Potencjalne korzyści i zagrożenia związane z zastosowaniem medycznych kont oszczędnościowych w finansowaniu ochrony zdrowia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Potencjalne korzyści i zagrożenia związane z zastosowaniem medycznych kont oszczędnościowych w finansowaniu ochrony zdrowia"

Transkrypt

1 Marta Borda * Potencjalne korzyści i zagrożenia związane z zastosowaniem medycznych kont oszczędnościowych w finansowaniu ochrony zdrowia Wstęp Medyczne konta oszczędnościowe (ang. medical savings accounts MSAs) 1 stanowią innowacyjną i stosunkowo rzadko stosowaną metodę finansowania ochrony zdrowia, polegającą na gromadzeniu indywidualnych oszczędności na pokrycie kosztów świadczeń zdrowotnych w momencie ich konsumpcji. Z teoretycznego punktu widzenia koncepcja ta służy przede wszystkim ograniczeniu hazardu moralnego, stanowiącego jedną z przyczyn wzrostu kosztów sektora zdrowotnego. Zastosowanie medycznych kont oszczędnościowych umożliwia dopływ dodatkowych środków finansowych do systemu ochrony zdrowia, jak również gromadzenie oszczędności na przyszłe potrzeby zdrowotne społeczeństwa, co w warunkach obserwowanych zmian demograficznych ma ogromne znaczenie. W zagranicznej literaturze z zakresu ekonomiki i finansowania ochrony zdrowia problematyka medycznych kont oszczędnościowych jest tematem podejmowanym z różnym natężeniem w okresie ostatnich kilkudziesięciu lat. Należy zaznaczyć, że podstawy koncepcji medycznych kont oszczędnościowych w pierwotnej wersji zostały opracowane w Stanach Zjednoczonych w latach 70. ubiegłego stulecia. Duży wpływ na dalszy rozwój badań naukowych w tym obszarze miała implementacja pierwszego na świecie programu obowiązkowych medycznych kont oszczędnościowych Medisave w Singapurze w 1984 roku, a następnie wprowadzenie możliwości zakładania zdrowotnych kont oszczędnościowych w USA w 2003 roku. Znaczna część opublikowanych prac, zwłaszcza o charakterze wyłącznie teoretycznym, mieści się w obszarze nauki amerykańskiej, np. [Scheffler, Yu, 1998], [Cardon, 2010]. W ostatniej * Dr, Katedra Ubezpieczeń, Wydział Zarządzania, Informatyki i Finansów, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, ul. Komandorska 118/120, Wrocław, wroc.pl 1 W dalszej części opracowania termin medyczne konto oszczędnościowe będzie używany zamiennie ze skrótem tego pojęcia w języku angielskim MSA (MSAs w odniesieniu do liczby mnogiej).

2 40 Marta Borda dekadzie problematyka medycznych kont oszczędnościowych spotkała się również z zainteresowaniem badaczy w Europie, zarówno ze strony teoretycznej [Henke, Borchardt, 2003], jak i praktycznych możliwości implementacji [Dixon, 2002], [Schreyögg, 2004], [Thomson, Mossialos, 2008], [Borda, 2011], [Iltchev, 2011]. Pomimo bogatego zaplecza teoretycznego praktyczny zakres wykorzystania medycznych kont oszczędnościowych pozostaje stosunkowo niewielki. Faktycznie funkcjonują one w niewielu krajach na świecie, gdzie mają charakter obowiązkowy (Singapur, Chiny) lub stanowią dobrowolne uzupełnienie prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych (np. USA i RPA). Celem niniejszego artykułu jest analiza wybranych argumentów teoretycznych za i przeciwko zastosowaniu medycznych kont oszczędnościowych w finansowaniu ochrony zdrowia. W pierwszej kolejności zostaną omówione specyficzne cechy medycznych kont oszczędnościowych, decydujące o istocie i odrębności tego mechanizmu finansowania opieki zdrowotnej, a następnie zostanie dokonany przegląd potencjalnych korzyści i zagrożeń, jakie mogą wynikać z funkcjonowania MSAs. 1. Istota medycznych kont oszczędnościowych Medyczne konto oszczędnościowe stanowi specyficzny rodzaj indywidualnego (przypisanego do danej osoby) konta oszczędnościowego, w ramach którego z obowiązkowych lub dobrowolnych wpłat dokonywanych przez posiadacza konta, członków jego rodziny i/lub pracodawcę oraz dopisywanych odsetek tworzony jest fundusz z przeznaczeniem na pokrycie kosztów świadczeń zdrowotnych w momencie ich konsumpcji. MSA jest bardzo podobne do rachunku bankowego. Różni się tym, że jego przeznaczeniem jest pokrycie kosztów świadczeń zdrowotnych ponoszonych przez daną osobę (lub rodzinę) [Dixon, 2002]. Medyczne konta oszczędnościowe mogą być wykorzystywane jako uzupełnienie istniejących systemów finansowania ochrony zdrowia. Do głównych przyczyn zastosowania tego rozwiązania zalicza się [Hanvoravongchai, 2002], [Thomson, Mossialos, 2008]: - problemy związane z funkcjonowaniem prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych (w szczególności hazard moralny, negatywna selekcja, wysokie koszty administracyjne), - potrzebę mobilizacji oszczędności na pokrycie wysokich kosztów ochrony zdrowia w przyszłości,

3 Potencjalne korzyści i zagrożenia związane z zastosowaniem 41 - pozyskanie dodatkowych źródeł finansowania systemu ochrony zdrowia, - potrzebę większej kontroli kosztów udzielanych świadczeń medycznych. W wypadku medycznych kont oszczędnościowych środki finansowe są gromadzone na indywidualnych rachunkach poszczególnych uczestników, zatem nie występuje tu charakterystyczna dla metody ubezpieczeniowej repartycja finansowego ciężaru realizacji ryzyka na wspólnotę ubezpieczonych. MSAs nie chronią więc przed ryzykiem niespodziewanie wysokich wydatków medycznych (pokrycie wydatków jest uzależnione od stanu konta). Pokrycie nadzwyczaj wysokich wydatków zdrowotnych powinno być zapewnione w ramach istniejącego systemu publicznego lub przez prywatne ubezpieczenie zdrowotne. W praktyce MSAs o charakterze dobrowolnym są zwykle powiązane z prywatnymi ubezpieczeniami zdrowotnymi zapewniającymi pokrycie poważnych wydatków zdrowotnych o wysokim udziale własnym (high-deductible catastrophic health insurance). Ubezpieczeniowy komponent systemu MSAs odgrywa istotną rolę w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Hurley i Guindon (2008) zwracają uwagę na fakt, że plan zdrowotny typu MSA obejmuje dwa główne elementy składowe. Pierwszy z nich to indywidualny rachunek oszczędnościowy, z którego środki finansowe (z reguły podlegające akumulacji w czasie) są przeznaczone na pokrycie wydatków zdrowotnych. Drugi komponent stanowi wspomniane ubezpieczenie poważnych wydatków zdrowotnych. Teoretycznie możliwych jest wiele różnorodnych rozwiązań hybrydowych typu MSAs w zależności od szczegółowej konstrukcji wspomnianych dwóch komponentów. Uwzględniając funkcję, jaką MSAs mają pełnić w danym systemie finansowania ochrony zdrowia, określa się szczegółowe zasady funkcjonowania tego typu programów, w tym m.in. wysokość i sposób dokonywania wpłat na konto, sposób i terminy naliczania odsetek, możliwości wypłat na cele medyczne i niemedyczne, zakres i źródło finansowania poważnych wydatków zdrowotnych (prywatne ubezpieczenie zdrowotne czy program finansowany publicznie), rozwiązania podatkowe i inne.

