PRODUKCJA ROLNA EKONOMIKA ROLNICTWA EKOLOGIA I ŚRODOWISKO Listopad 2013 Marketing produkcji rolnej (Marek Krysztoforski; CDR O/Radom)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "www.cdr.gov.pl PRODUKCJA ROLNA EKONOMIKA ROLNICTWA EKOLOGIA I ŚRODOWISKO Listopad 2013 Marketing produkcji rolnej (Marek Krysztoforski; CDR O/Radom)"

Transkrypt

1 Listopad szkolenia PRODUKCJA ROLNA EKONOMIKA ROLNICTWA EKOLOGIA I ŚRODOWISKO imprezy zewnętrzne prawo Marketing produkcji rolnej (Marek Krysztoforski; CDR O/Radom) Pojęcie marketing wydaje się nieprzystające do rzeczywistości rolnika j jego produkcji. Jest to tymczasem bardziej uczona nazwa na umiejętność sprzedaży własnych produktów. Autor w (jak zawsze) bardzo przystępny sposób prezentuje zmiany w formach działań marketingowych w zakresie produktów rolnych. Na przykładach prezentuje zasady jakimi powinien kierować się producent by efekty jego pracy przynosiły godziwy zysk. e-biuletyn wydawany jest przez Centrum Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Brwinowie Zachęcamy do zamieszczania w e-biuletynie artykułów, ciekawych informacji i ofert. Jeśli są Państwo zainteresowani otrzymywaniem e-biuletynu Informacyjnego drogą elektroniczną, prosimy o zgłoszenia na adres: lub tel. 22/ w. 132 CENTRUM DORADZTWA ROLNICZEGO W BRWINOWIE Brwinów, ul. Pszczelińska 99, tel do 38

2 szkolenia CDR 2 Konferencje, szkolenia, warsztaty organizowane przez CDR NAZWA WYDARZENIA/ FORMA EDUKACYJNA DATA I MIEJSCE ZGŁOSZENIA I INFORMACJE CDR Brwinów PR w jednostkach sektora finansów publicznych /szkolenie/ listopada Jolanta Borczyńska- Żbikowska tel. 22/ w. 108 CDR O/Kraków Internet w kreowaniu marki, czyli e-marketing w praktyce /szkolenie internetowe/ 1-30 listopada Karolina Boba, DROW tel. 12/ Aspekty prawne i podatkowe w podejmowaniu i prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich /warsztaty/ listopada Mateusz Grojec, DROW tel. 12/ Powiązania strukturalne pomiędzy EFS, EFRR, EFRROW, EFR w aspekcie rozwoju obszarów wiejskich /szkolenie/ listopada Łukasz Jawny, DROW tel. (12) Wiejskie gospodarstwo domowe między tradycją a nowoczesnością /szkolenie/ listopada Edyta Klimowska-Bobula tel. 12/

3 szkolenia CDR 3 Konferencje, szkolenia, warsztaty organizowane przez CDR NAZWA WYDARZENIA/ FORMA EDUKACYJNA DATA I MIEJSCE ZGŁOSZENIA I INFORMACJE Efekty wdrażania Osi IV Leader PROW podsumowanie badań /konferencja/ 27 listopada Leszek Leśniak tel. (12) Spółdzielczość w świadomości rolników i doradców oraz praktyczne wykorzystanie idei spółdzielczej do rozwoju przedsiębiorczości na obszarach wiejskich /seminarium podsumowujące/ listopada Leszek Leśniak tel. (12) Przedsiębiorczość społeczna a rozwój obszarów wiejskich /seminarium internetowe/ listopad Marta Starmach tel. 12/ Szkolenie w zakresie doradztwa dotyczącego środków ochrony roślin /kurs podstawowy i uzupełniający/ listopad Sędzik Teresa tel. 12/ CDR O/Poznań Nowoczesne technologie produkcji trzody chlewnej budynki, wyposażenie, zarządzanie stadem /szkolenie/ 5-7 listopada Iwona Kajdan-Zysnarska tel. 61/ w. 136,

4 szkolenia CDR 4 Konferencje, szkolenia, warsztaty organizowane przez CDR NAZWA WYDARZENIA/ FORMA EDUKACYJNA DATA I MIEJSCE ZGŁOSZENIA I INFORMACJE CDR O/Radom Przetwórstwo surowców pochodzenia roślinnego i zwierzęcego na poziomie gospodarstwa, systemy produkcji surowców i mała przedsiębiorczość /szkolenie/ 04-06, 13-15, 19-21, listopada Agata.Ziętek 48/ Przetwórstwo mleka na poziomie gospodarstwa w ramach działalności marginalnej i lokalnej (MLO) systemy produkcji surowców i mała przedsiębiorczość /szkolenie / 7-8 listopada Wojciech Kowalski 48 / Wspólna polityka rolna UE kierunki rozwoju wynikające z prawodawstwa europejskiego /szkolenie / 18 listopada Zdzisław Ginalski tel. 48/ Możliwości wsparcia rozwoju obszarów wiejskich w latach /szkolenie / 19 listopada Zdzisław Ginalski tel. 48/ Produkcja trzody chlewnej w aspekcie uwarunkowań rynkowych /szkolenie / 22 listopada Dariusz Pomykała tel. 48/ Praktyczne wykorzystanie i wdrażanie wyników badań naukowych do zastosowania w produkcji roślinnej /szkolenie / 25 listopada Andrzej Dominik tel. 48/

5 szkolenia CDR 5 Informacja nt. bazy danych Normatywy produkcji rolniczej" udostępnionej na stronach internetowych CDR Baza danych Normatywy produkcji rolniczej" opracowana została w Centrum Doradztwa Rolniczego, oddział w Poznaniu na podstawie "Poradnika PROW - Przepisy ochrony środowiska, normatywy i wskaźniki funkcjonujące w produkcji rolniczej", Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie. W kolejnych latach uzupełniona została na podstawie publikacji "Wytyczne w zakresie wykorzystania produktów ubocznych oraz zalecanego postępowania z odpadami w rolnictwie i przemyśle, Instytutu Technologiczno Przyrodniczego w Falentach oraz Faustzahlen für die Landwirtschaft, 13 Auflage, KTBL 2005, Das Kuratorium für Technik und Bauwesen in der Landwirtschaft e.v. o zagadnienia, dane dotyczące produkcji rolniczej, agrotechniki, ochrony środowiska itp. Dostęp do bazy danych jest możliwy za pośrednictwem strony internetowej Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Po uruchomieniu strony należy przejść do zakładki Normatywy Produkcji Rolniczej znajdującej się w dolnym prawym rogu.

6 szkolenia CDR 6 Informacja nt. bazy danych Normatywy produkcji rolniczej" udostępnionej na stronach internetowych CDR Baza danych zaprojektowana została według zasady: Do minimum uprościć obsługę a do maksimum rozszerzyć funkcjonalność. W praktyce użytkownik po kliknięciu na w/w zakładkę uzyskuje dostęp do strony normatywów. Przeglądanie zasobów bazy danych Normatywy produkcji rolniczej jest możliwe na dwa sposoby. Pierwsza opcja polega na wyborze zakładki Spis treści. Użytkownik uzyskuje bezpośredni, pełny dostęp do treści zasobów bazy, skategoryzowanych wg określonej tematyki. Powyższą formę przeglądania danych cechuje wyższa pracochłonność ale także szczegółowość.

7 szkolenia CDR 7 Informacja nt. bazy danych Normatywy produkcji rolniczej" udostępnionej na stronach internetowych CDR Drugim sposobem przeglądania zasobów bazy jest wybór opcji Wyszukiwanie i przeszukiwanie wg: 1. Zakresu tematycznego do przeszukania 2. Słów kluczowych z możliwością wyboru opcji przeszukiwania: a) Szukaj słów podobnych b) Szukaj w tytułach Zaletą tej formy wyszukiwania jest uproszczenie I skrócenie czasu dotarcia do poszukiwanego zagadnienia, informacji. Informacje w bazie danych zostały udostępnione w formie plików PDF. Użytkownik po wyborze określonego zagadnienia otrzymuje do niego dostęp w formie online, bądź ma możliwość zapisania pliku na własnym komputerze. Dane zgromadzone w bazie zostały udostępnione przez podmioty nauki, oświaty, doradztwa itp., dlatego w momencie ich wykorzystania w toku prowadzonej działalności należy wskazać źródło pochodzenia informacji ( umieszczone w formie przypisu do każdego pliku). W przypadku uwag, sugestii, pytań zapraszamy do kontaktu poprzez formularz kontaktowy dostępny w zakładce kontakt. Mamy nadzieję, że elektroniczna baza Normatywów produkcji rolniczej stanowić będzie cenne źródło wiedzy w prowadzonej przez Państwa pracy doradczej, działalności rolniczej oraz edukacyjnej. W związku z powyższym podejmujemy działania mające na celu: rozszerzenie zakresu tematycznego bazy danych o nowe zagadnienia związane z działalnością rolniczą, rolnictwem, agrotechniką itp. oraz aktualizację zamieszczonych treści.

8 Listopad 2013 imprezy zewnętrzne 8 Imprezy promocyjne, konferencje szkolenia, warsztaty organizowane przez WODR Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego we Wrocławiu organizator/kontakt listopad VIII Dolnośląskie Forum Agroturystyczne DODR we Wrocławiu, Dział PWGDiA tel. 71/ listopad VI Forum Rolnictwa Ekologicznego na Dolnym Śląsku DODR we Wrocławiu, PZD Jelenia Góra, Dział SPRSJiD tel. 75/ Opolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Łosiowie organizator/kontakt listopad Konferencja OZE OODR Łosiów Dział Rozwoju Obszarów Wiejskich tel. 77/ , listopad Konkurs Supermleko listopad/grudzień Konferencja dot. Chowu i hodowli trzody chlewnej OODR Łosiów, Dział Systemów Produkcji Rolnej Standardów Jakościowych i Doświadczalnictwa tel.77/ OODR Łosiów, Dział Systemów Produkcji Rolnej Standardów Jakościowych i Doświadczalnictwa tel.77/ listopad Gospodarstwo Rolne Przyjazne Środowisku - konkurs wojewódzki OODR Łosiów, Dział Rozwoju Obszarów Wiejskich tel. 77/ , listopad Seminarium dla producentów truskawek OODR Łosiów, Dział Rozwoju Obszarów Wiejskich tel. 77 / wew.230

9 EKONOMIKA ROLNICTWA 9 Marketing produkcji rolnej Autor: Marek Krysztoforski; CDR O/Radom Pojęcie marketing wydaje się nieprzystające do rzeczywistości rolnika j jego produkcji. Jest to tymczasem bardziej uczona nazwa na umiejętność sprzedaży własnych produktów. Zanim przedstawimy główne zasady współczesnego systemu handlu artykułami rolnymi, kilka słów o tym co się zmieniło w ciągu kilkudziesięciu lat na rynku rolnym. Uświadomienie sobie tych zmian jest kluczem do zrozumienia konieczności opanowania reguł marketingu. Przez dziesiątki lat po wojnie rynek rolny nie nadążał z zaspokojeniem potrzeb konsumentów. Podaż czyli produkcja rolna wystawiona na sprzedaż nie nadążała za popytem- czyli potrzebami zakupu tych towarów. Mówimy, że był to rynek producenta (czy też orientacja produkcyjna) o towary rolne konsumenci zabiegali, gotowi byli płacić więcej, kupować towar gorszej jakości, firmy skupujące chcąc zapewnić sobie dostawy bardzo chętnie podpisywały umowy kontraktacyjne. Producenci rolni dbali głównie o zwiększenie wydajności i doskonalenie technologii, a o sprzedaż ich głowa nie bolała. Postęp w rolnictwie i prowadzona polityka rolna doprowadziły do takiego wzrostu produkcji, że podaż zaczęła przeważać nad popytem. Wytworzył się nowy typ rynku rynek konsumenta. To konsument decyduje o rynku. Niestety wielu rolników nie zrozumiało zmienionej sytuacji nadal uważają, że wszystko sprzeda się za godziwą cenę bez większego wysiłku. Rynek rolny cechuje obecnie coraz silniejsza konkurencja między producentami, przetwórcami i handlowcami produktami rolnymi. Innymi słowy, mam postępować tak, aby to właśnie mój towar został kupiony. Metodą wiodącą do tego celu jest zrozumienie potrzeb nabywcy i dostosowanie do tego systemu sprzedaży. Ojciec nowoczesnych marketingu Philip Kotler zacytował bardzo celną myśl, która tłumaczy całą filozofię postępowania we współczesnym marketingu: Nie można rozkazać rzece by się zatrzymała, można jedynie płynąć zgodnie z jej nurtem. Jak to rozumieć w praktyce? Przykładowo: sadownicy usuwają drzewka odmian tracących popularność jak, np. Kortland, Šampion choć mogłyby jeszcze rosnąć i dawać plon kilka lat. Nasadzają zaś odmiany mające zbyt na rynku jak np. Jonagored, Gala. Wydawałoby się szaleńcza niegospodarność, zwiększanie kosztów. Ale co zrobić z towarem, który się nie sprzedaje? A bardziej precyzyjnie mówiąc sprzedaje, ale po bardzo niskich cenach, nieraz nie pokrywających kosztów produkcji. Co w takim razie powinien robić rolnik sprzedający swoje produkty na rynek? Dostosować się do zmieniających trendów w sprzedaży, nie obrażać na rynek, produkować towary, które można sprzedać. Czy w takim razie technologia produkcji i wydajność schodzą na drugi plan? Nie do końca, produkt dobrej jakości i wyprodukowany taniej będzie bardziej konkurencyjny na rynku! Działanie marketingowe polega na tym, że klient jak chce coś kupić powinien to kupić ode mnie. Można dodać więcej, kupił nawet jeśli nie miał pierwotnie zamiaru kupna. Należy sobie zadać pytanie: kto to jest klient? Odpowiedź nie jest taka prosta jakby się wydawało. Nie jest to po prostu kupujący nasz towar. Mówi się, że klient to ten, który przyjdzie i kupi nasz towar jeszcze raz inaczej mówiąc to tzw. stały klient o którego warto zabiegać).

10 EKONOMIKA ROLNICTWA 10 Marketing produkcji rolnej Z punktu widzenia rolnika sprzedającego swoja produkcje najłatwiej jest podzielić na klientów finalnych czyli konsumentów, tych którzy zakupują do spożycia i co ważniejsze płacą najwyższe ceny. Druga kategoria to tzw. klient instytucjonalny, który kupuje w celu przetworzenia czy dalszej odsprzedaży. Wiemy, że im dłuższy łańcuch sprzedaży, im więcej pośredników tym producent otrzyma niższą cenę. Konsument zapewnia wyższe ceny sprzedaży, ale musimy poświęcić pewne koszty i czas na sprzedaż bezpośrednią. Dlatego jeżeli mamy niewielka skalę produkcji i towar który jest cenny warto się zastanowić nad tą formą sprzedaży. Na przykład popularną formą sprzedaży kapusty białej są gotowe worki lub wiaderka z uszatkowaną kapustą, przygotowaną do domowego zakiszeni i sprzedawaną na targowiskach, bazarach czy osiedlach. Kapusta biała na rynku hurtowym kosztuje kilkanaście groszy za kilogram. Po uszatkowaniu cena kilograma wzrasta do złotówki i więcej nawet po odliczeniu odpadków przy szatkowaniu i kosztów szatkowania i sprzedaży otrzymujemy dobry zysk. Niestety sprzedaż jest wybitnie sezonowa i ograniczona. Można także kapustę zakisić i sprzedawać najdroższy produkt finalny. Rolnik nie jest jednak w stanie siłami swojej rodziny sprzedać kapustę np. z kilku hektarów musi go sprzedać na rynku hurtowym lub do przetwórni. Działając na dużą skalę może jednak w inny sposób podwyższyć wartość towaru. Przy przechowaniu do wiosny cena sprzedaży wyniesie dwa-trzy razy więcej niż jesienią. Kapusta jest zresztą ciekawym przykładem zmian na rynku. Zawsze była sprzedawana luzem, na kopy lub wagę czy główki. Obecnie na rynkach hurtowych zaczyna się trend do handlu w opakowaniach, kapusty ogłowionej, gotowej do sprzedaży detalicznej. W podanym powyżej przykładzie mamy do czynienia z bardzo istotnym procesem marketingowym zwanym segmentacją rynku. Wyodrębniono grupy klientów o podobnych potrzebach (konsument - przetwórca - rynek hurtowy). Segmentacja polega na umownym wyodrębnieniu grup nabywców o tych samych potrzebach. Klient chcący kapustę zakisić w domu chętnie zapłaci więcej za uszatkowana kapustę. Odbiorca hurtowy potrzebuje całych główek w dużej ilości. Nabywcy produktów rolnych mają określone wymagania: co do ceny, wielkości opakowań, przygotowania do spożycia(np. myte, czy obierane warzywa, pęczki nowalijek, warzywa do zupy). Pojawiają się grupy klientów mających wysokie wymagania odnośnie jakości towaru. To jest szansa dla producentów produktów ekologicznych, czy wyrobów tradycyjnych i regionalnych. Szykując się do produkcji musimy wiedzieć, komu i gdzie go będziemy sprzedawać. Elementem, którego nie możemy pominąć jest wiedza o konkurencji. Bezwzględnie musimy wcześniej poznać ceny, jakość, skalę i miejsca sprzedaży tego samego towaru sprzedawanego przez innych. Inaczej możemy nie sprostać konkurencji. Konkurować możemy za pomocą ceny, jakości towaru, dotarciem bliżej odbiorcy. Wiedzę tę, podobnie jak przeprowadzenie segmentacji rynku musimy nabyć zanim rozpoczniemy produkcję! W marketingu mówimy o tych czynnościach jako o planowaniu strategicznym, na długi okres. Musimy wybrać grupy odbiorców, rynki docelowe i dostosować do nich produkcję. Ciekawą alternatywą są tzw. nisze rynkowe. Stosunkowo nieduże grupy odbiorców, do których nie dociera konkurencja.

11 EKONOMIKA ROLNICTWA 11 Marketing produkcji rolnej Na osiedlach spotykamy sprzedawców mleka prosto od krowy. Jest to sprzedaż dozwolona przez prawo w ramach rozporządzenia o sprzedaży bezpośredniej, po spełnieniu kilku stosunkowo prostych wymogów. Sprzedawcy ci zajęli niszę rynkową, na którą nie wchodzi konkurencja w postaci hipermarketów czy sklepów osiedlowych. Ani sklepom ani marketom nie opłaca się sprzedaż niepasteryzowanego mleka rozlewanego w opakowania klienta. Dlatego można sprzedać litr mleka dwa razy drożej niż w skupie mleczarni. Gdy już wyprodukowaliśmy towar możemy zająć się samym procesem sprzedaży. W nowoczesnej nauce planowanie operacyjne nazywamy marketingiem mix. Od skrótów angielskich nazywane też 4P ( z angielskiego Product, Price, Place, Promotion), gdyż uwzględniamy następujące narzędzia: Produkt Cena Dystrybucja Promocja Produkt towar który sprzedajemy. Musimy go dostosować do wymagań klienta. W przykładzie z jabłkami sadownicy dobierali odmiany zgodnie z gustem klientów. Produkt sprzedajemy w opakowaniu które jest jego częścią. Np. paprykę na przetwory sprzedaje się w workach siatkowych lub dziurkowanych woreczkach plastikowych o wadze 2 kg,5 kg lub 10 kg. Ponieważ gospodynie robią przetwory, to takie ilości są najchętniej kupowane wystarczą do jednorazowego przerobu. Opakowanie wpływa istotnie na wygląd towaru: czerwona papryka najładniej wygląda w pomarańczowych woreczkach ażurowych. Gdy zapakujemy ją w woreczki zielone, wygląda z daleka jak niedojrzała. A czy widział ktoś niebieskie opakowania na warzywa?? Coraz rzadziej spotykamy brudne skrzynki z rzuconymi byle jak warzywami. Opakowanie często niesie z sobą istotną informacje o produkcie jego jakości, marce. Takie opakowania informują o tradycyjnym sposobie przygotowania. Chociaż jest produktem handlowym wytwarzanym na dużą skalę, to elementy przybrania i materiały sugerują przygotowanie według nie zmienionej, starej receptury. Obok opakowania istotną rolę odgrywa ujednolicenie produktu. Lepiej jest posortować towar pod względem wielkości, wyglądu i ustalić nieco zróżnicowane ceny.

12 EKONOMIKA ROLNICTWA 12 Marketing produkcji rolnej Pewien sadownik od lat sprzedający swoje jabłka na targu nie mógł się nadziwić, dlaczego jego synowej sprzedaż przychodzi łatwiej. Zawsze sprzedawał jabłka według odmian, synowa podzieliła z każdej odmiany na jabłka dorodne, z rumieńcem w wyższej cenie niż średnia i mniejsze mniej kształtne taniej. Dzięki temu zabiegowi klient bardziej wymagający zapłacił za dorodniejsze jabłka, a ten któremu zależało na cenie kupił mniejsze. Wymieszany kalibraż nie zadowalał żadnej z grup. Należy także pamiętać, że gusta się zmieniają. Produkt, który smakował kiedyś nie musi się teraz sprzedawać (np. słynna Coca Cola musiała zwiększyć ilość cukru, bo lepiej zaczęła się sprzedawać konkurencyjna, słodsza Pepsi!). Występuje też ważna dla niektórych rolników tendencja do ponownego zainteresowania produktami tradycyjnymi, odmianami starymi. Czasami warto wprowadzić produkty n o w e - p r zy k ł a d o w o o b o k tradycyjnych powideł śliwkowych, ich wariację z czekoladą - to jest naprawdę smaczne!! W przetwórstwie mięsnym receptury z upływem czasu zakładały coraz większy dodatek wody w wyrobach (udział mięsa spadł poniżej 50%!). Pozwalało to znacząco obniżyć ceny i uczynić produkt delikatniejszym w smaku. Konkurencja na rynku wymusiła coraz większy dodatek wody do produktów popularnych. Doprowadziło to do unifikacji smaku i protestów konsumentów. Grupy świadomych konsumentów (osoby wykształcone, bywałe w świecie, osoby z problemami zdrowotnymi, zamożniejsze) zaczęły poszukiwać produktów bardziej naturalnych tradycyjnych, ekologicznych, wytwarzanych na małą skalę. Produkty można podzielić na takie, które są używane na bieżąco jak chleb, warzywa, mleko, mięso, nabiał. Produkty kupowane okresowo w większej ilości karpie na wigilię, ziemniaki na zimę, chryzantemy; produkty kupowane sezonowo: młode ziemniaki, nowalijki. Od rodzaju produktu zależy miejsce i czas sprzedaży.

13 EKONOMIKA ROLNICTWA 13 Marketing produkcji rolnej Cena najważniejsze, to uświadomienie sobie, że cena musi być ustalana metodą rynkową. Mówimy, że zadaniem ceny jest pokrycie kosztów produkcji a celem do którego dążymy to maksymalizacja zysku. Małe szklarnie i ogrzewane tunele produkujące pomidory przegrywają z dużymi gospodarstwami szklarniowymi. Koszt produkcji i dystrybucji z kilkuhektarowej szklarni jest tak niski, że sprzedawane nawet z godziwym zyskiem mają ceny niższe niż koszty produkcji w kilkuarowych szklarniach. Wypierają więc z rynku drobnych producentów. Co więcej doskonalenie produkcji osiągnęło taki etap, że są sprzedawane pod własną marką np. pomidory z Ryczywołu, czy Od Wąsików. Co mają w takiej sytuacji robić drobni szklarniarze? Cóż Rzeki nie zatrzymasz muszą przeprofilować produkcję wymyślić produkt, którym mogą konkurować na rynku. Istotną cechą ceny jest jej wartość jako narzędzia poprawiającego wartość konkurencyjną. Zawsze musimy pamiętać, że aby uzyskać przychód, musimy towar sprzedać, najlepiej w całości. Te sery nie są tanie - od 60 do 95 zł za kilogram. Ale okazuje się, że producentowi z Austrii opłaca się sprzedawać swoje sery także w Polsce, znalazł wierną grupę nabywców i nawet nauczył się po Polsku! Cena może być sztywna od początku do końca sprzedaży jednakowa, może też być elastyczna. Jeśli grozi nam nie sprzedanie towaru, możemy cenę obniżać. Obniżamy także w reakcji na działania konkurencji. Cena może być także elementem promocji stali klienci oraz biorący większe ilości towaru mogą otrzymać rabat. Specyficznym towarem o bardzo silnej sezonowości są chryzantemy sprzedawane przed 1 listopada. Już drugiego listopada nikt nie kupi kwiatów. W związku z tym producenci w zależności od popytu i przebiegu pogody obniżają ceny, czasami sprzedając część kwiatów po koszcie produkcji. Nie może to być jednak reguła stałego obniżania, bo produkcja stanie się nieopłacalna. Z reguły na tym rynku wygrywają producenci mający bogatą ofertę dostosowaną do gustów klientów, o wysokiej jakości, oraz mających dobre miejsce do handlu. Dystrybucja - inaczej mówiąc sposób sprzedaży i miejsce jego wykonywania. Od wieków znana zasada, że miejsce w dobrym punkcie targu, gdzie pojawia się więcej klientów pozwala sprzedać więcej towaru po wyższych cenach. Pojęciem istotnym są kanały dystrybucji czyli metoda dotarcia do klienta.

14 EKONOMIKA ROLNICTWA 14 Marketing produkcji rolnej Znanym i cenionym produktem w Niemczech są polskie gęsi. Sprzedaje się je pod marką Polnishe Gans. Kanał dystrybucji, czyli dotarcia do konsumenta niemieckiego posiada pięć ogniw: producent skup ubojnia- hurtownia - sklep detaliczny- klient. Dla tego rodzaju produktu trudno skrócić łańcuch, choć cena produktu finalnego świeżej gęsi jest trzykrotnie wyższa niż zapłacona rolnikowi. Mimo to wszyscy na tym obrocie zarabiają. Zadaniem dystrybucji jest więc dotarcie najniższym kosztem do odbiorcy i sprzedanie jak największej całego towaru. Promocja bezwzględnie konieczny element procesu marketingowego, nawet w przypadku towarów rolnych. Nie należy kojarzyć tej nazwy wyłącznie z promocyjną (czyli po obniżonych cenach) sprzedażą! Stosowane mogą być różne techniki promocyjne: reklama, promocja sprzedaży, sprzedaż bezpośrednia. Reklam ma powiadomić klienta, że jest towar który może go zainteresować, gdzie go można dostać i dlaczego powinien go kupić. W niektórych przypadkach reklama naszego towaru może być realizowana przez innych: Pij mleko! Będziesz większy!; promocja produktów ekologicznych i tradycyjnych realizowana w ramach programów rządowych. Promocja zdrowego trybu życia Jedz warzywa, ryby. Do tego rodzaju reklam możemy się odwołać polecając swój towar. Ponieważ klient jest wręcz zalewany potokiem reklamy, musimy do niego trafić z przekazem maksymalnie skoncentrowanym. W produktach tradycyjnych czy ekologicznych chcemy kupić coś unikalnego i to właśnie wyjaśnia producent i sprzedawca w jednym, skąd pochodzi, jak się produkuje każdy z serów, opowiada, częstuje i sprzedaje.

15 EKONOMIKA ROLNICTWA 15 Marketing produkcji rolnej Promocja sprzedaży polega na obniżaniu cen, sprzedaży wiązanej gdy do kupionych towarów dodajemy inny produkt bezpłatnie bądź po obniżonej cenie. Dla rolników ważnym elementem promocji jest sprzedaż osobista kontakt z klientem, zachwalanie produktów. Wbrew pozorom ta forma promocji ma szerszy zakres niż myślimy. Jeśli dysponujemy dobrym produktem w akceptowalnej cenie to klient opowie o nim grupie znajomych szacuje się, że informacja może dotrzeć do osób. Znajomych klientów można poprosić o zareklamowanie produktu znajomym, pamiętajmy zawsze, żeby zapewnić klienta, że dla niego towaru nie zabraknie. Bardzo istotna jest promocja na początku sprzedaży w danym kanale dystrybucji chodzi o przyciągnięcie uwagi klientów i przyzwyczajenie do naszego towaru. O sprzedaży napisano całe tomy i nie sposób w tak krótkim tekście omówić wszystkiego. Pewne sposoby i techniki są znane rolnikom niejako naturalnie ktokolwiek sprzedawał musiał się ich nauczyć. Jednak zadaniem najwyższej rangi dla wszystkich rolników staje się skorzystanie z szerszych możliwości sprzedaży. Bez tego nawet najlepsi producenci będą mieli kłopoty na zmieniającym się, coraz bardziej konkurencyjnym rynku. Zdjęcia M. Krysztoforski na targach Natura Food w Łodzi

16 PRODUKCJA ROLNA 16 Gleba stanowisko odżywcze roślin Autor: Danuta Nowak CDR O/Poznań Każda prowadzona produkcja rolnicza nastawiona na uzyskanie maksymalnie wysokich plonów o jak najwyższej jakości powinna być prowadzona w oparciu o racjonalne gospodarowanie składnikami pokarmowymi. Poszczególne gatunki uprawianych roślin do swojego wzrostu i rozwoju wymagają odpowiednich warunków glebowo-klimatycznych. Rośliny pobierają z gleby składniki pokarmowe w formie kationów lub anionów przez korzenie, a ich dostępność dla roślin jest różna. Wynika ona przede wszystkim z zasobności gleby, zawartości próchnicy, właściwości fizyko-chemicznych oraz dostarczenia składników pokarmowych w nawozach. Gleba Gleba stanowi naturalne środowisko odżywcze dla wzrostu i rozwoju roślin uprawnych. Zaopatruje rośliny w składniki pokarmowe. Składa się z fazy stałej, ciekłej i gazowej. Jest miejscem życia mikroorganizmów glebowych. Źródłem składników pokarmowych dla roślin są faza ciekła (roztwór glebowy) i faza stała gleby (składniki pobierane z kompleksu sorpcyjnego). Zasobność gleb w składniki pokarmowe wynika z genezy ich powstania. Większość gleb w kraju charakteryzuje niska zasobność w składniki mineralne, głównie w potas, magnez, siarkę oraz większość mikroelementów. Składniki pokarmowe występują w glebie w różnych ilościach i formach. Nie wszystkie formy są bezpośrednio dostępne dla roślin. Do form dostępnych zaliczane są: - rozpuszczalne jony z roztworu glebowego, łatwo przemieszczające się oraz - wymienne kationy i aniony uwalniane z kompleksu sorpcyjnego gleby. Makro- i mikroelementy występujące w glebie Jak już wspomniano dostępność dla roślin najważniejszych składników mineralnych azotu, potasu, fosforu, siarki, magnezu i wapnia zależy od formy ich występowania w glebie. N jego ilość w glebie zależy od zawartości w niej materii organicznej. Najwięcej azotu występuje w glebach torfowych, zaś w glebach lekkich jest go niewiele. Występuje w formie organicznej i mineralnej (azot amonowy i azotanowy). W odżywianiu roślin decydujące znaczenie ma forma mineralna azotu, ale stanowi niewielką ilość azotu występującego w glebie dostępną dla roślin. W większości, w glebie azot występuje w formie organicznej, która nie jest bezpośrednio dostępna dla roślin. Dopiero w procesie mineralizacji, zachodzącej przy udziale mikroorganizmów glebowych, uwalniane są jony amonowe (N-NH 4 ) oraz azotanowe (N-NO 3 ), które rośliny mogą bezpośrednio pobierać. Azot jest pierwiastkiem bardzo ruchliwym. W glebie podlega różnym przemianom, które prowadzą do jego strat w wyniku wymywania azotanów, ulatniania się amoniaku, immobilizacji czyli włączenia w materię organiczną gleby, denitryfikacji. K - pobierany jest przez rośliny w formie kationu bezpośrednio z roztworu glebowego. Użytki rolne w Polsce wykazują niską i bardzo niską zawartość potasu w glebie. O jego ilości w warstwie ornej decyduje kategoria agronomiczna gleby. Gleby wytworzone z utworów piaszczystych, wapieni i utworów organicznych są ubogie w ten składnik. W glebach tych potas znacznie łatwiej ulega wymywaniu.

17 PRODUKCJA ROLNA 17 Gleba stanowisko odżywcze roślin Bogatsze w potas są gleby wytworzone z utworów gliniastych. Niedobór potasu w glebie może ograniczać szybkość pobierania azotu i jego transport w roślinach. P - jest pierwiastkiem mało ruchliwym i słabiej przemieszcza się w glebie. Rośliny pobierają fosfor z roztworu glebowego w formie anionu ortofosforanowego jedno- lub dwuwartościowego (H 2 PO 4 -, HPO 4 2- ). Jego dostępność dla roślin zależy od odczynu gleby. W glebach o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego przeważają jony fosforu nieorganicznego wiązane przez kationy zasadowe wapnia i magnezu. Ta forma jest najbardziej przyswajalna przez rośliny. Trudniej dostępny dla roślin fosfor występuje w glebach o odczynie kwaśnym lub bardzo kwaśnym, gdzie fosfor tworzy połączenia z glinem bądź żelazem. S - rośliny pobierają w formie anionu siarczanowego z roztworu glebowego. Jej zawartość w glebie jest niska i waha się w przedziale od 5-20 mg/kg gleby. Siarka występuje w glebie w formie organicznej i nieorganiczej. Źródłem siarki siarczanowej są związki organiczne występujące w materii organicznej gleby. Mineralne połączenia siarki stanowią siarczany wapnia, magnezu, potasu a także siarczki żelaza, cynku czy miedzi. Ca i Mg - występują w glebach głównie w formie mineralnej a rośliny pobierają je w formie kationów wapnia i magnezu. Zapotrzebowanie roślin na wapń jest na ogół pokryte, gdyż rośliny pobierają go w dużo mniejszych ilościach z gleby niż innych składników. Wapń łatwo ulega wymywaniu. Jest słabo wiązany w glebie. Jego wprowadzanie do gleb wynika z potrzeby poprawy właściwości i odczynu gleb w celu udostępnienia innych składników pokarmowych roślinom. Magnez jest pierwiastkiem bardzo ruchliwym i stosunkowo łatwo ulega wymywaniu do głębszych warstw gleby, stąd często występuje jego niedobór w glebie. Przewaga gleb lekkich czyni je ubogimi w ten składnik pokarmowy. Mikroelementy ich zawartość w glebie jest bardzo zróżnicowana. Pierwotnie mikroelementy występują w glebie w formie siarczków, tlenków, węglanów i glinokrzemianów. Najwięcej występuje w glebie żelaza i stopniowo coraz mniej manganu, chloru, cynku, miedzi, kobaltu, boru i molibdenu. Zasobniejsze w mikroelementy są gleby wytworzone z iłów (gleby gliniaste), które mocno wiążą mikroskładniki, a najuboższe gleby piaszczyste. Najczęściej w glebie występuje naturalny niedobór miedzi, kobaltu czy manganu. Mikroelementy obecne są w roztworze glebowym, jak i w fazie stałej gleby. Mikroelementy zawarte w roztworze glebowym pobierane są przez rośliny w formie kationów np.: żelaza manganu, miedzi, cynku, kobaltu i w formie cząsteczek np. boru lub formie chelatowej. Ich dostępność dla roślin związana jest z odczynem gleby. Gleby o odczynie obojętnym i zasadowym mogą ujawniać niedobór boru, żelaza, cynku, których przyswajalność maleje ze wzrostem odczynu gleby. Niedobór manganu najczęściej występuje w glebach lekkich i suchych o odczynie zasadowym. Na glebach organicznych, utworzonych z torfów, może brakować miedzi a na glebach kwaśnych molibdenu. Źródłem składników pokarmowych dla roślin są również nawozy mineralne, naturalne i organiczne (w tym rośliny uprawiane jako przedplon) oraz resztki pożniwne. Nawozy Nawozy wnoszone są do gleby przed założeniem plantacji uprawowej i w trakcie wegetacji roślin. Nawozy mineralne są źródłem łatwo dostępnych składników pokarmowych (makroi mikroelementy) dla roślin. Ich skład i forma, w jakiej występują jest zróżnicowany.

18 PRODUKCJA ROLNA 18 Gleba stanowisko odżywcze roślin Wyróżnia się nawozy: - jedno- i wieloskładnikowe (zawierające dwa, trzy lub cztery makroskładniki w różnych proporcjach), - występujące w formie stałej (sypkiej lub granulowanej) i płynnej, - dobrze i słabiej rozpuszczalne w wodzie, - odpowiednie dla poszczególnych gatunków roślin (rzepak, zboża jare, zboża ozime itp.). Nawozy naturalne, pochodzące z produkcji zwierzęcej (obornik, gnojówka, gnojowica), są źródłem prawie wszystkich składników pokarmowych dla roślin uprawnych. Skład chemiczny obornika, gnojówki, gnojowicy oraz ich wartość nawozowa są zróżnicowane i zależą przede wszystkim od rodzaju odchodów zwierzęcych, sposobu żywienia zwierząt, rodzaju i ilości ściółki, a także od sposobu przechowywania nawozu (obornik). Obornik bydlęcy jest nawozem nieco uboższym w fosfor niż obornik uzyskiwany z chowu trzody chlewnej, ale nieco bogatszym w potas. Składniki mineralne dostarczane w oborniku (z wyjątkiem boru) dostępne są dla roślin po uprzednim procesie mineralizacji obornika. Obornik wprowadza do gleby również masę organiczną. Jego stosowanie korzystnie wpływa na właściwości fizyczne gleby, na jej strukturę, pojemność wodną oraz lepsze zatrzymywanie składników mineralnych, które później w okresie wegetacji wykorzystują rośliny. Gnojowica zawiera mniej suchej masy niż obornik i nieco mniej azotu, fosforu i potasu, ale składniki w niej zawarte są lepiej przyswajalne dla roślin niż w oborniku. Systematyczne nawożenie obornikiem, gnojówką lub gnojowicą zaspokaja zapotrzebowanie wrażliwych gatunków roślin na niedobór mikroelementów. Nawozy organiczne, wyprodukowane z substancji organicznej obejmują komposty, rośliny uprawiane jako międzyplony na przyoranie oraz resztki pożniwne (plewy, strączyny, łuszczyny, słoma). Nawozy te stanowią kolejne źródło składników pokarmowych dla roślin. Ich ilość wnoszona do gleby zależy od przyorywanych gatunków roślin (motylkowe, strąkowe) czy resztek pożniwnych. Rośliny motylkowe czy strączkowe w nawozach organicznych będą wnosiły do gleby duże ilości azotu, resztki pożniwne po uprawie rzepaku dużo potasu i azotu, nieco mniej fosforu i wapnia. Nawozy mineralne, naturalne i organiczne wprowadzane do gleby powinny być stosowane w takich ilościach, aby pokrywały potrzeby pokarmowe roślin i zapewniały utrzymanie optymalnej zasobności gleb. Czynniki ograniczające pobieranie składników pokarmowych Na dynamikę pobierania składników pokarmowych z gleby przez rośliny w okresie wegetacji mogą wpływać różne czynniki: temperatura i wilgotność gleby, jej odczyn, zawartość składników pokarmowych w glebie, rozwój systemu korzeniowego roślin, obecność pierwiastków antagonistycznie oddziaływujących. Główny wpływ na pobieranie składników pokarmowych z gleby ma wilgotność. Brak wody w glebie przez dłuższy okres czasu może wpływać na mniejszą dostępność potasu, fosforu i mikroelementów. W glebach silnie wilgotnych może nastąpić pogorszenie pobierania fosforu. Zawartość składników w glebie zmienia się też w następstwie zmian odczynu gleby. Zbyt kwaśne środowisko glebowe może być przyczyną zaburzeń w odżywianiu roślin głównie fosforem oraz

19 PRODUKCJA ROLNA 19 Gleba stanowisko odżywcze roślin Szczególnie łatwo podlegają zakwaszeniu gleby lekkie, ubogie w próchnicę o dość słabych właściwościach sorpcyjnych, na wskutek wymywania jonów zasadowych wapnia i magnezu oraz stosowania nawozów fizjologicznie kwaśnych. W kwaśnym środowisku glebowym uaktywnia się działanie glinu, który hamuje wzrost roślin powodując uszkodzenia korzeni i tym samym słabsze pobieranie wody i związków mineralnych. Większość gatunków roślin uprawnych toleruje odczyn od lekko kwaśnego do obojętnego tj. zakres ph od 5,6 do 7,2. Na ograniczone pobieranie składników mineralnych z gleby wpływa nadmierne jej zagęszczenie. Zjawisko to może występować zarówno w okresach nadmiernych czy intensywnych opadów, jak i w latach suchych przy braku opadów. W takich glebach korzenie roślin mają utrudniony dostęp do głębszych warstw i ograniczoną możliwość wzrostu. Obecność lub brak niektórych pierwiastków w środowisku glebowym może prowadzić do występowania antagonizmu lub synergizmu między nimi i zakłócać proces absorbcji składników mineralnych przez rośliny. Proces wzajemnego oddziaływania na siebie jonów pierwiastków, których obecność zwiększa przyswajalność innych pierwiastków ważnych dla roślin określa jest mianem synergizmu. Pierwiastki, których obecność ogranicza dostępność innych pierwiastków tworząc formy nieprzyswajalne lub niedostępne dla roślin określana jest mianem antagonizmu. Kilka przykładów współzależności pierwiastków występujących w dużych ilościach: N - jego obecność zwiększa pobieranie wapnia, magnezu i potasu, ogranicza pobieranie miedzi, cynku czy manganu; K - duże jego ilości w glebie ograniczają pobieranie magnezu i wapnia. P - na glebach o odczynie obojętnym i zasadowym ogranicza pobieranie cynku i miedzi; Mg - zwiększa pobieranie cynku i manganu, a ogranicza pobieranie potasu, wapnia i miedzi; Ca - działa antagonistycznie do wielu pierwiastków poprzez zmianę odczynu gleby. Na glebach odkwaszanych likwiduje szkodliwy dla roślin nadmiar glinu czy manganu, natomiast jego nadmiar może ograniczać pobieranie potasu, magnezu oraz mikroelementów (np.: żelaza, boru). Procesy antagonizmu i synergizmu zachodzące w glebie wśród pierwiastków mają znaczenie praktyczne, ponieważ znajomość wzajemnego oddziaływania pierwiastków między sobą może być wykorzystana przy odżywianiu roślin. Dawki nawozowe Zasobność gleby w składniki pokarmowe jest podstawowym czynnikiem wpływającym na wysokość i jakość plonu roślin. Dlatego celem diagnostyki stanu zasobności gleby w składniki mineralne i ustalenia dawek nawozowych, niezbędne jest wykonanie analizy gleby. Obejmuje ona oznaczenia przyswajalnych form fosforu, potasu i magnezu oraz odczynu gleby, co 3-4 lata. Uzyskane wyniki analizy dostarczają informacji o ilości składników mineralnych dostępnych w glebie, które roślina pobierze w najbliższym sezonie wegetacyjnym. Za optymalne warunki wzrostu roślin uznaje się te, gdzie występuje średnia zawartości składników mineralnych w glebie. Przy niskiej zasobności gleby brane są pod uwagę składniki, których w glebie jest najmniej gdyż będą one ograniczały powstawanie zakładanego plonu.

20 PRODUKCJA ROLNA 20 Gleba stanowisko odżywcze roślin W stanowiskach o niskiej zasobności gleby konieczne jest stosowanie większych ilości składników pokarmowych w nawozach, niż wynika to z wymagań pokarmowych roślin, celem doprowadzenia gleby do zawartości stanów średnich. W stanowiskach zasobnych w składniki pokarmowe potrzeby nawozowe roślin są mniejsze, ponieważ rośliny korzystają z zasobów znajdujących się w glebie. Oznaczenie zaś odczynu gleby pozwala określić stopień jej zakwaszenia wyrażony wartością ph i w miarę potrzeby korektę odczynu zabiegiem wapnowania, by stworzyć optymalne stanowisko roślinom do pobierania składników mineralnych. Przy ustalaniu nawożenia ważne jest szacowanie wysokości plonu oraz określenie wymagań pokarmowych uprawianej rośliny tj. pobieranie składników pokarmowych w plonie jednostkowym rośliny uprawnej (w kg składnika/t plonu). Powinno się też uwzględnić składniki pokarmowe wprowadzone do gleby (resztki pożniwne, nawozy naturalne, organiczne itp.). W celu określenia dawek nawozów ważne jest zbilansowanie składników pokarmowych (fosforu i potasu) w zmianowaniu, w którym uprawiana będzie kolejna roślina oraz uwzględnianie wrażliwości rośliny następczej na niedobór fosforu i potasu w glebie, wartość nawozową resztek pożniwnych, wartość nawozów naturalnych wprowadzonych do gleby i współczynniki wykorzystania składników z tych nawozów i resztek pożniwnych. Po ustaleniu dawek nawozowych fosforu i potasu określa się wysokość dawki azotu. Ustalenie dawki azotu nawozowego powinno uwzględniać potrzeby pokarmowe rośliny uprawnej na azot przy zakładanej wysokości plonu oraz zawartość azotu mineralnego w glebie w momencie zakładania plantacji, w czym mogą pomóc oznacza laboratoryjnie. Po ustaleniu dawek pokarmowych należy wybrać rodzaje nawozów, które uwzględnią wymagania roślin oraz określić terminy ich stosowania. Literatura 1. Borkowska Toksyczność glinu (al.) Aluminium toxicity. Wiadomości Botaniczne 32, 3 str Gaj R i Klikocka H. Wielofunkcyjne działanie siarki w roślinie od żywienia do ochrony. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin (1): Gorlach E., Mazur T Chemia rolna. PWN, Warszawa 347 ss. 4. Grzebisz W. Nawożenie roślin uprawnych. Cz. 2. Nawozy i systemy nawożenia. PWRiL 2009, Poznań, 376 ss.

21 PRODUKCJA ROLNA 21 Trzmiele nie tylko pod osłonami Autor: Dr inż. Joanna Klepacz-Baniak Trzmiele (Bombus spp.), obok pszczół miodnych stanowią najważniejszą grupę owadów zapylających. Obecne na polskim rynku firmy specjalizujące się w dziedzinie naturalnego zapylenia oferują szeroki asortyment uli z trzmielami wykorzystywanymi do zapylania upraw. W handlu znajdują się rodziny trzmiele różnej wielkości, które, w zależności od potrzeb, użytkowane są na plantacjach. Doskonalone są przy tym technologie związane z budową ula i jego dodatkowym wyposażeniem. W naturze Na terenie Polski stwierdzono występowanie blisko 30 gatunków trzmieli. W warunkach naturalnych w różnych kryjówkach (dziuplach, mysich i krecich norach, w szparach) zimują zapłodnione samice w stanie hibernacji, które wiosną szukają miejsc na gniazdowanie. Matki trzmiele pojawiają się, w zależności od gatunku oraz warunków pogodowych, od marca do pierwszej dekady maja. Samica po wyborze miejsca buduje gniazdo, przynosi pyłek (stanowiący pokarm dla larw) i składa pierwsze jaja. Larwy są wrażliwe na spadki temperatury i giną już przy 12 C, dlatego matka ogrzewa komórkę swoim ciałem. Rozwój larwalny trwa około 21 dni. Po pojawieniu się w gnieździe pierwszych robotnic, które już po 1 2 dniach wylatują po pokarm, matka zajmuje się już tylko składaniem jaj i pracą w gnieździe. Gdy w rodzinie liczba trzmieli wynosi (w zależności od gatunku) od kilkudziesięciu do kilkuset osobników, co ma miejsce najczęściej w połowie lata, pojawiają się młode samice i samce. Jednak tylko nielicznym matkom (20%) udaje się osiągnąć sukces rozrodczy, czyli wyprowadzić formy płciowe. Po kopulacji zapłodnione samice szukają miejsca na przezimowanie, a samce giną w czasie pierwszych przymrozków. Hodowla Sztuczny chów trzmieli jest niejako odwzorowaniem ich życia w naturze. Prekursorami tej hodowli byli prawdopodobnie pasterze, którzy przenosili gniazda trzmiele blisko domostw i podglądali pracujące owady. W Polsce działania związane z chowem trzmieli zostały podjęte już w latach 60. i 70. ub. w., a na początku lat 80. wydano szersze opracowanie na ten temat. Pod koniec lat 80. XX w. rozpoczęto w Belgii i Holandii hodowlę trzmieli z wykorzystaniem samic zbieranych lokalnie. Przedstawiciele firm, z którymi rozmawiałam, deklarowali, że na polski rynek do tworzenia rodzin trzmielich wykorzystywany jest podgatunek trzmiela ziemnego (Bombus terrestris ssp. terrestris) spotykany w całej Europie, za wyjątkiem Wielkiej Brytanii, środkowej i północnej części Skandynawii, południowej Francji, Hiszpanii i Włoch. Firma Polski Trzmiel prowadzi hodowlę także trzmiela kamiennika (Bombus lapidarius), który do masowej sprzedaży zostanie wprowadzony nie wcześniej niż za 3 lata. Zapłodnione matki w stanie hibernacji są przechowywane w lodówkach lub pomieszczeniu hibernacyjnym. W zależności od potrzeb, matki zmuszane są do założenia gniazda w dowolnym czasie. Ule, w których trzmiele trafiają do odbiorcy, są jednorazowego użytku, wszystkie wyposażone są w systemy wentylacyjne. Ponadto każdy ul zaopatrzony jest w pożywkę (syrop cukrowy) oraz pokarm białkowy pyłek (niezbędny do karmienia larw). Oferowane w handlu ule mają dwa otwory wylotowe.

22 PRODUKCJA ROLNA 22 Trzmiele nie tylko pod osłonami Jeden wykorzystywany jest w warunkach standardowych trzmiele mogą wchodzić do ula i z niego wychodzić. Drugi wykorzystywany jest w sytuacjach, kiedy konieczne jest wyłapanie trzmieli i zamknięcie gniazda (np. na czas wykonania zabiegu chemicznego) trzmiele mogą wejść do ula, natomiast nie mogą z niego wyjść. W zależności od przeznaczenia, ule z trzmielami mogą różnić się liczbą robotnic te z większą ich liczbą wykorzystywane są do zapylania upraw polowych. Okres użytkowania ula z trzmielami wynosi zazwyczaj 4-8 tygodni, w tym czasie wzrasta liczba osobników w ulach. Pojawienie się form płciowych kończy efektywny okres pracy ula z trzmielami. Hodowla prowadzona jest przez cały rok, a sprzedaż w naszym kraju ma miejsce głównie od stycznia do końca września. W uprawach polowych trzmiele wykorzystywane są do zapylania roślin sadowniczych: drzew owocowych (szczególnie czereśni, brzoskwini, moreli), borówki wysokiej, maliny, truskawki i porzeczki. W mniejszym stopniu uliki służą do zapylania upraw polowych pomidora, dyni czy bobu. Wzrasta zainteresowanie zapylaniem przez trzmiele upraw nasiennych. W uprawach pod osłonami, głównie w szklarniach, ale też w tunelach foliowych trzmiele wykorzystywane są najczęściej do zapylania pomidorów, a także truskawki i maliny. Najbardziej popularną formą dystrybucji uli są dostawy bezpośrednie, dowóz do odbiorcy przez firmy kurierskie, rzadko odbiór osobisty przez klienta. Dlaczego trzmiele? Fot. ze strony Obecnie trzmiele wykorzystywane są na całym świecie do zapylania wielu gatunków roślin uprawnych. Najpowszechniej używane są one w uprawach pomidorów pod osłonami, w których pszczoła miodna okazała się całkowicie nieprzydatna źle znosi zamknięte przestrzenie. Przy próbie wylotu na zewnątrz, pszczoły giną, uderzając o ściany obiektów. Poza tym nie dla wszystkich roślin są one odpowiednimi owadami zapylającymi. Trzmiele, odwiedzając kwiaty i zdobywając pyłek, charakterystycznie brzęczą, poruszają skrzydłami, odwłokiem i tułowiem. Wprowadza to kwiat w wibrację o stałej częstości drgań. Dochodzi w ten sposób do wysypywania się pyłku przez bardzo małe otwory w pylnikach. W czasie pozyskiwania pyłku trzmiel przytrzymuje się w kwiecie odnóżami lub żuwaczkami, pozostając z nim w ścisłym kontakcie, a pyłek osypuje przede wszystkim głowę i grzbietową część tułowia owada. Mechanizm ten nosi nazwę zapylania wibracyjnego i dotyczy około 500 gatunków roślin, w tym borówki wysokiej. Dlatego trzmiele są bardzo skutecznymi zapylaczami na plantacjach tej rośliny. Oprócz specyficznego mechanizmu zapylania wibracyjnego duże znaczenie w zapylaniu roślin ma długość języczka trzmiela. Zapylanie kwiatów o długiej rurce korony nie stanowi dla trzmiela problemu. Z takimi kwiatami znakomicie sobie radzi, gdyż długość jego języczka wynosi do 24 mm. Ponadto trzmiele są wydajnymi owadami zapylającymi, gdyż w tym samym czasie odwiedzają dwa razy więcej kwiatów niż pszczoły. Ponadto u owadów tych nie występuje system komunikacji (w przeciwieństwie do pszczoły miodnej), co jest zaletą w zapylaniu upraw szklarniowych.

23 PRODUKCJA ROLNA 23 Trzmiele nie tylko pod osłonami Robotnice nie przekazują sobie informacji o źródle pokarmu i nawet jeśli pojedyncze osobniki znają pokarm poza obiektem, nie informują o tym pozostałych. Trzmiele są owadami sprawdzającymi się w zapylaniu roślin nawet w czasie niekorzystnych warunków atmosferycznych, także w szklarniach, gdzie panuje wyższa wilgotność i temperatura. Praktyczne uwagi: Ule z trzmielami należy ustawiać w miejscu: zacienionym, suchym, nienarażonym na przeciągi, w którym stężenie dwutlenku węgla nie jest wyższe od przeciętnego poziomu (gaz ten osłabia aktywność trzmieli). Ule najlepiej umieszczać na wysokości 1 1,5 m, rozkładając je równomiernie i oddzielnie. W uprawach polowych bardzo często stosuje się zabezpieczanie uli przed deszczem i rosą, stawiając ul na odwróconej skrzynce, kładąc na ul kolejno skrzynkę, styropian (który służy jako daszek) i kamień (aby zabezpieczyć daszek przed wiatrem). Ważna jest ochrona przed mrówkami, które wchodzą do gniazd trzmieli zwabione zapachem pokarmu rabują syrop. W tym celu statyw, na którym stoi ul, w miejscu stykania się go z podłożem można zabezpieczyć na szerokości 10 cm smarem. Należy dostosować liczbę uli do wielkości plantacji oraz liczby kwitnących roślin. Zbyt dużo owadów na jednostce powierzchni może powodować efekt zmęczenia kwiatów. Nazbyt intensywne odwiedziny kwiatów, oprócz ich czernienia i zasychania, mogą prowadzić także do powstania owoców pomidora, które pękają jeszcze przed dojrzewaniem. Zapas pokarmu (syropu cukrowego) w ulikach przewidziany jest na całe życie rodziny trzmielej. Dr inż. Joanna Klepacz-Baniak

24 EKOLOGIA I ŚRODOWISKO 24 Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych wybranych na podstawie wyników z prowadzonych doświadczeń metodami ekologicznymi w Pokazowym Gospodarstwie Ekologicznym w Chwałowicach w sezonie 2012/2013. Autor opracowania: Tomasz Stachowicz, CDR O/Radom W sezonie 2012/2013 w Pokazowym Gospodarstwie Ekologicznym w Chwałowicach działającym przy Centrum Doradztwa Rolniczego w Radomiu przeprowadzono doświadczenia plonowania zbóż z zastosowaniem uprawy metodami ekologicznymi. W doświadczeniu wykorzystano odmiany dostępne w doborze Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego i Rolniczego dla woj. mazowieckiego, tj. 8 odmian owsa; 23 jęczmienia jarego, 12 żyta ozimego i 21 pszenżyta ozimego. Również były prowadzone doświadczenia z odmianami pszenicy ozimej i pszenicy jarej po 13 odmian wybranych poprzez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa PIB w Puławach. Łącznie w doświadczeniach brało udział 90 odmian zbóż, każda w 4 powtórzeniach, na jednym poziomie agrotechnicznym uprawy. Klasa gleby IIIa - IVb, ph 5,4-6,2, zasobność gleby w fosfor, potas i magnez wysoka. Na wszystkich poletkach zastosowano nawożenie kompostem w dawce ok. 6, natomiast nie wykonywano żadnych zabiegów środkami ochrony roślin. Zabiegi pielęgnacyjne ( odchwaszczające) to w bieżącym sezonie 1-2 krotne bronowanie. P o l e d o ś w ia d c za l n e odmiany jęczmienia jarego. Poniżej przedstawione wyniki dla poszczególnych odmian są uzyskane zgodnie z metodyką przyjętą dla Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego i Rolniczego oraz Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa PIB w Puławach - dane za 2013r. Korzystając z n/w informacji pamiętać należy wyniki pochodzą z jednego punktu doświadczalnego (brak porównania podobnych wyników w innych warunkach). Wyniki plonowania owsa z doświadczeń Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego i Rolniczego w CDR Oddział w Radomiu za rok 2013 w przyjętej technologii uprawy metodami ekologicznymi.

25 EKOLOGIA I ŚRODOWISKO 25 Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych Tab.1-Wyniki plonowania odmian owsa (w 4 powtórzeniach za2013r.) Lp. Odmiana Powt. I plon w Powt. II plon w Powt. III plon w Powt. IV plon w Średni plon w 1 Haker 7,33 7,37 6,97 6,99 7,17 2 Arden 6,21 7,72 6,28 6,46 6,67 3 Bingo 6,48 6,75 6,65 6,58 6,62 4 Krezus 6,02 5,89 6,83 5,74 6,12 5 Komfort 5,55 4,79 5,48 5,19 5,25 6 Zuch 4,65 4,76 4,49 5,21 4,78 7 Siwek 3,33 2,94 2,76 2,40 2,86 8 Nagus 2,93 2,55 2,82 2,65 2,74 Wykres 1. Średnie plonowanie odmian owsa (w za2013r). Wśród odmian owsa w bieżącym sezonie najlepiej zaplonowała odmiana Haker. Barwa łuski- żółta. Dojrzałość woskowa- 203dni. Gęstość ziarna w stanie zsypnym 3 w skali 1-9 st. Helmintosporioza7.4 w skali 1-9 st. Mączniak prawdziwy liście 8.2 w skali 1-9 st. Masa 1000 ziarn g. Plon w 2008 bez łuski 97%, plon w 2008 z łuską 99%, plon w 2009 bez łuski 90%, w 2009 z łuską 104%, w 2010 bez łuski 97%, w 2010 z łuską 97%. Rdza wieńcowa (koronowa) 8.4 w skali 1-9 st. Rdza źdźbłowa 8 skali 1-9 st. Septorioza liści7.9 w skali 1-9 st. Tolerancja na zakwaszenie gleby 5 w skali 1-9 st. Udział łuski 24.4%. Udział w nasiennictwie 0.1%. Wiechowanie 166dni. Wyleganie przed zbiorem 5.8 w skali 1-9 st. Wyrównanie ziarna79%. Wysokość roślin 99cm. Zawartość białka 3 skali 1-9 st. Zawartość tłuszczu 2 skali 1-9 st.

26 EKOLOGIA I ŚRODOWISKO 26 Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych Wyniki plonowania jęczmienia jarego z doświadczeń Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego i Rolniczego w CDR Oddział w Radomiu za rok 2013 w przyjętej technologii uprawy metodami ekologicznymi. Tab.2-Wyniki plonowania odmian jęczmienia jarego (w 4 powtórzeniach za2013r.) Lp. Odmiana Powt. I plon w Powt. II plon w Powt. III plon w Powt. IV plon w Średni plon w 1 KWS Orphelia 6,66 5,96 6,44 7,02 6,52 2 Ella 5,89 6,36 6,67 6,13 6,26 3 Suweren 6,12 5,41 6,83 5,86 6,06 4 KWS Atrika 6,25 6,71 5,50 5,30 5,94 5 Oberek 6,86 5,31 5,55 5,90 5,91 6 Skald 5,40 5,71 6,02 6,34 5,87 7 Fariba 5,44 5,60 6,40 5,99 5,86 8 Skarb 4,90 6,10 5,96 6,39 5,84 9 Kucyk 5,89 6,48 5,27 5,70 5,84 10 Hajduczek 5,89 6,26 5,53 5,64 5,83 11 Stratus 4,45 5,87 6,69 6,30 5,83 12 Soldo 5,93 5,31 5,39 6,60 5,81 13 Argento 5,16 5,72 6,85 5,22 5,74 14 Tocada 5,42 6,34 5,53 5,65 5,74 15 Despina 5,85 5,69 5,73 5,53 5,70 16 Conchita 5,12 5,30 6,38 5,67 5,62 17 Raskud 5,53 5,77 5,27 5,62 5,55 18 Iron 5,80 6,29 5,66 4,28 5,51 19 Olympic 3,86 6,62 5,70 5,47 5,41 20 Penguin 4,73 6,79 5,90 4,11 5,38 21 Natasia 4,93 5,35 5,93 5,17 5,35 22 Nokia 4,54 5,44 4,71 4,85 4,89 23 Gawrosz 3,14 5,10 4,60 4,33 4,29

27 EKOLOGIA I ŚRODOWISKO 27 Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych Wykres 2. Średnie plonowanie odmian jęczmienia jarego (w za2013r). Odmiana KWS Orphelia Odmiana typu browarnego, o dobrej wartości technologicznej. Plenność dobra. Odporność na mączniaka prawdziwego dość duża, na plamistość siatkową, rynchosporiozę i czarną plamistość średnia, na rdzę jęczmienia dość mała. Rośliny niskie, o dość małej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia i dojrzewania średni. Odmiana tolerancyjna na zakwaszenie gleby. Wyniki plonowania żyta ozimego z doświadczeń Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego i Rolniczego w CDR Oddział w Radomiu za rok 2013 w przyjętej technologii uprawy metodami ekologicznymi. Tab.3-Wyniki plonowania odmian żyta ozimego (w 4 powtórzeniach za2013r.) Lp. Odmiana Powt. I plon w Powt. II plon w Powt. III plon w Powt. IV plon w Średni plon w 1 SU Stakkato 7,97 7,56 8,43 8,06 8,01 2 Pallazo F1 8,76 6,66 7,55 8,00 7,74 3 Brasetto F1 7,79 7,71 7,20 7,63 7,58 4 Visello F1 7,34 7,65 7,48 7,21 7,42 5 SU Drive 5,68 6,77 8,62 7,64 7,18 6 Bosmo 7,48 6,84 6,23 6,93 6,87 7 Minello F1 7,57 7,31 6,67 5,80 6,84 8 SU Allawi 6,88 7,00 6,65 5,82 6,59 9 Horyzo 5,43 6,60 6,39 6,80 6,31 10 Armand 5,43 7,03 5,96 6,70 6,28 11 Stanko 6,00 6,60 5,87 6,10 6,14 12 D. Diament 5,52 6,04 5,82 5,63 5,75

28 EKOLOGIA I ŚRODOWISKO 28 Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych Wykres 3. Średnie plonowanie odmian żyta ozimego (w za2013r). Odmiana SU Stakkato Odmiana średnio-niska o dobrej odporności na wyleganie, bardzo wysoki potencjał plonowania - do 123% wzorca w 2012 roku wg badań COBORU,- wysoka zdrowotność roślin, szczególnie dobra tolerancja na rynchosporiozę. Wyniki plonowania pszenżyta ozimego z doświadczeń Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego i Rolniczego w CDR Oddział w Radomiu za rok 2013 w przyjętej technologii uprawy metodami ekologicznymi. Wykres 4. Średnie plonowanie odmian pszenżyta ozimego (w za2013r).

29 EKOLOGIA I ŚRODOWISKO 29 Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych Tab.4-Wyniki plonowania odmian pszenżyta ozimego (w 4 powtórzeniach za2013r.) Lp. Odmiana Powt. I plon w Powt. II plon w Powt. III plon w Powt. IV plon w Średni plon w 1 Bereniko 6,66 6,56 7,45 6,24 6,73 2 Subito 6,69 6,12 7,01 5,93 6,44 3 Fredro 5,24 7,53 5,36 7,48 6,40 4 Maestozo 6,19 7,02 5,61 6,23 6,26 5 Elpaso 5,51 6,61 7,30 5,58 6,25 6 Amorozo 6,33 6,43 5,70 6,12 6,15 7 Tulus 5,35 5,91 6,82 6,28 6,09 8 Leontino 5,85 6,69 5,19 6,31 6,01 9 Torino 5,78 5,27 5,70 5,99 5,69 10 Pizarro 4,58 5,54 6,48 6,12 5,68 11 Trismart 5,70 6,59 5,44 4,72 5,61 12 Tomko 5,00 6,38 5,11 5,73 5,56 13 Mikado 6,10 5,70 5,02 5,29 5,53 14 Algoso 5,10 5,20 5,27 6,37 5,49 15 Todan 5,31 5,27 4,41 6,79 5,45 16 KWS Trisol 3,78 6,23 4,97 4,99 4,99 17 Agostino 5,21 4,37 5,77 4,40 4,94 18 Twingo 4,88 4,44 6,41 3,82 4,89 19 Wiarus 4,59 4,71 4,25 5,69 4,81 20 Borowik 3,29 4,37 4,20 5,19 4,26 21 Borwo 4,65 4,10 4,03 4,12 4,23 Odmiana Bereniko Odmiana bardzo wczesna idealna na gleby słabe. Rośliny o tradycyjnej długości słomy i dobrej odporności na wyleganie. Nasiona o bardzo dobrym wyrównaniu, dużej gęstości i niewielkim udziale pośladu. Bardzo dobra plenność. Nadzwyczajna odporność na choroby. Zalecana norma wysiewu, przy optymalnym terminie siewu, to kiełkujących nasion na 1 m 2, tj kg/ha. W przypadku opóźnionego siewu, normę należy zwiększyć o 10%. Wyniki plonowania pszenicy jarej z doświadczeń IUNG-PIB w Puławach prowadzone w CDR Oddział w Radomiu za rok 2013 w przyjętej technologii uprawy metodami ekologicznymi.

30 EKOLOGIA I ŚRODOWISKO 30 Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych Tab.5-Wyniki plonowania odmian pszenicy jarej (w 4 powtórzeniach za2013r.) Lp. Odmiana Powt. I zbiór poletka w Powt. II zbiór poletka w Powt. III zbiór poletka w Powt. IV zbiór poletka w Średni plon w 1 Brawura 8,06 7,06 9,08 8,00 4,03 2 Monsun 7,90 6,04 8,76 6,22 3,62 3 Hewilla 4,66 6,46 8,72 8,10 3,49 4 Kandela 5,26 8,16 7,02 6,66 3,39 5 Katoda 6,56 6,32 7,02 6,16 3,26 6 Tybalt 5,12 5,38 6,54 7,94 3,12 7 Trappe 4,48 6,78 5,84 7,24 3,04 8 Łagwa 4,94 5,00 6,80 6,56 2,91 9 Żura 4,46 5,32 6,16 7,24 2,90 10 Parabola 4,40 5,94 5,60 5,98 2,74 11 Werbena 3,26 3,84 6,56 5,52 2,40 12 Bombona 3,04 4,84 4,60 5,72 2,28 13 Ostka Smolicka 3,90 5,02 4,02 5,14 2,26 Wykres 5. Średnie plonowanie odmian pszenicy jarej (w za2013r).

31 EKOLOGIA I ŚRODOWISKO 31 Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych Odmiana Brawura Pszenica jara z grupy jakościowej A, o dużym potencjale plonowania. Brawura zaliczana jest do odmian wczesnych, o średniej długości słomy i bardzo dobrej odporności na wyleganie. Odmiana wykazuje dobrą odporność na większość chorób pszenic (mączniak prawdziwy, rdza brunatna, septoriozy, choroby podstawy źdźbła). Ziarno Brawury jest średniej wielkości, dobrze wyrównane, z małą ilością pośladu. Charakteryzuje się również wysoką liczbą opadania oraz średnią zawartością białka. Odmiana znosi lekkie zakwaszenie gleby. Do mieszanek zbożowych i upraw ekologicznych Wyniki plonowania pszenicy ozimej z doświadczeń IUNG-PIB w Puławach prowadzone w CDR Oddział w Radomiu za rok 2013 w przyjętej technologii uprawy metodami ekologicznymi. Tab.6-Wyniki plonowania odmian pszenicy ozimej (w 4 powtórzeniach za2013r.) Lp. Odmiana Powt. I zbiór poletka w Powt. II zbiór poletka w Powt. III zbiór poletka w Powt. IV zbiór poletka w Średni plon w 1 Ostroga 12,34 10,10 10,20 12,52 5,65 2 Jantarka 13,20 9,76 9,50 9,14 5,20 3 Bomer 12,08 11,50 8,52 8,50 5,08 4 Jenga 12,34 10,32 7,16 10,62 5,06 5 Akteur 12,00 10,00 7,14 10,92 5,01 6 Legenda 10,12 10,60 7,46 11,82 5,00 7 Natula 11,04 10,44 8,16 9,54 4,90 8 Ostka Strzelecka 11,56 10,56 6,44 9,06 4,70 9 Alcazar 13,60 8,28 6,92 8,80 4,70 10 Nateja 12,76 9,84 7,46 7,30 4,67 11 Kohelia 10,56 8,16 9,72 7,10 4,44 12 Bogatka 12,04 8,36 8,74 6,16 4,41 13 Batuta 10,06 7,44 6,58 5,60 3,71

32 EKOLOGIA I ŚRODOWISKO 32 Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych Wykres 6. Średnie plonowanie odmian pszenicy ozimej (w za2013r). Odmiana Ostroga Odmiana oścista, jakościowa, grupa A. Charakteryzuje się wysoką plennością na terenie całego kraju, najwyższą spośród wszystkich zarejestrowanych w Polsce odmian ościstych. Odmiana ta posiada bardzo dobrą mrozoodporność. Jest odmianą średniej wysokości, najkrótszą spośród odmian ościstych. Charakteryzuje ją najlepsza spośród odmian ościstych odporność na wyleganie. Nie mniej jednak w warunkach intensywnej technologii uprawy wymaga skracania źdźbła. Dobra odporność na choroby grzybowe. Zalecana norma wysiewu przy optymalnym terminie siewu wynosi ziaren kiełkujących na 1m2 (ca kg/ha). Opracował: T. Stachowicz Na podstawie doświadczeń PDOiR i IUNG-PIB CDR Oddział w Radomiu

33 prawo 33 Najnowsze Ustawy i Rozporządzenia związane z rolnictwem i obszarami wiejskimi Pozycja Treść 1254 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 października 2013 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Dz. U. z 2013 Nr Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 czerwca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy technicznej w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata Dz. U. z 2013 Nr Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 3 Środki służące wspólnemu interesowi, zawartą w programie operacyjnym Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich Dz. U. z 2013 Nr Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 września 2013 r. w sprawie szczegółowego trybu sprzedaży wierzytelności Agencji Nieruchomości Rolnych. Dz. U. z 2013 Nr 1193

34 prawo 34 Zaproszenie do udziału w studiach podyplomowych w zakresie rolnictwa

Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych.

Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych. Dobór odmian zbóż przydatnych w gospodarstwach ekologicznych. W sezonie 2012/2013 w Pokazowym Gospodarstwie Ekologicznym w Chwałowicach działającym przy Centrum Doradztwa Rolniczego w Radomiu przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

Średni plon odmian owsa w dt/ha w 2012r.

Średni plon odmian owsa w dt/ha w 2012r. Ocena odmian zbóż za sezon 2011/ roku na podstawie doświadczeń Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego i Rolniczego prowadzonych w Pokazowym Gospodarstwie Ekologicznym w Chwałowicach. W sezonie 2011/

Bardziej szczegółowo

Trzmiele nie tylko pod osłonami

Trzmiele nie tylko pod osłonami Fot. J. Klepacz-Baniak Trzmiele nie tylko pod osłonami Dr inż. Joanna Klepacz-Baniak Plantpress Trzmiele (Bombus spp.), obok pszczół miodnych stanowią najważniejszą grupę owadów zapylających. Obecne na

Bardziej szczegółowo

Lista Odmian Zalecanych do uprawy na obszarze województwa małopolskiego na rok 2015

Lista Odmian Zalecanych do uprawy na obszarze województwa małopolskiego na rok 2015 Lista Odmian Zalecanych do uprawy na obszarze województwa małopolskiego na rok 2015 Pszenica ozima TONACJA (2001) Odmiana jakościowa (grupa A). Zimotrwałość - dość duża. Odporność na septoriozę liści i

Bardziej szczegółowo

Saletra amonowa. Skład: Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2%

Saletra amonowa. Skład: Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2% Saletra amonowa Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2% Nawóz granulowany, klasa ziarnistości 1-3,15 mm. Saletra amonowa jest uniwersalnym nawozem azotowym. Można ją stosować pod wszystkie rośliny i na wszystkich

Bardziej szczegółowo

niezbędny składnik pokarmowy zbóż

niezbędny składnik pokarmowy zbóż POTAS niezbędny składnik pokarmowy zbóż kształtujący wielkość i jakość plonu ziarna Dostępność glebowych zasobów potasu dla roślin zbożowych Gleby zawierają duże zasoby potasu (K), nawet do 50 t/ha w warstwie

Bardziej szczegółowo

Pszenica jara. Tabela 29. Pszenica jara odmiany badane w 2014 r. Rok wpisania do:

Pszenica jara. Tabela 29. Pszenica jara odmiany badane w 2014 r. Rok wpisania do: Pszenica jara Pszenicy jarej uprawia się w Polsce znacznie mniej niż ozimej z uwagi na nieco mniejszą jej plenność. Jej znaczenie gospodarcze jest jednak duże ze względu na większą, niż w pszenicy ozimej,

Bardziej szczegółowo

O/100 g gleby na rok, czyli około 60 kg K 2

O/100 g gleby na rok, czyli około 60 kg K 2 POTAS niezbędny składnik pokarmowy rzepaku kształtujący wielkość i jakość plonu Potas w glebach Całkowita zawartość potasu w glebach wynosi od 0,1 do 3 % i z reguły jest tym niższa, im gleba jest lżejsza.

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 8. Określanie

Bardziej szczegółowo

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA Opracowanie wyników i sprawozdania z wykonanych badań

Bardziej szczegółowo

Owies. Uwagi ogólne. Wyniki doświadczeń

Owies. Uwagi ogólne. Wyniki doświadczeń Owies Uwagi ogólne W Polsce uprawa owsa ma długoletnią tradycję. W województwie pomorskim powierzchnia uprawy od kilku lat utrzymuje się na podobnym poziomie wynosząc ok. 40 tys. ha (w Polsce ok. 480 tys

Bardziej szczegółowo

LISTA ZALECANYCH ODMIAN DO UPRAWY W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM NA ROK 2012

LISTA ZALECANYCH ODMIAN DO UPRAWY W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM NA ROK 2012 LISTA ZALECANYCH ODMIAN DO UPRAWY W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM NA ROK 2012 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa Inwestująca w Obszary Wiejskie. Publikacja współfinansowana ze

Bardziej szczegółowo

Potas niezbędny składnik pokarmowy zapewniający wysoki plon i dobrą jakość buraka cukrowego

Potas niezbędny składnik pokarmowy zapewniający wysoki plon i dobrą jakość buraka cukrowego Potas niezbędny składnik pokarmowy zapewniający wysoki plon i dobrą jakość buraka cukrowego Potas jest niezbędnym składnikiem do wytworzenia wysokiego plonu, w tym głównie cukru (sacharozy). Składnik ten

Bardziej szczegółowo

Potrzeby pokarmowe 138 161 184 207 230

Potrzeby pokarmowe 138 161 184 207 230 Nawożenie kukurydzy Kukurydza jest rośliną mającą wysokie potrzeby pokarmowe. Najintensywniej pobiera ona azot i potas, ale w porównaniu z innymi roślinami potrzebuje także dużo wapnia i magnezu. Tempo

Bardziej szczegółowo

7. Owies W 2012 roku owies zajmował 6,7 % ogólnej powierzchni zasiewów zbóż w Polsce. W województwie łódzkim uprawiany był na powierzchni blisko 50

7. Owies W 2012 roku owies zajmował 6,7 % ogólnej powierzchni zasiewów zbóż w Polsce. W województwie łódzkim uprawiany był na powierzchni blisko 50 7. Owies W 2012 roku owies zajmował 6,7 % ogólnej powierzchni zasiewów zbóż w Polsce. W województwie łódzkim uprawiany był na powierzchni blisko 50 tys. ha. Zainteresowanie produkcją tego zboża systematycznie

Bardziej szczegółowo

Wiosenne nawożenie użytków zielonych

Wiosenne nawożenie użytków zielonych Wiosenne nawożenie użytków zielonych Najważniejszą czynnością na użytkach zielonych w okresie wiosny jest nawożenie. Dostatek wody pozimowej w tym okresie powoduje, że ruń (trawy, motylkowe i zioła) intensywnie

Bardziej szczegółowo

Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka.

Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka. MICROPLAN ZIEMNIAK Nawóz Dolistny Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka. Zawartość w litrze: Fosfor(P) 10g, Potas(K) 65g, Siarka(S) 5g,

Bardziej szczegółowo

LISTA ZALECANYCH ODMIAN DO UPRAWY W WOJ. ŚLĄSKIM NA ROK 2011

LISTA ZALECANYCH ODMIAN DO UPRAWY W WOJ. ŚLĄSKIM NA ROK 2011 Centralny Ośrodek Badań Roślin Uprawnych Stacja Doświadczalna Oceny Odmian w Pawłowicach LISTA ZALECANYCH ODMIAN DO UPRAWY W WOJ. ŚLĄSKIM NA ROK 2011 ZBOŻA JARE ZBOŻA OZIME RZEPAK OZIMY ZIEMNIAKI GROCH

Bardziej szczegółowo

PUŁAWSKA SALETRA AMONOWA

PUŁAWSKA SALETRA AMONOWA PUŁAWSKA SALETRA AMONOWA 10 pulan saletra amonowa NH 4 No 3 nawóz azotowy występujący w postaci lekko kremowych granul. Produkt bardzo higroskopijny, łatwo rozpuszczalny w wodzie i mocno reaktywny chemicznie.

Bardziej szczegółowo

Przedplony pszenicy. Pszenica 5,5-7,5 Rzepak 5,5-7,5. Burak cukrowy. 6,0-7,5 Ziemniak 4,5-6,5. Owies 4,5-6,5 Groch 6,0-7,5. Koniczyna czerwona

Przedplony pszenicy. Pszenica 5,5-7,5 Rzepak 5,5-7,5. Burak cukrowy. 6,0-7,5 Ziemniak 4,5-6,5. Owies 4,5-6,5 Groch 6,0-7,5. Koniczyna czerwona Nie ma plonu i jakości pszenicy bez wapna Akademia Rolnicza w Poznaniu Katedra Chemii Rolnej Prof. dr hab. Witold Grzebisz VII Krajowe Konferencje DuPoint, 2006 Odczyn Wymagania pszenicy na tle innych

Bardziej szczegółowo

Nawóz WE siarkowo-wapniowy

Nawóz WE siarkowo-wapniowy Nawóz WE siarkowo-wapniowy Mały nakład Pomyśl o Swoim zysku Co jest Twoim celem? Maksymalne plony, czy maksymalny zysk? Czy liczysz swoje koszty pracy, czasu i nawożenia? Czy porównujesz je z efektami?

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 1

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 1 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 1 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 1. Wiadomości

Bardziej szczegółowo

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem.

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem. ROLA OPAKOWAŃ Dla niektórych wyrobów opakowanie stanowi tylko czasowy element logistyczny ułatwiający przemieszczanie. W odniesieniu do artykułów spożywczych opakowanie jest ściśle związane z produktem

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ SZKOLEŃ: PAŹDZIERNIK - GRUDZIEŃ 2015r.

KALENDARZ SZKOLEŃ: PAŹDZIERNIK - GRUDZIEŃ 2015r. KALENDARZ SZKOLEŃ: PAŹDZIERNIK - GRUDZIEŃ 2015r. L.P. NAZWA I RODZAJ FORMY EDUKACYJNEJ DATA I MIEJSCE ODBIORCY ZGŁOSZENIA I INFORMACJE CENTRUM DORADZTWA ROLNICZEGO W BRWINOWIE 1. 2. 3. 4. rolnych w ramach

Bardziej szczegółowo

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jan Łabętowicz, Wojciech Stępień 1. Względność pojęcia jakości plonu 2. Miejsce nawożenia w kształtowaniu jakości plonów 3. Azot jako główny

Bardziej szczegółowo

Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Wykładowca: prof.dr hab. Józefa Wiater Zaliczenie

Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Wykładowca: prof.dr hab. Józefa Wiater Zaliczenie Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Zaliczenie przedmiotu: zaliczenie z oceną TEMATY WYKŁADÓW 20 godzin 1.Definicja chemii rolnej, gleba jako środowisko

Bardziej szczegółowo

GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ

GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ Uprawa grochu siewnego w Polsce ma długą tradycję. Gatunek ten odgrywa główną rolę w grupie roślin strączkowych, jako roślina jadalna i pastewna. Dużą wartość odżywczą białka

Bardziej szczegółowo

OFERTA DLA ROLNICTWA. Wapnowanie. dla obfitych zbiorów

OFERTA DLA ROLNICTWA. Wapnowanie. dla obfitych zbiorów OFERTA DLA ROLNICTWA Wapnowanie dla obfitych zbiorów abc Wapnowania Kwaśne gleby w Polsce Większość upraw rolnych rozwija się najlepiej na glebach o odczynie słabo kwaśnym do lekko zasadowego. Tymczasem

Bardziej szczegółowo

Hurtownia Materiałów Przemysłowych. FAZOT Więtczak i Wspólnicy Sp. Jawna Gnojno 30A. 99-300 Kutno

Hurtownia Materiałów Przemysłowych. FAZOT Więtczak i Wspólnicy Sp. Jawna Gnojno 30A. 99-300 Kutno Hurtownia Materiałów Przemysłowych FAZOT Więtczak i Wspólnicy Sp. Jawna Gnojno 30A 99-300 Kutno OFERTA : PSZENICA Odmiany : JARE I OZIME Producent : Hodowla Roślin Strzelce 2 SPIS : Odmiany jare: 1. NAWRA

Bardziej szczegółowo

wg Listy Opisowej Odmian - COBORU

wg Listy Opisowej Odmian - COBORU wg Listy Opisowej Odmian - COBORU RZEPAK JARY FENJA - Odmiana populacyjna. Zawartość tłuszczu w nasionach duża, glukozynolanów średnia. Zawartość białka ogólnego w suchej masie beztłuszczowej nieco mniejsza

Bardziej szczegółowo

PSZENICA OZIMA LZO 2010

PSZENICA OZIMA LZO 2010 LISTA ZALECANYCH DO UPRAWY ODMIAN NA OBSZARZE WIELKOPOLSKI PSZENICA OZIMA LZO 2010 LUDWIG Odmiana jakościowa (grupa A). Plenność przeciętna. Przyrost plonu na wysokim poziomie agrotechniki średni. Mrozoodporność

Bardziej szczegółowo

pochodzenia Kod kraju Hodowla Roślin Strzelce sp. z o.o., ul. Główna 20, Strzelce 2 Augusta 2002

pochodzenia Kod kraju Hodowla Roślin Strzelce sp. z o.o., ul. Główna 20, Strzelce 2 Augusta 2002 Kod kraju pochodzenia 12. Soja Uwagi ogólne Wyniki z doświadczeń PDO dla soi opracowano po dwuletnim okresie w 2011 i 2012 roku. Doświadczenia przeprowadzono w trzech punktach doświadczalnych: SDOO w Przecławiu,

Bardziej szczegółowo

Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej

Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej Optymalne odżywienie roślin jest jednym z podstawowych czynników decydujących o prawidłowej odporności

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R.

DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R. DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R. Lubelski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Końskowoli LODR w Końskowoli zasięgiem swojej działalności obejmuje teren całego województwa lubelskiego,

Bardziej szczegółowo

WYSOKOŚĆ OPŁAT POBIERANYCH ZA ZADANIA WYKONYWANE PRZEZ OKRĘGOWE STACJE CHEMICZNO-ROLNICZE

WYSOKOŚĆ OPŁAT POBIERANYCH ZA ZADANIA WYKONYWANE PRZEZ OKRĘGOWE STACJE CHEMICZNO-ROLNICZE WYSOKOŚĆ OPŁAT POBIERANYCH ZA ZADANIA WYKONYWANE PRZEZ OKRĘGOWE STACJE CHEMICZNO-ROLNICZE Lp. Nazwa zadania Jednostka Kwota w zł I. Analizy fizyczne, fizykochemiczne i chemiczne gleb mineralnych oraz organicznych

Bardziej szczegółowo

Niedobory składnik. adników pokarmowych w roślinach. - diagnoza i zapobieganie

Niedobory składnik. adników pokarmowych w roślinach. - diagnoza i zapobieganie Niedobory składnik adników pokarmowych w roślinach - diagnoza i zapobieganie Dr inż. Witold Szczepaniak Katedra Chemii Rolnej i Biogeochemii Środowiska Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu ZAPAMIĘTAJ!!!

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa 15

Spis treści. Przedmowa 15 Spis treści Przedmowa 15 Rozdział 1. Teoretyczne podstawy żywienia roślin (Andrzej Komosa) 19 1.1. Żywienie roślin przedmiot badań i związek z innymi naukami 19 1.2. Żywienie roślin czy nawożenie roślin

Bardziej szczegółowo

Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji

Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji Anna Nieróbca Zakład Agrometeorologii i Zastosowań Informatyki Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowy Instytut Badawczy Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji Bratoszewice

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja kosztów nawożenia NPK(S) 8-15-30-(4) w ofercie SkladRolny.pl. Optymalizacja kosztów nawożenia NPK(S) 8-15-30-(4) w ofercie:

Optymalizacja kosztów nawożenia NPK(S) 8-15-30-(4) w ofercie SkladRolny.pl. Optymalizacja kosztów nawożenia NPK(S) 8-15-30-(4) w ofercie: Optymalizacja kosztów nawożenia NPK(S) 8-15-30-(4) w ofercie: Niniejsze opracowanie ma na celu przybliżenie Państwu przesłanek, jakimi kierowaliśmy się wprowadzając na rynek nowy produkt, jakim jest nawóz

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ SZKOLEŃ: STYCZEŃ - MARZEC 2015r.

KALENDARZ SZKOLEŃ: STYCZEŃ - MARZEC 2015r. KALENDARZ SZKOLEŃ: STYCZEŃ - MARZEC 2015r. L.P. NAZWA I RODZAJ FORMY EDUKACYJNEJ DATA I MIEJSCE ODBIORCY ZGŁOSZENIA I INFORMACJE 1. 2. 3. 4. Zasady prowadzenia gospodarstwa ekologicznego - wymogi prawne

Bardziej szczegółowo

OPAKOWANIA A PROMOCJA PAKOWANYCH PRODUKTÓW

OPAKOWANIA A PROMOCJA PAKOWANYCH PRODUKTÓW OPAKOWANIA A PROMOCJA PAKOWANYCH PRODUKTÓW Opakowania są najlepszą promocją owoców i warzyw oraz kluczem do efektywnej sprzedaży świeżych produktów ogrodniczych. W procesie sprzedaży owoce i warzywa tworzą

Bardziej szczegółowo

ASPEKTY UPRAWY I WYKORZYSTANIA GRYKI- Fagopyrum esculentum

ASPEKTY UPRAWY I WYKORZYSTANIA GRYKI- Fagopyrum esculentum ASPEKTY UPRAWY I WYKORZYSTANIA GRYKI- Fagopyrum esculentum Małopolska Hodowla Roślin Spółka z o. o. w Krakowie Zakład Hodowlano - Produkcyjny Palikije GRYKA roślina jednoroczna o krótkim okresie wegetacji

Bardziej szczegółowo

Średnia zawartość białka w ziarnie, z wszystkich wariantów agrotechniki wynosiła 12,3 % sm. Wyższa była po rzepaku ozimym w obydwóch terminach siewu

Średnia zawartość białka w ziarnie, z wszystkich wariantów agrotechniki wynosiła 12,3 % sm. Wyższa była po rzepaku ozimym w obydwóch terminach siewu PSZENICA OZIMA W tabelach 1-2 przedstawiono porównanie plonowania pszenicy ozimej w latach 2009-2011 w województwie i w Głubczycach, a w tabeli 3 w - Głubczycach w ostatnim roku w różnych wariantach agrotechnicznych,

Bardziej szczegółowo

Produkcja ekologiczna. Nawozy ekologiczne. Nawozy mineralne - produkty naturalne. Doświadczenie w potasie i magnezie

Produkcja ekologiczna. Nawozy ekologiczne. Nawozy mineralne - produkty naturalne. Doświadczenie w potasie i magnezie Produkcja ekologiczna Nawozy ekologiczne Nawozy mineralne - produkty naturalne Doświadczenie w potasie i magnezie Nawożenie w rolnictwie ekologicznym Zamknięcie obiegu składników mineralnych, bez żadnych

Bardziej szczegółowo

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3)

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3) Załącznik nr 9 Minimalne wymogi dotyczące nawozów i środków ochrony roślin 1. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone - Wymóg 4 - dotyczy 8.2.10.5.1.4.1.2. Minimum requirements for fertilisers and pesticides

Bardziej szczegółowo

Odkwaszanie gleb. Wpisany przez Administrator Wtorek, 09 Marzec 2010 09:06 - Zmieniony Środa, 17 Marzec 2010 17:15

Odkwaszanie gleb. Wpisany przez Administrator Wtorek, 09 Marzec 2010 09:06 - Zmieniony Środa, 17 Marzec 2010 17:15 Nadmierne zakwaszenie gleb jest wypadkową działania wielu procesów bardzo często wzajemnie powiązanych. Na glebach nadmiernie zakwaszonych można zaobserwować: - zwiększone wymywanie składników pokarmowych

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa

FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa Załącznik nr do Regulaminu FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa Imię.... Nazwisko... Nazwa gospodarstwa... Numer ewidencyjny gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

Zalety uprawy truskawki na perlicie Paweł Nicia Katedra Gleboznawstwa i Ochrony Gleb Uniwersytet Rolniczy im. H. Kołłątaja w Krakowie

Zalety uprawy truskawki na perlicie Paweł Nicia Katedra Gleboznawstwa i Ochrony Gleb Uniwersytet Rolniczy im. H. Kołłątaja w Krakowie Zalety uprawy truskawki na perlicie Paweł Nicia Katedra Gleboznawstwa i Ochrony Gleb Uniwersytet Rolniczy im. H. Kołłątaja w Krakowie Opracowano na podstawie: - wyników doświadczeń polowych prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Jerzy Grabiński IUNG Puławy Dobra praktyka rolnicza w uprawie zbóż

Jerzy Grabiński IUNG Puławy Dobra praktyka rolnicza w uprawie zbóż Jerzy Grabiński IUNG Puławy Dobra praktyka rolnicza w uprawie zbóż Około 5,3 mln ton tj. prawie 20 % corocznych zbiorów ziarna przeznacza się w Polsce na cele konsumpcyjne. Aby ziarno mogło być przeznaczone

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ SZKOLEŃ: STYCZEŃ MARZEC 2014r.

KALENDARZ SZKOLEŃ: STYCZEŃ MARZEC 2014r. KALENDARZ SZKOLEŃ: STYCZEŃ MARZEC 2014r. L.P. NAZWA I RODZAJ FORMY EDUKACYJNEJ DATA I MIEJSCE ODBIORCY ZGŁOSZENIA I INFORMACJE CENTRUM DORADZTWA ROLNICZEGO W BRWINOWIE 1. 2. 3. 4. Szkolenia dla kandydatów

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO

Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO KIERUNKOWE - OBLIGATORYJNE 1. Pojęcie zmiennej losowej, rozkładu prawdopodobieństwa, dystrybuanty i funkcji gęstości. 2. Sposoby weryfikacji

Bardziej szczegółowo

Opracowanie składu pożywek nawozowych w oparciu o jakość wody

Opracowanie składu pożywek nawozowych w oparciu o jakość wody INSTYTUT OGRODNICTWA SKIERNIEWICE Opracowanie składu pożywek nawozowych w oparciu o jakość wody Autorzy: dr Jacek Dyśko, dr Waldemar Kowalczyk Opracowanie przygotowane w ramach zadania 4.5: Monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Praca i efektywność owadów zapylających

Praca i efektywność owadów zapylających Praca i efektywność owadów zapylających Dr inż. Joanna Klepacz-Baniak Plantpress Fot. 1. Wczesną wiosną matki trzmiele szukają miejsc na gniazdowanie Fot. 2. W przypadku agrestu wskutek odwiedzin kwiatów

Bardziej szczegółowo

Gospodarstwo ProBio-Ekonomiczne. Rozwojowe i Dochodowe

Gospodarstwo ProBio-Ekonomiczne. Rozwojowe i Dochodowe Gospodarstwo ProBio-Ekonomiczne Rozwojowe i Dochodowe Już 10 lat! 28 Wytwarzanie, Dystrybucja, Doradztwo Użytkownicy Em Gospodarze 48 000 zarejestrowanych użytkowników Krąg DROWA ZIEMIA 28 Wytwarzanie,

Bardziej szczegółowo

KONKRETNIE O MAKSYMALIZACJI PLONU, OCHRONIE AZOTU I ŚRODOWISKA

KONKRETNIE O MAKSYMALIZACJI PLONU, OCHRONIE AZOTU I ŚRODOWISKA KONKRETNIE O MAKSYMALIZACJI PLONU, OCHRONIE AZOTU I ŚRODOWISKA N-Lock jest stabilizatorem azotu, którego działanie prowadzi do maksymalizacji potencjału plonowania i zwiększenia efektywności wykorzystanych

Bardziej szczegółowo

PRZYDATNOŚĆ ODMIANOWA ZBÓŻ DO UPRAWY W GOSPODARSTWIE EKOLOGICZNYM

PRZYDATNOŚĆ ODMIANOWA ZBÓŻ DO UPRAWY W GOSPODARSTWIE EKOLOGICZNYM Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Radomiu PRZYDATNOŚĆ ODMIANOWA ZBÓŻ DO UPRAWY W GOSPODARSTWIE EKOLOGICZNYM (na podstawie wyników doświadczeń) Radom 2011 CENTRUM DORADZTWA ROLNICZEGO W

Bardziej szczegółowo

Działania marketingowe

Działania marketingowe Działania marketingowe Czyli jak sprzedać produkt Urszula Kazalska 1 Marketing Nazwa- od słowa market- rynek. Czyli marketing związany jest z wszelkiego rodzaju interakcjami jakie zachodzą pomiędzy kupującymi

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 -

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Środowiska Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Zespół redakcyjny: Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa 1. Doc. dr hab. Irena Duer 2. Prof.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. ubofoska pod Zboża. ubofoska 4-12-12. ubofoska 3,5-10-20. ubofoska 5-10-15. ubofos 5-10-25. ubofos 12.

Spis treści. ubofoska pod Zboża. ubofoska 4-12-12. ubofoska 3,5-10-20. ubofoska 5-10-15. ubofos 5-10-25. ubofos 12. Spis treści 601 383 706 601 383 704 04 4 ubofoska pod Zboża 5 ubofoska 4-12-12 6 ubofoska 3,5-10-20 7 ubofoska 5-10-15 8 ubofos 5-10-25 9 ubofos 12 10 ubofos pod Rzepak 11 ubofos pod Buraki 12 ubofos Corn

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Marzec 2013. www.cdr.gov.pl PRODUKCJA ROLNA EKOLOGIA I ŚRODOWISKO EKONOMIKA ROLNICTWA METODYKA DORADZTWA. szkolenia imprezy zewnętrzne prawo

Marzec 2013. www.cdr.gov.pl PRODUKCJA ROLNA EKOLOGIA I ŚRODOWISKO EKONOMIKA ROLNICTWA METODYKA DORADZTWA. szkolenia imprezy zewnętrzne prawo Marzec 2013 www.cdr.gov.pl http://cc.cdr.gov.pl/ http://www.agroturystyka.edu.pl/ http://www.produktyregionalne.edu.pl/ http://www.leaderatorium.pl/ http://www.agroportal.agro.pl/ szkolenia imprezy zewnętrzne

Bardziej szczegółowo

Program. Termin realizacji: 15-16.12.2014r, 25-26.03.2015r, 30-31. 03. 2015r, 14-15.05.2015r

Program. Termin realizacji: 15-16.12.2014r, 25-26.03.2015r, 30-31. 03. 2015r, 14-15.05.2015r Program Nazwa formy edukacyjnej: Przetwórstwo na poziomie gospodarstwa rolnego warunkiem dywersyfikacji dochodu rodzin rolniczych (zboża, owoce, mięso i mleko) oraz podstawy sprzedaży bezpośredniej Termin

Bardziej szczegółowo

NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU

NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU Nawozy z Puław - opakowania 2013 Nowe logotypy nawozów z Puław PUŁAWSKA SALETRA AMONOWA PUŁAWSKI MOCZNIK PUŁAWSKI SIARCZAN AMONU ROZTWOR SALETRZANO-MOCZNIKOWY 1 2 Nawozy

Bardziej szczegółowo

OPAKOWANIE A JAKOŚĆ PRODUKTÓW

OPAKOWANIE A JAKOŚĆ PRODUKTÓW OPAKOWANIE A JAKOŚĆ PRODUKTÓW Przy wzrastającym nasyceniu rynku, coraz większych wymaganiach konsumenta i silniejszej konkurencji, jakość produktów niezmiennie wpływa na wielkość popytu. Określa się je

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka produktu

Charakterystyka produktu Charakterystyka produktu RSM jest wysokoskoncentrowanym nawozem azotowym w formie wodnego roztworu saletrzano-mocznikowego. Zawiera nieszkodliwy dla środowiska inhibitor korozji. W zależności od zawartości

Bardziej szczegółowo

Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów

Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów Elementy określone przez liderów sekcji w obszarze Bezpieczna Żywność

Bardziej szczegółowo

Rzepak. Basfoliar 36 Extra Basfoliar 12-4-6 +S Solubor DF ADOB Bor ADOB Mn ADOB Mo ADOB Fe IDHA ADOB siarczan magnezu siedmiowodny

Rzepak. Basfoliar 36 Extra Basfoliar 12-4-6 +S Solubor DF ADOB Bor ADOB Mn ADOB Mo ADOB Fe IDHA ADOB siarczan magnezu siedmiowodny Rzepak Szeroka gama nawozów dolistnych przeznaczonych do uprawy rzepaku. Zawiera zbilansowany zestaw makro- i mikroskładników. Basfoliar 36 Extra Basfoliar 12-4-6 +S Solubor DF ADOB Bor ADOB Mn ADOB Mo

Bardziej szczegółowo

Produkcja kompostu. konrtola i zapewnianie jakości. Krzysztof Pudełko

Produkcja kompostu. konrtola i zapewnianie jakości. Krzysztof Pudełko Produkcja kompostu konrtola i zapewnianie jakości Krzysztof Pudełko Piła, 1 lutego 2007 Lokalizacja Kompostownia Co zostało zrobione? Dlaczego zostało zrobione? Zwiększenie produkcji kompostu Możliwość

Bardziej szczegółowo

Wapnowanie. niezbêdne dla gleb i roœlin

Wapnowanie. niezbêdne dla gleb i roœlin Wapnowanie niezbêdne dla gleb i roœlin Czego oczekuje gleba? Gleba jest środowiskiem zaopatrującym korzenie roślin w składniki pokarmowe, tlen i wodę. Właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne gleby

Bardziej szczegółowo

Rola techniki i precyzji zabiegów w integrowanych systemach ochrony roślin

Rola techniki i precyzji zabiegów w integrowanych systemach ochrony roślin Roman Kierzek 1, Marek Wachowiak 1, Henryk Ratajkiewicz 2 1 Instytut Ochrony Roślin- PIB w Poznaniu, 2 Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Rola techniki i precyzji zabiegów w integrowanych systemach ochrony

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo w Polsce. Kołaczkowska Adrianna 2a

Rolnictwo w Polsce. Kołaczkowska Adrianna 2a Rolnictwo w Polsce Kołaczkowska Adrianna 2a Rolnictwo Jest jednym z głównych działów gospodarki, jego głównym zadaniem jest dostarczanie płodów rolnych odbiorcom na danym terenie. Przedmiotem rolnictwa

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Przyrodnicze uwarunkowania do produkcji biomasy na cele energetyczne ze szczególnym uwzględnieniem produkcji biogazu rolniczego Dr inż. Magdalena Szymańska

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 11 września 2014 r. Poz. 1210. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1) z dnia 8 sierpnia 2014 r.

Warszawa, dnia 11 września 2014 r. Poz. 1210. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1) z dnia 8 sierpnia 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 września 2014 r. Poz. 1210 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1) z dnia 8 sierpnia 2014 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości

Bardziej szczegółowo

Produkty ogrodnicze w opakowaniach jednostkowych kupują zwykle. klienci dobrze sytuowani.

Produkty ogrodnicze w opakowaniach jednostkowych kupują zwykle. klienci dobrze sytuowani. JAK PAKOWAĆ Poza koniecznością wprowadzenia odpowiednich opakowań, rynek ogrodniczy, w tym handel detaliczny, potrzebuje również wielu innych zmian. Przede wszystkim należy zadbać o odpowiednią prezentację

Bardziej szczegółowo

Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią

Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią Rzepak ozimy to roślina wymagająca profesjonalnego podejścia od momentu siewu do zbioru. Okres wegetacyjny trwa ok. 11 miesięcy (czasami nawet 12

Bardziej szczegółowo

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie:

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie: Nawóz dolistny: Basfoliar Kelp P-Max Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Grupa Rolnik jest wyłącznym dystrybutorem nawozu płynnego otrzymany z ekstraktu alg Ecklonia maxima z dodatkiem NPK (4++2). Basfoliar

Bardziej szczegółowo

Rzepak ozimy i jary. Z dobrych nasion dobry plon. Nasiona rzepaku optymalnie dostosowane do polskich warunków.

Rzepak ozimy i jary. Z dobrych nasion dobry plon. Nasiona rzepaku optymalnie dostosowane do polskich warunków. Rzepak ozimy i jary Z dobrych nasion dobry plon Nasiona rzepaku optymalnie dostosowane do polskich warunków. www.bayercropscience.pl Edycja 2015 Spis treści Rzepak ozimy...................................

Bardziej szczegółowo

Wiosenne nawożenie zbóż

Wiosenne nawożenie zbóż Wiosenne nawożenie zbóż Nawożenie zbóż jarych fosforem i potasem stosuje się na wiosnę przed wykonaniem uprawek przedsiewnych. Jedynie na glebach zwięzłych terenów równinnych, w rejonach o średnich lub

Bardziej szczegółowo

Odmiany zbóż ozimych Wpisany przez Leszek Piechocki piątek, 02 września :59 -

Odmiany zbóż ozimych Wpisany przez Leszek Piechocki piątek, 02 września :59 - Odpowiednia do warunków środowiska odmiana jest jednym z głównych czynników warunkujących uzyskanie wysokich plonów. Najlepsze odmiany spośród badanych w doświadczeniach PDO umieszczane są na Liście Odmian

Bardziej szczegółowo

Katalog odmian rzepaku ozimego 2014 w technologii Clearfield

Katalog odmian rzepaku ozimego 2014 w technologii Clearfield Katalog odmian rzepaku ozimego 2014 w technologii Clearfield DK IMPRESSION CL DK IMMINENT CL Nr 2 WYSOKI PLON badania rejestrowe COBORU 2011-2012 114%wzorca WYSOKA TOLERANCJA NA CHOROBY OPTYMALNY WIGOR

Bardziej szczegółowo

10,10 do doradztwa nawozowego 0-60 cm /2 próbki/ 275. 20,20 Badanie azotu mineralnego 0-90 cm. 26,80 C /+ Egner/

10,10 do doradztwa nawozowego 0-60 cm /2 próbki/ 275. 20,20 Badanie azotu mineralnego 0-90 cm. 26,80 C /+ Egner/ 1 Cennik 2008 GLEBA MAKROELEMENTY Badania pełnopłatne Pozycja cennika Kwota w zł Preparatyka ( 2 mm) 2 2,20 Oznaczenie ph 5 4,50 Ekstrakcja przysw. form fosforu i potasu 18 4,50 Oznaczenie przyswajalnego

Bardziej szczegółowo

Grava. żwir szary 8/16 mm 20 kg ±5%

Grava. żwir szary 8/16 mm 20 kg ±5% Grava żwir szary 8/16 mm 20 kg ±5% kod produktu: CX-KR1-A/G01 i_9x14.indd 1 Grava żwir szary 8/16 mm 10 kg ±5% kod produktu: CX-KR1-B/G11 i_9x14.indd 2 De colores żwir kolorowy 8/16 mm 20 kg ±5% kod produktu:

Bardziej szczegółowo

Opatowskie rolnictwem stoi

Opatowskie rolnictwem stoi Opatowskie rolnictwem stoi Powierzchnia powiatu opatowskiego liczy 91151 ha i swoim zasięgiem obejmuje 8 gmin: Baćkowice, Iwaniska, Lipnik, Opatów, Ożarów, Sadowie, Tarłów, Wojciechowice. Są to gminy typowo

Bardziej szczegółowo

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku!

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku! Nowość w ochronie truskawek!...i życie nabiera smaku! Edycja 2015 Luna w Polsce i na świecie Grupa produktów Luna to kilka formulacji fungicydów dostosowanych do lokalnych potrzeb w różnych krajach. Wspólną

Bardziej szczegółowo

Poziom kosztów produkcji w gospodarstwach rolnych Polski FADN.

Poziom kosztów produkcji w gospodarstwach rolnych Polski FADN. Poziom kosztów produkcji w gospodarstwach rolnych Polski FADN. Niniejszy artykuł oparty jest na danych prezentowanych w opracowaniu Wyniki standardowe uzyskane przez indywidualne gospodarstwa rolne uczestniczące

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI edycja I eliminacje centralne 14 maja 2015 r. 9. Strategia polegająca na zaspokajaniu potrzeb klientów mało wrażliwych na

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

Dlaczego chelaty? spada. Dostępność żelaza (Fe) w krótkim czasie obniża się o 40-50% wykres 1. Wzrost odczynu gleby oraz obecność jonów fosforanowych

Dlaczego chelaty? spada. Dostępność żelaza (Fe) w krótkim czasie obniża się o 40-50% wykres 1. Wzrost odczynu gleby oraz obecność jonów fosforanowych Nawozy chelatowe Wysokiej jakości nawozy zawierające mikroskładniki schelatowane do stosowania w uprawach rolniczych, sadowniczych, warzywniczych oraz roślin ozdobnych. Dlaczego chelaty? Mikroskładniki

Bardziej szczegółowo

Potencjał biomasy do produkcji biogazu w województwie wielkopolskim

Potencjał biomasy do produkcji biogazu w województwie wielkopolskim Potencjał biomasy do produkcji biogazu w województwie wielkopolskim Józef Lewandowski Stefan Pawlak Wielkopolska? Substraty pochodzenia rolniczego jaki potencjał? Wielkopolska Podział administracyjny:

Bardziej szczegółowo

Strategie wspó³zawodnictwa

Strategie wspó³zawodnictwa Strategie wspó³zawodnictwa W MESE można opracować trzy podstawowe strategie: 1) niskich cen (dużej ilości), 2) wysokich cen, 3) średnich cen. STRATEGIA NISKICH CEN (DUŻEJ ILOŚCI) Strategia ta wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Bednarski & Adam Sajdutka

Zbigniew Bednarski & Adam Sajdutka Zbigniew Bednarski & Adam Sajdutka 2014 1 O firmie Obszary działania Środki ochrony roślin Materiał siewny Nawozy Obrót płodami rolnymi / kontraktacja Sprzedaż maszyn Sprzedaż części Serwis maszyn rolniczych

Bardziej szczegółowo

PRODUKT TRADYCYJNY I LOKALNY: PROMOCJA, MARKA, DYSTRYBUCJA- PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK

PRODUKT TRADYCYJNY I LOKALNY: PROMOCJA, MARKA, DYSTRYBUCJA- PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK PRODUKT TRADYCYJNY I LOKALNY: PROMOCJA, MARKA, DYSTRYBUCJA- PRZYKŁADY DOBRYCH PRAKTYK Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany

Bardziej szczegółowo

Ogólna uprawa warzyw - pod red. M. Knaflewskiego

Ogólna uprawa warzyw - pod red. M. Knaflewskiego Ogólna uprawa warzyw - pod red. M. Knaflewskiego Spis treści PRZEDMOWA... 11 1. WIADOMOŚCI WPROWADZAJĄCE... 13 1.1. Definicja warzywnictwa... 13 1.2. Produkcja warzyw w Polsce, w Europie i na świecie...

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE

WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie, Wydział Egzaminów Zawodowych os. Szkolne 37, 31 978 Kraków, tel. (1) 68 3 181-183 fax: (1) 68 3 18 e-mail: oke@oke.krakow.pl, egzzaw@oke.krakow.pl; www.oke.krakow.pl

Bardziej szczegółowo

KALKULACJE ROLNICZE 2014r.

KALKULACJE ROLNICZE 2014r. KALKULACJE ROLNICZE 2014r. Kalkulacje rolnicze są podstawowym narzędziem rachunku ekonomicznego, które pozwalają na określenie efektywności wytwarzania określonych produktów. Kalkulacje pokazują nam nie

Bardziej szczegółowo

Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego

Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego Podlaski Sławomir Jubileusz 90-lecia urodzin Prof. dr hab. B. Geja i 90-lecia powstania Katedry Fizjologii Roślin Budowa handlowego nasienia buraka cukrowego

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin Grzegorz Gorzała Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa Al. Jana Pawła II 11, 00-828 Warszawa Podstawa prawna USTAWA

Bardziej szczegółowo

R-CzBR. Czerwcowe badanie rolnicze. według stanu w dniu 1 czerwca 2014 r. WZÓR

R-CzBR. Czerwcowe badanie rolnicze. według stanu w dniu 1 czerwca 2014 r. WZÓR GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY al. Niepodległości 208, 00-925 Warszawa www.stat.gov.pl R-CzBR Czerwcowe badanie rolnicze według stanu w dniu 1 czerwca 2014 r. Portal sprawozdawczy GUS www.stat.gov.pl do 23

Bardziej szczegółowo

Katalog zbóż. ozimych 2013/2014. www.kazgod.pl www.agrobak.pl

Katalog zbóż. ozimych 2013/2014. www.kazgod.pl www.agrobak.pl Katalog zbóż ozimych 2013/2014 www.kazgod.pl www.agrobak.pl Możliwości stosowania nawozów w uprawie zbóż ozimych Spoczynek JESIEŃ zimowy WIOSNA S Siarkowy 1 x 3 5 l/ha Mikromix 1 x 0,5 1 l/ha Cu Miedziowy

Bardziej szczegółowo