-gospodarczych. A państwo? Wielu socjologów i ekonomistów twierdzi, że najskuteczniejszym instrumentem państwa w walce z marginalizacją jest naprawa systemu edukacji. Jacek Kuroń, entuzjasta "rewolucji edukacyjnej", w tych wysiłkach widział wręcz uniwersalny sposób na rozwiązanie bolączek współczesnego świata. To właśnie takie wysiłki mogą dać ludziom młodym szansę równego startu, niezależnie od tego, z jakiego środowiska się wywodzą. Może więc od tego zacznijmy.

8

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Od 2004 roku Polska jest członkiem Unii Europejskiej, w wyniku możliwości podjęcia

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski Dr Łukasz Goczek Uniwersytet Warszawski Wpływ podatków na podaż i popyt Co decyduje, kto naprawdę ponosi ciężar podatku Koszty i korzyści wynikające z podatków i dlaczego podatki nakładają koszt, który

Bardziej szczegółowo

Położenie społeczno-ekonomiczne niepełnosprawnych w Polsce na tle sytuacji osób niepełnosprawnych w krajach UE i EOG

Położenie społeczno-ekonomiczne niepełnosprawnych w Polsce na tle sytuacji osób niepełnosprawnych w krajach UE i EOG Jerzy Bartkowski Uniwersytet Warszawski Położenie społeczno-ekonomiczne niepełnosprawnych w Polsce na tle sytuacji osób niepełnosprawnych w krajach UE i EOG Niepełnosprawni wśród osób w wieku powyżej 16

Bardziej szczegółowo

Budżet państwa. Polityka fiskalna

Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów

Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów Obszary mieszkaniowe obszary o dominującej funkcji mieszkaniowej ( blokowiska ) obszary z przeważającą funkcją mieszkaniową

Bardziej szczegółowo

Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość

Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość Miejskie Centrum Pomocy Rodzinie w Zamościu Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość Zamość, kwiecień 2008 roku Wstęp Problem wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Skutki bezrobocia RYNEK PRACY

Skutki bezrobocia RYNEK PRACY Skutki bezrobocia RYNEK PRACY Maciej Frączek Podział skutków bezrobocia Skutki bezrobocia mogą być rozpatrywane w rozmaitych wymiarach, np.: negatywne vs pozytywne; ekonomiczne vs społeczne (psychologiczne,

Bardziej szczegółowo

Młode kobiety i matki na rynku pracy

Młode kobiety i matki na rynku pracy OTTO POLSKA Młode kobiety i matki na rynku pracy Raport z badania OTTO Polska 2013-03-01 OTTO Polska przy wsparciu merytorycznym stowarzyszenia Aktywność Kobiet na Dolnym Śląsku przeprowadziła badanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD Załącznik do Uchwały nr XXIV/196/08 Rady Gminy Szemud z dnia 08 września 2008 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD NA LATA 2008 2013 Szemud 2008 SPIS TREŚCI: I. WSTĘP.. 3 II. III. IV. ZAŁOŻENIA

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ ANKIETY

KWESTIONARIUSZ ANKIETY KWESTIONARIUSZ ANKIETY Płeć: Kobieta Mężczyzna Wiek: 18-25 lat 26-30 lat 31-35 lat 36-40 lat 41-50 lat powyżej 50 lat Okres prowadzenia przedsiębiorstwa: do 1 roku 1-3 lata 3-10 lat 10-20 lat powyżej 20

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ NADZIEJE I OBAWY ZWIĄZANE Z INTEGRACJĄ BS/110/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2003

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ NADZIEJE I OBAWY ZWIĄZANE Z INTEGRACJĄ BS/110/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2003 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej realizacji w latach 2004 2005 projektów: Bemowski Program Wspierania Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 2005 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci. Warszawa, 1 czerwca 2013 r.

STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci. Warszawa, 1 czerwca 2013 r. STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci Warszawa, 1 czerwca 2013 r. Kryzys najbardziej dotknął biednych. W 2012 roku dochody na osobę wyniosły 1270 zł i były niższe o 0,2% niż

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia.. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

USTAWA. z dnia.. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych Projekt USTAWA z dnia.. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych Art. 1. W ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r poz. 361, z późn.zm 1).)

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo pracowników w Unii Europejskiej i w Polsce

Ubóstwo pracowników w Unii Europejskiej i w Polsce Ubóstwo pracowników w Unii Europejskiej i w Polsce Przeciwdziałanie ubóstwu pracowników - zalecenia EAPN w polskim kontekście PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji A 399316 POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji pod redakcją Krzysztofa Zagórskiego i Michała Strzeszewskiego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2005 Spis treści WSTĘP. OPINIA

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze W województwie lubuskim

Bardziej szczegółowo

Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego. Raport badawczy

Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego. Raport badawczy Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego Raport badawczy Warszawa, 19 kwietnia 2012 Nota metodologiczna Głównym celem badania było poznanie wiedzy i opinii młodych Polaków na

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015 P1. Proszę zaznaczyć poniżej, jaka jest forma prawna Państwa firmy? 1. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą 2. Spółka jawna 3. Spółka partnerska 4. Spółka komandytowa 5. Spółka komandytowo-akcyjna

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze Ekonomia społeczna to

Bardziej szczegółowo

TORO w poszukiwaniu skutecznych metod wsparcia instytucji ekonomii społecznej

TORO w poszukiwaniu skutecznych metod wsparcia instytucji ekonomii społecznej TORO w poszukiwaniu skutecznych metod wsparcia instytucji ekonomii społecznej Klauzule społeczne - wprowadzenie do tematu Tomasz Schimanek 2 1. Klauzule społeczne 2. Podstawy prawne 3. Możliwe zastosowania

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny model aktywizacji

Innowacyjny model aktywizacji Innowacyjny model aktywizacji zawodowej uczestników WTZ Temat innowacyjny: "Współpraca podmiotów działających w obszarze zatrudnienia oraz integracji i pomocy społecznej z przedsiębiorcami w zakresie ułatwiania

Bardziej szczegółowo

Dr Wojciech Knieć Instytut Socjologii Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr Wojciech Knieć Instytut Socjologii Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Dr Wojciech Knieć Instytut Socjologii Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu statystycznego obrazu kondycji obywatelskiej kondycji starych organizacji pozarządowych na wsi wpływu Unii Europejskiej na

Bardziej szczegółowo

BEZROBOCIE KOBIET W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM. Agnieszka Cybulska Michał Feliksiak. Warszawa, listopad 2010

BEZROBOCIE KOBIET W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM. Agnieszka Cybulska Michał Feliksiak. Warszawa, listopad 2010 BEZROBOCIE KOBIET W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM Warszawa, listopad 2010 Agnieszka Cybulska Michał Feliksiak 1 Bezrobotne według definicji bezrobocia Odsetek wśród ogółu badanych: 13 9 7 N = 378 N = 263 N

Bardziej szczegółowo

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Proponowany przebieg zajęć Po wykonaniu tego ćwiczenia będziesz znał obawy i nadzieje, jakie wiązali Szwedzi

Bardziej szczegółowo

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Wolbrom na lata 2008-2020

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Wolbrom na lata 2008-2020 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007-2013 (MRPO) zakłada, że Lokalne Programy Rewitalizacji (LPR) powinny dotyczyć wyselekcjonowanych obszarów miejskich, za wyjątkiem miast o liczbie mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Edyta Kuracińska

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Edyta Kuracińska Program Operacyjny Kapitał Ludzki Edyta Kuracińska Cel prezentacji Istotą niniejszej prezentacji jest przedstawienie założeń oraz ich realizacji Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w aspekcie zwalczania

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Dagmara Walada Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Plan prezentacji 1. Pojęcie bezrobocia 2. Stopa Bezrobocia i bezrobotni 3. Przyczyny bezrobocia 4. Bezrobocie w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W WAŁCZU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA LATA 2000-2010 1 Przy wyznaczaniu zadań i kierunków działania powiatu w zakresie zatrudnienia i zwalczania

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

ANKIETA do badań społecznych

ANKIETA do badań społecznych ANKIETA do badań społecznych 1. Jakie problemy społeczne uważa Pan/Pani za najważniejsze na terenie Państwa gminy? (prosimy zaznaczyć maksymalnie 3 odpowiedzi) Ubóstwo, niewydolność materialna rodziny

Bardziej szczegółowo

Na co Polacy wydają pieniądze?

Na co Polacy wydają pieniądze? 047/04 Na co Polacy wydają pieniądze? Warszawa, czerwiec 2004 r. Przeciętne miesięczne wydatki gospodarstwa domowego w Polsce wynoszą 1694 zł, a w przeliczeniu na osobę 568 zł. Najwięcej w gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 27 września 2013, godz. 13:45 15:15 Sofitel Grand Hotel, Sala Balowa Debata obiadowa Jak włączyć grupę wykluczonych do krwiobiegu gospodarki? Skutki wykluczenia społecznego

Bardziej szczegółowo

FIAT i inne firmy zagraniczne w Polsce

FIAT i inne firmy zagraniczne w Polsce K.076/12 FIAT i inne firmy zagraniczne w Polsce Warszawa, grudzień 2012 r. Sondaż TNS Polska przeprowadzony w dniach 6-10.12.2012 r. pokazuje aktualny stan opinii publicznej w sprawie firm zagranicznych

Bardziej szczegółowo

Podstawy balonowych kreacji

Podstawy balonowych kreacji Strona1 Jakub B. Bączek Podstawy balonowych kreacji Wydawnictwo: STAGEMAN POLSKA Copyright: Jakub B. Bączek Warszawa 2011 www.stageman.pl Strona2 WPROWADZENIE Animacja czasu wolnego to jeszcze słabo rozpowszechniony

Bardziej szczegółowo

Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku

Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku Badania problemu biedy prowadzone są wyłącznie z perspektywy osób dorosłych. Dzieci

Bardziej szczegółowo

dr Andrzej Woźniakowski Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Grudzień 2010

dr Andrzej Woźniakowski Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Grudzień 2010 ROZWÓJ KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH PRACOWNIKÓW JAKO CEL POLITYKI PERSONALNEJ POLSKICH FIRM POKONYWANIE BARIER WYNIKAJĄCYCH ZE SCHEMATÓW MYŚLENIA I OGRANICZEŃ BUDŻETOWYCH dr Andrzej Woźniakowski Instytut Pracy

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Polski rynek hotelowy w 2013 r. ciężka konkurencja na rynku

Polski rynek hotelowy w 2013 r. ciężka konkurencja na rynku Polski rynek hotelowy w 2013 r. ciężka konkurencja na rynku Rok 2012 rynek w rozkwicie Liczba hoteli w Polsce szybko rośnie z każdym rokiem. Według danych GUS w 2012 r. było w Polsce 2014 hoteli, wobec

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Rok 2005 został ogłoszony przez Radę Europy Europejskim Rokiem Edukacji Obywatelskiej. Ma to zwrócić uwagę na znaczenie edukacji dla wspierania

Bardziej szczegółowo

W UE PRACY OBLIGACJE W LATACH 2014-2020 ROCZNIE W CIĄGU 3 LAT 582 MLD NA ZIELONE INWESTYCJE, TWORZĄCE 5 MLN MIEJSC PRACY W CIĄGU PIERWSZYCH 3.

W UE PRACY OBLIGACJE W LATACH 2014-2020 ROCZNIE W CIĄGU 3 LAT 582 MLD NA ZIELONE INWESTYCJE, TWORZĄCE 5 MLN MIEJSC PRACY W CIĄGU PIERWSZYCH 3. NOWE POROZUMIENIE NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEJ EUROPY 582 MLD NA ZIELONE INWESTYCJE, TWORZĄCE 5 MLN MIEJSC PRACY W CIĄGU PIERWSZYCH 3. LAT plan INWESTYCYJNY W WYS. 194 MLD ROCZNIE INFRASTRUKTURA TRANSPORTOWA

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

... ale najpierw trzeba mieć te pieniądze...

... ale najpierw trzeba mieć te pieniądze... Skąd bierzemy pieniądze... i na co je wydajemy? Czyli budżet miasta na 2009 rok w pigułce. Budżet miasta - co to jest?? W budżecie spotkacie Państwo takie pojęcia, jak: dochody, wydatki, przychody i rozchody.

Bardziej szczegółowo

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją dr Violetta Florkiewicz Strategia Europa 2020 Jest to unijna strategia wzrostu do 2020 roku. Jej celem jest osiągnięcie wzrostu gospodarczego, który

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 15 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku Perspektywy dla polskiego eksportu w 20 roku Rok 20 był bardzo udany dla polskiego eksportu Polski eksport w 20 roku osiągnął wartość 135,8 mld euro i był wyższy o,8 proc. niż rok wcześniej wynika z opracowania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Wykład Zarządzanie projektami Zajęcia 7 Zarządzanie ryzykiem. dr Stanisław Gasik s.gasik@vistula.edu.pl

Wykład Zarządzanie projektami Zajęcia 7 Zarządzanie ryzykiem. dr Stanisław Gasik s.gasik@vistula.edu.pl 04--7 Wykład Zarządzanie projektami Zajęcia 7 Zarządzanie ryzykiem dr Stanisław Gasik s.gasik@vistula.edu.pl www.sybena.pl/uv/04-wyklad-eko-zp-9-pl/wyklad7.pdf Budowa autostrady Możliwe sytuacje Projekt

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów

Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów Wyszukiwanie tematyczne zestawienie kategorii, obszarów i zakresów tematycznych 1. Edukacja.. 2. Rynek pracy.. 3. Polityka rynku pracy.. 4. Integracja

Bardziej szczegółowo

Od czego zależy czy będę bezrobotnym

Od czego zależy czy będę bezrobotnym Od czego zależy czy będę bezrobotnym Bezrobocie jest to zjawisko ekonomiczne występujące w gospodarce każdego kraju. Oznacza ono sytuację, w której zapotrzebowanie (popyt) na pracę jest mniejsze od liczby

Bardziej szczegółowo

Demarginalizacja społeczna bezdomnych a mieszkalnictwo socjalne. Diagnoza problemu i rekomendacje dla polityki społecznej.

Demarginalizacja społeczna bezdomnych a mieszkalnictwo socjalne. Diagnoza problemu i rekomendacje dla polityki społecznej. Dr hab. Andrzej Przymeński, prof. nadzw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu dr Monika Oliwa Ciesielska, UAM Demarginalizacja społeczna bezdomnych a mieszkalnictwo socjalne. Diagnoza problemu i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr L/293/2010. Rady Miejskiej w Ostródzie. z dnia 19 lutego 2010 roku

UCHWAŁA Nr L/293/2010. Rady Miejskiej w Ostródzie. z dnia 19 lutego 2010 roku UCHWAŁA Nr L/293/2010 Rady Miejskiej w Ostródzie z dnia 19 lutego 2010 roku w sprawie przyjęcia Miejskiego Programu Aktywności Lokalnej na lata 2010-2013 realizowanego w ramach projektu systemowego Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy i bezrobocie

Rynek pracy i bezrobocie Rynek pracy i bezrobocie Podstawowe definicje na rynku pracy: Ludność w wieku produkcyjnym w zależności od definicji przyjmowanej przez urząd statystyczny ludność w wieku 15 lat i więcej lub ludność w

Bardziej szczegółowo

dla polskich rodzin Tanie mieszkania Warszawa, czerwca 2016 XII Ogólnopolska Konferencja BGK dla JST

dla polskich rodzin Tanie mieszkania Warszawa, czerwca 2016 XII Ogólnopolska Konferencja BGK dla JST Tanie mieszkania dla polskich rodzin Najważniejsze informacje Mieszkanie+ to rządowy program budowy mieszkań na wynajem, z opcją dojścia do własności, realizowany na zasadach rynkowych przy wykorzystaniu

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA Emerytury indywidualne, renta rodzinna dla wdów i wdowców, waloryzacja według zysków takie emerytury kapitałowe proponuje rząd. Dlaczego? Dlatego, że taki system

Bardziej szczegółowo

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO MARŻA BRUTTO Marża i narzut dotyczą tego ile właściciel sklepu zarabia na sprzedaży 1 sztuki pojedynczej pozycji. Marża brutto i zysk brutto odnoszą się do tego ile zarabia

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Tytuł slajdu. Tytuł slajdu. Wsparcie osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w uzyskaniu zatrudnienia MOC W REGIONACH II

Tytuł slajdu. Tytuł slajdu. Wsparcie osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w uzyskaniu zatrudnienia MOC W REGIONACH II MOC W REGIONACH II Nowa perspektywa finansowania 2014-2020 Wsparcie osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w uzyskaniu zatrudnienia Magdalena Czuchryta Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych Kraków

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2014 NR 31/2014 POLACY O GOSPODARCE WOLNORYNKOWEJ

Warszawa, marzec 2014 NR 31/2014 POLACY O GOSPODARCE WOLNORYNKOWEJ Warszawa, marzec 2014 NR 31/2014 POLACY O GOSPODARCE WOLNORYNKOWEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Ekonomia kosztów transakcji Ronalda Coase a. Instytucje gospodarki rynkowej Blok 5

Ekonomia kosztów transakcji Ronalda Coase a. Instytucje gospodarki rynkowej Blok 5 Ekonomia kosztów transakcji Ronalda Coase a Instytucje gospodarki rynkowej Blok 5 Ekonomia neoklasyczna w konfrontacji z ekonomicznymi problemami współczesności Konsument nie jest istotą ludzką, lecz logicznym

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac dyplomowych

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW 1. Podatki i opłaty lokalne jako źródło dochodów własnych gminy 2. Analiza dochodów budżetowych jednostek samorządów terytorialnych na przykładzie gminy... w latach...

Bardziej szczegółowo

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe,

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe, Rozwój zrównoważony rozwój podtrzymywalny rozwój trwały ekorozwój sustainable development Takie gospodarowanie środowiskiem przez żyjące pokolenie, aby respektować interesy przyszłych pokoleń, a w szczególności

Bardziej szczegółowo

Klasa III. Ocena dopuszczająca: Ocena dostateczna GOSPODARKA WOLNORYNKOWA

Klasa III. Ocena dopuszczająca: Ocena dostateczna GOSPODARKA WOLNORYNKOWA Klasa III GOSPODARKA WOLNORYNKOWA wyjaśnić, skąd wynika rzadkość dóbr i jak wpływa na działalność gospodarczą ludzi wymienić i zilustrować czynniki wytwórcze wykorzystywane przy produkcji różnych dóbr

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-5 - 69, 628-7 - 04 69-46 - 92, 625-76 - 2 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-50 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Gmina Lubichowo. Prawo do pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom o dochodach nie przekraczających miesięcznie:

Gmina Lubichowo. Prawo do pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom o dochodach nie przekraczających miesięcznie: Czym jest pomoc społeczna? Wnioski o przyznanie pomocy społecznej i zasiłku rodzinnego. POMOC SPOŁECZNA Czym jest Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa. Nadrzędnym celem pomocy społecznej

Bardziej szczegółowo

Ustawa. z dnia. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych

Ustawa. z dnia. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych Projekt z dnia Ustawa o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych Art. 1 W ustawie z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm. 1 ) wprowadza

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST. 1 PKT 26A USTAWY, W RAMACH KTÓRYCH MOŻNA UZYSKAĆ POMOC W ZAKRESIE PORADNICTWA ZAWODOWEGO I INFORMACJI ZAWODOWEJ ORAZ POMOCY W AKTYWNYM POSZUKIWANIU

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Warstwy, klasy, prestiż

Warstwy, klasy, prestiż Warstwy, klasy, prestiż Z Henrykiem Domańskim rozmawia Paweł Kłobukowski Czym są warstwy, klasy i prestiż? Jaka jest dzisiaj struktura społeczna w Polsce? O tym, na czym socjologowie znają się najlepiej,

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo