Performowanie lokalności

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Performowanie lokalności"

Transkrypt

1 Teatr historii lokalnych w Europie Środkowej. Red. E. Wąchocka, D. Fox, A. Głowacka Katowice, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2015 Ewa Bal Uniwersytet Jagielloński Performowanie lokalności Na krótko przed wakacjami tego roku (2014) tygodnik Polityka zamieścił na swoich łamach dodatek poświęcony współczesnym problemom Śląska. Lokalni eksperci i dziennikarze dokonywali w nim fachowego osądu współczesnych kulturowych, społecznych i gospodarczych aspektów regionu. Przy tej okazji Szczepan Twardoch w artykule pod znaczącym tytułem Śląsk, którego nie ma dowodził, że śląskość wciąż jeszcze nie weszła na stałe do głównego nurtu dramatyzacji polskości 1. Przyczyn tej nieobecności upatrywał między innymi w tym, że lokalna specyfika i tożsamość mieszkańców Śląska opisywane były zwykle na zasadzie przypisywanej im poprzez zewnętrzne spojrzenie inności: może nawet pięknej, fascynującej i zabawnej, ale jednak spłaszczonej i daleko krzywdzącej 2. Śląskość zatem, według Twardocha, przeciwnie niż na przykład kresowość z kulturą szlachecką i dworkami, ciągle czeka niejako na swą epopeję, by znaleźć się w głównym nurcie dyskursu narodowego. Popularny dziennikarz i prozaik młodego pokolenia chciałby zatem widzieć w śląskości znany chociażby z zakresu studiów postkolonialnych przykład konstruowania Innego, który nareszcie po wielu latach dominacji powinien dzisiaj odzyskać swój rdzenny głos. Jeszcze jakieś dwa lata temu chętnie wsparłabym tezę Szczepana Twardocha. W zbiorowej monografii Polska Dramatyczna 1. Dramat i dramatyzacje w XX wieku próbowałam nawet analizować sposoby dyskursywizacji śląskości pod kątem opozycji Swój i Obcy w perspektywie studiów postkolonialnych, a zwłaszcza współczesnego rozumienia nacjonalizmu i postnacjonalizmu 3. Wtedy jednak wydawało mi się, że okres odzyskiwania przez śląskiego Innego utra 1 S. Twardoch: Śląsk, którego nie ma, ktorego nie ma, html [data dostępu: ]. 2 Ibidem. 3 E. Bal: Śląsk swój i obcy. Między natywizmem a postnacjonalizmem. W: Polska dramatyczna 1. Dramat i dramatyzacje w XX wieku. Red. M. Borowski, M. Sugiera. Kraków 2012, s

2 138 Ewa Bal conego głosu przypadał na koniec lat siedemdziesiątych XX w., kiedy Kazimierz Kutz nakręcił chociażby Paciorki jednego różańca (1979) i zdecydowanie krytycznie odniósł się do koncepcji afiliacyjnego sposobu przedstawiania śląskości jako lokalnej kultury aspirującej do głównego nurtu polskości. Za bardziej współczesny i rozpoznany przykład tendencji, którą Edward Said nazwał natywizmem, uznałam wtedy spektakl Ingmara Villqista Miłość w Köningshütte z Teatru Polskiego w Bielsku Białej (2012). Już wtedy jednak wydawało mi się, że mówienie o odzyskiwaniu rdzennej tożsamości konstruowanej na zasadzie mocnych opozycji my oni, skolonizowany i kolonizator w dobie powszechnej globalizacji, mediatyzacji i mobilności ludzi oraz dóbr kultury może być trudne. Dlatego sugerowałam, że współcześnie zamiast o rdzennej tożsamości wspólnot lokalnych mówić należałoby raczej o tożsamościach hybrydowych, typowych dla doby postnacjonalizmu, których sygnałem w odniesieniu do Śląska mogłaby być chociażby postać Wietnamczyka, urodzonego na Śląsku i posługującego się gwarą, z jednoaktówki Leszka Sobieraja Karlus niy s tyj ziemi. Patrząc jednak na problem konstruowania kultury i tożsamości lokalnej przez pryzmat przedstawień artystycznych i kulturowych śląskości ostatniego pięćdziesięciolecia, dochodzę do wniosku, że owszem, Śląska może i nie ma, ale nie ma go trochę inaczej, niż mówi o tym Twardoch, i trochę z innych przyczyn, niż wskazywałaby perspektywa postkolonialna. Po pierwsze, trudno mi zgodzić się z tezą, jakoby o sposobie postrzegania śląskości przesądziło wyłącznie spojrzenie zewnętrzne pytanie, oczywiście, co rozumiemy przez to zewnętrzne spojrzenie? Jeśli mowa o jakimś jednorodnym modelu polskości lansowanym przez instytucje państwowe od 1945 do 1989 r., to właśnie filmy Kazimierza Kutza, zarówno z tzw. Trylogii Śląskiej (z wyjątkiem może Soli ziemi czarnej z 1969 r.), jak i późniejsze Śmierć jak kromka chleba (1994), Zawrócony (1994), wyraźnie w swojej dramatyzacji śląskości dystansują się od priorytetów scentralizowanej polityki gospodarczej, urbanistycznej czy politycznej komunistycznych władz. Lokalność Śląska wpisywana bywała jeszcze w poetykę magicznego realizmu, stanowiąc przeciwwagę dla bieżącej polskiej polityki kulturowej po drugiej wojnie światowej, chociażby przez Lecha Majewskiego w filmie Angelus (2001) opowiadającym o malarskiej grupie janowskiej czy przez Wojciecha Kuczoka w powieści Gnój (2003). Wreszcie przedstawienia Teatru Korez (Cholonek, premiera 2004) i ostatnio Teatru Śląskiego (Piąta strona Świata, premiera 2013), emitowane w ogólnokrajowej telewizji TVP Kultura jasno dowodzą, że z całą pewnością śląskość wyszła z kulturowej niszy i stała się właśnie jednym z najbardziej rozpoznawalnych (zaraz po góralszczyźnie pewnie) przykładów lokalności, żywo kontestującej homogeniczny charakter tożsamości wspólnoty narodowej. A zatem nie w sugerowanej przez Twardocha niemożności przemawiania własnym głosem szukałabym powodów, dla których Śląska nie ma lub do tej pory nie było w dramatyzacjach polskości. Pytanie o wytwarzanie śląskości dotyczy chyba czegoś innego. Każe mianowicie zastanowić się, co rozumiemy przez

3 Performowanie lokalności 139 lokalność, komu i w jakim celu lokalność Śląska miałaby służyć, wreszcie jak lokalność tę współcześnie wytwarza się w ramach różnorakich praktyk społecznych i przedstawień kulturowych. Lokalność, w moim mniemaniu, przestała być, tak jak chcieli jeszcze etnografowie i antropolodzy kultury do końca lat osiemdziesiątych XX w., cechą tożsamości etnicznej mieszkańców pewnego ograniczonego terytorium, miasta bądź regionu. Ożywione w ciągu ostatniego pięćdziesięciolecia migracje ludności, te dobrowolne i wymuszone, oraz dominacja mediów sprawiają, że ludzie dawno przestali żyć w ramach lokalnej, związanej z terytorium i językiem wspólnoty (niczym diaspora zamknięta w sobie i odporna na upływ czasu), a stali się zbiorowością daleko przemakalną, rozrzuconą po świecie, poprzerastaną innymi kłączami, dla której trudno zastosować chętnie przytaczaną w przypadku Śląska definicję tożsamości, w podziale na: ptoki, krzoki i pnioki. Dla tego, czytelnego jak się wydaje, potocznego podziału ludzi na tych, którzy są tu przejazdem, przyjezdnych i na miejscowych, punktem odniesienia pozostawało nadal terytorium. To związek z terytorium określał tożsamość kulturową, a tym samym zawężał rozumienie lokalności do przebywania fizycznego w jakimś miejscu. Tymczasem według mnie o wiele bardziej pojemne rozumienie wytwarzania lokalności w epoce medialnej i w dobie globalizacji proponuje Arjun Appadurai w swojej książce Nowoczesność bez granic. Kulturowe wymiary globalizacji 4. Odniósł się w niej krytycznie do tez stawianych swego czasu przez Benedicta Andersona, dotyczących narodu pojmowanego jako wspólnota wyobrażona, której zasięg ogranicza się do stosunkowo licznej i stale poszerzającej się, ale terytorialnie zdefiniowanej grupy ludzi czytających, posługujących się tym samym językiem. Według Appaduraia pojawienie się nowych mediów w połączeniu z masową migracją ludności w drugiej połowie XX w. zaowocowało oderwaniem się lokalności od jej geograficznych korzeni i osłabieniem idei wspólnoty ufundowanej na fizycznym związku z terytorium. Ludzie, którzy w wyniku migracji znaleźli się poza zasięgiem swojej lokalnej, regionalnej wspólnoty, dzięki telewizji i rozwojowi kina zdobyli możliwość włączenia się w strumień przepływów obrazów kultur lokalnych na odległość. Telewizja, kino, a ostatnimi laty Internet stworzyły niezwykle efektywne kanały transmisji obrazów, dając rozrzuconym po świecie członkom społeczności możliwość teleuczestnictwa we wspólnocie bez fizycznej obecności czy relacji face to face. Lokalność może być zatem pojmowana jako rodzaj wspólnoty afektywnej, konstruowanej dzięki intensywnej pracy wyobraźni, która stymulowana jest przez różnego rodzaju nostalgiczne obrazy wyrażające tęsknotę za lokalnością niekoniecznie powiązaną z indywidualną pamięcią i osobistą biografią. Nie chodzi bowiem o tworzenie wspólnot kojarzonych z konkretnym narodem, 4 A. Appadurai: Nowoczesność bez granic. Kulturowe wymiary globalizacji. Przeł. i wstęp Z. Pucek. Kraków 2005.

4 140 Ewa Bal ale o takie rozumienie kultury, którą wypełniają różnego rodzaju wspólnoty afektywne organizowane w poprzek lub ponad dawnymi wspólnotami narodowymi. To właśnie zerwanie łącznika między terytorium, pamięcią i biografią na rzecz nostalgii za jakąś teraźniejszością (zawsze do zdefiniowania w wyobraźni) sprawia, że lokalność, w rozumieniu Appaduraia, staje się rodzajem ogólnodostępnego etnoobrazu. Co nie oznacza, że użytkownicy kultury zrezygnowali z potrzeby lokalnych identyfikacji. Nadal chętnie szukają sposobów tworzenia emocjonalnych więzi z jakimiś cechami kultury lokalnej, ale raczej na zasadzie wytwarzanej w przedstawieniach artystycznych i kulturowych telekomunikacji i nostalgii za odchodzącą w niepamięć przeszłością, za ginącym światem. O tym zanikaniu śląskości i wytwarzaniu nostalgii za odchodzącym w niepamięć światem mówi dobitnie chociażby monodram Synek (premiera 2013) Marcina Gawła wyprodukowany przez Kopalnię Guido w Zabrzu. Jego autor wyobraził sobie Śląsk jako rodzaj ostatniej dogorywającej stacji arktycznej, a zamieszkujących ją ludzi, Ślązaków, przyrównał do fok polarnych zagrożonych wymarciem. Porównanie to każe myśleć o ludziach jak o zwierzętach w rezerwatach, zabijanych niegdyś dla cennej skóry, które z czasem objęte zostały działaniami ochronnymi, otoczone murami dla sztucznego podtrzymania gatunku. Intuicja Gawła wydaje mi się zresztą w pełni przekonywająca. Wystarczy wybrać się do historycznych robotniczych dzielnic Katowic Giszowca i Nikiszowca które ostatnimi laty objęte zostały programem ochrony dziedzictwa kulturowego Unesco, by przekonać się, jak próbuje się ocalić plebejski i robotniczy obraz społeczności śląskiej w chwili, kiedy sens istnienia tych wspólnot, czyli kopalnie, w większości zostały już zamknięte. Choć przecież jeszcze w latach siedemdziesiątych XX w. nikt specjalnie nie zastanawiał się nad historyczną i kulturową wartością robotniczej architektury miejskiej i jej ludzkiej tkanki. Gaweł ma poza tym pełną świadomość tego, że jako przedstawiciel młodszego pokolenia Ślązaków nie dysponuje dzisiaj już nawet rodzimym językiem, śląskim dialektem, który stałby się wymiernym, słyszalnym dowodem jego lokalnej tożsamości. Co zostało mi z tego języka? zdaje się pytać. I odpowiada sobie, że jeszcze jego rodzice rozmawiali być może ze sobą gwarą. Ale dzisiaj gwara też stała się wykopaliskiem martwym dźwiękiem, z którym bez specjalistycznej wiedzy trudno wejść w jakikolwiek dialog. Zniknęła metaforyka tego języka, a jego znajomość ogranicza się wśród mieszkańców regionu wyłącznie do imitowania pewnej melodii i akcentu, z charakterystycznym i znanym chyba już w całej Polsce dzięki telewizyjnym kabaretom jeeeruna. W końcowej scenie spektaklu Gaweł, starając się powstrzymać ten nieuchronny proces wymierania śląskości, staje przed widzami w pióropuszu na głowie i zajada ze smakiem kluski śląskie z modrą kapustą i roladą. Niczym ostatni Mohikanin czy zamknięty w rezerwacie Indianin, trwa na iluzorycznej straży lokalnej kulturowej tożsamości.

5 Performowanie lokalności 141 To zresztą raczej smutny niż śmieszny obraz, o czym ostrzegał złowieszczo już Jean Baudrillard w Precesji symulakrów 5. Jak pamiętamy, francuski badacz z gorzką ironią wskazywał na swoisty kulturowy paradoks w kulturze amerykańskiej, gdzie antropolodzy z dumą podkreślali, że w rezerwatach udało się wyhodować jeszcze większą liczbę Indian niż zamieszkiwało ich na tych terenach przed okresem europejskiej kolonizacji. W koncepcji symulakrum Baudrillarda istotną rolę odgrywała jeszcze świadomość zerwania łącznika między oryginałem a kopią na rzecz figury, która nie tyle imituje, co właśnie zastępuje oryginał. Tymczasem koncepcję symulakrum w interesujący sposób zmodyfikował niedawno amerykański badacz Joseph Roach, powołując się na zależności między teorią performansu i pamięcią, gdzie różnica między oryginałem a kopią ulega zatarciu. Zdaniem Roacha w większości istniejących definicji performansu zakłada się, że performans aktualizuje określoną możliwość lub powtarza dane zachowanie i że stanowi odpowiednik czegoś, co istniało przed nim. Innymi słowy, performans przejmuje rolę czegoś nie do końca określonego, co już nie istnieje i co daremnie próbuje wcielić i zastąpić. Co rusz więc ktoś szkicuje kłopotliwe analogie pomiędzy performansem a pamięcią rodzące nostalgię za autentycznością i źródłem 6. Dlatego Roach proponuje, by posługiwać się terminem surogacja, który w jego mniemaniu określa proces przywoływania określonej kulturowej tradycji w zgodzie ze sformułowanymi przez użytkowników kultury potrzebami i oczekiwaniami na zasadzie wypełniania wakatów czy zapełniania luki 7. Bardziej zatem w jego spojrzeniu istotne wydaje się wskazanie na funkcjonalność przedstawiania tradycji, dodajmy również tej lokalnej niezależnie od jej rdzenności, prawdziwości czy oryginalności. Jego argumentacja wydaje mi się tym bardziej przekonywająca, że Roach odwołuje się w niej do przedstawień kulturowych Nowego Orleanu, swoistego tygla wpływów francuskich kolonizatorów, afrykańskich niewolników, wreszcie anglosaskich plantatorów. Ów tygiel ludzki nazywa w pewnym momencie za Jamesem Cliffordem surrealizmem etnograficznym wokół atlantyckiego wydarzenia. Istniejące na tym obszarze wspólnoty, jego zdaniem, niejako same się wymyśliły, tworząc surogaty tradycji z elementów, których źródła ulegają zniszczeniu lub wymazaniu. W przedstawieniach tych ważniejsze stało się bowiem pozycjonowanie lokalnych wspólnot wobec siebie, na zasadzie wskazywania kulturowej różnicy, zagarniania, przywłaszczania albo parodiowania wzorców zachowań niż zaświadczanie o jakiejś historycznej ciągłości czy przynależności. 5 J. Baudrillard: Precesja symulakrów. Przeł. T. Komendant. W: Postmodernizm. Antologia przekładów. Red. R. Nycz. Kraków J. Roach: Wprowadzenie: historia, pamięć, performans. Przeł. M. Borowski, M. Sugiera. Didaskalia 2014, nr 121/122, s Ibidem.

6 142 Ewa Bal Dla analizy sposobów wytwarzania śląskości spostrzeżenia Roacha wydają się o tyle ważne, że podstawowym imperatywem produkcji lokalności, owym wakatem czy luką, wydaje mi się dziś potrzeba surogacji związana ze świadomością wymarcia lub wymierania kultury lokalnej. Spektakl Gawła dowodzi, że na lokalność Śląska możemy spoglądać nie tylko przez pryzmat skutecznie konstruowanej nostalgii za odchodzącą przeszłością, ale jako na projekt do realizacji, chociażby w sferze języka. Dawno zresztą zrozumieli już tę potrzebę chociażby Baskowie czy Katalończycy w Hiszpanii. Dlatego instytucje kultury i edukacji w tych regionach wprowadziły, już po śmierci Franco i upadku jego dyktatury w 1985 r., lokalne języki do szkół, ze świadomością, że każde nowo urodzone dziecko, które w szkole nie zetknie się z baskijskim lub katalońskim jako językiem wiodącym, wkrótce przestanie się nim posługiwać. Ale oczywiście nauczanie języka w szkołach to nie jedyny sposób surogacji tożsamości kulturowej, zwłaszcza że obowiązek szkolny często przeradza się w rodzaj kulturowej presji raczej do odrzucenia niż do przyjęcia. Dlatego pewnie wielu autokratycznym rządom nie powiodła się unifikacja językowa narodów w ramach obowiązkowej edukacji. Tymczasem tam, gdzie instytucje zawodzą, lepiej czasem działają media telewizja, radio i Internet ze swoimi lokalnymi programami i portalami. I takie, podobne do katalońskich lub baskijskich, projekty na razie nieśmiało na Śląsku powstają, choć jeszcze nie na poziomie instytucjonalnym 8. Ciekawym przykładem performansu surogacji dialektu śląskiego wydaje mi się chociażby portal gryfnie.pl, promujący śląskie wyrażenia, słowa i związki frazeologiczne. Autorzy portalu zamieszczają na jego stronach dodatkowo wywiady z ludźmi kultury, którzy odpowiadają na zadawane pytania w dialekcie. Do rangi ewenementu na skalę krajową można zaliczyć wywiad z Robertem Talarczykiem, obecnym dyrektorem Teatru Śląskiego w Katowicach 9. Jeszcze pewnie jakieś dziesięć lat temu osoba reprezentująca instytucję finansowaną ze środków publicznych nie pozwoliłaby sobie na tak jawną manifestację swojej lokalnej tożsamości z tego chociażby względu, że instytucja ta zazwyczaj powoływana była do promocji kultury ogólnokrajowej lub uniwersalnej o wysokiej randze artystycznej (cokolwiek miałoby to znaczyć, choć zwykle nie znaczyło niczego konkretnego), a nie lokalnej. W wywiadzie, którego Talarczyk udziela, widać zresztą wyraźnie, jak używana przez niego gwara wyraźnie odkleja się, strzępi i rwie w chwili, gdy przychodzi mu mówić o potrzebach kulturowych lokalnej społeczności w terminach abstrakcyjnych. Wypowiedziane z akcentem śląskim zdanie o konieczności wyartykułowania przez Ślonzoków swoich potrzeb ujawnia podskórnie rysu 8 Jak podaje tygodnik Polityka (nr 2960, ), w Śląskim Urzędzie Marszałkowskim złożony został projekt wprowadzenia nauczania języka śląskiego do szkół na takich samych zasadach, na jakich Kaszubi mogą dzisiaj zdawać maturę ze swojego języka. 9 R. Talarczyk: Jeżech stond, stond 3 robert talarczyk/ [data dostępu: ].

7 Performowanie lokalności 143 jący się problem między chęcią konstruowania naukowego dyskursu wokół lokalności, niejako w celu zbudowania dla niej nobliwego intelektualnego zaplecza, a samym śląskim językiem, którego dynamika działania (również będąca w zaniku, o czym mówiłam wcześniej) daleka jest od strategii retorycznych języka pisanego, zwłaszcza naukowego. Gwara śląska pozostała bowiem językiem bezpośredniej komunikacji lub jeśli już zaistniała w literackiej formie, to została zafiksowana jako język plebejskiej gawędy. Być może ostatnia wspomnieniowa książka Kazimierza Kutza Piąta strona świata zmieni ten utrwalony obraz śląskiego języka jako idiomu nieliterackiego. Na razie jednak pojawienie się na stanowisku dyrektora publicznej instytucji kultury człowieka, którego artystyczny życiorys wyraźnie dowodzi chęci wytwarzania i promowania kultury lokalnej, świadczyć może o zasadniczej zmianie strategii polityki kulturowej władz lokalnych. Po ostatnich nominacjach oraz realizowanych już projektach widać, że lokalność można intensywnie produkować nie tylko w sferze języka. Jednym z naczelnych elementów konstruowania lokalności wydają się wspominane przez Roacha performanse pamięci, czyli próby rekonstruowania czy nawet pisania na nowo historii Śląska z perspektywy indywidualnych losów jego mieszkańców. Przykładem takich praktyk rewizji pamięci są chociażby Cholonek, przedstawienie Roberta Talarczyka w Teatrze Korez w Katowicach, czy wspomniany już spektakl Piąta strona świata, według pamiętników Kazimierza Kutza, o dziejach Śląska podczas drugiej wojny światowej i tuż po jej zakończeniu, czy wreszcie Korzeniec (premiera 2012) w reżyserii Remigiusza Brzyka w Teatrze Zagłębia w Sosnowcu. Inną formą performansu pamięci będzie zapewne przyszłoroczna stała ekspozycja w powstającym właśnie w starym kopalnianym szybie gmachu Muzeum Historii Śląska, którą przygotowują dwaj krakowscy artyści: reżyser Łukasz Czuj i scenograf Michał Urban. Wokół tej wystawy już zresztą pojawiły się pierwsze komentarze i dyskusje na łamach między innymi Gazety Wyborczej. Jedna z dziennikarek zadała Łukaszowi Czujowi prowokacyjne pytanie: Czy wystawa będzie reprezentowała polską rację stanu?, tak jakby historia Śląska po raz kolejny miała dookreślać z perspektywy peryferii historię polskości 10 lub stanowić jej zaprzeczenie, poprzez manifestację przynależności do Niemiec. O tym, jak bardzo to stary, wyświechtany i anachroniczny sposób myślenia o lokalności Śląska, nie trzeba chyba nikogo przekonywać. Ważniejsza jednak w kontekście dyskusji wokół muzeum Historii Śląska wydaje mi się obawa podnoszona przez Josepha Roacha w związku z performansami surogacji. Według autora książki Cities of Death performanse surogacji rzadko kiedy się udają, wymagają podejmowania wielu prób, czasem kończą się porażką. Wybrany substytut czasem nie 10 Głosy w tej dyskusji śledzić można chociażby w dwóch artykułach: pl/1,76842, ,slask_boi_sie_niemca.html [data dostępu: ]; Ł. Czuj: Spór o gilotynę, [data dostępu: ].

8 144 Ewa Bal potrafi spełnić oczekiwań, tworząc deficyt, albo spełnia je z nawiązką, ryzykując powstanie naddatku. Wtedy improwizowane narracje o pierwszeństwie i autentyczności mogą rozwinąć się w groźne mity źródłowe 11. Istnieje zatem uzasadnione ryzyko, że niezależnie od intencji twórców wystawy, jej recepcja może rozwinąć się w kolejny paradoksalny mit o obcości Ślązaków. Paradoksalny dlatego, że jak starałam się wyjaśnić w tym artykule, rozwija się on w oderwaniu od terytorium, jego mieszkańców i wszelkich racjonalnych przesłanek, a wypełnia jedynie pewną lukę czy wakat radykalnego nacjonalizmu, który oby nie przekształcił się w tendencję powszechną. To zagrożenie powstaniem kolejnej narracji o zjednoczonym, homogenicznym narodzie sprawia pewnie, że często produkowanie lokalności przybiera formę atrakcji turystycznej na użytek marketingowy. To lokalność, można powiedzieć, pozornie oddestylowana z wszelkiej ideologii i spłaszczona do poziomu polecanej w turystycznych przewodnikach regionalnej kuchni, lokalnych mitów, idoli, które przetwarza się na użytek konsumpcji. Przykładem takiej wersji śląskości sprzedajnej wydaje mi się niewątpliwie mit Ryśka Riedla. Rysiek pozwalam tu sobie na pewną poufałość i za chwilę wyjaśnię dlaczego w swoim życiu nie wypowiedział ani jednego zdania po polsku, jego matka też nie, siostra tym bardziej, ani nawet żona 12. Za to w fabularnym filmie Skazany na Bluesa (2005) w reżyserii Jana Kidawy Błońskiego, wyraźnie kierowanym do ogólnopolskiej publiczności, mamy do czynienia ze swojego rodzaju cudem nad Rawą. W filmie nakręconym, jak można podejrzewać, z zamiarem zachowania dużego autentyzmu zarówno opowiadanej historii, jak i postaci (grają w nim przecież aktualni członkowie zespołu Dżem) po śląsku mówią kierowcy taksówek w Mysłowicach, kierowcy ciężarówek na autostradzie wylotowej z Katowic, barmani w lokalach, dilerzy narkotyków, nawet ojciec Ryśka Riedla mówi po śląsku, ale sam Riedel, grany przez Tomasz Kota, oraz jego żona (w tej roli Jolanta Fraszyńska), dziołcha nota bene z Mysłowic, mówią idealnie poprawną polszczyzną. To zabieg wcale nie nowy, nie chodzi przecież o mimetyczną wierność obrazu filmowego, ale o takie zaledwie wystarczające zamanifestowanie lokalności, by w centralnej Polsce nikt nie pomylił jej na przykład z Mazurami lub góralszczyzną. W dramacie XIX wiecznym robiono całkiem podobnie (choćby Juliusz Słowacki w Śnie srebrnym Salomei); żaden Ukrainiec nie mówił na scenie faktycznie po ukraińsku, a jedynie dawał do zrozumienia polskiej publiczności, że jest obcy. W filmie Kidawy Błońskiego jest podobnie, szkoda tylko, że biorąc pod uwagę współczesną perspektywę przemian antropologicznych, o której pisałam wcześniej, reżyser zdecydował się na tak anachroniczny zabieg przedstawiania lokalności. Takich przedstawień śląskości jednak pewnie nie zabraknie, nie 11 J. Roach: Wprowadzenie: historia, pamięć, s Niedowiarków odsyłam do dokumentalnego filmu Sie macie ludzie (2004) w reżyserii Krzysztofa Magowskiego.

9 Performowanie lokalności 145 przybędzie od nich także nowych członków wyobrażonej wspólnoty afektywnej, skupionej wokół lokalnej kultury Śląska. Kończąc swój wywód na temat współczesnych sposobów performowania lokalności, chciałabym odwołać się do osobistej biografii. Moja rodzina nie pochodzi ze Śląska, choć spędziła tu po wojnie większość życia. Dziadkowie byli repatriantami ze Wschodu, z terenów dzisiejszej Ukrainy i osiedlili się tutaj w 1945 r. Zarówno pokolenie mojej mamy, jak i moje było wychowywane w poczuciu odrębności od Śląska i Ślązaków, a na pewno dużego dystansu pomieszanego z deprecjacją wobec dialektu śląskiego 13. To poczucie wyobcowania niewątpliwie wpłynęło na mój sposób relacji z otoczeniem, zwłaszcza w dzieciństwie, kiedy koledzy i koleżanki z podwórka zarzucali mi, że pół godom, pół mówię. Trudno wyobrazić sobie gorszy znak wykluczenia niż oskarżenie dziecka o nieznajomość czyjegoś języka. Dlatego intensywnie próbowałam się tej gwary nauczyć, słuchałam dzielnie śląskiego bluesa na Rawie (Ryśka widywałam w stanie raczej kiepskim na placu Wyspiańskiego niedaleko mojego liceum), ale przecież ślonzaczkom nigdy nie zostałam. Zresztą, skończywszy szkołę, szybko ze Śląska wyjechałam, najpierw do Krakowa, a później na długo do Włoch. Do dzisiaj jednak nauka języków i kultur obcych przychodzi mi dość łatwo. Dlatego mogę chyba powiedzieć, że już nie z potrzeby integracji i akceptacji czy kulturowej mimikry, ale dla własnej przyjemności, całkiem świadomie powracam dzisiaj do lokalności śląskiej, którą trudno mi określić mianem korzeni, ale raczej znajomej gleby czy przestrzeni, po której z łatwością mogę się poruszać. To przekonanie o znajomości kulturowych praktyk i przedstawień śląskości (bez pretensji do korzeni czy rdzenności) przywodzi mi na myśl koncepcję tożsamości Nicolasa Bourriauda 14. Dla kogoś, kto przyswaja sobie i wciela w życie rodzaj przenośnych praktyk kulturowych, ukuł on specjalny termin the radicants. Radykanci nie znajduję na razie dobrego polskiego terminu na jakiś czas zapuszczają niczym perz płytkie korzenie w jakimś miejscu, uczą się lokalnych praktyk kulturowych, wchodząc w bliskie relacje z otoczeniem po to, by z łatwością móc przenieść się w inne miejsce, zapuścić na nowo płytkie pędy i tam również na chwilę pozostać, nie rezygnując jednak z wcześniej zdobytych umiejętności. Ta właśnie koncepcja performowania lokalności pozwala mi, kiedy chcę, korzystać ze znajomości śląskiej gwary, jednocześnie nie rezygnować z pielęgnowanych latami fascynacji włoską kulturą (zwłaszcza dialektalną!) i otwarcie manifestować mój nowohucki dzielnicowy krakowski patriotyzm zwłaszcza wtedy, kiedy domagam się dla swej dzielnicy szybkiego tramwaju, nowych chodników, placów zabaw i metra. Lokalność, również tę śląską, można bowiem performować wszędzie. 13 Wciąż pozostaje chyba do napisania historia Śląska z punktu widzenia pokolenia wnuków repatriantów ze Wschodu, która wprowadziłaby pewnie nowy wątek do znanych już przedstawień śląskości. 14 Por. N. Bourriaud: The Radicant. New York 2009.

10 146 Ewa Bal Ewa Bal Performing Locality Su m ma r y The subject of the article is the phenomenon of contemporary performing the Silesian locality ( Silesian-ness ) in cultural representations in the context of both globalization and mediatization processes, as well as increasing, reviving national ideologies. In sync with the concept of Arjun Appadurai, Silesian-ness can be interpreted on the one side as a feature of ethno-images created as a response for the needs of imagined communities, which thanks to proper performative strategies produce (also at a distance, utilizing telecommunication using new and old media) a kind of emotional bond or nostalgia for the lost, or never-existent locality (The monodrama Synek by Marcin Gaweł, gryfnie.pl). On the other side, Silesian-ness can be interpreted as a strategy of creating local identity in the context of widespread in Europe turn towards variously defined national tradition, and hence a withdrawal from identities founded on cultural hybrids and a multicultural society. The phenomenon can be seen from the perspective proposed by Eric Hobsbawm and his invented traditions, which he connected to the 19 th century process of creating national states and tensions between what is local and what is common national. An example of building local identity based on invented traditions, projecting their relation to the past, can be repertoire policy of Robert Talarczyk, the director of Silesia Theatre (Polish Theatre in Bielsko-Biała before that), or the planned exhibition of history of Silesia in the new building of the Silesia Theatre. Ewa Bal Die Regionalität zu performen Zu s a m men fassu ng Zum Thema des Artikels ist das Phänomen der Darbietung von der Regionalität des Schlesiens (der schlesischen Wesensart ) in Kulturperformances im Zusammenhang sowohl mit Globalisierungs und Mediatisierungsprozessen, als auch mit zunehmenden, wiedererstehenden Nationalitätsideologien. Laut der Konzeption des Arjun Appaduraj, darf die schlesische Wesensart interpretiert werden als eine Eigenschaft der zum Bedarf der vorgestellten Gemeinschaften geschaffenen Ethnobilder, die dank den entsprechenden performativen Strategien (ferngesteuert, mittels neuen und alten Medien) eine Art Gefühlsbindung oder Nostalgie zu verlorener oder nie vorhandener Regionalität (z.b.: das Monodrama Synek, dt.: Söhnchen von Marcin Gaweł, Portal gryfnie. pl) erzeugen. Andererseits darf mit der schlesischen Wesensart eine Strategie gemeint werden, regionale Identität im Zusammenhang mit der heute in Europa allgemein gültigen Wendung zu verschieden definierter nationalen Tradition und demzufolge mit der Abkehr von den auf Kulturhybriden und Mehrkulturgesellschaft fundierten Identitäten hervorzurufen. Das Phänomen kann aus der von Eric Hobsbawm und dessen herausgefundenen Traditionen angewandten Perspektive betrachtet werden. Der englische Forscher bringt diese Traditionen in Verbindung

11 Performowanie lokalności 147 mit dem Prozess der Bildung von nationalen Staaten im 19.Jh. und der Spannung zwischen dem Regionalen und Allgemeinen Nationalen. Ein gutes Beispiel für Gestaltung der lokalen Identität in Anlehnung an herausgefundene Traditionen ist die Repertoirepolitik von Robert Talarczyk, Direktor des Schlesischen Theaters (früher Direktor des Theaters in Bielsko Biala) oder die im neuen Sitz des Schlesischen Museums entworfene Ausstellung Die Geschichte Schlesiens.

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/ DIALOG MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ http://www.solidarnosc.org.pl/ W JEDNOŚCI Dialog międzykulturowy Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy

Bardziej szczegółowo

1 Wokół pisania. Rozmowy z autorami Sylwia Pikula

1 Wokół pisania. Rozmowy z autorami Sylwia Pikula 1 Spis treści 2 Spis treści Nota o Autorze......5 W pisaniu nie wracam do przeszłości Rozmowa z Markiem Czuku......6 Świat bez telewizji jest możliwy Rozmowa z ks. Krzysztofem Łuszczkiem.... 10 Zapowiada

Bardziej szczegółowo

Wrocląw 80/97/2010 SOLIDARNOŚĆ: REAKTYWACJA 3 listopada 2010, na terenie wystawy Solidarny Wrocław na temat dziedzictwa Solidarności rozmawiali prof. Adam Chmielewski, dr Dariusz Gawin, prof. Jan Waszkiewicz,

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy:

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy: Ogólnopolska studencko-doktorancko-ekspercka Konferencja Naukowa W poszukiwaniu tożsamości. Synkretyzm Nowego Świata 24 25 maja 2014 Kraków, Collegium Broscianum UJ, Ul. Grodzka 52, p.ii Z przyjemnością

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Pojęcie i cechy kultury masowej Wzory socjokulturowe cielesności i sprawności fizycznej Wzory lansowane przez mass media a wzory realizowane Kultura masowa

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Przyjaciel na balkonie reż. Hüseyin Tabak

Przyjaciel na balkonie reż. Hüseyin Tabak Przyjaciel na balkonie reż. Hüseyin Tabak 1. Informacje o filmie. (str.2) 2. Scenariusz lekcji nauczania zintegrowanego(str. 3) Temat: Rozmawiamy o przyjaźni. MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DLA NAUCZYCIELI Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Dr Kinga Wysieńska Projekt Tygiel kulturowy czy getta narodowościowe? wzory integracji i wzajemne relacje imigrantów

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6 klasy - Ocena Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie z łatwością buduje spójne zdania proste i złożone, poprawne pod względem gramatycznym i logicznym

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

Forum Polityki Gospodarczej

Forum Polityki Gospodarczej Forum Polityki Gospodarczej Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu* Tadeusz Adamski Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Katowice, 11 października

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klasy III d 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające poza

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2012 BS/50/2012 KRESOWE KORZENIE POLAKÓW

Warszawa, kwiecień 2012 BS/50/2012 KRESOWE KORZENIE POLAKÓW Warszawa, kwiecień 2012 BS/50/2012 KRESOWE KORZENIE POLAKÓW Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia

Bardziej szczegółowo

,,Trzeboś leży na Podkarpaciu"

,,Trzeboś leży na Podkarpaciu Szkoła Podstawowa nr 2 w Trzebosi Program autorski,,trzeboś leży na Podkarpaciu" przeznaczony do realizacji na zajęciach kółka folklorystyczno- teatralnego w ramach 2 godzin lekcyjnych tygodniowo. mgr

Bardziej szczegółowo

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Charakter Małopolskiego Komitetu Obywatelskiego Siedzą w środkowym rzędzie: prof. Jerzy Mikułowski Pomorski późniejszy rektor AE, prof. Aleksander Koj ówczesny rektor

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

V Polsko-Niemiecka Akademia Dziennikarska

V Polsko-Niemiecka Akademia Dziennikarska V Polsko-Niemiecka Akademia Dziennikarska "Europa - Polska i Niemcy - Górny Śląsk. Oblicza dziennikarstwa w wymiarze europejskim, (między)narodowym i regionalnym" 12 17 września 2010 roku Gliwice Katowice

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny Studia niestacjonarne: Europeistyka Przedmiot: Socjologia 1. Poznanie socjologii w czasie jako dyscypliny naukowej. 2. Przedmiot nauczania socjologii i korelacje z innymi naukami. 3. NajwaŜniejsi przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Warszawa 2013 Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: dr hab. prof. UW Jerzy Bartkowski Redaktor prowadząca:

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy?

Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy? Kogo podziwiasz dzisiaj, a kogo podziwiałeś w przeszłości? Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy? Jaka jest Twoja ulubiona potrawa? Czy wiesz

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI ZASADY OCENIANIA NA LEKCJI JĘZYKA OBCEGO Nauczanie języka obcego w gimnazjum ma doprowadzić do osiągnięcia kompetencji komunikacyjnej pozwalającej sprostać

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY

OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY Zasady oceniania: za rozwiązanie zadań z arkusza na poziomie podstawowym można uzyskać maksymalnie 00 punktów, model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny, ale

Bardziej szczegółowo

AdBranch BRANŻA TELEKOMUNIKACYJNA

AdBranch BRANŻA TELEKOMUNIKACYJNA AdBranch BRANŻA TELEKOMUNIKACYJNA Dlaczego radio? W roku 2014 na reklamodawcy z branży telekomunikacyjnej na reklamę w radio wydali blisko 150 mln złotych. Trzech największych reklamodawców to Orange,

Bardziej szczegółowo

stworzony w celu ustalenia jednolitych kryteriów oceny znajomości języka i umiejętności językowych uczących się języka Europejczyków.

stworzony w celu ustalenia jednolitych kryteriów oceny znajomości języka i umiejętności językowych uczących się języka Europejczyków. EUROPEJSKI SYSTEM OPISU KSZTAŁCENIA JĘZYKOWEGO Poziomy biegłości językowej: Europejski System Opisu Kształcenia Językowego Rady Europy stworzony w celu ustalenia jednolitych kryteriów oceny znajomości

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ )

Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ ) Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ ) 1. Komedia Jeszcze dalej niż północ przebiła swoją popularnością taki nieśmiertelny

Bardziej szczegółowo

TVP NEWS/THE POLISH VOICE/POLISH VOICE TODAY ANGLOJĘZYCZNY KANAŁ TVP - (ZARYS PROJEKTU)

TVP NEWS/THE POLISH VOICE/POLISH VOICE TODAY ANGLOJĘZYCZNY KANAŁ TVP - (ZARYS PROJEKTU) TVP NEWS/THE POLISH VOICE/POLISH VOICE TODAY ANGLOJĘZYCZNY KANAŁ TVP - (ZARYS PROJEKTU) CEL Budowanie wizerunku Polski jako kraju nowoczesnego, rozwijającego się, kraju wielkiego potencjału, demokratycznego,

Bardziej szczegółowo

JAGIELLOŃSKIE CENTRUM JĘZYKOWE UJ

JAGIELLOŃSKIE CENTRUM JĘZYKOWE UJ JAGIELLOŃSKIE CENTRUM JĘZYKOWE UJ Wspieranie rozwoju akademickiej sprawności językowej Waldemar Martyniuk Monika Stawicka Tydzień Jakości Kształcenia 3 grudnia 2014 r. 1 Jagiellońskie Centrum Językowe

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... 9

Spis treści. Wprowadzenie... 9 STUDIA POLITOLOGICZNE VOL. 16 Spis treści Wprowadzenie............................................. 9 STUDIA I ANALIZY Grażyna Ulicka Marketing polityczny a treści i postrzeganie polityki........... 11

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

OCHRONA WIEDZY TRADYCYJNEJ MODA CZY REALNA POTRZEBA? Dr Iwona B. Mika Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

OCHRONA WIEDZY TRADYCYJNEJ MODA CZY REALNA POTRZEBA? Dr Iwona B. Mika Uniwersytet Jagielloński w Krakowie OCHRONA WIEDZY TRADYCYJNEJ MODA CZY REALNA POTRZEBA? Dr Iwona B. Mika Uniwersytet Jagielloński w Krakowie WPROWADZENIE MIODLA INDYJSKA (neem) roślina stosowana w tradycyjnej medycynie indyjskiej ajurwedzie.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 Spis treści Wprowadzenie... 13 Rozdział I Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 1.1. Biblioteka jako audytorium... 22 1.1.1. Biblioteka publiczna... 23 1.1.1.1. Typy czytelników...

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki Karta przedmiotu STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki Przedmiot: Mniejszości narodowe i etniczne w Europie Kod

Bardziej szczegółowo

Język a a komunikacja 2628. Tłumacz wobec problemów kulturowych Monografia z cyklu Język trzeciego tysiąclecia pod redakcją Marii Piotrowskiej

Język a a komunikacja 2628. Tłumacz wobec problemów kulturowych Monografia z cyklu Język trzeciego tysiąclecia pod redakcją Marii Piotrowskiej Język a a komunikacja 2628 Tłumacz wobec problemów kulturowych Monografia z cyklu Język trzeciego tysiąclecia pod redakcją Marii Piotrowskiej Kraków 2010 Spis treści Słowo wstępne.................................

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym o czym warto pamiętać pracując z seniorami w bibliotece Poradnik powstał w ramach projektu Informacja dla obywateli cybernawigatorzy w bibliotekach, zainicjowanego przez

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Program składa się z kilku części

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Program składa się z kilku części PROGRAM WYCHOWAWCZY Celem programu wychowawczego jest wychowanie światłego człowieka, o otwartym umyśle, ale świadomego swoich korzeni i odczuwającego ścisły związek między przeszłością, teraźniejszością

Bardziej szczegółowo

Wizyta w Gazecie Krakowskiej

Wizyta w Gazecie Krakowskiej Wizyta w Gazecie Krakowskiej fotoreportaż 15.04.2013 byliśmy w Gazecie Krakowskiej w Nowym Sączu. Dowiedzieliśmy, się jak ciężka i wymagająca jest praca dziennikarza. Opowiedzieli nam o tym pan Paweł Szeliga

Bardziej szczegółowo

Jak ustalać cele dla poziomu braków w procesach produkcyjnych?

Jak ustalać cele dla poziomu braków w procesach produkcyjnych? Jak ustalać cele dla poziomu braków w procesach produkcyjnych? Wydanie 1 Zbigniew Huber Maj 2006 Artykuł dostępny na stronie autora: http://wwwhuberpl Copyright by Zbigniew Huber Strona 1 z 6 W każdym

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VII Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: prof. dr hab. Jan Jacek Bruski Redaktor

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI I. GRAMATYKA I SŁOWNICTWO uczeń opanował niewiele zagadnień gramatycznych określonych w rozkładzie uczeń potrafi budować zdania, ale przeważnie niespójne, z dużą ilością

Bardziej szczegółowo

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO w roku szkolnym 2013 / 2014 I LITERATURA 1. Samotność bohatera romantycznego i człowieka

Bardziej szczegółowo

EAQUALS-ALTE Biografia Językowa (Część Europejskiego portfolio językowego EAQUALS-ALTE)

EAQUALS-ALTE Biografia Językowa (Część Europejskiego portfolio językowego EAQUALS-ALTE) EAQUALS-ALTE Biografia Językowa (Część Europejskiego portfolio językowego EAQUALS-ALTE) Przyznany Ta wersja EPJ jest zgodna z przyjętymi przez Radę Europy Zasadami i Dyrektywami. RADA WSPÓŁPRACY KULTURALNEJ

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Imię i nazwisko Klasa III Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Zestaw humanistyczny Kurs fotografii Instrukcja dla ucznia 1. Wpisz swoje imię i nazwisko oraz klasę. 2. Bardzo uważnie czytaj tekst

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU OPRACOWANIE ANNA MAZUR EWA KWIATKOWSKA OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIA PODLEGAJĄCE OCENIE I ICH KRYTERIA Nauka języków obcych

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 Pozostałe etapy (przykładowe zagadnienia) Gimnazjum 6. Wybrane zagadnienia geografii

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego S Y L A B U S MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013 1. NAZWA PRZEDMIOTU polska/angielska 2. KOD PRZEDMIOTU Dramaturgia / Dramaturgy 3. KIERUNEK Reżyseria dramatu WYDZIAŁ 4. SPECJALNOŚĆ Reżyseria

Bardziej szczegółowo

Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne

Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne Konferencja nauczycieli polskich szkół sobotnich 10-12 lipca 2015 Elżbieta Grabska-Moyle Polska Szkoła w Luton i Dunstable www.polskaszkolaluton.org.uk

Bardziej szczegółowo

KURATORIUM OŚWIATY W OPOLU ul. Piastowska 14, 45-082 Opole

KURATORIUM OŚWIATY W OPOLU ul. Piastowska 14, 45-082 Opole KURATORIUM OŚWIATY W OPOLU ul. Piastowska 14, 45-082 Opole tel.: (77) 452-45-68, 452-49-20 e - mail:kontakt@kuratorium.opole.pl fax: (77) 452-49-21, 452-44-17 http://www.kuratorium.opole.pl NIP: 754-11-56-220

Bardziej szczegółowo

Tomasz Lasota Misja publiczna w telewizji polskiej. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica 20, 157-160

Tomasz Lasota Misja publiczna w telewizji polskiej. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica 20, 157-160 Tomasz Lasota Misja publiczna w telewizji polskiej Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica 20, 157-160 2013 ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA LITTERARIA POLONICA 2 (20) 2013 Tomasz Lasota

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz AQ. wersja dla młodzieży 12-15 lat. Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):...

Kwestionariusz AQ. wersja dla młodzieży 12-15 lat. Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):... Kwestionariusz AQ wersja dla młodzieży 12-15 lat Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):... Płeć osoby wypełniającej kwestionariusz:... Wiek:... Wykształcenie

Bardziej szczegółowo

Program kulturoznawstwa, studia I stopnia WNH UKSW w roku akademickim 2014/2015. Konwers./ćwicz./ semestr. Forma zaliczenia.

Program kulturoznawstwa, studia I stopnia WNH UKSW w roku akademickim 2014/2015. Konwers./ćwicz./ semestr. Forma zaliczenia. Program kulturoznawstwa, studia I stopnia WNH UKSW w roku akademickim 014/015 I ROK Lp Przedmiot Wykłady /semestr Konwers./ćwicz./ semestr Forma zaliczenia punkty uwagi 1. Warsztat kulturoznawcy 0 (1)

Bardziej szczegółowo

Evolution plus 2. Macmillan Polska 2014 KRYTERIA OCENIANIA

Evolution plus 2. Macmillan Polska 2014 KRYTERIA OCENIANIA 1 Evolution plus 2 KRYTERIA OCENIANIA Kryteria oceniania proponowane przez wydawnictwo Macmillan zostały sformułowane według założeń Nowej Podstawy Programowej i uwzględniają środki językowe, czytanie,

Bardziej szczegółowo

Kto na Śląsku inwestuje w design?

Kto na Śląsku inwestuje w design? Kto na Śląsku inwestuje w design? Wielu osobom design wciąż kojarzy się jedynie z czymś współczesnym podobnie myśli się i na Śląsku. Warto jednak pamiętać, że od dekad o wzornictwie użytkowym i projektowaniu

Bardziej szczegółowo

Strona tytułowa, zgodnie z wymaganiami zamieszczonymi na stronie www uczelni. Wzór strony dostępny jest w dzienniku wirtualnym - 1 -

Strona tytułowa, zgodnie z wymaganiami zamieszczonymi na stronie www uczelni. Wzór strony dostępny jest w dzienniku wirtualnym - 1 - Strona tytułowa, zgodnie z wymaganiami zamieszczonymi na stronie www uczelni. Wzór strony dostępny jest w dzienniku wirtualnym - 1 - Spis treści 1 Wstęp... 3 1.1 Cel pracy... 3 1.2 Układ pracy... 4 2 Podstawy

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

JĘZYK FRANCUSKI ZASADY OCENIANIA NA LEKCJI JĘZYKA OBCEGO

JĘZYK FRANCUSKI ZASADY OCENIANIA NA LEKCJI JĘZYKA OBCEGO JĘZYK FRANCUSKI Podstawa prawna: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

Dr. Stefanie Hildebrandt Dr. Marek Fiałek. Szczecin, 07.11.2013

Dr. Stefanie Hildebrandt Dr. Marek Fiałek. Szczecin, 07.11.2013 Badanie dotyczące nauczania języka polskiego w Meklemburgii Pomorze Przednie z uwzględnieniem merytorycznie uzupełniających się w przebiegu ścieżki edukacyjnej ofert nauczania języka Dr. Stefanie Hildebrandt

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

Umiesz Liczyć Licz Kalorie

Umiesz Liczyć Licz Kalorie Umiesz Liczyć Licz Kalorie Cześć! W tym krótkim poradniku wytłumaczę Ci dlaczego według mnie jedzenie wszystkiego w odpowiednich ilościach pozwoli utrzymać świetną sylwetkę przez całe życie. Tak dobrze

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI KONKURS WIEDZY REALIOZNAWCZEJ O KRAJACH NIEMIECKIEGO OBSZARU JĘZYKOWEGO. Dreimal Deutsch

MAZOWIECKI KONKURS WIEDZY REALIOZNAWCZEJ O KRAJACH NIEMIECKIEGO OBSZARU JĘZYKOWEGO. Dreimal Deutsch MAZOWIECKI KONKURS WIEDZY REALIOZNAWCZEJ O KRAJACH NIEMIECKIEGO OBSZARU JĘZYKOWEGO Dreimal Deutsch HARMONOGRAM KONKURSU 1. ORGANIZATORZY KONKURSU: Instytut Germanistyki Uniwersytetu Warszawskiego reprezentowany

Bardziej szczegółowo

Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne

Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne W celu zbadania efektywności uczenia się, przygotowałam i przeprowadziłam wśród uczniów mojej klasy ankietę na temat Czy potrafisz się uczyć?. Test przeprowadziłam

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

List motywacyjny, który Cię wyróżni

List motywacyjny, który Cię wyróżni List motywacyjny, który Cię wyróżni Szukasz pracy i chcesz, żeby pracodawca wybrał właśnie Ciebie? Chcesz dobrze wypaść w jego oczach jeszcze przed rozmową? Chcesz napisać przekonujący list motywacyjny?

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce

Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce zróżnicowaną pod względem językowym oraz kulturowym. Mimo

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

Internauci a kultura obrazków. Warszawa, 24. lipca 2008

Internauci a kultura obrazków. Warszawa, 24. lipca 2008 Internauci a kultura obrazków Warszawa, 24. lipca 2008 źródło: http://en.wikipedia.org/wiki/the_medium_is_the_message Nie możemy rozpatrywać komunikacji w oderwaniu od medium, które ją przekazuje. Medium

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Program dla MISHuS na rok akademicki 2012/2013

KIERUNEK: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Program dla MISHuS na rok akademicki 2012/2013 KIERUNEK: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Program dla MISHuS na rok akademicki 2012/2013 Lp. Nazwa przedmiotu Semestr Liczba godz. w sem. I Forma zal./ Punkty ECTS Liczba

Bardziej szczegółowo

Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans. prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu

Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans. prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu Paradygmat ryzyka Właściwie od początku badań internetu (por. Kraut)

Bardziej szczegółowo

Realne wspólnoty medialne? Media w roli narzędzia integracji kulturowej i społecznej

Realne wspólnoty medialne? Media w roli narzędzia integracji kulturowej i społecznej Międzynarodowa Konferencja Naukowa Online Pomiędzy działaniami w przestrzeni społecznej a medialnej. Współczesne strategie komunikacyjne i integracyjne Realne wspólnoty medialne? Media w roli narzędzia

Bardziej szczegółowo

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968)

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Minister Edukacji Narodowej ceni każdą inicjatywę, dzięki której uczniowie

Bardziej szczegółowo

Colorful B S. Autor: Alicja Wołk-Karaczewska. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2

Colorful B S. Autor: Alicja Wołk-Karaczewska. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2 Autor: Alicja Wołk-Karaczewska Wydawca: Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2 Copyright by COLORFUL MEDIA Poznań 2012 Okładka: Skład i łamanie: Colorful B S O OK Alicja Wołk-Karaczewska Cyberprzemoc

Bardziej szczegółowo

Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny

Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny NR 66 Aldona Skudrzyk Krystyna Urban Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny

Bardziej szczegółowo