Projekt URZĄDzamy RAZEM w Sochaczewie. Przebieg, wyniki, dobre praktyki.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Projekt URZĄDzamy RAZEM w Sochaczewie. Przebieg, wyniki, dobre praktyki."

Transkrypt

1 Marcin Górecki Eliza Gryszko Monika Szczygielska Piotr Teisseyre Projekt URZĄDzamy RAZEM w Sochaczewie. Przebieg, wyniki, dobre praktyki. Warszawa, grudzień 2012 r. 1

2 Zapraszamy do lektury raportu podsumowującego przebieg projektu partycypacyjnego URZĄDzamy RAZEM. Wzięli w nim udział mieszkańcy Sochaczewa oraz reprezentanci administracji publicznej: Urzędu Miasta, Starostwa Powiatowego, Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, Urzędu Skarbowego, Urzędu Gminy oraz Powiatowego Urzędu Pracy. Celem projektu było wypracowanie - w drodze konsultacji społecznych - zaleceń, które pomogłyby dostosować działanie wymienionych instytucji do potrzeb osób z różnymi niepełnosprawnościami. W jaki sposób osoby niepełnosprawne włączyły się w proces podejmowania decyzji o sprawach publicznych? Czy w projekcie udało się osiągnąć zamierzone rezultaty? Jakich zmian należy oczekiwać od urzędów? Kiedy można się ich spodziewać? Kto będzie odpowiedzialny za ich realizację oraz sprawdzanie tego, czy urzędnicy wywiązują się ze złożonych obietnic? Na te pytania odpowiedzieliśmy w prezentowanym tu opracowaniu. Mamy nadzieję, że po zapoznaniu się z nim, każdy będzie mógł samodzielnie ocenić, czy przykład Sochaczewa (w którym osoby niepełnosprawne wzięły udział w konsultacjach i zaproponowały zmiany, pomagające zwiększać dostępność urzędów) można traktować jako dobrą praktykę i wzorować się na nim w innych samorządach? Zajęliśmy się również zagadnieniem e-dostępności. W drugiej części raportu Monika Szczygielska (z projektu Dostępni.eu) wyjaśnia, jakie kryteria powinna spełniać dostępna strona internetowa. Przedstawia również korzyści wynikające z dostosowania stron dla osób niewidomych czy głuchych. Chociaż tematyka e-dostępności nie była wprawdzie przedmiotem konsultacji społecznych w Sochaczewie, to jednak sądzimy, że nowe technologie mogą być fenomenalną szansą na zwiększanie udziału osób niepełnosprawnych w życiu publicznym i poprawę dostępności urzędów. Projektując nowe technologie trzeba pamiętać o tym, by były one dostępne dla wszystkich użytkowników. Podobnie jak dobry architekt ma na względzie potrzeby osób poruszających się na wózku (planując podjazdy, czy szerokie przejścia), tak i dobry informatyk powinien brać pod uwagę potrzeby różnych użytkowników. Rzecz w tym, że rezultaty pracy projektanta stron internetowych trudniej ocenić. Federacja MAZOWIA jest dobrowolnym porozumieniem autonomicznych organizacji pozarządowych działającycna terenie województwa mazowieckiego. Celem jej działania jest: wspieranie organizacji pozarządowych na Mazowszu dbanie o ich rozwój, skuteczność i działanie zgodne z etyką zawodową tworzenie lobby i reprezentacji organizacji pozarządowych wobec sektora publicznego animowanie i rozwijanie aktywności obywatelskiej promowanie nowatorskich rozwiązań w sferze pomocy społecznej, tworzenie zasad i modeli działania oraz standardów ich realizacji. Więcej na: Celem programu Demokracja w działaniu Fundacji im. Stefana Batorego jest zwiększenie udziału obywateli i organizacji pozarządowych w życiu publicznym, usprawnienie działalności instytucji publicznych oraz oparcie ich funkcjonowania o zasady dobrego rządzenia. Fundacja Batorego udziela wsparcia projektom dążącym do aktywizacji obywateli w sferze publicznej, by w większym niż dotychczas stopniu korzystali z przysługujących im praw, wpływali na decyzje podejmowane przez władze, a także ją kontrolowali i rozliczali. Więcej na: 2

3 SPIS TREŚCI I. Projekt URZĄDzamy RAZEM w Sochaczewie (Marcin Górecki, Eliza Gryszko, Piotr Teisseyre) 4 1. URZĄDzamy RAZEM na Mazowszu 4 2. Przebieg konsultacji społecznych 4 3. Diagnoza w URZĄDzamy RAZEM 5 4. Rezultaty konsultacji społecznych w Sochaczewie Treść kontraktu społecznego 6 5. Dalsze działania Federacji MAZOWIA na rzecz osób z niepełnosprawnością 10 II. Dostępność stron WWW sochaczewskich urzędów cz. II (Monika Szczygielska) Zalety dostępnej strony Kluczowe elementy dostępnej strony www i dodatki Percepcja Funkcjonalność Zrozumiałość Rzetelność Jak dostosować stronę internetową? Dlaczego warto wykonać audyt www? Opłacalność i koszty dostępności Polecane materiały 19 3

4 I. Projekt URZĄDzamy RAZEM w Sochaczewie (Marcin Górecki, Eliza Gryszko, Piotr Teisseyre) 1. URZĄDzamy RAZEM na Mazowszu Sochaczew był trzecim miastem, w którym zostały zrealizowane działania partycypacyjne. Na przełomie 2011 i 2012 roku, w Mińsku Mazowieckim oraz w pierwszej połowie 2012 roku, w Grójcu - odbyły się konsultacje społeczne z udziałem osób niepełnosprawnych i urzędników. Celem projektu było wypracowanie, w drodze konsultacji społecznych, zaleceń dotyczących dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych pracy urzędów w trzech miastach - siedzibach powiatu na Mazowszu. Wybór miast był podyktowany dotychczasowymi, obiecującymi doświadczeniami współpracy Federacji MAZOWIA z sektorem pozarządowym i administracją publiczną w tych samorządach. W każdym powiecie działa jedna organizacja członkowska Federacji: Stowarzyszenie Krok Dalej w Mińsku Mazowieckim, Stowarzyszenie W.A.R.K.A. w powiecie grójeckim oraz Fundacja Autonomia w Sochaczewie. Potrzeba realizacji projektu wynikała przede wszystkim z diagnozy dotyczącej przebiegu konsultacji społecznych. Badanie efektywności mechanizmów konsultacji społecznych realizowane na zlecenie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej dowiodło bowiem niedoskonałości procesu konsultacji społecznych w samorządach szczebla wojewódzkiego, powiatowego i gminnego. Zarówno po stronie administracji, jak i parterów społecznych brakuje zrozumienia na temat tego, czym są konsultacje społeczne. Poważnym utrudnieniem jest także brak w urzędzie wyodrębnionej jednostki organizacyjnej do prowadzenia konsultacji (6% wskazań w powiatach i 8% w gminach). Poważnym problemem, na który zwracają uwagę badacze, jest również to, że konsultacje dotyczą już gotowych dokumentów lub prowadzone są w końcowej fazie projektowania inwestycji. Nie istnieje przepis obligujący do prowadzenia konsultacji w sprawach dotyczących funkcjonowania urzędów, takich jak obsługa klientów, czy rozmaite rozwiązania architektoniczne. Drugim uzasadnieniem dla podjęcia działań w ramach URZĄDzamy RAZEM była diagnoza dotycząca istnienia barier, które utrudniały lub wręcz uniemożliwiały osobom dotkniętym niepełnosprawnością korzystanie z instytucji i usług publicznych. Raport Pełnomocnika Rządy ds. Osób Niepełnosprawnych z badania na temat dostępności budynków administracji rządowej i urzędów centralnych dla osób niepełnosprawnych wykazał, że żadna z przebadanych instytucji nie jest w pełni dostępna. Przykładowo tylko 47% instytucji posiada parking z wyznaczonym miejscem dla osób niepełnosprawnych. Realizacja projektu URZĄDzamy RAZEM potwierdziła, że we wszystkich miastach jest jeszcze dużo do zrobienia w kwestii dostępności. Dostosowania są wprowadzane wybiórczo dotyczą tylko niektórych grup niepełnosprawnych, głównie poruszających się na wózkach. Znacznie mniej jest rozwiązań tworzonych z myślą o osobach z niepełnosprawnością sensoryczną. Są urzędy lepiej lub gorzej dostosowane. Jednak w praktyce wygląda to tak, że za dobrze przystosowany urząd uważa się na ogół ten z podjazdem. A przecież jest to stanowczo za mało, by zaspokoić potrzeby różnych grup niepełnosprawnych. Uwzględniając przedstawione okoliczności, Federacja MAZOWIA największe na Mazowszu zrzeszenie organizacji pozarządowych zainicjowała konsultacje społeczne w obszarze dostosowania pracy lokalnych urzędów do potrzeb osób niepełnosprawnych. W projekcie URZĄDzamy RAZEM wykorzystaliśmy innowacyjne podejście do kwestii dostosowania urzędów. Zasięgnęliśmy bowiem opinii osób niepełnosprawnych, a zatem tych, które na co dzień korzystają z urzędów i doskonale wiedzą, jakie bariery są dla nich najbardziej uciążliwe, a także jakich zmian najbardziej potrzebują. 2. Przebieg konsultacji społecznych Integralnym elementem realizowanego projektu był proces konsultacji społecznych, a zatem narzędzie współdecydowania, angażujące różne koncepcje rozwiązywania problemów oraz łączące odmienne punkty widzenia, czy grupy interesu. Konsultacje społeczne są procesem docenianym i szeroko stosowanym na poziomie instytucji Unii Europejskiej. Natomiast w naszym przypadku, do udziału w konsultacjach zaprosiliśmy 4

5 jednostki samorządu terytorialnego i partnerów społecznych organizacje pozarządowe działające na rzecz osób niepełnosprawnych oraz wszystkich mieszkańców Sochaczewa, którzy razem podjęli się rozwiązania kwestii problematycznych, związanych z dostosowaniem pracy sochaczewskich instytucji do potrzeb osób niepełnosprawnych. Podczas implementacji procesu konsultacji w Sochaczewie (jak również w innych lokalizacjach, w których realizowaliśmy URZĄDzamy RAZEM) staraliśmy się wprowadzić formę konsultacji społecznych opartych na współdecydowaniu. Polegało to na tym, że animowaliśmy strony biorące udział w projekcie do wspólnego definiowania problemu oraz wypracowywania rozwiązań optymalnych dla ich interesów i oczekiwań. Trzymaliśmy pieczę nad tym, aby uczestnicy starali się zachować zasady partnerstwa. Przez okres realizacji URZĄDzamy RAZEM towarzyszyło nam przekonanie o tym, że przeprowadzenie konsultacji społecznych w sposób rzetelny przyniesie korzyści obu zaangażowanym w projekt stronom. Co za tym idzie przekonaliśmy się, że władze lokalne znacznie poprawiły swój wizerunek i są postrzegane, jako partnerzy do rozmowy, a obywatele nie patrzą już na nich jako na oderwanych od codziennych problemów decydentów. Poza tym, trzeba również przyznać, że lokalne instytucje zyskały wiedzę na temat potrzeb swoich klientów. To z pewnością pozwoli im na lepsze dostosowanie siedzib oraz usług do oczekiwań obywateli, którzy z nich korzystają. Oczywiście mamy świadomość tego, iż stanie się to realne tylko wtedy, gdy pojawi się dobra wola, a zaangażowanie w działania nie zniknie wraz z zakończeniem projektu URZĄDzamy RAZEM. Jeśli chodzi o stronę społeczną, to musimy przyznać, że uczestnicy projektu zyskali przede wszystkim pewność siebie. Z pewnością odczuwają teraz większy lub mniejszy wzrost poczucia tego, że mogą mieć wpływ na sprawy publiczne, które nota bene dotyczą w końcu ich samych. Teraz już wiedzą, że - mogąc inicjować spotkania, czy rekomendacje, wyrażać sugestie kierowane do lokalnych władz oraz negocjować w procesie konsultacji społecznych - mają tym samym realny wpływ na kształt otoczenia, w którym żyją. Reasumując należy wspomnieć o tym, iż konsultacje społeczne, o ile posłużymy się nimi we właściwy sposób, generują skuteczne rozwiązania. Wypracowanie mechanizmów dialogu i partycypacji obywatelskiej niesie korzyści na długie lata oraz tworzy kapitał społeczny, z którego będą korzystały następne pokolenia. Ponadto, pozwala na optymalne rozwiązywanie lokalnych problemów, a w konsekwencji usprawnia działanie samorządów oraz prowadzi do podniesienia jakości życia. Konsultacje społeczne przyczyniają się także do wzrostu poczucia sprawczości obywateli w kwestiach, które znajdują w ich bezpośrednim interesie. 3. Diagnoza w URZĄDzamy RAZEM Podstawą do działań merytorycznych, a zatem do procesu wprowadzania rekomendacji zmian w lokalnych urzędach, jest diagnoza dostępności publicznych instytucji. Została przeprowadzana w każdej instytucji, z którą współpracowaliśmy w trakcie realizacji projektu URZĄDzamy RAZEM. Zatem audyt dostępności architektonicznej i komunikacyjnej miał miejsce we wszystkich miastach, w których podejmowaliśmy działania projektowe. W Sochaczewie badanie przeprowadzono w Urzędzie Miasta, Starostwie Powiatowym, Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie, Powiatowym Urzędzie Pracy, Urzędzie Skarbowym, Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej oraz Urzędzie Gminy wraz z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej. Diagnoza przebiegała dwutorowo. Po pierwsze - przeprowadziliśmy spacery badawcze w każdej z zaangażowanych w projekt instytucji. Po drugie - zorganizowaliśmy spotkania diagnostyczne, na których dopytywaliśmy o kwestie bardziej szczegółowe, wynikające również z polityki zarządzania instytucją. Podczas spacerów badawczych skorzystaliśmy z doświadczenia i wiedzy osób niepełnosprawnych, które były naszymi ekspertami podczas audytu instytucji. Stało się tak, ponieważ uznaliśmy, że metodologia badań aktywizujących jest rozwiązaniem optymalnym, gdyż opiera się na potencjale poznawczym osób, które codziennie spotykają się z problemami. Tylko ci ludzie mogą najlepiej opisać trudności, z jakimi się borykają. Podczas organizacji spotkań diagnostycznych staraliśmy zachować zasadę wysłuchania wszystkich interesariuszy. Zależało nam szczególnie na poznaniu stanowiska lokalnych władz i urzędników, którzy mogli rzucić na problemy nowe światło i podzielić się wiedzą, której nie posiadali uczestnicy spacerów badawczych. 5

6 Tak też się stało. Dzięki spotkaniu w różnorodnym gronie dowiedzieliśmy się, jak wyglądają kwestie dostępności z punktu widzenia pracowników i kierownictwa poszczególnych instytucji. Należy również nadmienić, że podczas naszych działań zachowywaliśmy jawność warsztatu. Oznacza to, że badania były przeprowadzane przy wiedzy instytucji, w której odbywał się audyt. Natomiast wykorzystywane metody zostały przez nas przedstawione i opisane uczestnikom projektu. W związku z powyższym udało nam się osiągnąć kompleksowy model diagnozy lokalnej. Może być on z powodzeniem powielany przez inne organizacje planujące działania, które będą zmierzały do poprawy dostępności infrastruktury publicznej oraz jakości usług świadczonych przez urzędy. Czytelnika zainteresowanego szczegółowymi informacjami odsyłamy do raportu Dostępność infrastruktury publicznej i stron internetowych urzędów w Sochaczewie. Raport z badania. Jest on dostępny na stronie internetowej Federacji MAZOWIA: 4. Rezultaty konsultacji społecznych w Sochaczewie Przedstawieniu wyników wyżej wspomnianej diagnozy posłużyło spotkanie zorganizowane przez zespół projektu URZĄDzamy RAZEM, które przyjęło formę debaty. Odbyło się ono 22 listopada w sali konferencyjnej Urzędu Miasta. Zaprosiliśmy na nie kierownictwo i przedstawicieli lokalnych instytucji, które były zaangażowane w realizację projektu. Gościom przedstawiliśmy rezultat pracy badawczej, aby następnie wspólnie przejść do wypracowania konkretnych propozycji zmian w urzędach. Zanim przystąpiliśmy do pracy, ustaliliśmy, że spisany zostanie kontrakt społeczny między kierownictwem urzędów a mieszkańcami, w którym postanowiliśmy zawrzeć następujące punkty: treść zmiany architektoniczne lub komunikacyjne dostosowanie instytucji, dane osoby odpowiedzialnej za wprowadzenie zmiany, termin realizacji zmiany, wskaźniki zmiany, monitorowanie wprowadzania zmiany. Dokument stał się pewnego rodzaju umową między lokalną władzą a mieszkańcami Sochaczewa. Warto nadmienić, że kontrakt został zawarty dobrowolnie przez wszystkie strony uczestniczące w projekcie, a w jego treści znajdują się zmiany, które nie wymagają dużych nakładów finansowych, co znacznie ułatwia ich realizację. Motywacją do stworzenia kontraktu społecznego i przedstawienia go w formie pisemnej była dla nas chęć udokumentowania efektów konsultacji społecznych. Ponadto przyświecała nam potrzeba ułatwienia uczestnikom projektu weryfikacji jego rezultatów - rekomendacji, a co za tym idzie również zobowiązań lokalnych władz dotyczących implementacji tychże zaleceń. Naszym zdaniem taka forma umowy znacznie ułatwi realizację zmian, do których kierownictwo urzędów zobowiązało się na piśmie. Z jednej strony forma dokumentu podnosi bowiem rangę naszych działań, a z drugiej - stanowi punkt odniesienia w trakcie ewaluacji rezultatów projektu Treść kontraktu społecznego Poniżej prezentujemy rezultat debaty, a zatem kontrakt społeczny zawarty między przedstawicielami sochaczewskich urzędów a mieszkańcami miasta Sochaczew, mający na celu wprowadzenie zmian podnoszących stopień dostosowania instytucji publicznych do potrzeb osób niepełnosprawnych. 6

7 Kontrakt społeczny wypracowany przez mieszkańców Sochaczewa oraz przedstawicieli lokalnych instytucji, sporządzony w ramach projektu URZĄDzamy RAZEM, spisany podczas debaty w dniu roku w Sochaczewie: Instytucja: Urząd Skarbowy Reprezentowana przez: Dominik Pięcikowski naczelnik Urzędu Skarbowego w Sochaczewie Odpowiedzialność za realizację: Dominik Pięcikowski naczelnik Urzędu Skarbowego w Sochaczewie Odpowiedzialność za sprawdzenie wprowadzonych zmian: Lokalne Grupy Inicjatywne na Rzecz Osób Niepełnosprawnych i mieszkańcy Sochaczewa. Rekomendacje i terminy realizacji: 1. Taśmy zabezpieczające / kontrastowe na schodach na zewnątrz i wewnątrz budynku (przynajmniej na pierwszym i ostatnim stopniu). Termin realizacji: kontrolowane na bieżąco. 2. Jeden dzień podczas akcji zeznaniowej dedykowany składaniu zeznań przez osoby niepełnosprawne. Termin realizacji: do końca roku Informacja o formie obsługi osób niepełnosprawnych. Termin realizacji: do końca roku Sposób informowania o zmianach: Informacja na stronie internetowej urzędu, informacja w innych urzędach, przekazywanie informacji kanałem nieformalnym (poprzez organizacje pozarządowe i mieszkańców Sochaczewa). Instytucja: Urząd Miasta Reprezentowana przez: Piotr Osiecki Burmistrz Miasta Sochaczew, Agata Kalińska kierownik Referatu Kultury, Sportu i Organizacji Pozarządowych Odpowiedzialność za realizację: Piotr Osiecki Burmistrz Miasta Sochaczew Odpowiedzialność za sprawdzenie wprowadzonych zmian: Lokalne Grupy Inicjatywne na Rzecz Osób Niepełnosprawnych, mieszkańcy Sochaczewa, sochaczewskie organizacje pozarządowe Rekomendacje i terminy realizacji: 1. Taśmy zabezpieczające/ kontrastowe na schodach na zewnątrz i wewnątrz budynku (przynajmniej na pierwszym i ostatnim stopniu). Termin realizacji: do końca roku Dostosowanie drzwi prowadzących na klatkę schodową na II piętrze (naprawa drzwi oraz progu). Termin realizacji: do końca roku Tablice informacyjne powinny być zawieszone niżej i lepiej skontrastowane (taki dobór kolorów, aby litery były dobrze widoczne). Tabliczki przy drzwiach do pokojów również powinny zostać zawieszone niżej, a informacje na nich zapisana większą czcionką. Termin realizacji: do końca roku Obniżenie lady (a przynajmniej jej części) przy punkcie informacyjnym znajdującym się na parterze. Termin realizacji: do końca roku Próba udostępnienia toalety znajdującej się na parterze dla klientów urzędu. Termin realizacji: do końca roku Sposób informowania o zmianach: Informowanie w lokalnej prasie: Ziemia Sochaczewska, przez portale internetowe: 7

8 Instytucja: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Reprezentowana przez: Elżbieta Stobiecka, Jolanta Klekowicka Odpowiedzialność za realizację: Zofia Berent dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Odpowiedzialność za sprawdzenie wprowadzonych zmian: Lokalne Grupy Inicjatywne na Rzecz Osób Niepełnosprawnych, mieszkańcy Sochaczewa Rekomendacje i terminy realizacji: 1. Taśmy zabezpieczające/ kontrastowe na schodach wewnątrz budynku (przynajmniej na pierwszym i ostatnim stopniu na poziomie od DPS do MOPS). Termin realizacji: do końca roku Tabliczki informacyjne przy pokojach powinny być zawieszone niżej, a informacja na nich zapisana większą czcionką. Termin realizacji: do końca roku 2013 (w zależności od sytuacji finansowej oraz stanowiska jednostki nadrzędnej, czyli Burmistrza Miasta Sochaczew). 3. Zapewnienie dostępu do tablicy ogłoszeniowo-informacyjnej odsuniecie stołu oraz zamieszczanie informacji zapisanych większą czcionką. Termin realiazcji: do końca roku Sposób informowania o zmianach: Informowanie w lokalnej prasie: Ziemia Sochaczewska, przez portale internetowe: Instytucja: Powiatowy Urząd Pracy Odpowiedzialność za sprawdzenie wprowadzonych zmian: Lokalne Grupy Inicjatywne na Rzecz Osób Niepełnosprawnych, mieszkańcy Sochaczewa Rekomendacje i terminy realizacji: 1. Sprawdzenie oferty infokiosków (w celu ustalenia, czy istnieje opcja zakupu urządzenia w wersji bardziej przyjaznej dla osób niepełnosprawnych). Termin realiazcji: w kwestii wyposażenia urzędów pracy w infokioski decyzje może podjąć Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej jako organ nadrzędny. 2. Taśmy zabezpieczające/ kontrastowe na schodach wewnątrz budynku (przynajmniej na pierwszym i ostatnim stopniu). Termin realizacji: trwa proces zakładania taśm na schodach wewnątrz budynku. 3. Zamieszczenie informacji o toalecie dla osób niepełnosprawnych, w tym oznakowanie i zamieszczenie informacji o kluczach do toalety w lepiej widocznym miejscu. Termin realizacji: Na dostosowanej toalecie pojawiła się już naklejka informująca o przeznaczeniu toalety. 4. Zapewnienie miejsca parkingowego koperty dla osób niepełnosprawnych. Termin realizacji: Zarządzanie terenem, na którym znajduje się parking Powiatowego Urzędu Pracy należy do Urzędu Miasta. 5. Wyposażenie stoisk komputerowych w klawiaturę z nakładką ze znakami w języku brajla. Termin realizacji:. Jeżeli sprzęt nie będzie wymagał dużych nakładów finansowych to taka nakładka pojawi się w urzędzie. 6. Uzupełnienie kawałka listwy ściennej przy sali konferencyjnej na I piętrze. Termin realizacji: Listwa zostanie uzupełniona, ale nie podano daty realizacji. 8

9 Instytucja: Urząd Gminy Sochaczew Odpowiedzialność za sprawdzenie wprowadzonych zmian: Lokalne Grupy Inicjatywne na Rzecz Osób Niepełnosprawnych, mieszkańcy gminy Sochaczew Rekomendacje i terminy realizacji: 1. Taśmy zabezpieczające/ kontrastowe na schodach wewnątrz budynku (przynajmniej na pierwszym i ostatnim stopniu). Termin realizacji: luty Uporządkowanie elementów wystroju wnętrza doniczek stojących w punktach newralgicznych dla poruszania się po budynku. 3. Poprawienie rozmieszczenia poręczy przy schodach prowadzących na piętro budynku przesunięcie ich przed filary. Sposób informowania o zmianach: Informowanie na stronach internetowych: Instytucja: Starostwo Powiatowe Odpowiedzialność za sprawdzenie wprowadzonych zmian: Lokalne Grupy Inicjatywne Odpowiedzialność za realizację: Tadeusz Koryś - Starosta Powiatu Sochaczewskiego, Zofia Romanowska sekretarz Starostwa Powiatowego w Sochaczewie Odpowiedzialność za sprawdzenie wprowadzonych zmian: mieszkańcy powiatu Rekomendacje i terminy realizacji: 1. Wyrównanie stopnia przed podjazdem dla wózków. Termin realizacji: do końca roku Nadzór nad zastawianą kopertą znajdującą się na urzędowym parkingu, a przeznaczoną dla osób niepełnosprawnych. Termin realizacji: na bieżąco 3. Oznaczenie toalety znajdującej się w Wydziale Komunikacji. Termin realizacji: do końca roku Taśmy zabezpieczające/ kontrastowe na schodach na zewnątrz i wewnątrz budynku (przynajmniej na pierwszym i ostatnim stopniu). Termin realizacji: do końca roku Skontrastowanie szyby oddzielającej salę w Wydziale Komunikacji od stanowisk obsługi klienta. Termin realizacji: do końca roku Tabliczki informacyjne przy pokojach zawieszone niżej, a informacja na nich zapisana większą czcionką. Termin realizacji: Zmiana będzie brana pod uwagę przy najbliższym remoncie budynku. Sposób informowania o zmianach: Informowanie w lokalnej prasie: Ziemia Sochaczewska, przez portale internetowe: 9

10 Instytucja: Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie Odpowiedzialność za realizację: Barbara Bogiel dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie Odpowiedzialność za sprawdzenie wprowadzonych zmian: Lokalne Grupy Inicjatywne na Rzecz Osób Niepełnosprawnych i mieszkańcy Sochaczewa. Rekomendacje i terminy realizacji: 1. Tabliczki informacyjne przy pokojach zawieszone niżej, a informacja na nich zapisana większą czcionką. Termin realizacji: zmiana będzie brana pod uwagę przy najbliższym remoncie budynku (budynek należy do starostwa i leży to w gestii Starostwa). 2. Oznakowanie toalety dla osób niepełnosprawnych oraz ogólna informacja o dostępności dla klientów toalety w korytarzu między PCPR a Wydziałem Komunikacji. Termin realizacji: do końca roku 2012 (zobowiązanie Starosty). 3. Poprawa rozmieszczenia poręczy przy schodach prowadzących na piętro, ponieważ jest ona za krótka, przez co nie stanowi wskazówki o początku schodów. Termin realizacji: do końca roku 2012 (zobowiązanie Starosty). Zamiast przesuwania poręczy na schodach zostaną założone taśmy kontrastujące. Sposób informowania o zmianach: Informowanie w lokalnej prasie: Ziemia Sochaczewska, przez portale internetowe: 5. Dalsze działania Federacji MAZOWIA na rzecz osób z niepełnosprawnością Zakończenie realizacji projektu URZĄDzamy RAZEM w Sochaczewie nie oznacza rezygnacji ze współpracy z lokalnymi organizacjami pozarządowymi, osobami niepełnosprawnymi, czy sochaczewskimi urzędami. Federacja MAZOWIA nadal będzie monitorowała działania zmierzające do realizacji założeń kontraktu społecznego, zawartego między sochaczewianami a lokalnymi władzami w ramach URZĄDzamy RAZEM. Oznacza to również, że nadal będziemy do dyspozycji sochaczewskich instytucji publicznych, które mogą liczyć na naszą pomoc w trakcie implementacji zmian. Nową formą obecności Federacji MAZOWIA w Sochaczewie jest projekt Lokalne Grupy Inicjatywne na Rzecz Osób Niepełnosprawnych. Tutaj celem naszych działań jest integracja i wzmocnienie lokalnych społeczności osób z niepełnosprawnością oraz stworzenie modelu ich współpracy z przedstawicielami samorządu terytorialnego. Szczególną uwagę poświęcimy trzem obszarom tematycznym: edukacji, pomocy społecznej oraz aktywizacji zawodowej. Merytoryczną podstawą projektu jest Konwencja ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych, która została ratyfikowana przez Polskę 6 września 2012 roku. W wyżej opisanej inicjatywie nadal będziemy wspierać osoby z niepełnosprawnością w ich działaniach, zmierzających do usprawnienia funkcjonowania lokalnego środowiska. Mamy również w planach wspieranie samorządu lokalnego w procesie konsultacji społecznych, organizowanych wokół problemów, które wyklarują się po procesie diagnozy lokalnej. A ta - zgodnie z planem - ma zostać przeprowadzona na początku roku 2013 w Sochaczewie. Będzie dotyczyła takich obszarów tematycznych, jak pomoc społeczna, zatrudnienie osób niepełnosprawnych oraz edukacja. Rezultatem kompleksowych działań prowadzonych przez Federację MAZOWIA będzie zbudowanie trwałej reprezentacji osób niepełnosprawnych, świadomych swoich praw. Dzięki temu będą oni profesjonalnym partnerem, z którego pomocy lokalne władze z pewnością skorzystają w trakcie procesu rozwiązywania problemów dotyczących sytuacji osób niepełnosprawnych i ich otoczenia. 10

11 II. Dostępność stron WWW sochaczewskich urzędów cz II (Monika Szczygielska) Zgodnie z polskim prawem instytucje realizujące zadania publiczne mają czas do 2015 roku na dostosowanie swoich stron www, m.in. do potrzeb osób niepełnosprawnych. Przy dzisiejszym tempie rozwoju technologii informacyjnych, dwa lata to średni czas życia strony internetowej. Istnieje więc duże prawdopodobieństwo, że również serwisy www sochaczewskich urzędów ulegną wówczas zmianie. W takim przypadku należy pamiętać o standardach dostępności, ponieważ przynoszą one korzyści nie tylko jednej grupie osób, lecz wszystkim obywatelom. 1. Zalety dostępnej strony Koszty ograniczenia pojedynczemu człowiekowi dostępu do nowoczesnych technologii ponoszą pozostali obywatele. Dlatego to w interesie nas wszystkich (zarówno w sferze społecznej, jak i ekonomicznej) leży udostępnianie stron www jak najszerszej grupie odbiorców. Konstatacja tego faktu powinna mieć kluczowe znaczenie dla władz pochodzących z wyboru. Serwis spełniający standardy dostępności pozwala samorządowi oraz lokalnej władzy budować pozytywny wizerunek instytucji nowoczesnej, odpowiedzialnej społecznie, przyjaznej i wrażliwej na potrzeby grup narażonych na wykluczenie cyfrowe. Zlekceważenie tych zaleceń w 2015 roku będzie miało z pewnością negatywny wpływ na wizerunek instytucji jako nieprzestrzegającej prawa. Dostępna strona internetowa poszerza grupę odbiorców nawet o 20%. Umożliwia dostęp do informacji ludziom z dysfunkcjami wzroku i słuchu, niepełnosprawnym ruchowo, intelektualnie, a także osobom z epilepsją, ADHD, dysleksją oraz ludziom starszym. Przy okazji uzyskamy zwiększenie zasięgu przez działanie www w większości przeglądarek, także mniej popularnych, w przeglądarkach w telefonach komórkowych, przy wolnym łączu, mobilnym Internecie. Jednocześnie serwis nie straci na atrakcyjności wizualnej, ponieważ dostosowanie www dla osób o specjalnych potrzebach nie wymaga rezygnacji z grafiki i multimediów. Zgodnie z zasadami dostępności budujemy jeden serwis www dla wszystkich. Możemy zaoszczędzić na wersjach - mini na telefony komórkowe, o wysokim kontraście, czy w trybie tekstowym - których nie trzeba wykonywać. Poprawność kodu zapewni wyższą pozycję serwisu w wyszukiwarkach internetowych oraz obniży koszty hostingowe. 2. Kluczowe elementy dostępnej strony www i dodatki Kluczowe elementy dostępnej strony www zostały wymienione w tzw. liście kontrolnej. Jest to tabelka zawierająca zalecenia dla każdego z trzech poziomów dostępności. Z kolei tabela z wymogami dostępności postawionymi przez polskie prawo, znajduje się w załączniku do Rozporządzenia w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w formie elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych (Dz. U. 2012, pozycja 526). Została stworzona w oparciu o wytyczne W3C WCAG 2.0 na poziomie AA. Zasadniczo zakres dokumentów się pokrywa. Jedyna różnica jest taka, że w polskim rozporządzeniu ograniczono obowiązek napisów i audiodeskrypcji do przygotowanych multimediów. W Polsce nie dotyczy on udostępnianych w Internecie przekazów wideo na żywo. Najważniejsze zasady WCAG 2.0. podzielone zostały na cztery kategorie: percepcję, funkcjonalność, zrozumiałość i rzetelność. 11

12 2.1. Percepcja Tekst alternatywny dla informacji nietekstowych wszystkie zdjęcia, przyciski, mapy, grafiki, pliki audio i wideo muszą mieć zapewniony opis dla programów czytających, w postaci tekstu alternatywnego [alt], grafiki nieniosące treści (separatory, ozdobniki, grafiki przekazujące to samo, co tekst np. znak wykrzyknika i napis uwaga) muszą mieć pusty tekst alternatywny [alt+ ] lub zostać zapisane jako tło w stylach CSS, przyciski formularzy muszą mieć nazwy [value], etykiety tekstowe [label], a gdy nie jest to możliwe - tytuł [title], Przykład zastosowania atrybutu alt dla obrazka. Ważne, by tytuł i [alt] nie pokrywały się. Błędny opis zdjęć wywołuje efekt jąkania się w programach czytających Multimedia - nie na żywo wdrożenie napisów w filmach wideo, zapewnienie transkrypcji tekstowej dla plików dźwiękowych oraz opisów tekstowych dla wideo bez dźwięku. Uwaga! Jeśli plik dźwiękowy lub wideo zostały załączone jako treści alternatywne (na przykład: nagranie wywiadu plus zapis wywiadu lub wersja artykułu w języku migowym), wówczas treść strony funkcjonuje jako jego alternatywa. 12

13 Zobacz przykłady: Wideotłumaczenie tekstu na stronie stanowi alternatywę dla tekstu. Tę formę przekazu warto stosować zwłaszcza tam, gdzie tekst został napisany językiem specjalistycznym. Tłumaczenie migowe oraz polskie napisy do wystąpienia Komisarz Kroes na Konferencji Cyfrowo Wykluczeni. 13

14 Pozytywną praktyką jest umożliwienie wyboru filmu tradycyjnego lub z tłumaczeniem migowym. Przykład z archiwalnej strony Europosła Rafała Trzaskowskiego Informacje i jej związki prawidłowe użycie nagłówków [h1, h2, h3...], list [ul], co jest podstawą nawigacji dla osób niewidomych; zapewnienie działania www po wyłączeniu stylów css, prawidłowe użycie tabel do prezentacji danych, a nie jako podstawa konstrukcyjna www,w przypadku użycia tabel, zapewnienie opisu komórek, tytułu tabeli i jej streszczenia, powiązanie etykiet [label] z odpowiednimi polami [input] oraz ich połączenie za pomocą fieldset/legend, logiczna i intuicyjna sekwencja nawigacji, konsekwentne stosowanie tego samego typu mechanizmów nawigacyjnych w całym serwisie www, polecenia (na przykład: kliknij w, przeczytaj więcej) nie mogą zależeć od kształtu, koloru, położenia i dźwięku (niewłaściwym jest na przykład polecenie: kliknij w czerwony prostokąt). Przykładowe poprawne użycie nagłówków i list na stronie dostepni.eu - pozwala ono osobie niewidomej na sprawne poruszanie się w serwisie. 14

15 Rozróżnialność treści zapewnienie - alternatywnej dla koloru - formy wyróżniania linków, np. dodatkowego podkreślenia, umożliwienie zatrzymywania i kontroli poziomu dźwięków w multimediach, zachowanie odpowiedniego kontrast grafiki, przeważnie 4,5:1, zachowanie funkcjonalności i czytelności strony, przy jednoczesnej możliwości podwójnego powiększenia tekstu, nie zapisywanie tekstu w postaci grafik. Wszystkie linki na stronie wyróżnione są zielonym kolorem, po najechaniu kursorem zmieniają kolor i zostają podkreślone. Dodatkowy opis linku informuje o tym, że prowadzi on do relacji na stronie TVP INFO. Przykład ze strony Funkcjonalność zapewnienie dostępu do wszystkich funkcji na stronie oraz elementów nawigacyjnych za pomocą klawiatury, zagwarantowanie bezkonfliktowości skrótów klawiaturowych [accesskeys] ze skrótami przeglądarek, unikanie elementów migających, wprowadzenie możliwości zatrzymania lub wyłączenia wszystkich elementów migających (m.in. po to, by nie narażać osób z epilepsją na atak) i automatycznie odświeżających się (na przykład: AJAX, co utrudnia korzystanie z www osobom niewidomym), w kwestii nawigacji - zapewnienie bezpośredniego dostępu do treści, zadbanie o tytuł opisowy strony, zagwarantowanie intuicyjnej nawigacji, jednoznacznych linków odpowiednio opisanych, wraz z podaniem celu, zapewnienie rożnych dróg dotarcia do tych samych informacji, np. poprzez mapę strony, wyszukiwarkę, czy spis treści. 15

16 Po naciśnięciu klawisza tab w lewym rogu wywołujemy 4 ukryte komunikaty: Przejdź do menu głównego, Przejdź do treści, Przejdź do wyszukiwarki, Mapa strony. Pozwala to osobom korzystającym ze strony za pomocą klawiatury lub programów czytających uzyskać szybki dostęp do interesujących ich treści Zrozumiałość twórz czytelne i zrozumiałe treści, zadbaj o przewidywalność i logiczne następstwo elementów Rzetelność zadbaj o poprawność kodu html. Na stronie Monar.org dostęp do treści został zapewniony na 4 sposoby: tradycyjne menu, wyszukiwarka, mapa strony i spis treści. Pozytywną praktyką jest też grupowanie ważnych elementów nawigacyjnych w górnej części strony. Powiększanie fontów i wersja w kontraście to tylko dodatki. 16

17 Pozytywną praktyką na omawianych tu stronach jest zamieszczanie informacji o dostępności, która będzie opisywała to, jakie działania zostały wdrożone. Przykład ze strony lowiczanin.info. 3. Jak dostosować stronę internetową? Pierwszą decyzją, przed którą stanie urząd planując budowę dostępnej strony www, jest wybór wykonawcy. W tym zakresie istnieją dwie możliwości: zlecić zadanie firmie zewnętrznej lub zaangażować zatrudnionych informatyków. W obu przypadkach kluczowe znaczenie będzie miała wiedza na temat tego, jak po Internecie poruszają się osoby niepełnosprawne oraz umiejętność wdrożenia istniejących standardów. Jeśli zdecydujemy się na wybór firmy, należy się do tego odpowiednio przygotować. W dokumentacji należy precyzyjnie określić zakres zadania, a także wyraźnie zaznaczyć, że strona musi być zgodna ze standardami WCAG 2.0. na poziomie AA. Wybierając firmę warto upewnić się, że informatycy właściwie rozumieją znaczenie dostępności strony i mają świadomość tego, iż otrzymany produkt musi spełniać wymagania postawione przez prawo. W tym celu warto sprawdzić rekomendacje firmy oraz przeanalizować wykonane przez nią projekty. Bez względu na to, czy zdecydujemy się na współpracę z firmą, czy też dostosujemy stronę we własnym zakresie, zawsze warto zasięgnąć rady specjalistów na etapie przygotowania dokumentacji. Wskazane jest również monitorowanie kwestii dostępności w trakcie i po wdrożeniu projektu. W tym celu można skorzystać z walidatorów, które sprawdzają poprawność kodu: ; ; ; ; Przy badaniu kontrastu na stronie oraz jego zgodności z obowiązującymi standardami można także skorzystać z tych oto narzędzi: Walidatory nie zastąpią pełnego audytu, ale dają ogólny pogląd na poprawność kodu. Aby upewnić się, że strona działa właściwie, należy dokonać testów z udziałem osób z różnymi dysfunkcjami. 17

18 4. Dlaczego warto wykonać audyt www? Audyt pozwala ustalić, w jakim stopniu badana strona spełnia standardy dostępności i na ile jest funkcjonalna dla użytkowników. Zastosowanie audytu ma sens przynajmniej w dwóch sytuacjach. Przed zleceniem przebudowy serwisu samorządowego - w celu ustalenia elementów wymagających dostosowania. W tej sytuacji dokument powinien być załącznikiem do specyfikacji zlecenia. Z kolei w przypadku budowy nowego serwisu, audyt powinien zostać wykonany po zakończeniu prac, przed podpisaniem protokołu zdawczo-odbiorczego. Wdrożenie zaleceń poaudytowych powinno stanowić warunek odbioru serwisu. Do wykonania audytu dostępności w lipcu 2012 roku zachęcał Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Apelu w sprawie WCAG 2.0., z którym zwrócił się do instytucji realizujących zadania publiczne. Pragnę zwrócić uwagę na umowy zawierane przez podmioty realizujące zadania publiczne na dostosowanie ich serwisów do standardów WCAG 2.0. Zawarcie umowy powinno zostać poprzedzone wykonaniem audytu dostępności, który wskaże błędy na stronie oraz metody ich ewentualnego naprawienia. Przeprowadzenie podobnego audytu dostępności powinno również stanowić warunek odebrania zleconego dzieła napisał w liście m.in. dla samorządów. Zeskanuj kod lub czytaj na stronie: Profesjonalne firmy zajmujące się budową serwisów www standardowo oferują audyt, który zapewnia pełną zgodność serwisu z międzynarodowymi standardami WCAG, przed oddaniem go klientowi. Najlepsze efekty dają audyty łączące analizę ekspercką oraz userexperience, czyli testy z kluczowymi użytkownikami. Taki audyt składa się z dwóch części. W pierwszym etapie serwis badają eksperci z zakresu programowania i dostępności. W drugim - stronę www testują użytkownicy z różnymi typami dysfunkcji, m.in. niewidomi, niedowidzący, głuchoniewidomi, głusi, osoby starsze i gorzej wykształcone. Badaniu podlegają w tym przypadku: strona główna oraz charakterystyczne typy podstron. Efektem badań jest obszerny raport, zawierający wszystkie odnalezione nieprawidłowości, ich skutki dla poszczególnych niepełnosprawności oraz gotowe rozwiązania napotkanych problemów (np. fragment kodu źródłowego, rekomendacja). Pełnego audytu nie zastąpi skorzystanie z ogólnodostępnych walidatorów. Za ich pomocą można wprawdzie sprawdzić poprawność kodu, jednak nie przynoszą one takich efektów, jakie daje przeprowadzenie testu z użytkownikami. Strona może być bowiem niedostępna mimo, iż ma poprawny kod. Z drugiej strony - może być także poprawnie czytana przez oprogramowanie czytające osób niewidomych, a jednocześnie zawierać błędy w kodzie. Realizacją audytów zajmuje się kilka podmiotów, m.in. Fundacja Widzialni, która jako jedyna w Polsce certyfikuje w dziedzinie dostępności www. Wdrożenie zaleceń poaudytowych uprawnia do posługiwania się certyfikatem Strona Internetowa Bez Barier. Cena dwuczęściowego audytu wynosi ok zł. Tańsze oferty nie zapewnią udziału w badaniu www użytkowników, w tym osób niepełnosprawnych. Wybierając audytora, podobnie jak przy wyborze wykonawcy www, należy zapoznać się z jego doświadczeniem, rekomendacjami oraz przeanalizować zrealizowane projekty. 18

19 5. Opłacalność i koszty dostępności Jeżeli strona www budowana jest od początku, a dostępność zostanie uwzględniona na etapie tworzenia koncepcji, koszty stworzenia dostępnego serwisu internetowego nie powinny wzrosnąć lub wzrosną nieznacznie. Jednak przebudowa już istniejącej strony www może powodować trudne do oszacowania koszty, które zależą od użytej - przy jej budowie - technologii. W przypadku serwisów zbudowanych wiele lat temu lub wykorzystujących przestarzałe technologie, koszt przebudowy może być znaczny, a nakłady pracy niewspółmierne do efektu. Wówczas należy rozważyć budowę nowej strony, zaprojektowanej zgodnie z prawem i międzynarodowymi standardami. Codzienna aktualizacja dostępnej strony www wymaga rzetelności i bezwzględnego przestrzegania zasad przy tworzeniu tekstów, załączników oraz opisie zdjęć i linków. Administrator serwisu powinien rozumieć, w jaki sposób osoby z różnymi dysfunkcjami korzystają z Internetu. W tym celu warto, by zapoznał się z literaturą oraz przeszedł szkolenie u wykonawcy strony www. Szkolenia redaktora serwisu nie muszą wiązać się z dodatkowymi kosztami. Odbywają się one także bezpłatnie, podczas konferencji na temat dostępności. Cykl warsztatów na ten temat, w 2013 roku dla pracowników Gminnych Ośrodków Pomocy Społecznej, planuje zorganizować także Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Jedynym elementem, który może wiązać się z kosztami jest udostępnianie multimediów. O ile w Internecie dostępne jest darmowe i nieskomplikowane oprogramowanie do tworzenia napisów, o tyle opracowanie napisów, przygotowanie tłumaczenia migowego, czy audiodeskrypcji wymaga dodatkowych umiejętności. Warto rozważyć zlecenie tych usług firmom zewnętrznym. Koszt jednorazowego nagrania wideo tłumaczenia wynosi: zł netto ( znaków), a wykonanie napisów do trzyminutowego filmu - od 100zł netto, co zależy od tego, z usług jakiej firmy korzystamy. Należy jednak pamiętać, że za podejrzanie niską ceną pójdzie proporcjonalnie niższa jakość. Nie każda osoba oferująca tłumaczenia migowe jest bowiem w stanie zapewnić dobry efekt końcowy, na który - poza umiejętnościami tłumacza - składa się wiele innych czynników, m.in. jakość oświetlenia, czy obróbka graficzna. Przy stałej współpracy oferowane są rabaty, które znacznie zmniejszają te kwoty. Ewentualne wydatki, związane z udostępnianiem multimediów, zostaną zrekompensowane korzyściami finansowymi ze stron wykonanych zgodnie ze standardami W3C. Dostępna strona www: minimalizuje koszty hostingowe, ponieważ strona bez błędów w kodzie jest lżejsza, obniża wydatki na pozycjonowanie, ponieważ szybciej i lepiej indeksuje się w Google, pozwala zrezygnować z kosztu wersji mobilnej, ponieważ działa w przeglądarkach mobilnych. 6. Polecane materiały Baza wiedzy dostępna jest na stronie Konsorcjum W3C, które opublikowało zalecenia dla trzech poziomów dostępności. Międzynarodowe standardy WCAG 2.0. wersja w języku angielskim Zeskanuj kod lub czytaj na stronie 19

20 Podręcznik na temat dostępności serwisów internetowych w języku polskim opracowany przez Fundację Widzialni. Opublikowany w 2012 roku. Zeskanuj kod lub czytaj na stronie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej opublikowało w 2012 roku wytyczne dotyczące dostosowania stron internetowych urzędów pracy do zaleceń WCAG. Zeskanuj kod lub pobierz dokument w pdf standardy_psz/120606_wytyczne_dot_stron_internetow.pdf Informacja dla Wszystkich. Europejskie standardy przygotowania tekstu łatwego do czytania i zrozumienia, Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych Zeskanuj kod lub pobierz dokument w pdf pl/download/(l5iane7hw5wxx6kzcidwz5wzip-nj9ghapayntyyu6dfjpiin5 iznuayu56wdthvnm3y0ntbi8bvuntildxz3ezrlddft9cvpslmha71)/files/ informacja_dla_wszystkich.pdf Publikacje na temat dostępności i projektowania uniwersalnego opublikowane na stronie Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych Zeskanuj kod lub czytaj na stronie dostepnosc-projektowanie-uniwer/ 20

21 Internet jest dla wszystkich. Film o tym w jaki sposób osoby z dysfunkcjami sensorycznymi korzystają z Internetu. Materiał z Konferencji Razem przeciwko dyskryminacji w sieci ( ). Realizacja: Dostępni.eu Zeskanuj kod lub czytaj na stronie Dostępność w Unii Europejskiej. Wystąpienie NeeliKroes, Komisarz ds. Agendy Cyfrowej oraz rozmowa z europosłem Rafałem Trzaskowskim z konferencji Cyfrowo wykluczeni ( ). Realizacja: Dostępni.eu Zeskanuj kod lub zobacz na stronie nasze-filmy-na-konferencji-cyfrowo-wykluczeni-w-katowicach-r17 21

Instytucja: Reprezentowana przez: Termin realizacji: Odpowiedzialność za sprawdzenie wprowadzonych zmian:

Instytucja: Reprezentowana przez: Termin realizacji: Odpowiedzialność za sprawdzenie wprowadzonych zmian: Kontrakt społeczny wypracowany przez mieszkańców oraz przedstawicieli lokalnych instytucji sporządzony w ramach projektu URZĄDzamy RAZEM, spisany podczas debaty w dniu 22.11.2012 w Sochaczewie Instytucja:

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. Szczegółowe założenia funkcjonalne i techniczne projektu. Projekt przewiduje realizację następujących zadań:

Załącznik nr 1. Szczegółowe założenia funkcjonalne i techniczne projektu. Projekt przewiduje realizację następujących zadań: Załącznik nr 1. Szczegółowe założenia funkcjonalne i techniczne projektu Projekt przewiduje realizację następujących zadań: 1. Dostosowanie strony BIP Miasta i Gminy Swarzędz do potrzeb osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

14.09.2012 Przemysław Marcinkowski Fundacja Widzialni. Budowa dostępnej strony www placówek publicznych

14.09.2012 Przemysław Marcinkowski Fundacja Widzialni. Budowa dostępnej strony www placówek publicznych 14.09.2012 Przemysław Marcinkowski Fundacja Widzialni Budowa dostępnej strony www placówek publicznych Dostępność stron internetowych Accessibility (A11y) Kto jest narażony na wykluczenie cyfrowe? niewidomi,

Bardziej szczegółowo

Dostępność w rozumieniu ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się

Dostępność w rozumieniu ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się Dostępność w rozumieniu ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się Jacek Zadrożny informaton.pl Warszawa, dn. 8 kwietnia 2013 r. Przez środki wspierające komunikowanie się należy rozumieć

Bardziej szczegółowo

Dostępne e-podręczniki

Dostępne e-podręczniki Warszawa, 19 czerwca 2013 r. Dostępne e-podręczniki Szkolenie dla partnerów merytorycznych projektu e-podręczniki Mikołaj Rotnicki i Piotr Witek Forum Dostępnej Cyberprzestrzeni www.fdc.org.pl Ten utwór

Bardziej szczegółowo

Serwisy internetowe administracji publicznej. Jak je przygotować i prowadzić, by były dostępne dla każdego?

Serwisy internetowe administracji publicznej. Jak je przygotować i prowadzić, by były dostępne dla każdego? Serwisy internetowe administracji publicznej Jak je przygotować i prowadzić, by były dostępne dla każdego? Dostępne multimedia to możliwe! Monika Szczygielska Fundacja Widzialni Grafiki dostępne dla niewidomych

Bardziej szczegółowo

AUDYT DOSTĘPNOŚCI STRONY INTERNETOWEJ

AUDYT DOSTĘPNOŚCI STRONY INTERNETOWEJ Poznań, 2012-10-04 AUDYT DOSTĘPNOŚCI STRONY INTERNETOWEJ NAZWA ADRES STRONY ILOŚĆ BŁĘDÓW WCAG 33 ILOŚĆ OSTRZEŻEŃ WCAG 3 TYP DOKUMENTU UŻYTY FORMAT (X)HTML JĘZYK OWANIE STRONY Urząd Marszałkowski Województwa

Bardziej szczegółowo

Usługa Utilitia Korzystanie z Internetu przez Osoby Niepełnosprawne. Piotr Witek Utilitia.pl Kraków, 16 Lipca 2013 r.

Usługa Utilitia Korzystanie z Internetu przez Osoby Niepełnosprawne. Piotr Witek Utilitia.pl Kraków, 16 Lipca 2013 r. Usługa Utilitia Korzystanie z Internetu przez Osoby Niepełnosprawne Piotr Witek Utilitia.pl Kraków, 16 Lipca 2013 r. 1 Dostępność Informacji Dostępność informacji oznacza możliwość korzystania z treści

Bardziej szczegółowo

Prawne obowiązki w zakresie udostępniania informacji spoczywające na barkach samorządów lokalnych i jednostkach administracji publicznej

Prawne obowiązki w zakresie udostępniania informacji spoczywające na barkach samorządów lokalnych i jednostkach administracji publicznej Prawne obowiązki w zakresie udostępniania informacji spoczywające na barkach samorządów lokalnych i jednostkach administracji publicznej Konferencja Miasta w Internecie Gdańsk, 30.05-01.06.2012 r. Jacek

Bardziej szczegółowo

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Fundusze Europejskie bez barier Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Dostępne Fundusze Europejskie Osoby z niepełnosprawnościami stanowią ok. 12 proc. mieszkańców Polski. Osoby z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Dostępne e-podręczniki

Dostępne e-podręczniki Dostępne e-podręczniki Szkolenie dla partnerów merytorycznych projektu e-podręczniki Jacek Zadrożny i Mikołaj Rotnicki Forum Dostępnej Cyberprzestrzeni www.fdc.org.pl Łódź, 13 kwietnia 2013 r. Dostępność

Bardziej szczegółowo

w ramach projektu pn. Szkoła bez barier. jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

w ramach projektu pn. Szkoła bez barier. jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ED.042.12.2014 Częstochowa, 18.08.2014 r. Zmiana zapytania ofertowego ( wartość do 30 000 ) Dot. usługi przeprowadzenia audytu dostępności oraz przystosowania stron internetowych do potrzeb uczniów i uczennic

Bardziej szczegółowo

Jak projektować dostępne strony

Jak projektować dostępne strony Jak projektować dostępne strony Przemysław Marcinkowski e-mail: przemek@iart.com.pl Plan prezentacji 1. Dlaczego powstał dokument WCAG? 2. Priorytety 3. Tworzenie tekstów 4. Linki 5. Nawigacja 6. Grafika

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Monika Kos, radca ministra Departament Polityki Wydatkowej Warszawa, 13 stycznia 2015 r. Program prezentacji

Bardziej szczegółowo

WORDPRESS INSTRUKCJA OBSŁUGI

WORDPRESS INSTRUKCJA OBSŁUGI WORDPRESS INSTRUKCJA OBSŁUGI Zapraszamy do zapoznania się z Instrukcją obsługi panelu CMS Wordpress, która w krótkim czasie i bez większego kłopotu pozwoli na edycję treści i zawartości strony, w tym:

Bardziej szczegółowo

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Fundusze Europejskie bez barier Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Dostępne Fundusze Europejskie Prawo dostępu Osoby z niepełnosprawnościami stanowią ok. 12 proc. mieszkańców Polski. Osoby z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Propozycja współpracy

Propozycja współpracy Propozycja współpracy w zakresie dostosowania stron internetowych do potrzeb osób z niepełnosprawnością Kontakt: Marta Rogalińska e-mail: marta.rogalinska@integracja.org tel.: 519-066-485 Dostępność serwisów

Bardziej szczegółowo

Zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami w ramach funduszy unijnych na lata 2014-2020

Zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami w ramach funduszy unijnych na lata 2014-2020 Zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami w ramach funduszy unijnych na lata 2014-2020 Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Cele Strategii Europa

Bardziej szczegółowo

Dostępne multimedia Accessibility Camp 2013. Monika Szczygielska, Dostępni.eu

Dostępne multimedia Accessibility Camp 2013. Monika Szczygielska, Dostępni.eu Dostępne multimedia Accessibility Camp 2013 Monika Szczygielska, Dostępni.eu Odbiorcy dostępnych multimediów: Charakterystyka: ze względu na typ i stopień dysfunkcji /głusi, słabosłyszący, głuchoniewidomi,

Bardziej szczegółowo

15 ZALECEŃ dla dostępności serwisów internetowych i dokumentów

15 ZALECEŃ dla dostępności serwisów internetowych i dokumentów Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej

Bardziej szczegółowo

Wstępny raport użyteczności strony internetowej www.plus.pl. www.webadviser.pl tel. +48 602 508 043 marcin.gajewski@webadviser.pl

Wstępny raport użyteczności strony internetowej www.plus.pl. www.webadviser.pl tel. +48 602 508 043 marcin.gajewski@webadviser.pl Wstępny raport użyteczności strony internetowej www.plus.pl www.webadviser.pl tel. +48 602 508 043 marcin.gajewski@webadviser.pl Spis treści 1. O webadviser 2. Wstępny raport użyteczności Paostwa strony

Bardziej szczegółowo

Poziom dostępności: AAA

Poziom dostępności: AAA Poziom dostępności: AAA Zasada nr 1: Postrzegalność informacje oraz komponenty interfejsu użytkownika muszą być przedstawione użytkownikom w sposób dostępny dla ich zmysłów. Wytyczna 1.2 Media zmienne

Bardziej szczegółowo

Strona internetowa Muzeum Śląskiego dla niedowidzących. Kilka uwag praktycznych

Strona internetowa Muzeum Śląskiego dla niedowidzących. Kilka uwag praktycznych Strona internetowa Muzeum Śląskiego dla niedowidzących. Kilka uwag praktycznych Konferencja Cyfrowa kultura 2012, Warszawa Leszek Jodliński, 2012 Dlaczego to robimy? Projekty adresowane do odbiorców niewidzących

Bardziej szczegółowo

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody.

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Załącznik nr 1 Specyfikacja przedmiotu zamówienia Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Słowniczek pojęć Badanie

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny model aktywizacji

Innowacyjny model aktywizacji Innowacyjny model aktywizacji zawodowej uczestników WTZ Temat innowacyjny: "Współpraca podmiotów działających w obszarze zatrudnienia oraz integracji i pomocy społecznej z przedsiębiorcami w zakresie ułatwiania

Bardziej szczegółowo

1. Do czego administracji publicznej strona WWW 2. Administracja publiczna w Internecie - badanie 3. Czas zmian

1. Do czego administracji publicznej strona WWW 2. Administracja publiczna w Internecie - badanie 3. Czas zmian Raport wdrożenia standardu Web Content Accessibility Guidelines 2.0. 1. Do czego administracji publicznej strona WWW 2. Administracja publiczna w Internecie - badanie 3. Czas zmian Oddając w Paostwa ręce

Bardziej szczegółowo

W ubiegłym roku zostałam poinformowana przez Związek Banków Polskich. praw osób niepełnosprawnych stanowi jeden z priorytetów mojej działalności.

W ubiegłym roku zostałam poinformowana przez Związek Banków Polskich. praw osób niepełnosprawnych stanowi jeden z priorytetów mojej działalności. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-678032-V/11/GM 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku

Bardziej szczegółowo

Wyróżniający Standard Obsługi Klienta (SOK)

Wyróżniający Standard Obsługi Klienta (SOK) (SOK) Zyskaj trwałą przewagę na konkurencyjnym rynku dzięki doskonałej obsłudze Klienta Oferta procesu wdrożenia SOK Kłopoty, koszty, utrata Klientów Brak standardów obsługi powoduje kłopoty, a potem dodatkowe

Bardziej szczegółowo

Co to jest usability?

Co to jest usability? Co to jest usability? Użyteczność produktów interaktywnych stron internetowych, programów komputerowych, telefonów komórkowych to odczuwana przez użytkowników prostota i wygoda, naturalność wykonywania

Bardziej szczegółowo

stronakultury.pl Numer 1 lider usług dla ośrodków kultury!

stronakultury.pl Numer 1 lider usług dla ośrodków kultury! stronakultury.pl Numer 1 lider usług dla ośrodków kultury! Szanowni Państwo! Dziękujemy za zainteresowanie naszą ofertą i zapraszamy do zapoznania się ze szczegółami oferowanych przez nas usług. Jesteśmy

Bardziej szczegółowo

Tekstowe alternatywy:

Tekstowe alternatywy: Lista wymagań WCAG jakie należy spełnić na potrzeby poziomu A. Jest to lista opisująca tylko wymagania, bez szczegółowych zaleceń, w jaki sposób należy te wymagania spełnić. Część technik, dzięki którym

Bardziej szczegółowo

PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA

PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA Ewa Stokłuska Kraków, 12.05.2014r. PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

Bardziej szczegółowo

SprawnaRejestracja.pl opis korzyści płynących z używania narzędzia

SprawnaRejestracja.pl opis korzyści płynących z używania narzędzia ` SprawnaRejestracja.pl opis korzyści płynących z używania narzędzia Korzyści z używania narzędzia Optymalizacja czasu pracy firmy Usprawnienie działań marketingowych Zapewnienie stałego kontaktu z klientami

Bardziej szczegółowo

Tomasz Karwatka Janmedia Interactive tkarwatka@janmedia.pl www.janmedia.pl. ecommerce w czym tkwi siła naszych rozwiązań

Tomasz Karwatka Janmedia Interactive tkarwatka@janmedia.pl www.janmedia.pl. ecommerce w czym tkwi siła naszych rozwiązań Tomasz Karwatka Janmedia Interactive tkarwatka@janmedia.pl www.janmedia.pl ecommerce w czym tkwi siła naszych rozwiązań Janmedia Interactive : eksperci ecommerce Janmedia Interactive posiada autorski system

Bardziej szczegółowo

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO PREAMBUŁA Przedsięwzięcie społeczne to przede wszystkim wielka odpowiedzialność wobec tych, na rzecz których działamy. To działanie powinno być trwałe i

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACJI SŁUŻBY CYWILNEJ

PLAN KOMUNIKACJI SŁUŻBY CYWILNEJ PLAN KOMUNIKACJI SŁUŻBY CYWILNEJ Cel: Zapewnienie obywatelom najwyższej jakości informacji na temat usług publicznych rozbudowa portalu obywatel.gov.pl Informacja dla Obywatela 222 500 115 rekomendacje

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr III/10/2014 Rady Gminy Siemień z dnia 30 grudnia 2014 r. Wstęp

Załącznik do uchwały Nr III/10/2014 Rady Gminy Siemień z dnia 30 grudnia 2014 r. Wstęp Załącznik do uchwały Nr III/10/2014 Rady Gminy Siemień z dnia 30 grudnia 2014 r. Roczny program współpracy Gminy Siemień z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

MAPA DOSTĘPNOŚCI PROCES TWORZENIA DOSTĘPNEGO SERWISU INTERNETOWEGO ZGODNEGO Z WCAG 2.0 NA POZIOMIE AA*

MAPA DOSTĘPNOŚCI PROCES TWORZENIA DOSTĘPNEGO SERWISU INTERNETOWEGO ZGODNEGO Z WCAG 2.0 NA POZIOMIE AA* Warszawa, 11 maja 2015 Grupa ds. dostępności zasobów internetowych SPRUC MAPA DOSTĘPNOŚCI PROCES TWORZENIA DOSTĘPNEGO SERWISU INTERNETOWEGO ZGODNEGO Z WCAG 2.0 NA POZIOMIE AA* 1. ZDOBĄDŹ WIEDZĘ Czym jest

Bardziej szczegółowo

Nabór Bursy/CKU. Do korzystania ze strony elektronicznej rekrutacji zalecamy następujące wersje przeglądarek internetowych:

Nabór Bursy/CKU. Do korzystania ze strony elektronicznej rekrutacji zalecamy następujące wersje przeglądarek internetowych: Nabór Bursy/CKU Przeglądanie oferty i rejestracja kandydata Informacje ogólne Do korzystania ze strony elektronicznej rekrutacji zalecamy następujące wersje przeglądarek internetowych: Internet Explorer

Bardziej szczegółowo

Dostępność stron www dla osób niepełnosprawnych

Dostępność stron www dla osób niepełnosprawnych RCL 19 marca 2013 Dostępność stron www dla osób niepełnosprawnych Prowadzenie: Adam Pietrasiewicz i Mateusz Ciborowski Akces Lab Czas trwania prezentacji ok. 1,5 godziny PROGRAM PREZENTACJI Czym jest dostępność

Bardziej szczegółowo

ROLA DORADCY. Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego

ROLA DORADCY. Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego ROLA DORADCY Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego Agenda Wprowadzenie Doradca Techniczny Doradca Finansowo-Ekonomiczny Doradca Prawny Podsumowanie 3P Partnerstwo Publiczno-Prywatne

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Baza wiedzy instrukcja

Baza wiedzy instrukcja Strona 1 z 12 Baza wiedzy instrukcja 1 Korzystanie z publikacji... 2 1.1 Interaktywny spis treści... 2 1.2 Przeglądanie publikacji... 3 1.3 Przejście do wybranej strony... 3 1.4 Przeglądanie stron za pomocą

Bardziej szczegółowo

Małopolska Platforma Elektronicznej Komunikacji Policji

Małopolska Platforma Elektronicznej Komunikacji Policji Małopolska Platforma Elektronicznej Komunikacji Policji Planowana ealizacja projektu: 2009 2010 (24 miesiące) Cele Projektu: 1. rozbudowa infrastruktury społeczeństwa informacyjnego w Małopolsce poprzez

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 9 kwietnia 2014 r. Poz. 464 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI 1) z dnia 26 marca 2014 r.

Warszawa, dnia 9 kwietnia 2014 r. Poz. 464 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI 1) z dnia 26 marca 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 9 kwietnia 2014 r. Poz. 464 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI 1) z dnia 26 marca 2014 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

adres biura: kontakt: e-mail: www: Koalicja organizacji pozarządowych rozpoczyna 20 listopada 2015 roku akcję

adres biura: kontakt: e-mail: www: Koalicja organizacji pozarządowych rozpoczyna 20 listopada 2015 roku akcję b.pilitowski@ Koalicja organizacji pozarządowych rozpoczyna 20 listopada 2015 roku akcję społeczną Mam to w BIPie! w odpowiedzi na problem umieszczania na stronach internetowych instytucji publicznych

Bardziej szczegółowo

Nabór Przedszkola. Przewodnik dla rodziców i opiekunów

Nabór Przedszkola. Przewodnik dla rodziców i opiekunów Nabór Przedszkola Przewodnik dla rodziców i opiekunów Wrocław 2012 Spis treści Informacje ogólne... 4 Wymagania techniczne przeglądarek internetowych... 4 Układ strony dla kandydata... 4 Obsługa rodzica/opiekuna

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Komunikacja człowiek - komputer Ćwiczenie: 2 Temat ćwiczenia: Projektowanie funkcjonalne serwisów internetowych v.2.0

Przedmiot: Komunikacja człowiek - komputer Ćwiczenie: 2 Temat ćwiczenia: Projektowanie funkcjonalne serwisów internetowych v.2.0 1 Komunikacja człowiek - komputer Przedmiot: Komunikacja człowiek - komputer Ćwiczenie: 2 Temat ćwiczenia: Projektowanie funkcjonalne serwisów internetowych v.2.0 dr Artur Bartoszewski Spis treści TEORIA...

Bardziej szczegółowo

Nazwa firmy lub projektu: 1. Grafika

Nazwa firmy lub projektu: 1. Grafika Nazwa firmy lub projektu: Ogólne informacje o firmie i branży: Prosimy w kilku słowach opisać Państwa firmę, rodzaj produktów lub usług, elementy charakterystyczne dla Państwa branży, jej specyfikę, opis

Bardziej szczegółowo

Obywatelski audyt efektywności świadczenia usług administracyjnych przez samorządy lokalne, czyli jak zarządzać sprawniej?

Obywatelski audyt efektywności świadczenia usług administracyjnych przez samorządy lokalne, czyli jak zarządzać sprawniej? Obywatelski audyt efektywności świadczenia usług administracyjnych przez samorządy lokalne, czyli jak zarządzać sprawniej? Magdalena Sroga Małgorzata Brennek PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W

Bardziej szczegółowo

Miejska Platforma Internetowa

Miejska Platforma Internetowa Miejska Platforma Internetowa Bogactwo możliwości! Uniezależnienie od producenta! Możliwość dostosowania Platformy do potrzeb! Wyjątkowo korzystna cena! Głównym zadaniem tego serwisu jest publikowanie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie osób z niepełnosprawnościami w nowym okresie programowania 2014-2020. Warszawa, 23 marca 2015 r.

Wsparcie osób z niepełnosprawnościami w nowym okresie programowania 2014-2020. Warszawa, 23 marca 2015 r. Wsparcie osób z niepełnosprawnościami w nowym okresie programowania 2014-2020 Warszawa, 23 marca 2015 r. Kontekst programowania 2014-2020 Konieczność zapewnienia dostępności dla osób o różnych potrzebach

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020

Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020 Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020 III Konwent Informatyków Warmii i Mazur Ryn, 2829 listopada 2013 r. Cele programu Cel główny: Wzmocnienie cyfrowych fundamentów dla społecznogospodarczego rozwoju

Bardziej szczegółowo

W ramach realizacji zamówienia Wykonawca będzie świadczył usługi w zakresie m.in:

W ramach realizacji zamówienia Wykonawca będzie świadczył usługi w zakresie m.in: Załącznik nr 1 do zaproszenia do złożenia oferty IP. 2611.19.2015 Opis przedmiotu zamówienia: Modernizacja serwisów internetowych Rady Infrastruktury Informacji Przestrzennej oraz Komisji Standaryzacji

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Konferencja podsumowująca badania pt. Polityka publiczna wobec osób

Bardziej szczegółowo

Przeglądanie oferty i rejestracja kandydata

Przeglądanie oferty i rejestracja kandydata Nabór Przedszkola Przeglądanie oferty i rejestracja kandydata Informacje ogólne Do korzystania ze strony elektronicznej rekrutacji zalecamy następujące wersje przeglądarek internetowych: Internet Explorer

Bardziej szczegółowo

Pakiet zawiera. Pakiet Interoperacyjny Urząd. E-learning. Asysta merytoryczna. Oprogramowanie. Audyt. Certyfikacja.

Pakiet zawiera. Pakiet Interoperacyjny Urząd. E-learning. Asysta merytoryczna. Oprogramowanie. Audyt. Certyfikacja. Pakiet Interoperacyjny Urząd Oferujemy kompleksowy pakiet wdrożenia Krajowych Ram Interoperacyjności w Urzędzie. W skład pakietu wchodzi 6 modułów: e-learning, audyt, wzory dokumentów, asysta merytoryczna,

Bardziej szczegółowo

darmowe zdjęcia - allegro.pl

darmowe zdjęcia - allegro.pl darmowe zdjęcia - allegro.pl 1 Darmowe zdjęcia w Twoich aukcjach allegro? Tak to możliwe. Wielu sprzedających robi to od dawna i wbrew pozorom jest to bardzo proste. Serwis allegro oczywiście umożliwia

Bardziej szczegółowo

Idealna strona internetowa dla Twojej firmy

Idealna strona internetowa dla Twojej firmy Katowice, 25.11.2010 r. Idealna strona internetowa dla Twojej firmy Warsztaty prowadzenie Zofia Oslislo 1 Czy potrzebuję (nowej) strony internetowej? mogę zwiększyć sprzedaż, gdy pozwolę klientom kupować

Bardziej szczegółowo

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl .firma Dostarczamy profesjonalne usługi oparte o nowoczesne technologie internetowe Na wstępie Wszystko dla naszych Klientów Jesteśmy świadomi, że strona internetowa to niezastąpione źródło informacji,

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny program nauczania matematyki dla liceów

Innowacyjny program nauczania matematyki dla liceów Justyna Biernacka Konsultant ds. matematyki WODN w Skierniewicach Innowacyjny program nauczania matematyki dla liceów We wrześniu 2015 roku odbyła się VI Ogólnopolska Konferencja GeoGebry. Konferencja

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE nr I.ZOWI-000010/15 z dnia 16-09-2015

ZAPYTANIE OFERTOWE nr I.ZOWI-000010/15 z dnia 16-09-2015 ZAPYTANIE OFERTOWE nr I.ZOWI-000010/15 z dnia 16-09-2015 Zamawiający: Urząd Miasta Opola Rynek-Ratusz 45-015 Opole NIP: 754 300 99 77 Zapraszamy do złożenia oferty cenowej na wdrożenie standardu WCAG 2.0

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA SYSTEMU BIP

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA SYSTEMU BIP INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA SYSTEMU BIP REGIONALNY SYSTEM BIULETYNÓW INFORMACJI PUBLICZNEJ ORAZ CYFROWY URZĄD DLA URZĘDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO Gdynia, maj 2013 Metryka Nazwa projektu Dostarczenie

Bardziej szczegółowo

Internet PR w praktyce Urszula Kandefer Łukasz Zawadowski Internet + PR = Internet PR Znaczenie Internetu do kreowania wizerunku Internet podstawowe źródło informacji Wzrost znaczenia internetu rozwój

Bardziej szczegółowo

WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010

WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010 WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010 Czego dotyczyła uwaga? Treść uwagi Kto zgłosił? Komentarz 7.2.2, nowe kryterium jako nr 4 7.2.2, nowe kryterium

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI

OPIS DOBREJ PRAKTYKI OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące gminy/powiatu nazwa inicjatywy Gminna Wspólnota Samorządowa zacznij od Siebie nazwa gminy/powiatu Gruta dokładny adres 86-330 Mełno, Gruta 244 województwo kujawsko-pomorskie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XLIII/40/2010

UCHWAŁA Nr XLIII/40/2010 UCHWAŁA Nr XLIII/40/2010 RADY GMINY JEDLIŃSK z dnia 28 października 2010r. w sprawie uchwalenia Programu współpracy Gminy Jedlińsk z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Gminy Miasta Jaworzna z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2014 rok

Program współpracy Gminy Miasta Jaworzna z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2014 rok Załącznik do Uchwały Nr XXXVII/526/2013 Rady Miejskiej w Jaworznie z dnia 29 października 2013 r. Program współpracy Gminy Miasta Jaworzna z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020 Typ projektu Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury

Bardziej szczegółowo

Załącznik 13 Minimalny wzór opisu produktu finalnego projektu innowacyjnego testującego wraz z instrukcją

Załącznik 13 Minimalny wzór opisu produktu finalnego projektu innowacyjnego testującego wraz z instrukcją Załącznik 13 Minimalny wzór opisu produktu finalnego projektu innowacyjnego testującego wraz z instrukcją Opis produktu finalnego projektu innowacyjnego testującego (maksymalnie 6 stron) Temat innowacyjny.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOŃCOWE. z wykonania zadania publicznego

SPRAWOZDANIE KOŃCOWE. z wykonania zadania publicznego SPRAWOZDANIE KOŃCOWE z wykonania zadania publicznego WSPOMAGANIE UMIEJĘTNOŚCI POROZUMIEWANIA SIĘ - LIKWIDACJA BARIER W KOMUNIKOWANIU SIĘ DZIECI I MŁODZIEŻY NIEPEŁNOSPRAWNYCH LUB ZAGROŻONYCH NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

SUPERSZKOLNA.PL Usługi dla oświaty w jednym miejscu!

SUPERSZKOLNA.PL Usługi dla oświaty w jednym miejscu! SUPERSZKOLNA.PL Usługi dla oświaty w jednym miejscu! Szanowni Państwo! Dziękujemy za zainteresowanie naszą ofertą i zapraszamy do zapoznania się ze szczegółami oferowanych przez nas usług. Jesteśmy przekonani,

Bardziej szczegółowo

Jak poruszać się po TwinSpace

Jak poruszać się po TwinSpace Witaj Jak poruszać się po TwinSpace Wskazówki te zostały opracowane z myślą o Nauczycielach Administratorach, którzy są nowi na TwinSpace. Pomogą ci one: - Wejść na TwinSpace - Edytować swój profil - Tworzyć

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Pietryka, Jakub Osiński Projekty Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) gdzie szukać informacji?

Agnieszka Pietryka, Jakub Osiński Projekty Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) gdzie szukać informacji? Agnieszka Pietryka, Jakub Osiński Projekty Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) gdzie szukać informacji? Spis treści: 1. Informacja ważnym elementem wprowadzania zmian w oświacie 2. Projekty EFS jako

Bardziej szczegółowo

Jak dobrze budować strony www.

Jak dobrze budować strony www. Jak dobrze budować strony www. W procesie projektowania stron www, kierujemy się różnymi zasadami, wytycznymi, badaniami użytkowników, doświadczeniem, opiniami itp. Wszystko to tworzy pewien zestaw przykazań

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Stowarzyszenie Jeden Świat (SJŚ) i holenderski Oxfam Novib, realizują wspólny projekt pt. E-Motive, który dotyczy transferu wiedzy z Krajów Globalnego

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. Karta Dużej Rodziny Gmina Legionowo. ul. Piłsudskiego 41, 05-120 Legionowo mazowieckie. www.legionowo.pl

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. Karta Dużej Rodziny Gmina Legionowo. ul. Piłsudskiego 41, 05-120 Legionowo mazowieckie. www.legionowo.pl OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące gminy/powiatu nazwa inicjatywy nazwa gminy/powiatu dokładny adres województwo Karta Dużej Rodziny Gmina Legionowo ul. Piłsudskiego 41, 05-120 Legionowo mazowieckie

Bardziej szczegółowo

Systemy informatyczne w turystyce (lab)

Systemy informatyczne w turystyce (lab) Systemy informatyczne w turystyce (lab) dr Oskar Szumski szumski@mail.wz.uw.edu.pl mgr Zbigniew Misiak zbigniew.misiak@gmail.com Tematyka zajęć Segmentacja rynku (profilowanie) zdefiniowanie persony Potrzeby

Bardziej szczegółowo

Spis treści(aby przejść automatycznie do strony kliknij jej numer lub tytuł w spisie):

Spis treści(aby przejść automatycznie do strony kliknij jej numer lub tytuł w spisie): 1 Witamy! Dla ułatwienia poruszania się po naszym serwisie PressInfo prezentujemy poniższe wskazówki, które odpowiedzą na pytania:? Jak poruszać się po serwisie?? Jak skutecznie korzystać z wyszukiwarki

Bardziej szczegółowo

Padlet wirtualna tablica lub papier w Internecie

Padlet wirtualna tablica lub papier w Internecie Padlet wirtualna tablica lub papier w Internecie Umiejętność gromadzenia, a potem przetwarzania, wykorzystania i zastosowania informacji w celu rozwiązania jakiegoś problemu, jest uważana za jedną z kluczowych,

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr /2015 Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Kozienicach z dnia 2015 roku.

Zarządzenie Nr /2015 Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Kozienicach z dnia 2015 roku. Zarządzenie Nr /2015 Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Kozienicach z dnia 2015 roku. w sprawie wprowadzenia w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Kozienicach Regulaminu Organizacyjnego Punktu

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem.

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem. Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.1 Cyfrowe udostępnianie informacji sektora publicznego (ISP) ze źródeł administracyjnych oraz zasobów nauki Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

Osoby w wieku 50+ a rozwój kapitału społecznego. Diagnoza i ewaluacja wielkopolskich inicjatyw kulturalnych

Osoby w wieku 50+ a rozwój kapitału społecznego. Diagnoza i ewaluacja wielkopolskich inicjatyw kulturalnych Osoby w wieku 50+ a rozwój kapitału społecznego. Diagnoza i ewaluacja wielkopolskich inicjatyw kulturalnych PROPOZYCJA PARTNERSTWA Projekt badawczy dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie do złożenia oferty. /dalej Zaproszenie /

Zaproszenie do złożenia oferty. /dalej Zaproszenie / Zaproszenie do złożenia oferty /dalej Zaproszenie / Warszawa, 6 października 2015 roku w postępowaniu o wartości nie przekraczającej równowartości kwoty 30.000,00 Euro na usługę doradztwa w zakresie dostępności

Bardziej szczegółowo

Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2

Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2 STOWARZYSZENIE SPOZA Raport ewaluacyjny projektu Poczuj, doświadcz - zrozum, zaakceptuj 2 Opracowanie: Ewelina Wildner Grudzień 2015 r. 1 Spis treści Cele ewaluacji... 3 Metodologia... 4 Wyniki ewaluacji...

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. biuro@fundacjaperitia.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. biuro@fundacjaperitia.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu ubiegającego się o wpis nazwa inicjatywy Centrum NGO Poznań nazwa podmiotu Fundacja Kształcenia Ustawicznego PERITIA dokładny adres Grottgera 16/1, 60-758

Bardziej szczegółowo

Biurowce. Jak się promujemy? Czym jest portal e-biurowce? Jak się zareklamować? PAKIET ZŁOTY PAKIET SREBRNY. www.e-biurowce.pl

Biurowce. Jak się promujemy? Czym jest portal e-biurowce? Jak się zareklamować? PAKIET ZŁOTY PAKIET SREBRNY. www.e-biurowce.pl Czym jest portal e-biurowce? Portal e-biurowce umożliwia wizerunkową i merytoryczną reklamę Państwa biurowca. Dzięki zestawieniu wszystkich materiałów tekstowych i graficznych, potencjalny najemca ma w

Bardziej szczegółowo

Procedura Standardy realizacji zadań publicznych oraz kryteria oceny ofert składanych w otwartych konkursach ofert na realizację zadań publicznych

Procedura Standardy realizacji zadań publicznych oraz kryteria oceny ofert składanych w otwartych konkursach ofert na realizację zadań publicznych Strona1 Procedura Standardy realizacji zadań publicznych oraz kryteria oceny ofert składanych w otwartych konkursach ofert na realizację zadań publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie

Bardziej szczegółowo

Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: Odpowiedź: . Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: element multimedialny lub interaktywny Odpowiedź: Pytanie:

Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: Odpowiedź: . Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: element multimedialny lub interaktywny Odpowiedź: Pytanie: W pozycji Dodatkowe informacje pkt. 1 a) czytamy: przygotowanie elektronicznej (edytowalnej) wersji dokumentu, stanowiącego podział treści na ekrany zgodnie z treściami kształcenia dostarczonymi od Zamawiającego

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

Pieczątka. Wniosek. przed wypełnieniem wniosku należy zapoznać się z objaśnieniami. 1. Powiatowy Urząd Pracy 1.1. Powiatowy Urząd Pracy w Choszcznie

Pieczątka. Wniosek. przed wypełnieniem wniosku należy zapoznać się z objaśnieniami. 1. Powiatowy Urząd Pracy 1.1. Powiatowy Urząd Pracy w Choszcznie Pieczątka Wniosek o dofinansowanie kosztów utworzenia centrum aktywizacji zawodowej / lokalnego punktu informacyjno-konsultacyjnego* ze środków Funduszu Pracy pozostających w dyspozycji ministra właściwego

Bardziej szczegółowo

Jak się promujemy? Jak się zareklamować? Oferujemy Klientom 2 Pakiety Reklamowe: PAKIET WIZERUNKOWY

Jak się promujemy? Jak się zareklamować? Oferujemy Klientom 2 Pakiety Reklamowe: PAKIET WIZERUNKOWY Czym jest portal e-biurowce? Portal e-biurowce oferuje między innymi reklamę firmom, których działalność związana jest z: budową, aranżacją i zarządzaniem inwestycjami biurowymi. Dzięki współpracy z nami,

Bardziej szczegółowo

Przewodnik... Tworzenie Landing Page

Przewodnik... Tworzenie Landing Page Przewodnik... Tworzenie Landing Page Spis treści Kreator strony landing page Stwórz stronę Zarządzaj stronami 2 Kreator strony landing page Kreator pozwala stworzyć własną stronę internetową z unikalnym

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020

Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020 Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020 Konferencja konsultacyjna Prognozy oddziaływania na środowisko dla projektu Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa 2014-2020 Warszawa, 9 grudnia 2013 r. Cele programu

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu realizacji zadań publicznych z wykorzystaniem form finansowych przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowanym

Bardziej szczegółowo

e-wsparcie Barbara Muszko Aktualizacja Twojej witryny internetowej tak prosta, jak obsługa Worda

e-wsparcie Barbara Muszko Aktualizacja Twojej witryny internetowej tak prosta, jak obsługa Worda e-wsparcie Barbara Muszko Aktualizacja Twojej witryny internetowej tak prosta, jak obsługa Worda Logowanie do panelu administracyjnego Aby móc zarządzać stroną, należy zalogować się do panelu administracyjnego.

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo