XXXXX REPRINT GLOBALNA FIRMA:

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "XXXXX REPRINT GLOBALNA FIRMA:"

Transkrypt

1 _ 1 XXXXX REPRINT GLOBALNA FIRMA: O efektywnych narzędziach ekspansji zagranicznej piszą eksperci i liderzy z firm: PwC, HSBC Bank Polska SA, Deloitte Polska, Deloitte Legal, Domański Zakrzewski Palinka, Dentons, DNB Bank Polska, Havas PR, Google, Cisco Systems Poland, DB Schenker Logistics. Artykuł pochodzi z Magazynu THINKTANK nr 19, zima 2013

2 globalna firma _ Zanim wsiądziesz do samolotu Rozwój poza granicami własnego kraju to realne ryzyko dla firmy. Jednak trzymając się doświadczeń tych przedsiębiorstw, które już przekroczyły Rubikon, można to ryzyko znacznie obniżyć, a zarazem zapewnić sobie dostęp do milionów nowych potencjalnych klientów. TEKST> Ryszard Petru inwestycje także konkurs Polska Firma Międzynarodowy Czempion, który pozwala wyłaniać najlepsze praktyki i sukcesy polskich przedsiębiorstw w prowadzonej internacjonalizacji. W ramach programu Polski Czempion spotkaliśmy się już z ponad setką przedsiębiorstw, które aktywnie rozwijają swoją działalność za granicą lub decydują się na taki krok w najbliższym czasie. To pozwala już sformułować rekomendacje dla przedsiębiorstw planujących ekspansję poza Polskę: Mimo niepewnej sytuacji ekonomicznej polskie firmy wciąż inwestują za granicą do końca 2012 r. suma inwestycji wyniosła 57,5 mld dol. (według danych UNCTAD). Podobnie jak inwestorzy z innych krajów, ci z Polski także zmagają się z licznymi wyzwaniami związanymi z wyjściem na nowe rynki. Z rozmów z przedsiębiorcami zrodziła się idea, aby wrocławski projekt wspierania polskich firm podejmujących ekspansję zagraniczną rozszerzyć na cały kraj. Obecnie w skali ogólnopolskiej program Polski Czempion koordynowany przez firmę doradczą PwC wraz z PAIiIZ jako partnerem merytorycznym działa już drugi rok. Celem programu jest m.in. wypracowanie i przekazywanie dobrych praktyk biznesowych w polskiej gospodarce, pomoc w identyfikacji barier ekspansji, wsparcie w inwestycjach za granicą oraz budowanie wizerunku polskich firm jako europejskich i dynamicznych liderów. Obok programu powstał 1 Po co w ogóle wychodzić za granicę? Motywacją decyzji inwestycyjnej jest najczęściej chęć rozwoju. Na ogół wynika ona z ograniczonych możliwości, jakie daje rynek polski, rzadziej decydują kwestie kosztowe lub efektywnościowe. Ponieważ większość polskich inwestycji zagranicznych podejmowana jest przede wszystkim z myślą o rozwoju na lokalnym rynku kraju docelowego, najważniejszym czynnikiem decydującym o ich kierunku jest rozmiar i potencjał danego rynku. Istotne znaczenie ma także poziom konkurencji, bliskość geograficzna, wielkość lokalnych zasobów oraz poziom ryzyka i stabilność polityczna. Cechy poszukiwanego kraju docelowego będą inne w zależności od tego, jaki jest cel inwestycji jeśli zna się odpowiedź na pytanie o cel ekspansji, można właściwie zdefiniować, które rynki i regiony będą obszarem zainteresowań. Najwięcej polskich przedsiębiorców, choć nie jest to tożsame z wartością inwestycji, obecnie kieruje swoje kroki do krajów Europy Zachodniej, Środkowej i Wschodniej: Niemiec, Czech, na Ukrainę czy do Rosji. FOT.: Thinkstock

3 firma 2 _ 3 2 Przygotowujmy analizę Ekspertyza jest niezbędna do rzeczywistego umiejscowienia planów w istniejących realiach (evidence based strategy), do odpowiedniego zdefiniowania ryzyka, a potem do skutecznego zarządzania nim. Niezbędnymi elementami analizy są m.in.: już wypracowane kontakty biznesowe (sprawdzony kontrahent daje poczucie bezpieczeństwa w poruszaniu się na danym rynku), analiza lokalnego otoczenia prawnego, badania marketingowe (wielkość rynku, działalność konkurentów, struktura, akceptowalny poziom cen, upodobania kontrahentów lub klientów, trendy rynkowe) czy analiza działania administracji lokalnej. Słabość lub siła marki Polska, różnice w gustach i strukturze popytu na bliskich wydawałoby się rynkach czy też jakość lokalnego otoczenia instytucjonalnego to przejawy ryzyka, którym trzeba zarządzić już na etapie decyzji inwestycyjnej. Przykładowo, wybierając Azję, należy liczyć się z małą rozpoznawalnością naszych marek i postrzeganiem ich jako produktów słabej jakości. Z kolei na rynkach wschodnich, gdzie sytuacja rynkowa jest łatwiejsza, możemy napotkać znacznie poważniejsze problemy związane z pracą lokalnych służb publicznych oraz egzekucją prawa. Z doświadczenia PwC wynika, że brak umów o ochronie inwestycji zagranicznych między Polską a Rosją, bariery biurokratyczne oraz nieuregulowane kwestie prawne (np. prawo własności) na Ukrainie i Białorusi stwarzają spore bariery dla rozwoju polskich przedsiębiorstw na Wschodzie. Z kolei w Chinach istnieje wysokie ryzyko skopiowania technologii. 3 Stosujmy strategię małych kroków Częstym sposobem na zarządzenie powyższymi ryzykami, a także narzędziem pozwalającym w pełni dopracować powstającą strategię inwestycyjną jest zastosowanie metody małych kroków. Ograniczone wejście na dany rynek, choć GŁÓWNA MYŚL:. Doświadczenia firm, które wzięły udział w programie Polski Czempion, są dobrą bazą wiedzy dla dopiero planujących ekspansję. Można podsumować je w postaci dziewięciu głównych rekomendacji. z jednej strony rodzi niepożądane opóźnienia, z drugiej pozwala zebrać konieczne informacje i nie wiąże się z dużymi nakładami finansowymi. 4 Ustalmy obiektywne miary sukcesu i porażki Niezależnie od obranej strategii konieczne jest ustalenie obiektywnych miar sukcesu lub porażki projektu inwestycyjnego. Miary te i kryteria oceny muszą od początku być jasne i realistyczne. 5 Dokonajmy analizy kilku lokalizacji w kraju docelowym Nasze dotychczasowe badania wskazują również, iż w wielu przypadkach wybór konkretnej lokalizacji dla działalności firmy był przypadkowy, tzn. niepoparty odpowiednią analizą. Należy pamiętać o tym, iż poszczególne kraje są bardzo zróżnicowane wewnętrznie odmienny jest poziom rozwoju infrastruktury, dostępność zasobów oraz jakość kapitału ludzkiego. W wielu przypadkach poszczególne regiony różni nastawienie do inwestorów zagranicznych, co może prowadzić nawet do innego poziomu opodatkowania (np. specjalne strefy ekonomiczne). Odpowiednia analiza tych czynników może w istotny sposób wpłynąć na ostateczną opłacalność projektu.

4 globalna firma _ 6 Pamiętajmy o różnicach kulturowych Przedsiębiorcy, z którymi prowadzimy rozmowy, często podkreślali, iż problemy kulturowe, różnice w kulturze pracy, były jednym z najważniejszych wyzwań, z jakimi borykali się zarządzający przedsiębiorstwami za granicą. Przykładowo w Japonii ogromnie ważne są relacje z partnerami japońskimi, 10 mln euro Takiej kwoty zazwyczaj nie przekracza pojedynczy projekt inwestycyjny realizowany przez polskie firmy poza granicami naszego kraju. Źródło: PwC a co za tym idzie powinniśmy serio traktować rygorystyczną etykietę biznesową, odwiedzać Japonię i podejmować swoich partnerów w Polsce. Z kolei w Indiach warto pamiętać, że łapówka jest społecznie akceptowana. Rozwiązanie problemów kulturowych wymaga dobrego rozeznania w lokalnych warunkach i odpowiedniej analizy pozwalającej dopasować działające w przedsiębiorstwie procedury. Od wyników tej analizy będzie zależał także podział odpowiedzialności zarządczej między centralę i przedsiębiorstwo lokalne. 7 Zadbajmy o efektywną strukturę prawną i podatkową Sukces inwestycji zagranicznej poza strategią biznesową i dopasowanymi do niej rozwiązaniami instytucjonalnymi zależy także od odpowiedniej struktury prawnej i podatkowej przedsiębiorstwa. Złe decyzje w tej kwestii mogą prowadzić do istotnych ograniczeń w swobodzie działania biznesowego, a także do bezpośrednich strat finansowych. Aspekty te muszą być brane pod uwagę już na etapie planowania strategicznego inwestycji przy opracowywaniu międzynarodowej strategii podatkowej firmy, następnie przy wyborze miejsca docelowego i na końcu przy planowaniu odpowiedniej struktury prawnej i podatkowej na miejscu. Na poziomie operacyjnym aspekty te dotyczą w szczególności rozwiązań związanych z mobilnością pracowników czy też problemów dotyczących groźby podwójnego opodatkowania dywidend międzynarodowych. 8 Przygotujmy odpowiedni proces rekrutacji pracowników Trzeba pamiętać, iż już od samego początku realizacji procesu inwestycyjnego lokalni pracownicy działają w środowisku organizacyjnym właściwym dla naszego przedsiębiorstwa. Jeśli konieczne są dostosowania do warunków lokalnych, można je wprowadzić szybko i co najważniejsze zanim firma rozpocznie rzeczywistą działalność biznesową. Trzeba to także uwzględnić w odpowiednich treningach i szkoleniach. 9 Nie zaniedbujmy komunikacji z lokalnymi interesariuszami Zapewnienie firmie sprzyjających lokalnych warunków do funkcjonowania jest kolejnym ważnym aspektem działania, o którym musi myśleć inwestor. Warunki takie możemy sobie zapewnić nie tylko dzięki poparciu lokalnej administracji, ale także poprzez odpowiedni sposób komunikowania się z lokalnym środowiskiem gospodarczym i opinią społeczną. Np. przy większych inwestycjach firm polskich na terenie Rosji czy Ukrainy dobrze widziane jest wsparcie polskich i lokalnych władz publicznych. Podnosi to rangę inwestycji, a przez to może także przyczynić się do poprawy jej bezpieczeństwa. dr Ryszard Petru: partner w firmie doradczej PwC. Przewodniczący Towarzystwa Ekonomistów Polskich. Rekomendacje THINKTANK: Ekspansję zagraniczną warto zaplanować w najdrobniejszych szczegółach. Od rozważenia intencji ekspansji, co pomoże zdefiniować, które rynki i regiony powinny znaleźć się w obszarze zainteresowań, aż po ustalenie miar sukcesu oraz analizę wpływu czynników kulturowych na biznes.

5 firma 4 _ 5 Kto skorzysta na Złotych czasach KRajów ASEAN Azja to w perspektywie najbliższych kilku, kilkunastu lat najbardziej perspektywiczny kierunek dla polskich eksporterów. Warto przy tym pamiętać, że ten kontynent tworzą nie tylko Chiny, lecz także atrakcyjne rynki Malezji, Filipin, Indonezji, Wietnamu czy Indii. TEKST> Janusz Dedo ekspansja W przygotowanym na zlecenie HSBC raporcie Global Connections wskazują oni na Azję jako najbardziej perspektywiczny rynek zbytu dla polskich eksporterów. Wzrost znaczenia gospodarczego i politycznego Chin w ciągu ostatnich 20 lat sprawił, że kraj ten zdominował rozważania na temat Azji. Państwo Środka znalazło się w centrum zainteresowania przedsiębiorców, inwestorów i rządów (Chiny są na liście priorytetowych rynków wzrostowych większości państw, które taką listę stworzyły). Wygląda na to, że wszyscy chcą robić interesy z Chińczykami. Nie można jednak zapominać o tym, że Azja na Chinach się nie kończy. Polskie firmy nie są jedynymi dostawcami dóbr konsumpcyjnych czy kapitałowych, na które popyt w Azji rośnie. O dostęp do tego atrakcyjnego rynku będą musiały konkurować z przedsiębiorstwami z innych krajów. Warto, by zbudowały silną pozycję w krajach Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN), zanim zrobią to ich zagraniczni konkurenci. Niektórzy polscy eksporterzy już to rozumieją i grono to będzie się powiększać takiego zdania są analitycy renomowanego ośrodka badawczego Oxford Economics. Region idzie do przodu Azja to zróżnicowany kontynent, tworzony przez 17 krajów. Nawet te z nich, które należą do ASEAN, istotnie się od siebie różnią: są na różnym etapie rozwoju gospodarczego, stoją wobec różnego rodzaju wyzwań. Łączy je ogromny potencjał, który nie został jeszcze odkryty i wykorzystany przez międzynarodowych graczy. Z tego względu polscy przedsiębiorcy powinni zainteresować się tymi rynkami, zamiast skupiać się wyłącznie na Chinach, gdzie roi się od konkurentów, niejednokrotnie bardziej doświadczonych, o większej bazie kapitałowej i rozpoznawalnej marce, którą polskie firmy dopiero muszą sobie wyrobić. Jeżeli startować od zera, to może raczej na mniej zatłoczonym rynku Malezji, Indonezji czy innych krajów członkowskich ASEAN? ASEAN tworzy 10 państw skupiających 10 proc. globalnej populacji, zajmuje czwarte miejsce na świecie pod względem wymiany handlowej i ósme pod względem PKB. W ciągu 7,9% Taki procent polskich bezpośrednich inwestycji zagranicznych, mierzonych jako stan należności z tytułu BIZ, było według stanu na koniec 2011 r. ulokowanych na rynkach pozaeuropejskich. Źródło: Raport Aktywność inwestycyjna polskich przedsiębiorstw za granicą czynniki i skutki, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 2013 FOT.: Thinkstock

6 globalna firma _ GŁÓWNA MYŚL:. Chiny są coraz mniej atrakcyjnym miejscem do lokowania produkcji. Szansą dla polskich eksporterów stają się natomiast kraje Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej.. ASEAN liczy dziś 600 mln konsumentów. To ogromny rynek zbytu, jeszcze niewykorzystany także przez zagraniczne i konkurencyjne dla polskich firm przedsiębiorstwa. najbliższych pięciu lat gospodarka tego regionu będzie rosła w tempie ok. 5,5 proc. rocznie. Dla porównania: ekonomiści HSBC przewidują, że w 2014 r. gospodarka strefy euro wzrośnie o 0,8 proc, a rok poźniej o 1 proc. Perspektywy gospodarcze krajów tego stowarzyszenia są obiecujące również w długim okresie. Z prognoz wybiegających kilkadziesiąt lat w przyszłość wynika, że w 2050 r. sześć z dziesięciu członków ASEAN znajdzie się w gronie stu największych gospodarek świata. 1,2 mld dol. To wartość polskich bezpośrednich inwestycji dokonanych do końca 2011 r. na rynkach azjatyckich. To 2,5 proc. ogółu polskich BIZ i drugi po Ameryce Północnej najbardziej popularny region dla pozaeuropejskiej aktywności polskich przedsiębiorstw. Źródło: Raport Aktywność inwestycyjna polskich przedsiębiorstw za granicą czynniki i skutki, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 2013 Potencjał krajów ASEAN odkrywają stopniowo międzynarodowe firmy, doceniające liczną siłę roboczą, silne rynki krajowe i niższe koszty. Te ostatnie nabierają szczególnego znaczenia w związku z transformacją chińskiej gospodarki. Rozwój pociąga za sobą wzrost kosztów pracy, co sprawia, że Chiny stają się coraz mniej konkurencyjne jako miejsce do lokowania produkcji. Z danych Samsung Economic Research Institute wynika, że stosunek wysokości wynagrodzenia w Chinach do wysokości wynagrodzenia w Indonezji wzrósł z 2:1 w 2005 r. do 3:1 w 2012 r. Economist Intelligence Unit prognozuje, że do 2015 r. wzrośnie do 4,5:1. Chiny zmieniają kierunek Wzrost kosztów to niejedyne wyzwanie stojące dziś przed Chinami. Globalny kryzys sprawił, że spadł popyt na chińskie towary eksportowe na pogrążonych w kryzysie rynkach rozwiniętych. Dlatego władze Państwa Środka podjęły strategiczną decyzję o przekształceniu modelu wzrostu tamtejszej gospodarki z napędzanego przez eksport na wzrost napędzany przez konsumpcję oraz inwestycje. Całkowita rezygnacja ze wsparcia eksportu nie jest możliwa, stanowi on zbyt ważną gałąź tamtejszej gospodarki, jednak Chińczycy starają się odchodzić od niskokosztowej produkcji prostych dóbr eksportowych, koncentrując się na produkcji bardziej zaawansowanej technologicznie, jak maszyny przemysłowe czy sprzęt teleinformatyczny (ICT). Dotychczasową rolę Chin w międzynarodowym łańcuchu dostaw czołowego producenta prostych i tanich dóbr będą stopniowo przejmowały inne rynki azjatyckie, wśród nich kraje ASEAN. Wietnam jest obecnie wiodącym producentem obuwia. Z kolei Malezja i Indonezja oferują artykuły spożywcze i surowce naturalne. Globalni producenci, reagując na zmiany w otoczeniu gospodarczym, często przyjmują strategię Chiny+1, przenosząc część produkcji do krajów ASEAN, a resztę pozostawiając w Chinach. Perspektywiczny rynek Mówiąc o krajach ASEAN, nie można jednak skupiać się wyłącznie na produkcji i kosztach pracy. Kraje te zamieszkuje w sumie 600 mln konsumentów. To ogromny rynek zbytu. Co ważne, rynek ten cały czas rośnie, zarówno pod względem demograficznym, jak i siły nabywczej mieszkańców. Eksperci uważają, że najbliższych 20 lat to złota era demografii w tej części świata. Wraz z rozwojem gospodarczym będą rosły dochody mieszkańców tego regionu. Zdaniem ekonomistów HSBC największego wzrostu wynagrodzeń mogą oczekiwać Filipińczycy. PKB per capita w tym kraju w 2050 r. może być prawie dziewięciokrotnie wyższy niż na koniec roku Nawet mimo tak znacznego wzrostu dochód przeciętnego mieszkańca Filipin nadal będzie ponaddwukrotnie niższy niż dochód statystycznego Polaka (ok. 11 tys. dol. wobec 24,5 tys. dol.) czy pięciokrotnie niższy niż dochód Brytyjczyka. Oznacza to, że nawet za prawie 40 lat Filipińczycy będą mieli spory dystans do nadrobienia wobec krajów europejskich. Podobnie jak ich sąsiedzi z Indonezji (czterokrotny wzrost PKB per capita między 2010 a 2050 r.), Malezji (pięciokrotny) czy Wietnamu (sześcioipółkrotny).

7 firma 6 _ 7 Top 10* partnerów eksportowych Polski według Oxford Economics lata: kraj wzrost eksportu** kraj wzrost eksportu** kraj wzrost eksportu** 1. Malezja 31% 1. Chiny 15% 1. Wietnam 12% 2. Indonezja 23% 2. Malezja 15% 2. Chiny 11% 3. ZRA 20% 3. Indie 14% 3. Indie 11% 4. Korea Południowa 19% 4. Wietnam 13% 4. Malezja 11% 5. Japonia 18% 5. Turcja 13% 5. Turcja 10% 6. Chiny 18% 6. Indonezja 13% 6. Indonezja 9% 7. Brazylia 16% 7. Brazylia 13% 7. Egipt 8% 8. Kanada 14% 8. Korea Południowa 12% 8. Arabia Saudyjska 8% 9. Bangladesz 14% 9. ZRA 12% 9. Bangladesz 8% 10. Arabia Saudyjska 13% 10. Egipt 11% 10. Korea Południowa 8% Źródło: https://globalconnections.hsbc.com/united-kingdom/en/tools-data/trade-forecast-tool#poland (dostęp: r.) *pod względem dynamiki wzrostu eksportu, w dolarach ** średni wzrost roczny w omawianym okresie Wzrost dochodów i rozwój klasy średniej będzie powodował zmianę potrzeb i zwyczajów zakupowych konsumentów z krajów ASEAN. Będą wydawali więcej na sprzęt AGD i RTV, meble, ubrania czy rozrywkę, a także na ochronę zdrowia czy bezpieczeństwo socjalne. To szansa dla polskich firm oferujących dobra spełniające te potrzeby, wśród których już dziś są marki rozpoznawalne na rynku międzynarodowym i próbujące swoich sił także w tej części świata. Wraz ze wzrostem zamożności będą rosły oczekiwania mieszkańców wobec infrastruktury społecznej i transportowej w ich krajach, na co tamtejsze władze będą musiały odpowiedzieć zwiększaniem inwestycji. Będzie to napędzało popyt tych krajów na dobra kapitałowe, jak choćby maszyny przemysłowe czy sprzęt transportowy, które są kluczowymi towarami eksportowymi Polski, trafiającymi na azjatyckie rynki. A paleta naszych specjalności powinna się rozszerzać. Janusz Dedo: prezes zarządu HSBC Bank Polska SA. Rekomendacje THINKTANK: polskie firmy myślące o ekspansji zagranicznej powinny zacząć budować silną pozycję w krajach ASEAN. Zdaniem analityków kraje tego regionu będą przodowały w rankingu rynków, na które eksport z Polski będzie rósł najszybciej, zarówno w krótkim, jak i w dłuższym okresie.

8 globalna firma _ Niemcy i Chiny: dwie różne kultury współpracy Kultura warunkuje sposób prowadzenia biznesu. Jak w relacjach z zagranicznymi partnerami przebić mur chiński i zrozumieć niemiecki porządek? O czym muszą pamiętać polskie firmy, przygotowując się do rozmów z partnerami na obcych rynkach? TEKST> Marcin Diakonowicz, Małgorzata Dudzisz, Robert Pasternak negocjacje Od najdawniejszych czasów handel był najlepszą okazją do poznawania innych kultur. Jednak brak wiedzy o zwyczajach zagranicznego partnera może stać się przeszkodą w zawieraniu międzynarodowych transakcji i działaniach na obcym rynku. Zgodnie z przyjętymi zasadami, prowadząc ekspansję zagraniczną, sprzedawca dostosuje się do nabywcy, co więcej przybysz powinien przestrzegać miejscowych zwyczajów. Czasem konieczne staje się wręcz przeformułowywanie elementów kontraktu, żeby dostosować je do norm kulturowych obu partnerów. Richard R. Gesteland, autor bestselera Różnice kulturowe a zachowania w biznesie, charakteryzując zachowania biznesowe, wyróżnił osiem głównych cech kultur biznesowych połączonych w przeciwstawne pary to nastawienie propartnerskie v. protransakcyjne, ceremonialność v. nieceremonialność, monochroniczność v. polichroniczność i ekspresyjność v. powściągliwość. Ludzie o nastawieniu protransakcyjnym (m.in. Niemcy i Skandynawowie) koncentrują się na wykonaniu zadania i są otwarci na interesy z obcymi. W kulturach protransakcyjnych spotkania służą natychmiastowemu przejściu do negocjacji. Osoby o nastawieniu propartnerskim skupiają się na ludziach i wykorzystują skomplikowaną sieć kontaktów osobistych. W kulturach propartnerskich ważne jest unikanie konfliktów i konfrontacji, wyczulenie na punkcie zachowania twarzy partnera i godności. Sposób wyrażania się jest mało otwarty, wysoce kontekstowy (aby nikogo nie urazić). Tak działają głównie Azjaci. Kultura ceremonialna opiera się na wyraźnych hierarchiach odzwierciedlających duże różnice w statucie społecznym i zakresie władzy między ludźmi oraz silnym przywiązaniu do tradycji w stosunkach międzyludzkich (to np. większość krajów Europy Zachodniej i Środkowej). Kultury nieceremonialne cenią organizację bardziej egalitarną, z mniejszymi różnicami w statusie społecznym i zakresie władzy oraz mniejszym przywiązaniem do tradycji (to np. Dania, Norwegia czy Stany Zjednoczone). W kulturach monochronicznych kluczowa jest punktualność i przestrzeganie harmonogramów oraz sztywność terminów. To ważny element oceny partnera, charakterystyczny m.in. dla skandynawskich i germańskich krajów Europy). W kulturach polichronicznych ważniejsi niż punktualność i precyzyjnie ustalone harmonogramy są ludzie i dobre stosunki między nimi (przede wszystkim kraje arabskie). Istotne są także różnice w komunikacji: osoby z kultur powściągliwych cechuje mniejsza aktywność podczas komunikacji oraz większy dystans w kontaktach bezpośrednich, te z kultur ekspresyjnych FOT.: Thinkstock

9 firma 8 _ 9 mają większą dynamikę, widać ich zaangażowanie w rozmowie oraz mniejszy dystans wobec potencjalnego partnera. Z punktu widzenia interesów polskich firm ważnymi kierunkami są np. Chiny i Niemcy. Ci pierwsi są upragnionym celem starań polskich firm, drudzy największym obecnie partnerem handlowym Polski. Przyjrzyjmy się, w jaki sposób radzić sobie w kontaktach biznesowych z przedstawicielami tych dwóch kultur. Pierwsze kontakty Wydaje się oczywiste, że głównym celem spotkania z partnerem biznesowym jest zamknięcie transakcji, a przynajmniej ustalenie, czy obie strony chcą podjąć współpracę. Tymczasem w przypadku Chińczyków spotkanie jest przede wszystkim okazją do poznania się, przedstawienia planów czy nawet rozmowy na tematy niezwiązane bezpośrednio z biznesem. Nie ma co liczyć na omawianie szczegółów, kwestia współpracy często pojawia się dopiero na końcu, jako temat do rozmowy przy kolejnej okazji. Chodzi o bliższe poznanie Chińczycy rozmawiają co prawda ze wszystkimi, ale współpracują tylko z przyjaciółmi. Nie potrafią odmawiać i aby uniknąć sporu zgadzają się na podane warunki. Jeśli w krótkim czasie usłyszymy zgodę ze strony chińskiej, możemy być prawie pewni, że ta obietnica nie jest wiążąca wszystkie decyzje w chińskiej firmie, zwłaszcza w państwowych przedsiębiorstwach, przechodzą przez długi proces akceptacji kierowników działów i na końcu samego prezesa. Na spotkania biznesowe Chińczycy zawsze przychodzą w grupie, pojawienie się jednostki, nawet samego prezesa jest nietaktem. Zupełnie inaczej rozmawia się z Niemcami. Tu najlepiej zacząć od dobrze napisanego, formalnego, adresowanego imiennie listu, załączając podstawowe informacje o firmie i celu spotkania. Powinien być konkretny, niemieccy przedsiębiorcy zawsze bowiem są perfekcyjnie przygotowani do negocjacji. Już pierwszy formalny kontakt to okazja do GŁÓWNA MYŚL:. Chiny i Niemcy są interesującym kierunkiem ekspansji gospodarczej dla polskich firm. Aby jednak skutecznie prowadzić interesy z przedstawicielami tych kultur, trzeba znać zwyczaje panujące w tych krajach na każdym etapie rozwoju partnerstwa biznesowego. rozmowy o konkretach, celem jest szybkie i sprawne zamknięcie transakcji. Niemieccy partnerzy od początku zadają trudne pytania, trzeba przekonać ich o naszej wydajności, jakości towaru i szybkości obsługi. Tego wymagają bowiem zarówno od siebie, jak i od swoich partnerów, dodając do tego najniższą możliwą cenę. Gdy zostaniemy przetestowani i okażemy się godni zaufania, a produkt dobrej jakości, skala współpracy wzrośnie. Planowanie i zarządzanie czasem Widok Chińczyka, który jednocześnie ogląda wiadomości i (na drugiej połowie monitora) obserwuje wyniki giełdy, a także rozmawia na komunikatorze ze swoim kolegą i zastanawia się, co trzeba kupić w drodze domu, nie jest niezwykły. Co więcej, Chińczycy zawsze są przygotowani do spotkania, ale często sam jego przebieg mocno odbiega od ustalonego porządku. Zazwyczaj więc planują wszystko szczegółowo i dokładnie, ale krótkoterminowo, bo zakładają, że i tak wystąpi opóźnienie. Dla zajętych Niemców ważna jest punktualność spóźnianie się to oznaka niesolidności. W ich odczuciu, jeśli kontrahent spóźnia się na lunch, równie dobrze może nie realizować dostaw na czas. Jeśli zatem nie ma możliwości, aby pojawić się na spotkaniu z Niemcami w porę, lepiej wcześniej je przełożyć.

10 globalna firma _ Kultury biznesowe według Richarda R. Gestelanda Kraj Polska Propartnerskie Protransakcyjne umiarkowanie propartnerska Kultury biznesowe Ceremonialne Nieceremonialne ceremonialna Monochroniczne Polichroniczne umiarkowanie polichroniczna Powściągliwe Ekspresyjne niestała ekspresyjna Niemcy protransakcyjne umiarkowanie ceremonialna monochroniczna powściągliwa Chiny propartnerska ceremonialna monochroniczna powściagliwa Źrodło: R. Gesteland, Różnice kulturowe a zachowania w biznesie NegocjaCJe formalne i nieformalne Kiedy niemieccy przedsiębiorcy mówią tak, oznacza to zgadzam się. Podczas negocjacji charakteryzuje ich powaga i determinacja. Traktują je przede wszystkim jako pracę, nie ma tam miejsca na towarzyskie rozmowy i żarty. Celem rozmów biznesowych jest jednoznaczny wynik i jasne konkluzje, dlatego komunikacja powinna być precyzyjna i bezpośrednia. Krytyka ma być rzeczowa, konstruktywna i nie jest skierowana do osoby. To kontrastuje z zawoalowanym sposobem przekazu i niebezpośrednim komunikatem Chińczyków. Często wydaje się nam, że Niemcy są zbyt oficjalni i nakierowani na rozmowę o interesach, podczas gdy Polacy chcieliby, aby negocjacje odbywały się w pozytywnej i przyjaznej atmosferze. Tymczasem Niemcy dużo bardziej polegają na literalnych zapisach w kontrakcie niż na dobrych stosunkach z partnerem. Przez Chińczyków początek negocjacji jest traktowany uroczyście, jednak ich przebieg oraz wynik nie jest wiążący i w każdej chwili strony mogą zerwać rozmowy, a nawet wszelkie kontakty. W tej sytuacji powoływanie się na pisemną umowę niewiele pomoże, należy wtedy powołać się na przyjacielskie relacje i starać się uzyskać kompromis, aby druga strona czuła, że też wyniesie korzyść. Kontakty nieformalne Wiele osób współpracujących z azjatyckimi firmami podkreśla, jak ważna jest cierpliwość i determinacja. Nie chodzi tu tylko o sytuacje oficjalne faktyczną współpracę Chińczycy nawiązują poza biurem. Jeśli nie jesteśmy gotowi na częste spotkania w restauracji, wspólne wyjścia pozabiznesowe, nasze nawet najszczersze starania i najniższe ceny nie pomogą w zdobyciu zaufania chińskiego partnera. A bez tego transakcja raczej nie dojdzie do skutku. Podobnie jak Niemcy, Chińczycy będą zadawać wiele pytań na temat cen, dostawy i jakości, ale te pytania powtórzą dziesięć razy. Należy uzbroić się w cierpliwość. Dla Chińczyka największą przyjemnością z prowadzenia biznesu jest rozmowa, negocjacje, pytania do kontrahenta. Nie są zainteresowani natychmiastowym zyskiem, raczej udziałem w rynku i reputacją partnerskiej firmy. Obecny projekt czy pierwsze transakcje są trywialnym elementem w porównaniu z niezwykle ważną decyzją o zawarciu trwałej relacji biznesowej z cudzoziemcami. Tymczasem dla Niemców szczerość, bezpośredniość i uczciwość są ważniejsze od chińskiej subtelnej dyplomacji w rozmowach biznesowych. Wiele firm planujących inwestycje w Chinach zaczyna od pytania, jak siłą i pewnością siebie dostać się na ten ogromny rynek. Może zamiast tego warto poznać realia Państwa Środka, jego mieszkańców i ich gusta, a wówczas sami wskażą nam do siebie drogę. Od lat polskie firmy doceniają niemiecki porządek i dbałość Niemców o markę swojego kraju. Teraz mają szansę na chińską lekcję z cierpliwości i kompromisów. Marcin Diakonowicz: partner, Dział Audytu, Lider German Desk, Deloitte Polska. Robert Pasternak: partner, Deloitte Legal, Pasternak, Korba i Wspólnicy Kancelaria Prawnicza sp.k. Małgorzata Dudzisz: Chinese Services Group, Deloitte Polska. Rekomendacje THINKTANK: myśląc o ekspansji zagranicznej, trzeba zrozumieć uwarunkowania kulturowe, które determinują prowadzenie biznesu i reakcje konsumentów w innych krajach. Różnice kulturowe mogą zaprzepaścić biznes, można je także wykorzystać w sposób pozwalający osiągnąć zamierzone korzyści.

11 globalna firma _ Polskie firmy chcą kupować zagraniczne spółki Gdy na polskim rynku brak organizacji wartej przejęcia bądź gdy akwizycja zagranicznej spółki lepiej wpisuje się w strategię rozwoju firmy, warto zastanowić się nad poszukaniem okazji poza granicami kraju. TEKST> Bartosz Marcinkowski prawo Przez lata to polskie firmy były celem przejęć, a w roli przejmujących występowali przedsiębiorcy z krajów lepiej rozwiniętych (z polskiej perspektywy można mówić o inbound investments). Doświadczenia zgromadzone podczas obsługi tych procesów stanowią obecnie doskonałą bazę wiedzy, która przyda się przy projektowaniu i prowadzeniu operacji odwrotnej przejęcia realizowanego przez polskiego przedsiębiorcę. Coraz częściej bowiem krajowe firmy szukają szans rozwoju na rynkach obcych, a jednym ze sposobów jest przejęcie zagranicznego podmiotu (outbound investments). Atrakcyjne rynki Wielu polskich przedsiębiorców myśli już o takim rozwiązaniu i podejmuje konkretne działania przygotowawcze. Z doświadczeń kancelarii DZP wynika, że szczególną uwagę rodzimych inwestorów przyciągają takie kraje, jak Chorwacja i Serbia, a także Słowacja, Grecja, Turcja i Kazachstan. Choć południowo-wschodni kierunek inwestycji zdaje się naturalny (ze względu na rozmiary poszczególnych rynków, poziom ich rozwoju oraz położenie względem Polski), nie można zapominać o możliwościach inwestycyjnych w państwach Unii Europejskiej (choćby w Niemczech, na Słowacji, Litwie i Łotwie), a także w państwach Ameryki Łacińskiej czy Afryki. Zagraniczna inwestycja może budzić wiele obaw. Wynikają one głównie z małej znajomości lokalnych stosunków biznesowych i społecznych, z braku wiedzy o danym systemie prawnym i podatkowym, z bariery językowej czy kulturowej, z ogromu wyzwań logistycznych i tych związanych z prowadzeniem spółki w obcym kraju. O ile trudno szybko nadrobić brak wieloletnich bezpośrednich doświadczeń z działania na obcym rynku, o tyle część wyżej wymienionych obaw można łagodzić czy eliminować już na etapie transakcyjnym. Etapy transakcji Każda transakcja fuzji/przejęcia (M&A mergers & acquisitions) składa się z kilku kroków. Warto o nich (i o prawidłowościach związanych z nimi) pamiętać, gdyż mogą istotnie wpłynąć na bezpieczeństwo operacji. 1 List intencyjny Pierwszym krokiem jest dobór odpowiedniej spółki (targetu) oraz wstępne uzgodnienie z przedstawicielem jej właściciela dalszych kroków transakcji. Na tym etapie często dochodzi do podpisania listu intencyjnego (letter of intent LoL) bądź dokumentu podsumowującego transakcyjne stanowiska stron (memorandum of understanding MoU). FOT.: Thinkstock

12 firma 12 _ 13 Pożądane jest, aby LoL zawierał klauzulę wyłączności negocjacyjnej. Dzięki temu polski inwestor zyskuje komfort, iż w czasie trwania wyłączności będzie jedynym podmiotem uczestniczącym w procesie. 2 Badanie spółki Kolejnym etapem jest zazwyczaj złożone badanie due diligence (DD), obejmujące poszczególne sfery dotyczące funkcjonowania firmy, w tym zwłaszcza aspekty prawne, podatkowe i księgowo-finansowe. Wynikiem badania jest raport DD, którego wnioski są następnie przenoszone do umowy nabycia udziałów w spółce (share deal) lub jej składników (asset deal). Wybór konkretnego modelu transakcji, w tym nierzadko z wykorzystaniem spółki utworzonej wyłącznie w celu jej realizacji (special purpose vehicle SPV), w znacznej mierze zależy od rekomendacji doradcy podatkowego. Badanie due diligence stanowi zatem kluczowy element przedsięwzięcia, zwykle też najbardziej czasochłonny. Technicznie coraz częściej realizowane jest przy wykorzystaniu platformy internetowej (virtual data room). Zaletą takiego rozwiązania jest zdalny dostęp do dokumentacji spółki przejmowanej, zgromadzonej w elektronicznym pokoju danych, co może znacząco przyspieszyć badanie. Oczywiście, biorąc pod uwagę zagraniczny aspekt transakcji, w badaniu muszą uczestniczyć specjaliści (zwłaszcza prawnicy i doradcy podatkowi) znający regulacje obowiązujące w państwie, z którego pochodzi przejmowana spółka. Jednak rola polskich ekspertów nadal pozostaje znacząca podejmują bowiem wysiłki koordynujące, odpowiadając za terminarz i przebieg operacji wobec polskiego inwestora. Ponadto sprawdzają wyniki pracy zagranicznych doradców, wyjaśniając poszczególne kwestie, zderzając je z doświadczeniami wyniesionymi z innych projektów oraz regulacjami polskimi czy unijnymi. Tym sposobem polscy prawnicy czy doradcy podatkowi stanowią rodzaj pierwszego sita czy pasa transmisyjnego i ułatwiają polskiemu GŁÓWNA MYŚL:. Analiza dynamiki rozwoju polskich firm pozwala sądzić, że coraz częściej będą one dokonywać zagranicznych fuzji i przejęć.. Zagraniczna inwestycja może budzić obawy, dlatego dobrze ją przygotować z udziałem kancelarii prawnych i doradców podatkowych znających regulacje państwa, w którym działa przejmowana spółka. inwestorowi zrozumienie oraz ocenę ewentualnych niuansów obcych regulacji i sytuacji spółki. 3 Umowa Wyniki due diligence istotnie oddziałują na treść konkretnej umowy określmy ją mianem share purchase agrement (SPA). Zważywszy na międzynarodowy charakter transakcji, konieczne jest uzgodnienie prawa rządzącego umową SPA. Rzecz w tym, że strony mogą wybrać, jakiemu reżimowi prawnemu (ustawodawstwu którego państwa) będzie ona podlegać. Zasadniczo opcje są trzy: prawo polskie (rozwiązanie optymalne dla polskiego inwestora), prawo właściwe z uwagi na lokalizację spółki przejmowanej (opcja zwykle preferowana przez sprzedającego) oraz prawo neutralne z punktu widzenia uczestników transakcji, czyli prawo innego państwa 12% Taki procent wszystkich transakcji na polskim rynku fuzji i przejęć w pierwszej połowie 2013 r. stanowiły przejęcia zagranicznych przedsiębiorstw przez polskie spółki. Źródło: Ernst & Young, M&A Barometer

13 globalna firma _ 34,5% Taki odsetek wszystkich projektów inwestycyjnych realizowanych za granicą przez polskie firmy to zakup udziałów lub akcji zagranicznego przedsiębiorstwa. Źródło: Aktywność inwestycyjna polskich przedsiębiorstw za granicą, czynniki I skutki, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 2013 (w praktyce stosuje się często angielskie czy szwajcarskie). W przypadku wybrania opcji innej niż polska konieczne jest zapewnienie wsparcia prawnika znającego prawo rządzące umową. Podobne uzgodnienia mogą być dokonane w odniesieniu do sądu czy arbitrażu, który będzie rozstrzygać spory wynikłe z umowy SPA. Typowym elementem umowy SPA są zwykle obszerne zapewnienia i oświadczenia stron, czyli representations and warranties (reps & warranties). Stanowią one w wielu przypadkach podstawę wzajemnej odpowiedzialności uczestników transakcji. Te składane przez sprzedającego obejmują m.in. zapewnienia o stanie finansów spółki czy braku zaległości podatkowych, natomiast kupujący pokazuje w ten sposób źródła finansowania transakcji. Gdyby się okazało, iż reps & warranties są nieprawdziwe czy niedokładne, sprzedający ponosi odpowiedzialność względem kupującego. Umowa SPA jest zwykle umową warunkową finalizacja transakcji (closing lub completion), czyli faktyczne nabycie spółki, uzależnione jest od ziszczenia się w wyznaczonym czasie określonych warunków. Przy transakcjach większego rozmiaru jest to np. zgoda odpowiedniego organu antymonopolowego, przy czym przede wszystkim zanalizować należy wymogi i ograniczenia w tym zakresie wynikające z regulacji obowiązującej w państwie, z którego pochodzi spółka przejmowana. 4 Inne aspekty Dla powodzenia międzynarodowego projektu M&A znaczenie ma zbiór szczegółów, w tym szczegóły logistyczne. Okazuje się, że nawet w czasach komunikacji elektronicznej bezpośrednie relacje i kontakty wciąż mają znaczenie. Z tego powodu niewątpliwie należy przewidzieć wizyty w siedzibie czy oddziałach przejmowanej spółki i sesje bezpośrednich negocjacji, także z udziałem doradców. W związku z tym znaczenie ma ustalenie języka, w którym prowadzone będą rozmowy oraz sporządzone zostaną dokumenty transakcyjne. Zasadniczo w omawianych relacjach międzynarodowych stosowany jest język angielski, aczkolwiek niekiedy konieczne jest zapewnienie tłumaczenia dokumentów na język czy języki ojczyste uczestników transakcji. Wynikać to może nie tylko z ograniczonej znajomości języka angielskiego, ale także lokalnych wymogów prawnych (np. rejestracyjnych). Konieczność pracy dwujęzycznej może poważnie wpłynąć na harmonogram działań. Zauważalne już zmiany na rynku pozwalają się spodziewać, że liczba polskich firm dokonujących zagranicznych fuzji i przejęć stopniowo będzie się zwiększać. Tym bardziej że polski kapitał, zwłaszcza na odległych rynkach, jest traktowany jako wiarygodny, pochodzący z silnych gospodarek UE. Warto wykorzystać tę szansę. Bartosz Marcinkowski: radca prawny, partner w praktyce prawa spółek, fuzji i przejęć kancelarii Domański Zakrzewski Palinka. Rekomendacje THINKTANK: inwestycje zagraniczne polskich firm, także dokonywane poprzez fuzje i przejęcia, są istotnym czynnikiem budowania ich konkurencyjności. Warto je także rozważać w kontekście dywersyfikacji ryzyka związanego z prowadzeniem działalności na jednym rynku.

14 firma 14 _ 15 Ochrona własności intelektualnej za granicą Duże i średnie polskie przedsiębiorstwa nie zastanawiają się już, czy chronić swoją własność intelektualną przy okazji zagranicznej ekspansji. Chcą wiedzieć, jak robić to skutecznie. TEKST> Marek Trojnarski prawo W przypadku kwestii związanych z prawem własności intelektualnej diabeł tkwi w szczegółach. Producent filmowy np. nie musi podejmować wysiłków, aby objąć ochroną swój produkt za granicą. Ale dla odmiany wytwórca opatentowanego leku musi zająć się tą sprawą zawczasu inaczej ryzykuje utratę możliwości ochrony produktu, i to bezpowrotnie. Od wynalazku do praw autorskich Weźmy przykład wynalazcy sprzętu do sportów wodnych, który nie może uzyskać patentu, bo jego syn wypróbował go na lokalnej plaży, nim ojciec rozpoczął procedurę rejestracyjną. Podobnie jeśli przedsiębiorca produkuje lek w swoim kraju, nawet w oparciu o krajowy patent, ale nie zabezpieczył sobie tego prawa na innych rynkach przed upublicznieniem wynalazku, nie uzyska go już w tych państwach. Wynalazek musi być bowiem nowy, aby właściwy urząd patentowy mógł udzielić na niego ochronę. Oznacza to, że nie można go upublicznić przed zgłoszeniem w państwach, na których nam zależy (od tej zasady występują jednak pewne ograniczone wyjątki). Podobnie jest ze wzorami. Trzeba zawczasu zgłosić projekt sztuki użytkowej do urzędów patentowych państw, w których chcemy rozwijać działalność. Inaczej z punktu widzenia przepisów wzory przestają być nowe. Można co prawda skorzystać również z ochrony, jaką prawo unijne oferuje wzorom niezarejestrowanym, jednak w tym przypadku ten okres wynosi tylko trzy lata, natomiast dla zarejestrowanych wzorów jest to pięć lat z możliwością przedłużenia do 25. Mniejsze restrykcje dotyczą znaków towarowych. Oczywiście warto zarejestrować znak w krajach, w których firma chce się rozwijać. Jednak nawet jeśli firma używa niezarejestrowanego znaku, który cieszy się już rozpoznawalnością na rynku i zgromadził wierną klientelę, można uznać, że posiadła tzw. prawo z używania, które można przeciwstawić późniejszemu prawu z rejestracji znaku towarowego konkurenta. A jeśli ktoś zarejestrował znak, zanim weszliśmy z własną ofertą na nowy rynek? Im silniejszy jest nasz brand i lepiej rozpoznawalny za granicą, tym większa szansa, że taki proceder ze strony konkurenta będzie postrzegany jako działanie w złej wierze, sprzeczne z uczciwą konkurencją. Podobnie jest z domeną internetową. Warto zagwarantować ją sobie wcześniej, aby nie płacić cybersquatterowi kilkudziesięciokrotnie wyższej kwoty za odsprzedaż lub uniknąć arbitrażowego procesu o jej odzyskanie. Z kolei prawo autorskie zasadniczo nie wymaga rejestracji. Umowy międzynarodowe rozszerzają ochronę utworów na pozostałe państwa FOT.: Thinkstock

15 globalna firma _ GŁÓWNA MYŚL:. Firmy powinny dokładnie badać kwestię ochrony własności intelektualnej w krajach, w których chcą zaistnieć ze swoimi produktami lub usługami.. Zaniedbanie tych kwestii może skutkować utratą możliwości opatentowania własnego rozwiązania za granicą lub brakiem ochrony marki. bez potrzeby podejmowania dodatkowych czynności. Warto jednak sprawdzić, czy w kraju, w którym firma chce prowadzić działalność, mają one zastosowanie. Aby się ustrzec przed niespodziankami związanymi z rejestracją znaku towarowego, warto zlecić lokalnemu rzecznikowi patentowemu poszukanie identycznych lub podobnych znaków w bazie urzędu patentowego w kraju, w którym firma chce się rozwijać. Rejestracja znaku nie oznacza, że nie możemy naruszać czyichś wcześniejszych praw do zarejestrowanego znaku towarowego. Urząd może się bowiem pomylić. Może też nie udzielić takiego prawa właśnie ze względu na wcześniej zarejestrowany znak innego przedsiębiorcy. Dlatego warto także rozpoznając rynki przyszłej ekspansji spróbować poszukać identycznych lub podobnych znaków w internecie. Pomimo zarejestrowania znaku możemy bowiem naruszać wcześniejsze prawo do używania takiego znaku, realizowane na innych rynkach. 552 Tyle zgłoszeń patentowych z Polski napłynęło do Europejskiego Urzędu Patentowego w 2012 r. Źródło: statystyki EPO, about-us/annual-reports-statistics/statistics/filings.html Rynki mają swoją specyfikę Trzeba pamiętać o różnicach, niekiedy drobnych, ale istotnych, od których zależy działanie ochrony własności intelektualnej na poszczególnych rynkach. Weźmy przedsiębiorcę, który produkuje innowacyjne maszyny do produkcji opakowań wedle wzorów własnych lub zamawianych przez klientów. Chce pojawić się ze swoimi urządzeniami na rynku rosyjskim, tureckim, chińskim, japońskim i kanadyjskim. Na co powinien zwracać szczególną uwagę? Rosja przystąpiła w 2011 r. do Światowej Organizacji Handlu po 18 latach negocjacji, dostosowując m.in. całość systemu ochrony praw własności intelektualnej do ustawodawstwa europejskiego, co jest dobrą wiadomością z punktu widzenia naszego przedsiębiorcy. Jego biznes opiera się bowiem m.in. na innowacyjnych rozwiązaniach. Jednak mimo zabezpieczenia swoich praw na tym rynku wciąż dużym problemem może okazać się ich skuteczne i sprawne egzekwowanie w przypadku naruszeń. Turcja także tureckie prawo własności intelektualnej zostało zharmonizowane z tym obowiązującym w Unii Europejskiej. Tu jednak można przyspieszyć pewne procedury i uzyskać prawo z rejestracji patentu bez przeprowadzenia procedury egzaminacyjnej. Jest ono przyznawane na krótszy okres (siedem lat) niż w przypadku standardowej procedury połączonej ze sprawdzeniem konkretnego wynalazku. Uzyskanie takiej ochrony nie sprawia jednak, że sytuacja przedsiębiorcy wprowadzającego na rynek swą nową maszynę jest w pełni komfortowa. Gdy uzyskamy monopol patentowy na krótszy okres niż standardowo, zwrot z inwestycji będzie mniejszy, ponieważ szybciej niż w innych krajach konkurenci będą mogli wykorzystać w swoich urządzeniach innowacyjne rozwiązania zastosowane we wprowadzanych na rynek maszynach. Zawsze w takiej sytuacji warto wykonać analizę kosztów wejścia na rynek i korzyści uzyskanych z posiadanego monopolu patentowego w danym okresie. Chiny choć system ochrony własności intelektualnej Chin stwarza wrażenie dobrze zabezpieczającego przedsiębiorców mechanizmu, rzeczywistość może zaskoczyć. W chińskiej mentalności wręcz gloryfikuje się zrobienie kopii, jeśli przewyższa ona oryginał. Co więcej, niezarejestrowane znaki towarowe nie korzystają z ochrony. Tak więc wykazanie wcześniejszego używania danego dobra niematerialnego bądź posługiwania się nim w obrocie nie stwarza możliwości jego ochrony. Dlatego nasz producent maszyn w celu uzyskania ochrony powinien zarejestro wać wszelkie znaki towarowe, jakich zamierza używać w tym kraju, zanim wykona jakiekolwiek kroki biznesowe w tym kierunku. Kolejną pułapką jest czas, po jakim prawo ze znaku towarowego wygasa wskutek nieużywania. W Polsce termin ten wynosi pięć lat, natomiast

16 firma 16 _ 17 w Chinach trzy. Oznacza to, że nie tylko zbyt późne zgłoszenie rejestracji przez przedsiębiorcę może mieć dla niego katastrofalne skutki, ale również zbyt długie zwlekanie z wprowadzeniem oferty na rynek w razie zarejestrowania swych znaków. Japonia tu najistotniejszą różnicą jest hołdowanie zasadzie pierwszeństwa zgłoszenia znaku towarowego, a nie jego używania. Podobnie jak w Chinach, aby go skutecznie chronić, znak powinien zostać zgłoszony przed rozpoczęciem działania na rynku. Kanada prawo jest tu bardzo zbliżone do amerykańskiego. Warto pamiętać, że choć nie istnieje obowiązek rejestracji praw autorskich, zazwyczaj są one rejestrowane, gdyż wzmacnia to ewentualną pozycję procesową przedsiębiorcy. Podstawową różnicą w porównaniu z europejskim systemem znaków towarowych jest to, że w Kanadzie nie istnieje rejestracja dla danych klas towarów lub usług. Co prawda należy wskazać, dla jakich usług lub towarów rejestruje się dany znak towarowy, ale ma to znaczenie jedynie deklaratywne. Firmy myślące o zagranicznej ekspansji co zrozumiałe skupiają się zwykle na marketingowym przygotowaniu wejścia na nowe rynki. Niedopilnowanie kwestii ochrony własności intelektualnej może jednak zniweczyć najdoskonalszy plan pozyskania nowych klientów. mec. Marek Trojnarski: radca prawny w Zespole Prawa Własności Intelektualnej, Technologii i Telekomunikacji kancelarii Dentons. Jakie dobra niematerialne możemy chronić za granicą? 1 Pomysł na innowacyjny biznes zasadniczo nie jest chroniony prawem autorskim. Ale zanim zostanie upubliczniony, nie ma przeszkód, aby chronić go na zasadzie poufnego know-how. 2 Innowacyjny lek oparty na wynalazku może być chroniony patentem. 3 Design towaru może być chroniony prawem autorskim lub prawem do wzoru. 4 Oprogramowanie, kod źródłowy są co do zasady chronione prawem autorskim. Niektóre kraje dopuszczają patentowanie oprogramowania. 5 Serwis internetowy zawierający artykuły, zdjęcia, materiały multimedialne będzie chroniony prawem autorskim. Poza treścią serwisu chroniony będzie jego wygląd, autorski układ elementów na stronie. 6 Nazwa i logo są chronione jako zarejestrowane znaki towarowe lub niezarejestrowane znaki towarowe, dzięki regulacjom zwalczającym nieuczciwą konkurencję. 7 Domena internetowa dzięki zawarciu umowy o rejestrację pozwala właścicielowi korzystać z niej na wyłączność. Źródło: Dentons Prawo własności intelektualnej Rekomendacje THINKTANK: prawa własności intelektualnej są co do zasady terytorialne. Obowiązują w kraju, w którym przedsiębiorca działa, ma siedzibę lub wystąpił o ich rejestrację. Dlatego planując ekspansję, warto odwołać się do doświadczenia i wiedzy kancelarii prawniczych czy specjalistów ds. patentowych znających dany rynek.

17 globalna firma _ NaRZędzia budujące zaufanie Wyjście na rynki zagraniczne zazwyczaj oznacza konieczność zmierzenia się z większym ryzykiem. Wskutek braku rozwiązań systemowych wspierających eksport w tej materii przedsiębiorcy muszą sami zadbać o zminimalizowanie możliwych zagrożeń. TEKST> Wojciech Dziedzic finanse Aktualne dane GUS wskazują na ożywienie polskiej gospodarki. Równie optymistycznie jak PKB wygląda dynamika bilansu wymiany handlowej z rynkami zagranicznymi. Dane za trzy kwartały 2013 r. wskazują na wzrost eksportu o 6,3 proc. oraz spadek importu o 0,3 proc. w porównaniu z tym samym okresem ubiegłego roku. Polski eksport rośnie najszybciej (o 14,2 proc. w stosunku rocznym) na rynki rozwijające się i słabiej rozwinięte. Jednak wymiana handlowa z takimi krajami zazwyczaj oznacza wyższe niż normalnie ryzyko po stronie eksportera. Jednocześnie atrakcyjność tych rynków to ryzyko uzasadnia pod warunkiem że partnerzy wymiany odpowiednio się przed nim zabezpieczą. Jako że brakuje w Polsce kompletnych i dobrze zorganizowanych rozwiązań systemowych wspierających eksporterów, firmy muszą sobie w większości radzić same. Dwa najbardziej popularne narzędzia ograniczające ryzyko eksporterów to akredytywa eksportowa i gwarancja bankowa. Akredytywa eksportowa To silny instrument, którego celem jest poprawne rozliczenie stron wymiany handlowej w aspekcie dostawy i przyszłej zapłaty. Polega na podjęciu przez bank w imieniu importera zobowiązania do zapłaty sprzedającemu za prawidłowo dostarczony towar. Jest to akredytywa dokumentowa, którą otwiera bank importera, a następnie awizuje ją bank polskiego eksportera. Dzięki takiemu rozwiązaniu eksporter nie musi obawiać się ryzyka, że nie otrzyma zapłaty. Korzyści wynikających z zastosowania tego narzędzia jest więcej: A. Zabezpieczenie przed możliwością odstąpienia odbiorcy od kontraktu lub odmową realizacji płatności. W momencie przejęcia przez bank importera ryzyka płatności znika podstawowe ryzyko naszego odbiorcy. W jego imieniu zobowiązanie przejmuje bank. B. Gwarancja płatności ze strony odbiorcy towaru. Banki podlegają daleko idącej kontroli finansowej ze strony regulatorów rynku, dzięki czemu możemy mieć pewność otrzymania zapłaty. Dodatkowo bank eksportera także powinien dokonać własnej analizy tego podmiotu, w tym jego wypłacalności. Zatem mówimy o gwarancji płatności ze strony banku w imieniu importera, który nawet może ogłosić niewypłacalność. C. Możliwość zaoferowania odbiorcy atrakcyjnych warunków płatności poprzez zabezpieczenie jej ze strony banku. Często odbiorca jest zainteresowany możliwością odroczenia płatności za towar. W procesie negocjacji handlowych eksporter może wykorzystać taką sposobność do uzyskania dodatkowych korzyści. FOT.: Thinkstock

18 firma 18 _ 19 D. Potwierdzenie akredytywy dla eksportera. Stanowi to silne wzmocnienie gwarancji płatności dla eksportera. E. Dyskontowanie należności z tytułu płatności umożliwia natychmiastowe finansowanie. Po przyjęciu dokumentów przez bank eksportera ten może się starać o dyskonto należności, co oznacza rozliczenie zaraz po wysyłce towaru, nawet jeśli odbiorca zapłaci w terminie późniejszym. Gwarancja bankowa To narzędzie ograniczające ryzyko importera. Gwarancja to pisemne zobowiązanie instytucji finansowej, podejmowane na zlecenie eksportera, do zapłaty należności beneficjentowi gwarancji (np. importerowi) w sytuacji, gdy eksporter nie wypełni wobec niego swoich zobowiązań. Z punktu widzenia eksportera jest kilka rodzajów gwarancji: Przetargowa. Wymagana przy przystąpieniu do przetargu ogłoszonego przez zamawiającego. Dobrego wykonania. Zabezpieczająca beneficjenta przed niewywiązaniem się klienta ze swojego zobowiązania umownego. Zwrotu zaliczki, uwiarygodniająca firmę w oczach importera poprzez gwarancję dokonania zwrotu zaliczki w przypadku niedojścia do skutku umowy lub innych czynności z nią związanych. Gwarancje zabezpieczają interes importera, ale dają wiele korzyści także samemu eksporterowi. Pozwalają bowiem na: GŁÓWNA MYŚL:. Polski eksport rośnie coraz szybciej, a w wymianie handlowej na znaczeniu zyskują rynki krajów rozwijających się bardziej ryzykowne, ale gwarantujące większe zyski. Operując na nich, firmy powinny zadbać o zminimalizowanie ryzyka za pomocą dostępnych instrumentów finansowych. 1. Wzrost wiarygodności eksportera w oczach odbiorcy. Ponieważ bank podejmuje się zobowiązania w imieniu klienta na rzecz beneficjenta gwarancji, dochodzi do uwiarygodnienia sytuacji finansowej eksportera, wzrasta również pewność dobrego wykonania kontraktu handlowego. 2. Zachowanie płynności finansowej. Eksporter nie musi angażować własnych środków do zabezpieczeń kontraktowych. 3. Wzrost bezpieczeństwa poprawnego przebiegu kontraktu. Solidny bank potrafi zweryfikować możliwe ryzyka kontraktowe na etapie projektu umowy. Ryzyko transakcji zależy od tego, jak bardzo rynki reprezentowane przez strony kontraktu różnią się od siebie. Dlatego każda transakcja wymaga indywidualnej oceny i dostosowania charakteru i struktury zabezpieczenia bankowego do specyfiki biznesu klienta oraz samej relacji między kontrahentami. Wojciech Dziedzic: dyrektor ds. trade finance w DNB Bank Polska Rekomendacje THINKTANK: poza narzędziami finansowymi ryzyko związane z działalnością eksportową można ograniczyć, sprawdzając wiarygodność partnera handlowego. Zajmują się tym wyspecjalizowane wywiadownie gospodarcze, które mogą przygotować raport na temat kondycji i uczciwości zagranicznego kontrahenta.

19 globalna firma _ Sieciowy biznes bez granic Mieszkańcy Singapuru mogą rozwijać swoje historyczne pasje dzięki małej spółce z Torunia, Szwedzi leczą zęby w klinice pod Wawelem, a mieszkańcy Rio de Janeiro planują wakacje z pomocą firmy z Katowic. To polskie przedsiębiorstwa, które nauczyły się wykorzystywać możliwości internetu. TEKST> Maria Kotowska, Piotr Zalewski TECHNOLOGIE Historie polskich firm, takich jak SPES Medieval Market, esky.pl czy kliniki IndexMedica, dowodzą, że nawet małe spółki mogą zacząć działać globalnie. Internet daje bowiem szansę na prowadzenie biznesu o wymiarze międzynarodowym, ale oznacza też konieczność mierzenia się z wyzwaniami trzeba znaleźć rynki zbytu dla swoich produktów czy usług, przygotować odpowiednie wersje językowe stron WWW, a także dobrać efektywne narzędzia promocyjne. Na szczęście obecnie firmy, o ile nie chcą, nie muszą inwestować w drogie w utrzymaniu zagraniczne filie. Nowe sieciowe technologie oferują skuteczne narzędzia promocji online oraz możliwość precyzyjnych analiz rynkowych, pozwalających na bieżące reagowanie na potrzeby klientów. Przez sieć w szeroki świat Giezło dla dwórki, przeszywanica czy dwumasztowy namiot na wzór tych używanych przez średniowieczne wojska to tylko część oferty, którą toruńska firma SPES Medieval Market kieruje do swoich klientów. Firmę założyło troje przyjaciół zafascynowanych historią średniowiecza. Zauważyli, że wśród pasjonatów takich jak oni jest duży popyt na ręcznie wykonywane repliki broni i stroje z epoki. Dzięki internetowi w 2007 r. otworzyli sklep, w którym zaczęli sprzedawać wytwarzane przez siebie przedmioty. Zainwestowali w reklamę w wyszukiwarce Google i niespodziewanie firma stała się międzynarodowa. Dziś 70 proc. zamówień pochodzi z Europy, Australii, Nowej Zelandii, Republiki Południowej Afryki czy Singapuru. Niewielu Brazylijczyków potrafiłoby pewnie wskazać Katowice na mapie świata, ale coraz więcej z nich kupuje bilety lotnicze za pośrednictwem firmy ze Śląska. Brazylijska filia esky.pl jest dziś najszybciej rozwijającym się oddziałem spółki. Firma od początku działalności postawiła na promocję w internetowej wyszukiwarce. ESKY.pl to centrum podróży, które funkcjonuje wyłącznie online, nie prowadzi działalności sprzedażowej poza siecią. Oferuje kompleksowe usługi turystyczne: od sprzedaży biletów lotniczych i kolejowych, przez ubezpieczenia, po rezerwację pokoi hotelowych w ponad 100 tys. obiektów z całego świata. Od momentu wejścia na rynek w 2004 r. właściciele spółki z Katowic strategię firmy oparli na budowaniu produktu, który wyróżniałby się spośród konkurencji w internecie to miła i profesjonalna obsługa klienta oraz kompleksowe doradztwo w zakresie podróży. Dziś esky.pl ma swoje oddziały w Polsce, Rumunii; na bułgarskim rynku ma aż 60 proc. udziału w rynku sprzedaży FOT.: Thinkstock

20 firma 20 _ 21 biletów lotniczych online, a od 2011 r. funkcjonuje również w Brazylii. Obecnie już prawie połowa przychodów esky.pl pochodzi z zagranicy. Gdy Szwedzi szukają w internecie kliniki dentystycznej, istnieje duże prawdopodobieństwo, że trafią na stronę krakowskiej IndexMediki. Dzięki wielojęzycznej stronie internetowej klienci z Europy mogą dowiedzieć się o usługach firmy i okazyjnej z punktu widzenia krajów skandynawskich cenie. Aż 70 proc. spośród nich decyduje się odwiedzić klinikę. Firma postawiła na intensywną promocję w sieci, przede wszystkim wykorzystując reklamę w wyszukiwarce poprzez linki sponsorowane. Od czasu uruchomienia kampanii internetowej liczba zapytań z północy Europy wzrosła o blisko 30 proc. Narzędzia do lepszej informacji To, co odróżnia biznes w internecie od tradycyjnego rodzaju działalności, to możliwość ograniczenia ryzyka. Precyzyjne narzędzia pozwalają dziś dokładnie zbadać rynek i poznać potrzeby klientów w danym kraju. Kluczowe w tym procesie są trzy rozwiązania: 1 Consumer Commerce Barometer Pozwala porównać dane na temat zachowań konsumentów online z 27 krajów w 36 różnych kategoriach produktów. Narzędzie generuje czytelne wykresy, dzięki którym można się dowiedzieć, jak konsumenci na różnych rynkach korzystają z sieci w celach zakupowych, od etapu poszukiwania do zawarcia finalnej transakcji. Dane, które można wygenerować w Consumer Commerce Barometer, pomagają odpowiedzieć na pytania: jak konsumenci szukają informacji o danym produkcie w określonym kraju, jak dokonują zakupu, jak wykorzystują wyszukiwarkę w procesie zakupowym, jak wyglądają zachowania zakupowe konsumentów w zależności od kraju i branży oraz jaki mają dostęp i sposób korzystania z internetu. GŁÓWNA MYŚL:. Do tej pory ze względów kosztowych na ekspansję zagraniczną decydowali się najwięksi gracze. Dziś dzięki internetowi na taki ruch pozwolić sobie mogą także mniejsze firmy.. Pomagają w tym biznesowe narzędzia sieciowe służące do precyzyjnej analizy rynków i promocji w sieci. 2 Analiza Rynków Google Narzędzie przydatne do planowania działalności e-commerce. Pozwala znaleźć kraje, w których dane produkty i usługi cieszą się największym zainteresowaniem. Narzędzie to umożliwia bowiem wyświetlenie liczby osób wyszukujących dane słowa kluczowe (np. nazwę produktu) w jednym z 56 języków. Następnie podaje ranking miejsc określony na podstawie tego, jak często dane słowo kluczowe było wyszukiwane w sieci, a dzięki połączeniu z systemem AdWords również prognozę zalecanej stawki za reklamę danego produktu w sieci oraz jego konkurencję na rynku docelowym. Dane te pozwalają porównywać koszt pozyskania nowego klienta z marżami produktów i pomagają ustalić, czy docieranie do klientów na nowym rynku jest opłacalne. 3 Trendy Google Narzędzie to pozwala porównywać trendy w wyszukiwaniach produktów lub usług w określonych krajach, regionach i przedziałach czasu. Pomaga ustalić, które przekazy najlepiej działają na klientów w danym regionie, określić sezonowość konkretnego produktu oraz sprawdzić, jak wygląda konkurencja. Narzędzie umożliwia też zweryfikowanie

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

WPROWADZANIE INWESTORÓW POLSKICH NA RYNKI OBCE

WPROWADZANIE INWESTORÓW POLSKICH NA RYNKI OBCE WPROWADZANIE INWESTORÓW POLSKICH NA RYNKI OBCE SEKRETEM BIZNESU JEST WIEDZIEĆ TO, CZEGO NIE WIEDZĄ INNI Arystoteles Onassis SZANOWNI PAŃSTWO, Lubelskie Centrum Consultingu sp. z o. o. powstało w 2009 roku

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja potencjalnych barier w realizacji transakcji na etapie analizy Due Diligence case

Identyfikacja potencjalnych barier w realizacji transakcji na etapie analizy Due Diligence case Identyfikacja potencjalnych barier w realizacji transakcji na etapie analizy Due Diligence case Rafał Błędowski, Partner Holon Consultants 28 marca 2012 Warszawa Holon Consultants kim jesteśmy? Holon Consultants

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ CZYM JEST PLAN DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ (BIZNES-PLAN), I DO CZEGO JEST ON NAM POTRZEBNY? Plan działalności gospodarczej jest pisemnym dokumentem,

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU

NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU 1 POLSKI EKSPORT ROŚNIE W SIŁĘ Główne kierunki eksportu polskich przedsiębiorców: Nowe trendy Chiny Afryka Północna Irlandia 26,10% 6,40% 6,30% Źródło: Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców 22 maja 2015 ul. Arkońska 6 (budynek A3), 80-387 Gdańsk tel.: 58 32 33 100 faks: 58 30 11 341 X Pomorskie Forum Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW. Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa

SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW. Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa Partnerzy: Swiss Business Hub Polska przy Ambasadzie Szwajcarii w Warszawie we współpracy z Polską

Bardziej szczegółowo

OBSŁUGA EKSPORTU POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

OBSŁUGA EKSPORTU POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW OBSŁUGA EKSPORTU POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SEKRETEM BIZNESU JEST WIEDZIEĆ TO, CZEGO NIE WIEDZĄ INNI Arystoteles Onassis SZANOWNI PAŃSTWO, Lubelskie Centrum Consultingu sp. z o. o. powstało w 2009 roku w

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Olsztyn, 24 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

UMOŻLIWIAMY WYMIANĘ PONAD 120 WALUT Z CAŁEGO ŚWIATA

UMOŻLIWIAMY WYMIANĘ PONAD 120 WALUT Z CAŁEGO ŚWIATA UMOŻLIWIAMY WYMIANĘ PONAD 120 WALUT Z CAŁEGO ŚWIATA Transakcje Spot (Transkacje natychmiastowe) Transakcje terminowe (FX Forward) Zlecenia rynkowe (Market Orders) Nasza firma Powstaliśmy w jednym, jasno

Bardziej szczegółowo

Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2011 Bezpieczne wejście na nowe rynki zbytu ubezpieczenia kredytowe Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw Jak zostać i pozostać przedsiębiorcą? Zygmunt Kostkiewicz, prezes zarządu KUKE S.A. Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP. Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA

Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP. Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA Wrocław, 22.09.2010 CZYNNIKI MAKROEKONOMICZNE Tekst [24 pkt.] [RGB 0; 0;

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

WIODĄCY PARTNER W BIZNESIE

WIODĄCY PARTNER W BIZNESIE WIODĄCY PARTNER W BIZNESIE BANK ZACHODNI WBK I GRUPA SANTANDER Aktualna struktura korporacyjna Grupa Santander Największa grupa finansowa w strefie euro i jedna z największych na świecie Międzynarodowy

Bardziej szczegółowo

Finansowanie współpracy z Chinami - skutecznie i bezpiecznie. Warszawa 5.09.2014

Finansowanie współpracy z Chinami - skutecznie i bezpiecznie. Warszawa 5.09.2014 Finansowanie współpracy z Chinami - skutecznie i bezpiecznie Warszawa 5.09.2014 1 HANDEL ZAGRANICZNY SKUTECZNIE I BEZPIECZNIE Ryzyko handlowe Ryzyko polityczne Ryzyko walutowe Ryzyko kredytowe Ryzyko stopy

Bardziej szczegółowo

Wszystkie drogi prowadzą do Rosji

Wszystkie drogi prowadzą do Rosji Wszystkie drogi prowadzą do Rosji Doświadczenia ze współpracy z inwestorem na rynku rosyjskim (case study) Marcin Dudarski Attorney-at-Law, Managing Partner Warszawa, 26.11.2009 Wspieranie osób podejmujących

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka i niwelowanie strat w handlu zagranicznym. Program Rozwoju Eksportu

Profilaktyka i niwelowanie strat w handlu zagranicznym. Program Rozwoju Eksportu Profilaktyka i niwelowanie strat w handlu zagranicznym Program Rozwoju Eksportu Agenda 1. Cele przedsiębiorstw w działaniach eksportowych 2. Ryzyka w handlu zagranicznym 3. Ryzyko sprzedaży z odroczonym

Bardziej szczegółowo

Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego. Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa

Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego. Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa Fundacja została założona w 2010r. we Wrocławiu w celu: promocji przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

FREE ARTICLE. www.research-pmr.com. Najważniejsze kryteria wyboru agencji badawczej w Europie Środkowo-Wschodniej

FREE ARTICLE. www.research-pmr.com. Najważniejsze kryteria wyboru agencji badawczej w Europie Środkowo-Wschodniej FREE ARTICLE Najważniejsze kryteria wyboru agencji badawczej w Europie Środkowo-Wschodniej Luty 2009 Podobnie jak kultury społeczne świata różnią się od siebie, tak też jest w przypadku kultury biznesowej

Bardziej szczegółowo

Program. Jak bezpiecznie realizować międzynarodowe transakcje handlowe 28.11.2013. Przeprowadzenie szkolenia ma także na celu:

Program. Jak bezpiecznie realizować międzynarodowe transakcje handlowe 28.11.2013. Przeprowadzenie szkolenia ma także na celu: Program Jak bezpiecznie realizować międzynarodowe transakcje handlowe 28.11.2013 Dla wielu przedsiębiorców ogromnym wyzwaniem jest zminimalizowanie lub eliminacja wszelkiego ryzyka związanego z zabezpieczaniem

Bardziej szczegółowo

Perspektywy wejścia na rynki zagraniczne - odejście od schematu współpracy z ubezpieczycielem. Program Rozwoju Eksportu.

Perspektywy wejścia na rynki zagraniczne - odejście od schematu współpracy z ubezpieczycielem. Program Rozwoju Eksportu. Perspektywy wejścia na rynki zagraniczne - odejście od schematu współpracy z ubezpieczycielem Program Rozwoju Eksportu. Współpraca z ubezpieczycielem profilaktyka i niwelowanie strat tradycyjna rola ubezpieczyciela

Bardziej szczegółowo

Komunikacja i negocjacje z partnerami z Azji

Komunikacja i negocjacje z partnerami z Azji Terminy szkolenia Komunikacja i negocjacje z partnerami z Azji Opis Proces globalizacji, powodujący rozszerzenie praktycznie na cały świat obszarów: kontaktów międzynarodowych i prowadzenia biznesu, wymaga

Bardziej szczegółowo

Rola i zadania Komitetu Audytu. Warszawa, 11.03.2013

Rola i zadania Komitetu Audytu. Warszawa, 11.03.2013 Rola i zadania Komitetu Audytu Warszawa, 11.03.2013 Informacje o Grupie MDDP Kim jesteśmy Jedna z największych polskich firm świadczących kompleksowe usługi doradcze 6 wyspecjalizowanych linii biznesowych

Bardziej szczegółowo

NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE. efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych

NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE. efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce ma przed sobą olbrzymie perspektywy. Silna pozycja polskiej gospodarki, najmniejsze

Bardziej szczegółowo

Debiut Summa Linguae S.A. na rynku New Connect. Warszawa, 6 maja 2015

Debiut Summa Linguae S.A. na rynku New Connect. Warszawa, 6 maja 2015 Debiut Summa Linguae S.A. na rynku New Connect Warszawa, 6 maja 2015 Agenda Historia działalności Przedmiot działalności oferta Wybrane projekty i najważniejsze osiągnięcia Wybrani Klienci Spółki Silne

Bardziej szczegółowo

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2013

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2013 CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2013 WYRAŹNY POCZĄTEK POZYTYWNEGO TRENDU! Wśród Polaków widać wyraźną poprawę nastrojów. W trzecim kwartale 2013 roku wskaźnik zadowolenia

Bardziej szczegółowo

Trudne czasy dla polskiego budownictwa

Trudne czasy dla polskiego budownictwa Warszawa, 21 maja 2013 r. Informacja prasowa Trudne czasy dla polskiego budownictwa Budownictwo w Polsce. Edycja 2013 - raport firmy doradczej KPMG, CEEC Research i Norstat Polska. W 2013 roku zarządzający

Bardziej szczegółowo

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Cytowanie bez ograniczeń pod warunkiem podania źródła: Jak konkurować na rynkach zagranicznych, badanie Fundacji Kronenberga przy

Bardziej szczegółowo

Spółki Celowe i Partnerstwo Publiczno-Prywatne

Spółki Celowe i Partnerstwo Publiczno-Prywatne Spółki Celowe i Partnerstwo Publiczno-Prywatne Zespół Prawa Samorządowego Zapewniamy pomoc prawną przy realizacji każdego przedsięwzięcia należącego do zadań samorządu terytorialnego oraz doradzamy przy

Bardziej szczegółowo

Strategia firmy a model współpracy pomiędzy departamentem prawnym a kancelarią zewnętrzną. dr Piotr W. Kowalski

Strategia firmy a model współpracy pomiędzy departamentem prawnym a kancelarią zewnętrzną. dr Piotr W. Kowalski Strategia firmy a model współpracy pomiędzy departamentem prawnym a kancelarią zewnętrzną dr Piotr W. Kowalski Cel prezentacji Celem prezentacji jest odpowiedź na trzy kluczowe pytania w czasach kryzysu

Bardziej szczegółowo

KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą. Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie

KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą. Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie Kim jesteśmy? KUKE jest spółką akcyjną z przeważającym udziałem

Bardziej szczegółowo

RAPORT: MMP a kontrahenci opóźniający zapłatę faktur

RAPORT: MMP a kontrahenci opóźniający zapłatę faktur RAPORT: MMP a kontrahenci opóźniający zapłatę faktur Wyniki badania dotyczącego sposobów postępowania polskich mikro- i małych przedsiębiorstw w stosunku do kontrahentów nieprzestrzegających terminów płatności

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

Rynek HVAC w Polsce 2013. Prognozy rozwoju na lata 2013-2015

Rynek HVAC w Polsce 2013. Prognozy rozwoju na lata 2013-2015 2 Język: polski, angielski Data publikacji: Q2 Format: pdf Cena od: 1700 Sprawdź w raporcie Jaką część polskiego rynku HVAC stanowią obecnie nowe inwestycje? Jak kształtuje się całkowita liczba projektów

Bardziej szczegółowo

Polski eksport ze wsparciem KUKE. Andrzej Rasiński Dyrektor Ds. Sprzedaży KUKE SA w Poznaniu

Polski eksport ze wsparciem KUKE. Andrzej Rasiński Dyrektor Ds. Sprzedaży KUKE SA w Poznaniu Polski eksport ze wsparciem KUKE Andrzej Rasiński Dyrektor Ds. Sprzedaży KUKE SA w Poznaniu Kim jesteśmy? KUKE jest spółką akcyjną z przeważającym udziałem Skarbu Państwa Ministerstwo Finansów 87,85% Bank

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Hongkong: Miejsce na Twój biznes

Hongkong: Miejsce na Twój biznes Hongkong: Miejsce na Twój biznes Marcin Mitko data: wrzesień 2014 Corporate Banking Manager, HSBC Bank Polska S.A. HK: Miejsce na Twój biznes Dynamiczne centrum gospodarcze Regionalny i globalny ośrodek

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA PRAWNA ARKANA

KANCELARIA PRAWNA ARKANA KANCELARIA PRAWNA ARKANA KOMPLEKSOWE ROZWIĄZANIA PRAWNE DLA BIZNESU ARKANA TO PROFESJONALNE USŁUGI PRAWNE DLA FIRM ARKANA oznacza tajniki kunsztu mistrzów danej dziedziny wiedzy. Stąd nazwa naszej Kancelarii.

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą.

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. Stosunki gospodarcze między Polską i Litwą regulują przepisy prawne Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Wsparcie i Doradztwo Prawno-Podatkowe Zawsze jesteśmy krok do przodu.

Wsparcie i Doradztwo Prawno-Podatkowe Zawsze jesteśmy krok do przodu. Wsparcie i Doradztwo Prawno-Podatkowe Zawsze jesteśmy krok do przodu. Mariański Group Zachód Doradztwo Prawno-Podatkowe Sp.K. Jesteśmy grupą nowoczesnych kancelarii prawnych stworzoną przez Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII

AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII PROGRAM SZKOLENIOWO-WARSZTATOWY GRUPY INVESTIN Termin: 24 listopada 11 grudnia 2015 Miejsce: Warszawa Centrum Przedsiębiorczości Smolna, ul. Smolna 4 Akademia Komercjalizacji

Bardziej szczegółowo

Inwestycje Kapitałowe

Inwestycje Kapitałowe Inwestycje Kapitałowe Twoje pomysły i nasz kapitał 27 mln na innowacje 1 Nie wystarczy być we właściwym miejscu we właściwym czasie. Musisz być z właściwą osobą we właściwym miejscu we właściwym czasie.

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY SPÓŁEK i PROCES INWESTYCYJNY

KRYTERIA OCENY SPÓŁEK i PROCES INWESTYCYJNY 2013 KRYTERIA OCENY SPÓŁEK i PROCES INWESTYCYJNY Marek Borzestowski Giza Polish Ventures Warszawa, 12.09.2013 CEL PREZENTACJI Prezentacja kierowana jest do przedsiębiorców i zespołów zarządzających innowacyjnymi

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII

AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII PROGRAM SZKOLENIOWO-WARSZTATOWY GRUPY INVESTIN Termin: 21 października 4 listopada 2015 Miejsce: Łódź Wojewódzkie Centrum Przedsiębiorczości, ul. Prezydenta Gabriela

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy W jaki sposób firmy tworzą strategie? Prof. nadzw. dr hab. Justyna Światowiec-Szczepańska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 listopada 2015 r. Dr Tomaszie Projektami

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Bibby Financial Services

Bibby Financial Services Bibby Financial Services Bibby Financial Services Wspieramy rozwój firm na całym świecie Łukasz Sadowski Piotr Brewczak Jaki jest średni roczny wzrost faktoringu w ostatnich 3 latach? Branża faktoringowa

Bardziej szczegółowo

SpiS treści Wstęp Rozdział pierwszy Ryzyko krajowe eksportera Rozdział drugi Rodzaje zagranicznego ryzyka eksportera

SpiS treści Wstęp Rozdział pierwszy Ryzyko krajowe eksportera Rozdział drugi Rodzaje zagranicznego ryzyka eksportera Spis treści Wstęp...11 Rozdział pierwszy Ryzyko krajowe eksportera...13 1. Wprowadzenie...13 2. Źródła ryzyka w transakcjach eksportowych...16 3. Rodzaje ryzyka krajowego eksportera...16 3.1. Ryzyko związane

Bardziej szczegółowo

Educational curriculum - Harmonogram szkoleń w ramach komponentu 3

Educational curriculum - Harmonogram szkoleń w ramach komponentu 3 Educational curriculum - Harmonogram szkoleń w ramach komponentu 3 Nr działania C3A1 C3A3 C3A5 Data Miejsce Temat szkolenia 14.06.2010 Wydział Ekonomiczny UG, 15.06.2010 Wydział Ekonomiczny UG, 28.06.2010

Bardziej szczegółowo

Kto ma obowiązek posiadać numer VAT UE i kiedy naleŝy się nim posł...

Kto ma obowiązek posiadać numer VAT UE i kiedy naleŝy się nim posł... 1 z 5 2010-09-30 15:51 Dołącz do grupy na Facebook: Kto ma obowiązek posiadać numer VAT UE i kiedy naleŝy się nim posługiwać Karolina Gierszewska Ekspert Wieszjak.pl Doradca podatkowy Krzysztof Komorniczak

Bardziej szczegółowo

Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams

Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams Grupa Selena Rok założenia: 1992 Siedziba: Polska, Europa Spółka giełdowa: notowana na Warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Elżbieta Ostrowska Uniwersytet Wrocławski Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Napływ kapitału zagranicznego regulowany jest w każdym kraju goszczącym przez pakiet aktów prawnych dotyczących różnych

Bardziej szczegółowo

POŚREDNICTWO W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM

POŚREDNICTWO W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM POŚREDNICTWO W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM SEKRETEM BIZNESU JEST WIEDZIEĆ TO, CZEGO NIE WIEDZĄ INNI Arystoteles Onassis SZANOWNI PAŃSTWO, Lubelskie Centrum Consultingu sp. z o. o. powstało w 2009 roku w Lublinie

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Metodyka badania. Badanie zostało przeprowadzone w okresie 02.2013 04.2013.

Metodyka badania. Badanie zostało przeprowadzone w okresie 02.2013 04.2013. Spis treści 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 16 Metodyka badania Czynniki decydujące o wyborze kancelarii prawnej Źródła pozyskania informacji o kancelarii prawnej Częstotliwość korzystania z usług prawniczych

Bardziej szczegółowo

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015 P1. Proszę zaznaczyć poniżej, jaka jest forma prawna Państwa firmy? 1. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą 2. Spółka jawna 3. Spółka partnerska 4. Spółka komandytowa 5. Spółka komandytowo-akcyjna

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego

Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego Dnia 20.08.2015 r. został ogłoszony konkurs w ramach poddziałania 1.4.1 Kompleksowe wsparcie działalności

Bardziej szczegółowo

Inwestujemy W POLSKIE FIRMY. www.tarheelcap.com

Inwestujemy W POLSKIE FIRMY. www.tarheelcap.com Inwestujemy W POLSKIE FIRMY 2015 www.tarheelcap.com Wspólnicy Tar Heel Capital Zarządzający Funduszem O Tar Heel Capital 19 Przeprowadzonych transakcji 15 Od tylu lat inwestujemy w Polsce >200 mln zł Łączna

Bardziej szczegółowo

Bibby Financial Services

Bibby Financial Services Bibby Financial Services Bibby Financial Services Wspieramy rozwój firm na całym świecie Bibby Financial Services Wspieramy rozwój firm na całym świecie Należymy do Bibby Line Group Ltd. transport morski

Bardziej szczegółowo

Dynamiczny rozwój sektora usług biznesowych w Polsce i perspektywy jego kontynuacji centra usług biznesowych stają się polską specjalnością

Dynamiczny rozwój sektora usług biznesowych w Polsce i perspektywy jego kontynuacji centra usług biznesowych stają się polską specjalnością Dynamiczny rozwój sektora usług biznesowych w Polsce i perspektywy jego kontynuacji centra usług biznesowych stają się polską specjalnością Polska umacnia swoją pozycję lidera usług biznesowych w regionie

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty trade finance

Wybrane aspekty trade finance Wybrane aspekty trade finance Kalisz, 24.02.2015 Miasto, data prezentacji Transakcje finansowania handlu: 1) Akredytywa dokumentowa Akredytywa dokumentowa to produkt, którego przeznaczeniem jest rozliczenie

Bardziej szczegółowo

Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety

Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety Barbara Nowakowska Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych Poznań, 22 września 2007 r. 1. Fundusze venture capital 2. Finansowanie innowacji 2 Definicje

Bardziej szczegółowo

mnożą korzyści! Propozycja współpracy sprzedaży ratalnej dla Twojego sklepu internetowego

mnożą korzyści! Propozycja współpracy sprzedaży ratalnej dla Twojego sklepu internetowego mnożą korzyści! Propozycja współpracy sprzedaży ratalnej dla Twojego sklepu internetowego Siła Santander Consumer Banku lider w sprzedaży ratalnej współpracujący z 17 000 punktów sprzedaży, w tym ze sklepami

Bardziej szczegółowo

Program ten przewiduje dopasowanie kluczowych elementów biznesu do zaistniałej sytuacji.

Program ten przewiduje dopasowanie kluczowych elementów biznesu do zaistniałej sytuacji. PROGRAMY 1. Program GROWTH- Stabilny i bezpieczny rozwój W wielu przypadkach zbyt dynamiczny wzrost firm jest dla nich dużym zagrożeniem. W kontekście małych i średnich firm, których obroty osiągają znaczne

Bardziej szczegółowo

Rynek faktoringu w Polsce rośnie szybciej niż w Europie

Rynek faktoringu w Polsce rośnie szybciej niż w Europie Rynek faktoringu w Polsce rośnie szybciej niż w Europie Z opublikowanych na początku kwietnia tego roku danych wynika, że obroty firm faktoringowych zrzeszonych w Polskim Związku Faktorów (PZF) wzrosły

Bardziej szczegółowo

Finansowanie bez taryfy ulgowej

Finansowanie bez taryfy ulgowej Finansowanie bez taryfy ulgowej Czego oczekują inwestorzy od innowacyjnych przedsiębiorców? Barbara Nowakowska Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych CambridgePython Warszawa 28 marca 2009r. Definicje

Bardziej szczegółowo

Rynek oświetlenia w budownictwie w Polsce Prognozy rozwoju na lata

Rynek oświetlenia w budownictwie w Polsce Prognozy rozwoju na lata Rynek oświetlenia w budownictwie w Polsce 2014 2 Język: polski, angielski Data publikacji: Q2 Format: pdf Cena od: 1700 Sprawdź w raporcie Jaka jest obecna wartość rynku oświetlenia w budownictwie w Polsce?

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

E-commerce w exporcie

E-commerce w exporcie E-commerce w exporcie Radosław BARTOCHOWSKI International Trade Technologies Sp. z o.o. Jasionka 954, 36-002 Jasionka Podkarpacki Park Naukowo-Technologiczny www.itt-poland.com 1. Możliwości automatyzacji

Bardziej szczegółowo

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji a ustawa Prawo własności przemysłowej. Różnice procesowe. Szkic problematyki

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji a ustawa Prawo własności przemysłowej. Różnice procesowe. Szkic problematyki Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji a ustawa Prawo własności przemysłowej Różnice procesowe. Szkic problematyki Zasady ochrony Ustawa Prawo własności przemysłowej chroni prawa podmiotowe, niezależnie

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers.

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers. Doświadczenie w inwestowaniu, a apetyt na zysk Ponad 53% inwestujących po raz pierwszy oczekuje, że inwestycja przyniesie im zysk zdecydowanie przewyższający inflację. Choć nie mają doświadczenia w inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Prezentacja wyników badań Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Uniwersytet Warszawski PERSPEKTYWA PREZESÓW Badanie zrealizowane w okresie marzec-kwiecień 2014. Skierowane do prezesów 500 największych firm

Bardziej szczegółowo

Bariery i stymulanty rozwoju rynku Venture Capital w Polsce

Bariery i stymulanty rozwoju rynku Venture Capital w Polsce Bariery i stymulanty rozwoju rynku Szymon Bula Wiceprezes Zarządu Association of Business Angels Networks 25 maja 2012 Fazy rozwoju biznesu Zysk Pomysł Seed Start-up Rozwój Dojrzałość Zysk Czas Strata

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Stanowisko UKNF w sprawie dobrych praktyk w zakresie walutowych transakcji pochodnych - podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Zgromadzony w toku czynności nadzorczych

Bardziej szczegółowo

Nie stój w kolejce po swoje pieniądze! Windykacja należności od wezwania do egzekucji komorniczej

Nie stój w kolejce po swoje pieniądze! Windykacja należności od wezwania do egzekucji komorniczej Nie stój w kolejce po swoje pieniądze! Windykacja należności od wezwania do egzekucji komorniczej Podstawowe informacje o e-kancelarii Ponad 11 lat doświadczenia na rynku windykacji Jesteśmy jednym z czołowych

Bardziej szczegółowo

Warunki eksportu do Chin Wybór produktu eksportowego. Ograniczenia importowe w Chinach. Znalezienie partnera. Negocjacje cenowe.

Warunki eksportu do Chin Wybór produktu eksportowego. Ograniczenia importowe w Chinach. Znalezienie partnera. Negocjacje cenowe. Warunki eksportu do Chin Wybór produktu eksportowego. Ograniczenia importowe w Chinach. Znalezienie partnera. Negocjacje cenowe. Dlaczego eksport do Chin? Gdy jesteś w Chinach i widzisz ogromne zmiany

Bardziej szczegółowo

TRANSAKCJE TERMINOWE czyli jak można zabezpieczyć się przed RYZYKIEM KURSOWYM

TRANSAKCJE TERMINOWE czyli jak można zabezpieczyć się przed RYZYKIEM KURSOWYM TRANSAKCJE TERMINOWE czyli jak można zabezpieczyć się przed RYZYKIEM KURSOWYM Konferencja COS ZMPD Czy transport na wschód jest bezpieczny Dubiecko 2. września 2014 r. Narzędzia eliminacji ryzyka transakcje

Bardziej szczegółowo

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 2 Polska w 2014 r. była, po raz kolejny, liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej pod względem pozyskania inwestycji zagranicznych - wynika

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny model aktywizacji

Innowacyjny model aktywizacji Innowacyjny model aktywizacji zawodowej uczestników WTZ Temat innowacyjny: "Współpraca podmiotów działających w obszarze zatrudnienia oraz integracji i pomocy społecznej z przedsiębiorcami w zakresie ułatwiania

Bardziej szczegółowo

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019 2 Język: polski, angielski Data publikacji: Q4 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Jaka będzie wartość sprzedaży internetowej w Polsce w 2019 roku? Jakie marki uruchomiły lub planują uruchomić

Bardziej szczegółowo

Znaczenie rzetelności firmy w relacjach biznesowych. Małgorzata Wołczek Ekspert ds. Negocjacji i Windykacji

Znaczenie rzetelności firmy w relacjach biznesowych. Małgorzata Wołczek Ekspert ds. Negocjacji i Windykacji Znaczenie rzetelności firmy w relacjach biznesowych Małgorzata Wołczek Ekspert ds. Negocjacji i Windykacji Początki działalności bywają trudne Zanim powstała firma przyszły przedsiębiorca musiał: Mieć

Bardziej szczegółowo

ROLA DORADCY. Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego

ROLA DORADCY. Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego ROLA DORADCY Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego Agenda Wprowadzenie Doradca Techniczny Doradca Finansowo-Ekonomiczny Doradca Prawny Podsumowanie 3P Partnerstwo Publiczno-Prywatne

Bardziej szczegółowo

Finansowe Wspieranie Eksportu

Finansowe Wspieranie Eksportu Finansowe Wspieranie Eksportu Karol Rozenberg Departament Finansowania Handlu Zagranicznego GO IRAN Warszawa 2015 1 1. Bank Gospodarstwa Krajowego Informacje ogólne Utworzony w 1924 r. 100% własność państwa

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY. Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie

KOMUNIKAT PRASOWY. Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie KOMUNIKAT PRASOWY Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie W Europie Zachodniej tylko co piąta faktura jest regulowana po terminie

Bardziej szczegółowo