4 42 Marta Borda 2. Korzyści wynikające z funkcjonowania medycznych kont oszczędnościowych W literaturze przedmiotu efekty funkcjonowania medycznych kont oszczędnościowych w systemach finansowania ochrony zdrowia stanowią niezwykle dyskusyjny temat. Z jednej strony zwolennicy tego rozwiązania twierdzą, że zastosowanie MSAs umożliwia osiągnięcie znaczących korzyści w porównaniu z tradycyjnymi (kompleksowymi) produktami ubezpieczeń zdrowotnych czy też finansowaniem opartym wyłącznie na funduszach publicznych. Wymienia się tu przede wszystkim: ograniczenie i większą kontrolę wydatków zdrowotnych, poprawę efektywności systemu ochrony zdrowia, większe możliwości wyboru i dostępu do opieki zdrowotnej (w tym redukcję czasu oczekiwania na świadczenia zdrowotne), a także wyższą jakość udzielanych świadczeń [Scheffler, Yu, 1998], [Dixon, 2002], [Hanvoravongchai, 2002], [Cogan i inni, 2005], [Hurley, Guindon, 2008]. Z kolei przeciwnicy podkreślają niedoskonałości MSAs jako metody finansowania ochrony zdrowia, wymieniając w szczególności: wpływ na spadek efektywności systemu ochrony zdrowia, wzrost wydatków zdrowotnych, ograniczony wpływ na jakość udzielanych świadczeń, a przede wszystkim istotne nierówności społeczne w finansowaniu i korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych [Saltman, 1998], [Hsiao, 2001], [Hurley, Guindon, 2008]. Widoczne różnice w poglądach na temat medycznych kont oszczędnościowych i ich potencjalnych efektów wywodzą się z odmiennych uwarunkowań ideologicznych ich autorów, a także z różnic w zakresie oceny zdolności jednostek do przezwyciężenia niedoskonałości rynku świadczeń zdrowotnych. Główną i stosunkowo najczęściej wymienianą w literaturze przedmiotu zaletą medycznych kont oszczędnościowych jest ograniczenie hazardu moralnego przez stwarzanie zachęty dla pacjentów do podejmowania racjonalnych decyzji dotyczących konsumpcji świadczeń zdrowotnych, np. [Scheffler, Yu, 1998], [Dixon, 2002], [Schreyögg, 2004]. MSAs stymulują racjonalne zachowania pacjentów, ponieważ to właśnie oni decydują o wykorzystaniu środków finansowych zgromadzonych na koncie na pokrycie kosztów świadczeń zdrowotnych. Warto zaznaczyć, że fundusze zgromadzone na koncie niewykorzystane w bieżącym okresie, np. w ciągu roku kalendarzowego, nie przepadają, lecz są akumulowane i mogą być wydatkowane w przyszłości. W związku z powyższym posiadacze MSAs nie są już tak skłonni do korzystania ze

5 Potencjalne korzyści i zagrożenia związane z zastosowaniem 43 świadczeń zdrowotnych i wydawania na nie własnych oszczędności, jak dzieje się to w wypadku prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych. W miejsce zasady use it or loose it, którą kierują się osoby mające prywatne ubezpieczenie zdrowotne, decyzja posiadacza MSA o wydatkowaniu zgromadzonych środków odbywa się w myśl zasady use it or save it [Robinson, 2005]. Podejście takie wymaga od konsumentów świadomości co do aktualnych i przyszłych potrzeb zdrowotnych oraz ich uwzględnienia w osobistym planowaniu finansowym. Medyczne konta oszczędnościowe przyczyniają się do wzrostu świadomości społeczeństwa na temat rzeczywistych kosztów świadczeń zdrowotnych, ponieważ to pacjent jest podmiotem podejmującym decyzję o pokryciu kosztu określonego świadczenia z własnych oszczędności. Przewidywana postawa posiadaczy MSAs (wybór tańszych świadczeń zdrowotnych lub w pewnych przypadkach rezygnacja z ich zakupu) pozwala na ograniczenie nadmiernej, nieuzasadnionej z medycznego punktu widzenia konsumpcji świadczeń zdrowotnych i tym samym przyczynia się do redukcji wydatków zdrowotnych zarówno w ujęciu mikro (w odniesieniu do poszczególnych gospodarstw domowych), jak i w skali całego kraju. Swoboda posiadaczy MSAs w zakresie wyboru świadczeniodawców nie pozostaje bez wpływu na zachowania podażowej strony rynku świadczeń zdrowotnych. Medyczne konta oszczędnościowe stymulują konkurencję cenową pomiędzy świadczeniodawcami, wpływając na wzrost dyscypliny w obszarze kosztów. Funkcjonowanie MSAs przyczynia się również do lepszego dopasowania ofert do oczekiwań pacjentów oraz do większej dbałości o jakość udzielanych świadczeń. Posiadanie medycznego konta oszczędnościowego wraz z powiązanym z nim ubezpieczeniem zdrowotnym może ułatwić oszczędzającemu dostęp do opieki zdrowotnej (np. skrócić czas oczekiwania w wypadku niektórych trudno dostępnych świadczeń zdrowotnych). Wśród argumentów przemawiających na korzyść MSAs wymienia się również ich pozytywny wpływ na rozwój rynku prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych. Jak już wcześniej wspomniano, medyczne konta oszczędnościowe o charakterze dobrowolnym funkcjonują jako produkty finansowe łączące w sobie dwa komponenty: osobiste konto o charakterze oszczędnościowym oraz specyficzne ubezpieczenie zdrowotne zapewniające pokrycie poważnych wydatków zdrowotnych o wysokim udziale własnym. Ze względu na ograniczony zakres ochrony ubezpieczenie takie jest stosunkowo tanie, co może zachęcać do jego zakupu

6 44 Marta Borda osoby, których nie stać na posiadanie tradycyjnego kompleksowego ubezpieczenia zdrowotnego. Powyższy argument jest przytaczany zwłaszcza w odniesieniu do rynku amerykańskiego ze względu na stosunkowo duży odsetek osób w tym kraju nieobjętych żadną formą ubezpieczenia zdrowotnego [Glied, 2008]. W krajach europejskich, gdzie finansowanie ochrony zdrowia opiera się na środkach publicznych (obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne o charakterze ubezpieczenia społecznego lub finansowanie budżetowe), zastosowanie MSAs o charakterze dodatkowym i dobrowolnym również może się przyczynić do rozwoju sektora prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych i zwiększenia różnorodności oferowanych produktów finansowych. Kolejną istotną zaletą medycznych kont oszczędnościowych jest ich odporność na problemy finansowania ochrony zdrowia wynikające ze zmian demograficznych [Hanvoravongchai, 2002], [Schreyögg, 2004]. Funkcjonowanie systemów ochrony zdrowia finansowanych ze środków publicznych bazuje na przestrzennej (głównie międzypokoleniowej) redystrybucji zasobów finansowych. W wypadku MSAs redystrybucja środków finansowych przebiega w czasie, a nie w przestrzeni (pomiędzy osobami narażonymi na to samo ryzyko), dzięki czemu możliwe jest gromadzenie indywidualnych, długoterminowych oszczędności na pokrycie kosztów świadczeń zdrowotnych w późniejszych okresach życia. Wprowadzenie MSAs jako mechanizmu uzupełniającego systemy finansowane publicznie powoduje częściowe ograniczenie i zastąpienie międzypokoleniowej redystrybucji środków finansowych przez wspomnianą redystrybucję międzyokresową. Jak argumentuje Dixon (2002), medyczne konta oszczędnościowe umożliwiają rozłożenie finansowych następstw ryzyka choroby przez przesunięcie zasobów finansowych w cyklu życia danej osoby z okresów lepszego stanu zdrowia na okresy choroby, a także z okresów wyższych dochodów na okresy biedniejsze. Międzyokresowa redystrybucja ryzyka ogranicza wpływ cykli koniunkturalnych na możliwości finansowania wydatków zdrowotnych. W zależności od konstrukcji systemu MSAs wpłaty na konto, jak i wypracowany dochód najczęściej nie podlegają opodatkowaniu, co dodatkowo zwiększa wartość akumulowanego kapitału. Rozwiązanie to stanowi atrakcyjny sposób akumulacji środków finansowych na przyszłe wydatki zdrowotne danej osoby (gospodarstwa domowego), niezależny od zmian struktury demograficznej społeczeństwa.

7 Potencjalne korzyści i zagrożenia związane z zastosowaniem Zagrożenia związane z zastosowaniem medycznych kont oszczędnościowych W literaturze wskazuje się na dwa podstawowe argumenty przeciwko implementacji medycznych kont oszczędnościowych. Po pierwsze, krytycy MSAs argumentują, że główne przyczyny hazardu moralnego w sektorze zdrowotnym leżą po stronie świadczeniodawców, a nie pacjentów, a zatem zastosowanie medycznych kont oszczędnościowych nie przynosi znaczących korzyści w aspekcie racjonalizacji kosztów ochrony zdrowia. Liczne badania pokazują, że zachowania świadczeniodawców mają większy wpływ na rosnące koszty opieki zdrowotnej niż na postawy pacjentów [Hanvoravongchai, 2002]. Problem wzrastającego popytu na świadczenia zdrowotne indukowanego po stronie podażowej (supplier-induced demand) wynika z asymetrii informacji pomiędzy świadczeniodawcami i pacjentami. W wypadku medycznych kont oszczędnościowych świadczeniodawcy mogą się zachowywać podobnie jak w przypadku prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych, w których występuje płatnik w postaci ubezpieczyciela. Zatem mogą zachęcać pacjentów do wydatkowania środków już wpłaconych (zgromadzonych na koncie) na konsumpcję świadczeń nie zawsze uzasadnionych z medycznego punktu widzenia. Z kolei pacjenci z reguły nie są w stanie kompleksowo porównać dostępne oferty świadczeń zdrowotnych i na tej podstawie dokonać w pełni świadomego i racjonalnego pod względem kosztowym wyboru. W efekcie zachowania posiadaczy MSAs nie przyczyniają się istotnie do wzrostu konkurencji pomiędzy świadczeniodawcami i nie stymulują ich do poprawy jakości świadczonych usług, jak również nie mają znaczącego wpływu na redukcję wydatków zdrowotnych. Po drugie, systemy MSAs są uważane za mniej sprawiedliwe społecznie niż systemy zdrowotne finansowane ubezpieczeniowo lub zaopatrzeniowo. Jest to najważniejszy argument podawany przeciwko tej metodzie finansowania opieki zdrowotnej. W konstrukcji systemu MSAs nie występuje żadna forma przestrzennej redystrybucji środków finansowych pomiędzy poszczególnymi uczestnikami. Rozwiązanie to bazuje na zasadzie indywidualnej sprawiedliwości, zgodnie z którą każdemu oszczędzającemu należy się dokładny ekwiwalent wpłat, jaki wniósł do systemu (w tym prawo do zwrotu niewykorzystanych środków finansowych) [Saltman, 1998]. Tak ujmowana sprawiedliwość jest przeciwieństwem zasady solidarności społecznej, na której opiera się

8 46 Marta Borda funkcjonowanie systemów ochrony zdrowia w krajach europejskich. Jest ona również niezgodna z koncepcją podziału ryzyka (risk-sharing) nierozerwalnie związaną z istotą ubezpieczenia. W rozwiązaniach typu MSA podział ryzyka występuje wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczeniowego komponentu systemu, jakim jest ubezpieczenie poważnych wydatków zdrowotnych (o charakterze dobrowolnym lub obowiązkowym). Ze względu na wspomniany brak redystrybucji ryzyka pomiędzy uczestników pewne grupy ludności, np. osoby o niskich dochodach, osoby bezrobotne lub przewlekle chorzy, mogą nie być w stanie zgromadzić oszczędności wystarczających na pokrycie kosztów niezbędnych świadczeń zdrowotnych, co ogranicza ich dostęp do opieki zdrowotnej [Saltman, 1998], [Hanvoravongchai, 2002]. W rezultacie funkcjonowanie medycznych kont oszczędnościowych wpływa na ograniczenie konsumpcji świadczeń zdrowotnych, ale zjawisko to dotyczy zwłaszcza mniej zamożnych grup społeczeństwa, pomimo że osoby te z reguły charakteryzują się przeciętnie gorszym stanem zdrowia i potrzebują większego zakresu świadczeń opieki medycznej niż osoby o wysokim statusie majątkowym. W literaturze amerykańskiej krytyka medycznych kont oszczędnościowych obejmuje przede wszystkim potencjalne zagrożenia, jakie rozwiązanie to może przynieść w odniesieniu do rynku ubezpieczeń zdrowotnych i jego uczestników. Zatem należy mieć na uwadze, że argumenty wysuwane w tym przypadku przeciwko MSAs (w USA prowadzone pod nazwą health savings accounts HSAs) dotyczą kont o charakterze dobrowolnym, prywatnym, funkcjonujących równolegle z kompleksowymi produktami ubezpieczeń zdrowotnych. Jednym z najczęściej wymienianych zagrożeń jest możliwość wystąpienia i ewentualne skutki finansowe negatywnej selekcji [Moser, 2005], [Cardon, 2010]. Funkcjonowanie HSAs równolegle z tradycyjnymi produktami ubezpieczeń zdrowotnych prowadzi do sytuacji, w której osoby o dobrym stanie zdrowia, stosunkowo wysokich dochodach oraz dobrze poinformowane będą skłonne do rezygnacji z tradycyjnej ochrony ubezpieczeniowej, wybierając w zamian HSAs powiązane z tańszymi ubezpieczeniami na wypadek poważnych wydatków zdrowotnych. Z kolei osoby o gorszym stanie zdrowia i niższych dochodach będą bardziej skłonne do kontynuacji dotychczasowego tradycyjnego ubezpieczenia ze względu na większe prawdopodobieństwo skorzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej i szerszy zakres tych świadczeń pokrywanych

9 Potencjalne korzyści i zagrożenia związane z zastosowaniem 47 przez ubezpieczyciela. W następstwie wspomnianego zjawiska cream skimming dochodzi do wzrostu przeciętnego poziomu zachorowalności w pozostałej populacji ubezpieczonych i w konsekwencji do wzrostu składek w sektorze tradycyjnych produktów ubezpieczeń zdrowotnych, co może zniechęcać do wykupu takiego ubezpieczenia. Z punktu widzenia zakładów ubezpieczeń negatywna selekcja niekorzystnie wpływa na rentowność oferowanych produktów ubezpieczeniowych, a w skrajnych przypadku może zagrozić wypłacalności ubezpieczyciela. Uwzględniając oszczędnościowy charakter MSAs, należy podkreślić, że wartość środków finansowych zgromadzonych na kontach zależy z jednej strony od czynników makroekonomicznych, w tym przede wszystkim od stopy zatrudnienia, wskaźnika inflacji, poziomu i tempa wzrostu dochodów gospodarstw domowych, stopy oszczędności, a z drugiej strony ze względu na składnik inwestycyjny od sytuacji na rynkach finansowych. Wrażliwość MSAs na sytuację na rynkach finansowych i ogólną koniunkturę gospodarczą wiąże się z ryzykiem utraty wypracowanego uprzednio dochodu czy nawet z uszczupleniem wartości wniesionego kapitału, co z kolei może zwłaszcza w razie kryzysu gospodarczego znacznie ograniczyć możliwości finansowania świadczeń zdrowotnych ze gromadzonych na koncie funduszy. W zależności od prawnych uregulowań systemu MSAs, w tym dostępnych możliwości inwestowania środków finansowych wpłaconych na konto, duże znaczenie może odgrywać też indywidualny profil inwestycyjny posiadacza konta, w tym horyzont czasowy inwestycji oraz postawa wobec ryzyka inwestycyjnego. W omawianym kontekście funkcjonowanie MSAs jest bardzo podobne do funkcjonowania dodatkowych programów emerytalnych. Zakończenie Medyczne konta oszczędnościowe stanowią innowacyjną i niezwykle dyskusyjną metodę finansowania ochrony zdrowia. Właściwie każdy aspekt funkcjonowania MSAs można teoretycznie rozpatrywać w kategoriach korzyści lub zagrożeń, jakie implementacja tych kont może przynieść dla systemu finansowania ochrony zdrowia i jego uczestników. Dodatkowym utrudnieniem jest niewielka do tej pory liczba przeprowadzonych badań empirycznych w zakresie wpływu MSAs na współczesne systemy zdrowotne.

10 48 Marta Borda W odniesieniu do MSAs, podobnie jak w przypadku każdej nowej propozycji w obszarze finansowania ochrony zdrowia, istotna jest dokładna analiza potencjalnych korzyści i zagrożeń, przy uwzględnieniu specyficznych dla danego kraju uwarunkowań o charakterze ideologiczno-systemowym, społeczno-ekonomicznym i kulturowym. W krajach europejskich, gdzie zabezpieczenie zdrowotne funkcjonuje od dawna i jest oparte na zasadzie solidarności społecznej, liberalna i rynkowo ukierunkowana koncepcja MSAs ma szanse implementacji jedynie jako dodatkowy, uzupełniający w stosunku do systemów publicznych, sposób finansowania świadczeń zdrowotnych. W odniesieniu do polskiego systemu ochrony zdrowia potencjalne korzyści, jakie mogłoby przynieść wprowadzenie MSAs jako elementu dodatkowego i dobrowolnego, to przede wszystkim: dopływ dodatkowych środków finansowych do systemu (zróżnicowanie źródeł finansowania ochrony zdrowia), rozwój prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych przez wprowadzenie produktów ubezpieczeniowych powiązanych z MSAs, gromadzenie indywidualnych oszczędności na przyszłe potrzeby zdrowotne (dodatkowe źródło finansowania wydatków zdrowotnych emerytów), wzrost świadomości zdrowotnej społeczeństwa oraz stymulacja konkurencji pomiędzy świadczniodawcami. Wśród potencjalnych zagrożeń należy wskazać m.in. na zwiększenie nierówności społecznych w korzystaniu ze świadczeń opieki zdrowotnej, a także niebezpieczeństwo nieodpowiedniego (pod względem horyzontu czasowego i poziomu ryzyka) lokowania środków wpłacanych na MSAs, co może ograniczyć możliwości finansowania świadczeń zdrowotnych ze zgromadzonych oszczędności. Literatura 1. Borda M. (2011), Medical Savings Accounts in search of an alternative method of health care financing, Business and Economic Horizons vol. 6, nr Cardon J.H. (2010), Flexible spending accounts and adverse selection, The Journal of Risk and Insurance vol. 77, nr Cogan J.F., Hubbard R.G., Kessler D.P. (2005), Making markets work: five steps to a better health care system, Health Affairs nr 24 (6). 4. Dixon A. (2002), Are medical savings accounts a viable option for funding health care?, Croatian Medical Journal vol. 43, nr Glied S. (2008), Health savings accounts in the United States, Euro Observer vol. 10, nr 4.

11 Potencjalne korzyści i zagrożenia związane z zastosowaniem Hanvoravongchai P. (2002), Medical savings accounts: lessons learned from limited international experience, WHO Discussion Paper nr 3, Geneva. 7. Henke K.-D., Borchardt K. (2003), Capital funding versus pay-as-you-go in health care financing reconsidered, CESifo DICE Report Journal for Institutional Comparisons vol. 1, nr Hsiao W.C. (2001), Commentary: behind the ideology and theory: what is the empirical evidence for medical savings accounts?, Journal of Health Politics, Policy and Law vol. 26, nr Hurley J.E., Guindon G.E. (2008), Medical savings accounts promises and pitfalls, w: Financing health care: new ideas for a changing society, Lu M., Jonsson E. (red.), Wiley-VCH. 10. Iltchev P. (2011), Zdrowotne konta oszczędnościowe nowy instrument finansowania w ochronie zdrowia; rozwój zdrowotnych kont oszczędnościowych w wybranych krajach, Rozprawy Ubezpieczeniowe nr Moser J.W. (2005), Health savings accounts: description, analysis, and implications, Journal of the American College of Radiology vol. 2, nr Robinson J.C. (2005), Health savings accounts the ownership society in health care, New England Journal of Medicine vol. 353, nr Saltman R.B. (1998), Medical savings accounts: a notably uninteresting policy idea, European Journal of Public Health vol. 8, nr Scheffler R., Yu W. (1998), Medical savings accounts: a worthy experiment, European Journal of Public Health vol. 8, nr Schreyögg J. (2004), Demographic development and moral hazard: health insurance with medical savings accounts, The Geneva Papers on Risk and Insurance vol. 29, nr Thomson S., Mossialos E. (2008), Medical savings accounts; can they improve health system performance in Europe?, Euro Observer vol. 10, nr 4. Streszczenie Medyczne konta oszczędnościowe (MSAs) stanowią innowacyjną i dyskusyjną metodę finansowania opieki zdrowotnej, bazującą na indywidualnych oszczędnościach gromadzonych na pokrycie wydatków zdrowotnych. Z teoretycznego punktu widzenia koncepcja MSAs pomaga ograniczyć hazard moralny występujący w systemach ubezpieczeń zdrowotnych, równocześnie przezwyciężając przyszłe wyzwania związane z trendami demograficznymi (starzejące się społeczeństwa). Celem artykułu jest omówienie argumentów za i przeciw

12 50 Marta Borda implementacji MSAs we współczesnych systemach ochrony zdrowia. W pierwszej kolejności zwięźle opisano koncepcję medycznych kont oszczędnościowych. Następnie omówiono główne zalety i wady dotyczące tego mechanizmu finansowania opieki zdrowotnej. Artykuł kończy się wnioskiem, że istniejące uwarunkowania finansowania ochrony zdrowia oraz inne specyficzne czynniki o charakterze instytucjonalnym, społeczno-ekonomicznym i kulturowym stanowią główne determinanty skutecznego projektowania i wdrażania systemu MSAs w danym kraju. Słowa kluczowe medyczne konto oszczędnościowe, finansowanie ochrony zdrowia, wydatki zdrowotne, ubezpieczenie zdrowotne The potential advantages and threats related to the application of medical savings accounts in the health care financing (Summary) Medical savings accounts (MSAs) represent an innovative and controversial method of health care financing based on individual savings accumulated to cover health care expenditures. From a theoretical point of view, the MSA concept helps to reduce moral hazard occurring in the health insurance systems, at the same time coping with the future challenges posed by demographic trends (ageing societies). The purpose of the paper is to discuss the arguments put in favour and against implementation of MSAs into the contemporary health care systems. First the concept of medical savings accounts is briefly described. Next, the main advantages and disadvantages concerning this mechanism of health care financing are considered. The paper ends with the conclusion that the existing health care financing conditions and other specific institutional, socio-economic and cultural factors are the main determinants for successful designing and implementation of the MSA scheme in a given country. Keywords medical savings account, health care financing, health expenditures, health insurance

Fundusze inwestycyjne i emerytalne

Fundusze inwestycyjne i emerytalne Fundusze inwestycyjne i emerytalne WYKŁAD 8 FUNDUSZE EMERYTALNE W SYSTEMIE EMERALNYMY CEL I STRUKTURA SYSTEMU EMERYTALNEGO (1) Pojęcie ogólne: ogół planów (programów) wypłacających świadczenia emerytalne.

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie medycznych kont oszczędnościowych w finansowaniu ochrony zdrowia

Zastosowanie medycznych kont oszczędnościowych w finansowaniu ochrony zdrowia Zastosowanie medycznych kont oszczędnościowych MARTA BORDA Zastosowanie medycznych kont oszczędnościowych w finansowaniu ochrony zdrowia W warunkach systematycznego wzrostu wydatków na ochronę zdrowia

Bardziej szczegółowo

Grupowe (od 1999) Pracownicze programy emerytalne. Indywidualne konto emerytalne. Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego PPE IKE IKZE

Grupowe (od 1999) Pracownicze programy emerytalne. Indywidualne konto emerytalne. Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego PPE IKE IKZE Rodzaje kwalifikowanych programów emerytalnych PPE Grupowe (od 1999) Pracownicze programy emerytalne IKE Indywidualne (od II poł 2004) Indywidualne konto emerytalne IKZE Indywidulane (od stycznia 2012)

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO

SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO Wstęp Ogólny zamysł napisania książki wywodzi się ze stwierdzenia, iż dalszy rozwój rynku ubezpieczeniowego w Polsce jest uzależniony od znacznego zwiększenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych

Spis treści. 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych Spis treści Wstęp... 9 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych w Polsce... 11 1.1. Charakterystyka i regulacje prawne rynku ubezpieczeń komunikacyjnych w Europie... 11 1.2.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie na życie z funduszem kapitałowym jako forma długoterminowego oszczędzania

Ubezpieczenie na życie z funduszem kapitałowym jako forma długoterminowego oszczędzania Ubezpieczenie na życie z funduszem kapitałowym jako forma długoterminowego oszczędzania Ewa Wierzbicka Instytut Zarządzania Wartością, SGH w Warszawie Konferencja 20 21.06. 2016r. Ubezpieczenie na życie

Bardziej szczegółowo

Rola medycznych kont oszczędnościowych w finansowaniu opieki zdrowotnej doświadczenia singapurskie i amerykańskie

Rola medycznych kont oszczędnościowych w finansowaniu opieki zdrowotnej doświadczenia singapurskie i amerykańskie Debiut DEBIUT Jagoda CyBIńska Rola medycznych kont oszczędnościowych w finansowaniu opieki zdrowotnej doświadczenia singapurskie i amerykańskie Wiele krajów zmaga się z problemami wzrastających kosztów

Bardziej szczegółowo

brak opodatkowania zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki) osiągniętych przez oszczędzających w związku z oszczędzaniem na IKE,

brak opodatkowania zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki) osiągniętych przez oszczędzających w związku z oszczędzaniem na IKE, 1. Czy każdy może założyć IKE i IKZE? Prawo do dodatkowego oszczędzania na przyszłą emeryturę w ramach IKE i IKZE przysługuje każdej osobie fizycznej, która ukończyła 16 lat. W przypadku osób małoletnich,

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA. Różne definicje pojęcia - zdrowie

SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA. Różne definicje pojęcia - zdrowie SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA Różne definicje pojęcia - zdrowie Definicja wg Hipokratesa ojca medycyny europejskiej: Zdrowie dobre samopoczucie, choroba złe samopoczucie, zależą od równowagi między tym, co nas

Bardziej szczegółowo

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów Spis treści Wprowadzenie... 7 Rozdział 1. Cele, uwarunkowania i obszary działania współczesnej polityki fiskalnej... 11 1.1. Istota, zarys historyczny i uwarunkowania polityki fiskalnej... 12 1.2. Obszary

Bardziej szczegółowo

Popyt i podaż w ochronie zdrowia. Ewelina Nojszewska (SGH, NFZ)

Popyt i podaż w ochronie zdrowia. Ewelina Nojszewska (SGH, NFZ) Popyt i podaż w ochronie zdrowia Ewelina Nojszewska (SGH, NFZ) Ochrona zdrowia i ekonomia (zdrowia): -Analiza ekonomiczna w ochronie zdrowia -Ocena ekonomiczna w ochronie zdrowia Ochrona zdrowia i gospodarka

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7.

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokaty 1. Co to jest lokata? Spis treści 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokata progresywna 8. Lokata rentierska

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie emerytalne wyzwania i perspektywy

Zabezpieczenie emerytalne wyzwania i perspektywy Zabezpieczenie emerytalne wyzwania i perspektywy Maciej Żukowski Konferencja O ubezpieczeniu w polityce społecznej z okazji Jubileuszu Profesora Tadeusza Szumlicza SGH, Warszawa, 22.01.2015 r. Plan Zabezpieczenie

Bardziej szczegółowo

pod redakcją Jadwigi Sucheckiej ABC a Wolters Kluwer business

pod redakcją Jadwigi Sucheckiej ABC a Wolters Kluwer business pod redakcją Jadwigi Sucheckiej ABC a Wolters Kluwer business Warszawa 2011 Wykaz skrótów 11 Wprowadzenie 13 Rozdział 1. Transformacja współczesnych systemów zdrowotnych w wybranych krajach 23 1. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY Skorzystaj z ulgi podatkowej w ramach Pakietu Emerytalnego PKO TFI (IKE + IKZE) PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) Inwestycja w ramach

Bardziej szczegółowo

Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP. Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA

Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP. Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA Gwarancja ubezpieczeniowa PZU jako zabezpieczenie przedsięwzięcia realizowanego w ramach PPP Biuro Ubezpieczeń Finansowych PZU SA Wrocław, 22.09.2010 CZYNNIKI MAKROEKONOMICZNE Tekst [24 pkt.] [RGB 0; 0;

Bardziej szczegółowo

Polscy Giganci BIS. Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności: Wiek: Zwrot kapitału: 18-77 lat

Polscy Giganci BIS. Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności: Wiek: Zwrot kapitału: 18-77 lat produkt strukturyzowany Polscy Giganci BIS Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Euro Bank S.A. Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Europa S.A. Okres Odpowiedzialności:

Bardziej szczegółowo

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY Skorzystaj z ulgi podatkowej w ramach Pakietu Emerytalnego PKO TFI (IKE + IKZE) PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) Inwestycja w ramach

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

Banki a długoterminowe oszczędzanie. Dr Michał Buszko Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Banki a długoterminowe oszczędzanie. Dr Michał Buszko Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Banki a długoterminowe oszczędzanie Dr Michał Buszko Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Plan prezentacji Cel prezentacji Wprowadzenie do problematyki Wyniki badania Wnioski i rekomendacje Celem prezentacji

Bardziej szczegółowo

Irmina Jurkiewicz-Świętek. Wprowadzenie. Abstract

Irmina Jurkiewicz-Świętek. Wprowadzenie. Abstract Zdrowie Publiczne i Zarządzanie 2014; 12 (3): 248 257 www.ejournals.eu/zdrowie-publiczne-i-zarzadzanie, doi:10.4467/20842627oz.14.026.3444 Medyczne konta oszczędnościowe jako metoda finansowania świadczeń

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Deficyt budżetowy i dług publiczny w dłuższym okresie. Joanna Siwińska

Deficyt budżetowy i dług publiczny w dłuższym okresie. Joanna Siwińska Deficyt budżetowy i dług publiczny w dłuższym okresie Joanna Siwińska Dług publiczny, jako % PKB Dług publiczny kraje rozwinięte 1880 1886 1892 1898 1904 1910 1916 1922 1928 1934 1940 1946 1952 1958 1964

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu. zgodna z Rekomendacją PIU. dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ

Karta Produktu. zgodna z Rekomendacją PIU. dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Karta Produktu zgodna z Rekomendacją PIU dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Ubezpieczony Klient: Jan Kowalski Ubezpieczyciel: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie ABC S.A.

Bardziej szczegółowo

dr Hubert Wiśniewski 1

dr Hubert Wiśniewski 1 dr Hubert Wiśniewski 1 Agenda: 1. Istota gospodarki finansowej. 2. Cechy charakterystyczne gospodarki finansowej zakładów ubezpieczeń. 3. Wybrane elementy sprawozdawczości finansowej zakładów ubezpieczeniowych:

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE KALKULACJA SKŁADEK

UBEZPIECZENIE KALKULACJA SKŁADEK Ustalanie składek oraz świadczeń i odszkodowań. Składki, świadczenia i odszkodowania stanowią pozycje główne strumieni finansowych uruchamianych przez działalność ubezpieczeniową, główne pozycje rachunków

Bardziej szczegółowo

Głównym celem opracowania jest próba określenia znaczenia i wpływu struktury kapitału na działalność przedsiębiorstwa.

Głównym celem opracowania jest próba określenia znaczenia i wpływu struktury kapitału na działalność przedsiębiorstwa. KAPITAŁ W PRZEDSIĘBIORSTWIE I JEGO STRUKTURA Autor: Jacek Grzywacz, Wstęp W opracowaniu przedstawiono kluczowe zagadnienia dotyczące możliwości pozyskiwania przez przedsiębiorstwo kapitału oraz zasad kształtowania

Bardziej szczegółowo

Efektywna polityka rynku pracy

Efektywna polityka rynku pracy Efektywna polityka rynku pracy wprowadzenie do panelu Polityka jako warunek efektywności rynku pracy Efektywny rynek pracy co to znaczy (ekonomicznie) PODEJŚCIE MAKRO Zapewniający podstawy długofalowego

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Złoża Zysku

lokata ze strukturą Złoża Zysku lokata ze strukturą Złoża Zysku Lokata ze strukturą to wyjątkowa okazja, aby pomnożyć swoje oszczędności w bezpieczny sposób. Lokata ze strukturą Złoża Zysku to produkt łączony, składający się z promocyjnej

Bardziej szczegółowo

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ?

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? MATERIAŁ INFORMACYJNY DLA STUDENTÓW I MŁODYCH PRACOWNIKÓW OPRACOWANY PRZEZ IZBĘ GOSPODARCZĄ TOWARZYSTW EMERYTALNYCH, WWW.IGTE.PL POLSKA EMERYTURA 2015 1960 1970

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Finanse i Rachunkowość pytania podstawowe 1. Miernik dobrobytu alternatywne

Bardziej szczegółowo

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów medycznych w Polsce Propozycje Ministerstwa Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne Stanowisko projektodawcy do uwag resortów nieuwzględnionych w projekcie Założeń do projektu ustawy zmieniającej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w zakresie implementacji przepisów

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu. Ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ

Karta Produktu. Ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Klient: Jan Kowalski Karta Produktu Ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Ubezpieczyciel: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie ABC S.A. Agent ubezpieczeniowy: Zbigniew Nowak Karta

Bardziej szczegółowo

Mundialowa Inwestycja

Mundialowa Inwestycja inwestycje produkt strukturyzowany Mundialowa Inwestycja Forma prawna indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Okres Odpowiedzialności 0 miesięcy 3 od 25.06.2014 r. do 25.12.2016 r. Maksymalny zysk

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Finanse i Rachunkowość pytania podstawowe 1. Miernik dobrobytu alternatywne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Forma prawna Agent Ubezpieczyciel. Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności Wiek Zwrot kapitału. 18-77 lat (włącznie)

Forma prawna Agent Ubezpieczyciel. Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności Wiek Zwrot kapitału. 18-77 lat (włącznie) produkt strukturyzowany Kurs na Amerykę Forma prawna Agent Ubezpieczyciel indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Euro Bank S.A. Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Europa S.A. Okres Odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 1 CO TO SĄ FINANSE? Definicja Finanse 1. Dziedzina nauki zajmująca się analizą, jak ludzie lokują dostępne zasoby w danym okresie. 2. Ogół

Bardziej szczegółowo

Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy

Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy Zarządzaj efektywnie swoim budżetem domowym Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy O projekcie Cel główny

Bardziej szczegółowo

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r.

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Plan konferencji Dlaczego zabieramy

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 1. Istota i zakres zabezpieczenia społecznego. Dlaczego państwo musi pomagać ludziom argumenty za i przeciw? (Muszalski 2004, rozdz. 1, 2, 3, Davis rozdz. 2, Averting...

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 1 CO TO SĄ FINANSE? Definicja Finanse 1. Dziedzina nauki zajmująca się analizą, jak ludzie lokują dostępne zasoby w danym okresie. 2. Ogół

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DETERMINANTY ROZWOJU RYNKU DŁUGOTERMINOWEGO OSZCZĘDZANIA W POLSCE

WYBRANE DETERMINANTY ROZWOJU RYNKU DŁUGOTERMINOWEGO OSZCZĘDZANIA W POLSCE WYBRANE DETERMINANTY ROZWOJU RYNKU DŁUGOTERMINOWEGO OSZCZĘDZANIA W POLSCE Dr Ewa Cichowicz Dr Agnieszka K. Nowak Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Konferencja Długoterminowe Oszczędzanie Warszawa, 20-21

Bardziej szczegółowo

Umowa o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego przez Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska S.A. (Umowa IKE)

Umowa o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego przez Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska S.A. (Umowa IKE) przez Dom Maklerski Banku Ochrony Środowiska S.A. (Umowa IKE) W dniu pomiędzy: Domem Maklerskim Banku Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie 00-517, przy ul. Marszałkowskiej 78/80, zarejestrowaną

Bardziej szczegółowo

REFORMA SYSTEMU EMERYTALNEGO Z ROKU 2013

REFORMA SYSTEMU EMERYTALNEGO Z ROKU 2013 REFORMA SYSTEMU EMERYTALNEGO Z ROKU 2013 Dnia 14 lutego 2014 weszła w życie ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

Copyright 2013 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.

Copyright 2013 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Recenzje: prof. dr hab. Stanisława Golinowska prof. dr hab. Jan Sobiech Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Magdalena Pluta Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania dotyczące rozwoju innowacyjności przedsiębiorstw w oparciu o zamówienia publiczne dr inż. Arkadiusz Borowiec

Uwarunkowania dotyczące rozwoju innowacyjności przedsiębiorstw w oparciu o zamówienia publiczne dr inż. Arkadiusz Borowiec Uwarunkowania dotyczące rozwoju innowacyjności przedsiębiorstw w oparciu o zamówienia publiczne dr inż. Arkadiusz Borowiec Spotkanie informacyjne współfinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Czarne Złoto

lokata ze strukturą Czarne Złoto lokata ze strukturą Czarne Złoto Lokata ze strukturą Czarne Złoto jest produktem łączonym. Składa się z lokaty promocyjnej i produktu strukturyzowanego Czarne Złoto inwestycji w formie ubezpieczenia na

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Rewal. na lata

UZASADNIENIE. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Rewal. na lata UZASADNIENIE Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Rewal na lata 2017-2022. Obowiązek sporządzenia Wieloletniej Prognozy Finansowej jest jedną z zasadniczych zmian wprowadzonych

Bardziej szczegółowo

(Jan Łazowski, Wstęp do nauki o ubezpieczeniach)

(Jan Łazowski, Wstęp do nauki o ubezpieczeniach) UBEZPIECZENIE Ubezpieczenie to urządzenie gospodarcze zapewniające pokrycie przyszłych potrzeb majątkowych, wywołanych u poszczególnych jednostek przez odznaczające się pewną prawidłowością zdarzenia losowe,

Bardziej szczegółowo

21 marca 2013 r. Główne zalety rozwiązania:

21 marca 2013 r. Główne zalety rozwiązania: 21 marca 2013 r. Stanowisko Izby Gospodarczej Towarzystw Emerytalnych w kwestii wypłat świadczeń z kapitałowego systemu emerytalnego Rozwiązanie wypłat z korzyścią dla gospodarki i klientów Główne zalety

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Notki o autorach Założenia i cele naukowe Wstęp... 17

Spis treści. Notki o autorach Założenia i cele naukowe Wstęp... 17 Notki o autorach................................................... 11 Założenia i cele naukowe............................................ 15 Wstęp............................................................

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Zasada wzajemności w ubezpieczeniach uczelni wyższych. Spotkanie KRASP Warszawa, 3 czerwca 2016 r.

Zasada wzajemności w ubezpieczeniach uczelni wyższych. Spotkanie KRASP Warszawa, 3 czerwca 2016 r. Zasada wzajemności w ubezpieczeniach uczelni wyższych Spotkanie KRASP Warszawa, 3 czerwca 2016 r. Ubezpieczenia majątkowe Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych Polski Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych 2 Czym

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 3. W jaki sposób możemy oszczędzać na starość Averting (1994), Góra (2003), Muszalski (2004) CBOS, Polacy o dodatkowym oszczędzaniu na emeryturę, BS/77/2010 dr Grzegorz

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia Wydział: Zarządzanie i Finanse Nazwa kierunku kształcenia: Finanse i Rachunkowość Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Opiekun: prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz Poziom studiów (I lub II stopnia): I stopnia

Bardziej szczegółowo

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers.

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers. Doświadczenie w inwestowaniu, a apetyt na zysk Ponad 53% inwestujących po raz pierwszy oczekuje, że inwestycja przyniesie im zysk zdecydowanie przewyższający inflację. Choć nie mają doświadczenia w inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA. Co to jest ubezpieczenie??? Warunki zaliczenia 2014-12-03. Literatura: Literatura: Słownik języka polskiego

UBEZPIECZENIA. Co to jest ubezpieczenie??? Warunki zaliczenia 2014-12-03. Literatura: Literatura: Słownik języka polskiego Warunki zaliczenia Egzamin pisemny: 22 stycznia 2012 r. Godz. 11.05-12.40 w Sali RA3. UBEZPIECZENIA Prowadzący: dr Jacek Rodzinka Katedra Makroekonomii pokój A 109, tel. (17) 866 11 34 1 jrodzinka@wsiz.rzeszow.pl

Bardziej szczegółowo

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY Pracowniczy Program Emerytalny Jest to system oszczędzania dla osób, które chcą powiększyć swoją emeryturę oraz stworzyć sobie możliwość uzyskania satysfakcjonującego poziomu

Bardziej szczegółowo

Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Zasady gromadzenia oszczędności na IKZE

Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Zasady gromadzenia oszczędności na IKZE Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Zasady gromadzenia oszczędności na IKZE Jednym z dostępnych sposobów gromadzenia dodatkowych oszczędności na cele emerytalne jest

Bardziej szczegółowo

III filar ubezpieczenia emerytalnego

III filar ubezpieczenia emerytalnego III filar ubezpieczenia emerytalnego 1 Przesłanki reformy emerytalnej 2 Wskaźniki zgonów i urodzeń w tys. 600 550 Zgony Urodzenia 500 450 400 350 300 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski 1 SZCZYT ZIEMI - Rio+20 20 22. czerwca 2012 Około 50,000 osób z polityki, organizacji

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Lokata strukturyzowana WIGwam w pigułce: Strategia pozwalająca zyskać na wzroście indeksu WIG20 Okres inwestycji 1 rok Brak podatku od zysków kapitałowych Partycypacja

Bardziej szczegółowo

Innowacje społeczne innowacyjne instrumenty polityki społecznej w projektach finansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Innowacje społeczne innowacyjne instrumenty polityki społecznej w projektach finansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Zarządzanie Publiczne, 2(18)/2012, s. 33 45 Kraków 2012 Published online September 10, 2012 doi: 10.4467/20843968ZP. 12.009.0533 Innowacje społeczne innowacyjne instrumenty polityki społecznej w projektach

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie społecznie odpowiedzialne jako strategia alokacji długoterminowych oszczędności emerytalnych

Inwestowanie społecznie odpowiedzialne jako strategia alokacji długoterminowych oszczędności emerytalnych Inwestowanie społecznie odpowiedzialne jako strategia alokacji długoterminowych oszczędności emerytalnych dr Tomasz Jedynak Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Warszawa, 21 czerwiec 2016 r. Agenda 1. Przesłanki

Bardziej szczegółowo

Konferencja PIU 2012. Warta - jak nas widzą Klienci? Podsumowanie badań konsumenckich.

Konferencja PIU 2012. Warta - jak nas widzą Klienci? Podsumowanie badań konsumenckich. Konferencja PIU 2012 Warta - jak nas widzą Klienci? Podsumowanie badań konsumenckich. 09.10.2012 Spis treści Wprowadzenie cele badania Metodologia w poszczególnych grupach Podsumowanie oczekiwań Klientów

Bardziej szczegółowo

Inwestycje portfelowe. Indywidualne ubezpieczenie inwestycyjne

Inwestycje portfelowe. Indywidualne ubezpieczenie inwestycyjne Inwestycje portfelowe Indywidualne ubezpieczenie inwestycyjne 1 Korzyści dla Ciebie 1 Kompleksowość Pełna oferta inwestycyjna dostępna w jednym miejscu, oparta na bezpośrednim inwestowaniu w instrumenty

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia w odniesieniu do form zajęć

Matryca efektów kształcenia w odniesieniu do form zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: ZIP-3-803-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Zarządzania Kierunek: Inżynieria Produkcji Specjalność: - Poziom studiów: Studia III stopnia Forma i tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Rok III / semestr VI Specjalność Bez specjalności Kod

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia, które leżą u podstaw nauki finansów: - finanse; - pieniądz; - aktywo; - kapitał; - przepływ pieniężny.

Podstawowe pojęcia, które leżą u podstaw nauki finansów: - finanse; - pieniądz; - aktywo; - kapitał; - przepływ pieniężny. Podstawowe pojęcia, które leżą u podstaw nauki finansów: - finanse; - pieniądz; - aktywo; - kapitał; - przepływ pieniężny. Finanse (finance) jest to ogół zjawisk związanych z działalnością człowieka, w

Bardziej szczegółowo

db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców

db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców Rachunek db Firma z Przyszłością Dla kogo jest to interesujące rozwiązanie: Przedsiębiorcy prowadzący działalność

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu dla ubezpieczenia na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym Nowa Czysta Energia Zysku

Karta Produktu dla ubezpieczenia na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym Nowa Czysta Energia Zysku Niniejszy dokument stanowi przykład Karty Produktu przygotowanej w związku z VI subskrypcją ubezpieczenia na życie i dożycie z UFK Nowa Czysta Energia Zysku, uwzględniający kwotę w wysokości 10 tys. zł.

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa - brak jednoznacznej interpretacji terminu inwestycja - termin ten podlegał ewolucji. Obecnie rozróżnia się inwestycje jako kategorię ekonomiczną i jako

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA Nazwa modułu Ubezpieczenia Nazwa modułu w języku angielskim Insurance Kod modułu Kody nie zostały jeszcze przypisane Kierunek studiów Kierunek prawno-ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA

POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA (redystrybucja dochodów) Aspekt redystrybucyjny redystrybucja horyzontalna redystrybucja wertykalna Aspekt redystrybucyjny redystrybucja

Bardziej szczegółowo

PLAN STUDIÓW niestacjonarnych zaocznych drugiego stopnia. Finanse i rachunkowość

PLAN STUDIÓW niestacjonarnych zaocznych drugiego stopnia. Finanse i rachunkowość Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Ekonomii PLAN STUDIÓW niestacjonarnych zaocznych drugiego stopnia Finanse i rachunkowość Obowiązuje studentów rozpoczynających kształcenie od roku akademickiego

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

Budżet państwa. Polityka fiskalna

Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15

Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15 Spis treści Przedmowa... 13 Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15 Rozdział 1. Podstawy prowadzenia działalności ubezpieczeniowej. Regulacje prawne (Stanisław Borkowski)... 17 1.1. Historia i rola

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE Spis treści Wykaz skrótów......................................................... 8 Wstęp................................................................. 9 CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE 1. RYZYKO

Bardziej szczegółowo

Forma prawna Agent Ubezpieczyciel. Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności Wiek Zwrot kapitału lat (włącznie) Zysk Składka Instrument bazowy

Forma prawna Agent Ubezpieczyciel. Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności Wiek Zwrot kapitału lat (włącznie) Zysk Składka Instrument bazowy produkt strukturyzowany Elita Europy Forma prawna Agent Ubezpieczyciel indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Euro Bank S.A. Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Europa S.A. Okres Odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie zwrotu z indywidualnego konta emerytalnego, na który przyjęto wypłatę transferową z pracowniczego programu emerytalnego

Opodatkowanie zwrotu z indywidualnego konta emerytalnego, na który przyjęto wypłatę transferową z pracowniczego programu emerytalnego Mariusz Denisiuk starszy specjalista w Biurze Rzecznika Finansowego Opodatkowanie zwrotu z indywidualnego konta emerytalnego, na który przyjęto wypłatę transferową z pracowniczego programu emerytalnego

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

Opis subskrypcji Załącznik do Deklaracji Przystąpienia do Ubezpieczenia na życie i dożycie NORD GOLDEN edition

Opis subskrypcji Załącznik do Deklaracji Przystąpienia do Ubezpieczenia na życie i dożycie NORD GOLDEN edition Opis produktu Ubezpieczenie na życie i dożycie NORD GOLDEN edition to grupowe ubezpieczenie ze składką w PLN, płatną jednorazowo, w którym ochrony ubezpieczeniowej udziela MetLife Towarzystwo Ubezpieczeń

Bardziej szczegółowo

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Bożena Wolińska Warszawa, wrzesień 2003 Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo