SYSTEM BAZODANOWY DO BADAŃ MALAKOFAUNY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SYSTEM BAZODANOWY DO BADAŃ MALAKOFAUNY"

Transkrypt

1 Maria Urbańska *, Henryk Gierszal # * Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego w Poznaniu # Instytut Technik Telekomunikacyjnych i Informatycznych ITTI w Poznaniu SYSTEM BAZODANOWY DO BADAŃ MALAKOFAUNY Streszczenie W pracy tej przedstawiono możliwości wykorzystania systemu bazodowego w analizie ilościowej oraz jakościowej malakofauny. Opisano cały proces badawczy, na który składa się: pobranie próbek, oznaczenie okazów, wprowadzenie informacji do bazy danych, przygotowanie wyników w oparciu o zapytania bazodanowe oraz graficzna prezentacja rezultatów. Zaprezentowano wiele wskaźników analitycznych oraz syntetycznych pomocnych przy ocenie bogactwa i różnorodności malakofauny, które mogą być także pomocne przy waloryzacji przyrodniczej badanego obszaru. Słowa kluczowe: malakofauna, relacyjna baza danych, statystyka, wskaźniki analityczne, wskaźniki syntetyczne, analiza ilościowa, analiza jakościowa Wprowadzenie W celu porównania pod względem bogactwa malakofauny różnych terenów stosuje się liczne wskaźniki statystyczne. Pozwalają one ocenić zarówno cechy jakościowe, jak i ilościowe badanych obszarów. Ponadto wykorzystując procedury wnioskowania statystycznego możliwa jest także waloryzacja przyrodnicza analizowanych powierzchni. Aby opracować statystyki syntetycznie opisujące środowisko czy biocenozę, można posłużyć się gotowym oprogramowaniem (np. Statistica lub SPSS) lub też wykorzystać uniwersalne narzędzie programistyczne. Ponieważ w momencie rozpoczęcia badań prowadzonych na obszarze poligonu wojskowego Biedrusko koło Poznania nie były znane ani wszystkie analizowane cechy populacji ani wszystkie możliwe do zastosowania wskaźniki, zdecydowano się napisać własne oprogramowanie dedykowane do studiów nad malakofauną. Dzięki temu istnieje możliwość łatwego uzupełniania badań o kolejne statystyki z uwzględnieniem nowych zaobserwowanych lub pomierzonych cech. Za wykorzystaniem uniwersalnego narzędzia przemawiał również fakt, że jest ono łatwo dostępne, dobrze udokumentowane i łatwe do przenoszenia między stanowiskami pracy. Powstałe oprogramowanie jest bazą danych stworzoną w programie Microsoft Access. Program ten pozwala ewidencjonować zbierane okazy pod względem ilościowym (gatunek oraz jego liczebność), jak i jakościowym (m.in. wiek ślimaka, rozmiar muszli itd.). Każdemu okazowi przypisano także inne cechy, które go dokładniej identyfikują (np. teren znalezienia, datę pobrania itp.). Wszystkie obliczane w bazie danych statystyki przyrodnicze wykorzystują zapytania SQL (ang. Structured Query Language). Z kolei wielkości, wymagające większej liczby przekształceń oraz bardziej skomplikowanych operacji matematycznych czy agregujących rekordy, są wyznaczane w procedurach napisanych w języku Visual Basic. Dzięki funkcji eksportu danych do innych aplikacji (np. Excel), przygotowanie ostatecznych wyników w postaci tabelarycznej lub graficznej nie nastręcza większych problemów. Na Rys. 1 przedstawiono schemat procesu badawczego. Metodyka badań terenowych W badaniach ilościowych fauny lądowej wyróżnia się dwie kategorie metod: relatywne i absolutne. Na podstawie wyników uzyskanych metodami relatywnymi trudno w jednoznaczny Akademia Rolnicza, ul. Wojska Polskiego 71c, 0-25 Poznań,

2 sposób wnioskować o liczebnościach poszczególnych taksonów. Metody te służą zatem przede wszystkim do określenia składu gatunkowego badanego terenu. Aby móc określić dokładne stosunki ilościowe zwierząt zamieszkujących dany obszar należy posłużyć się metodami absolutnymi, które wyrażają wielkości w stosunku do jednostki powierzchni (zazwyczaj jest nią 1 m 2 ). dokumentacja fotograficzna zbieranie oznaczanie wprowadzanie danych i ich przetwarzanie Rys. 1. Przebieg procesu badawczego Fig. 1. Workflow of the research process Szczególnie w badaniach ekologicznych zwraca się uwagę na niewielki (jak dotąd) zasób informacji na temat ilościowego składu wielu bezkręgowców, a także zachodzących w tej grupie zmian. Badania tego rodzaju mogą mieć znaczenie w ochronie przyrody poprzez monitorowanie środowiska, gdyż pozwalają określać zmiany zachodzące w badanych populacjach i co za tym idzie także w otaczającym je środowisku [Alexandrowicz 1, Bajdasznikow 12, Falkner i in. 2001, Pokarżjewskij 185, Ridel 181, Wiktor 2002]. Klasycznym sposobem absolutnych badań ilościowych fauny lądowej jest metoda kwadratów. Polega ona na pobieraniu prób za pomocą metalowej ramki (biocenometru), który w przypadku ślimaków lądowych wbija się na głębokość 3- cm. W literaturze spotyka się różne wymiary biocenometrów od ramek o wymiarach 20 x 20 cm, poprzez ramki o wymiarach 25 x 25 cm aż po ramki typu 50 x 50 cm. 5 mm φ 2 mm (a) (b) Fot. 1. Zdjęcia przykładowych dwóch badanych gatunków: (a) Cecilioides acicula i (b) Acanthinula aculeata Photo 1. Two examples of found species: (a) Cecilioides acicula and (b) Acanthinula aculeata Następnie próbki przebiera się, aby odnaleźć znajdujące się w nich ślimaki. Praca ta wymaga wiele uwagi, gdyż ze względu na niewielkie rozmiary zarówno osobników młodych, jak i dorosłych (osobniki dorosłe często nie przekraczają długości 2-5 mm) istnieje duże prawdopodobieństwo ich przeoczenia (Fot. 1). Wydobyte z próbek okazy w większości oznacza się przy użyciu mikroskopu stereoskopowego. W przypadku niektórych rodzin istnieje jednak potrzeba oznaczania okazów na podstawie cech anatomicznych.

3 Terenów: 1 Próbek: 25 (Próbek): 25 Osobników 883 Acanthinula aculeata 8,00% 7,81% 883,00 23,05% 0,05% 728,1 Aegopinella nitidula,00% 0,11% 883,00 0,7% 0,00% 17,0 Aegopinella pura 8,00% 3,7% 883,00 13,3% 0,02% 11,7 Clausilia bidentata 0,00% 1,81% 883,00 8,51% 0,01% 558, Cochlicopa lubricella,00% 7,25% 883,00 17,8% 0,03% 585,72 Cochlicopa nitens,00% 0,23% 883,00 0,5% 0,00% 17,0 Columella edentula,00% 3,17% 883,00 11,81% 0,01% 585,72 Ena obscura 1,00% 0,57% 883,00 3,01% 0,00% 353,20 Helix pomatia 12,00% 0,3% 883,00 2,02% 0,00% 305,88 Nesovitrea hammonis 3,00% 2,15% 883,00 8,80% 0,01% 52,80 Nesovitrea petronella 8,00%,30% 883,00 1,37% 0,02% 11,7 Perforatella incarnata,00% 0,11% 883,00 0,7% 0,00% 17,0 Perforatella rubigin. 3,00% 1,7% 883,00 7,28% 0,01% 52,80 Punctum pygmaeum,00% 8,15% 883,00 22,8% 0,05% 70,0 Sucinea oblonga,00% 2,15% 883,00,73% 0,01% 585,72 Komputerowa obróbka danych Przebieg procesu obróbki danych przedstawiono na Rys. 2. Baza danych posiada kilka formularzy, które znacznie przyspieszają proces wprowadzania danych o próbce. Następnie dane podlegają weryfikacji, która ma na celu sprawdzenie ich wiarygodności oraz ewentualne wychwycenie błędów liczbowych powstałych na etapie wprowadzania danych. Dysponując kompletem danych możliwe jest stworzenie zapytania w bazie danych, które pozwala zagregować i zsyntetyzować informacje o okazach. W oparciu o taką kwerendę tworzony jest raport z wynikami, który oprócz informacji skonsolidowanych zawiera także wartości wyznaczanych wskaźników statystycznych. wprowadzanie danych weryfikacja danych Funkcjonalności aplikacji bazodanowej tworzenie kwerendy Przetwarzanie uzupełniające (post processing) Wskaźniki (łac.) Nazwa Łacińska Nazwa Polska C D A Q w P Wierność A C E Zestawienia Wykresy H N P Statystyki S T graficzna reprezentacja wyników października 2001 Strona 1 z 2 tworzenie raportu Rys. 2. Proces obróbki danych Fig. 2. Process of data mining Ponieważ graficzne reprezentowanie wyników w bazie danych wiązałoby się z dość dużym nakładem dodatkowej pracy programistycznej, zdecydowano się przygotowywać wykresy i diagramy wynikowe stosując przetwarzanie uzupełniające (ang. post processing) z wykorzystaniem dedykowanego oprogramowania typu arkusz kalkulacyjny czy pakiet analizy statystycznej. Arkusz kalkulacyjny Excel pozwalał na kreślenie wykresów. Natomiast program Statistica posłużył do wykreślania dendrogramów podobieństwa oraz trójkąta składu mechanicznego gleb (trójkąt Fereta) z liniami granic klas granulometrycznych według Polskiej Normy, Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego lub klasyfikacji amerykańskiej. Projekt bazy danych Opracowana na potrzeby tej pracy relacyjna baza danych zawiera następujące tabele: 1. Teren tabela opisująca badany teren. Zawiera następujące pola: - identyfikator, - współrzędne geograficzne (długość i szerokość geograficzna) punktu, względem którego mierzone są rozmiary terenu (lub jego promień), - określenie położenia punktu o podanych współrzędnych geograficznych, w stosunku do którego mierzy się szerokość równoleżnikową (X) i południkową (Y) obszaru podlegającego badaniom; w przypadku terenu o kształcie koła powinien to być punkt środkowy, - opis terenu, - przybliżona powierzchnia, - rozmiar terenu (szerokość i długość w przypadku prostokąta lub promień w przypadku koła),

4 - skład gleby, - uwagi, 2. Próbka charakteryzująca pobierane próbki: - identyfikator, - numer próbki, - data pobrania, - ewentualne uwagi, 3. Położenie zawiera zestaw możliwych położeń punktu o podanych współrzędnych geograficznych,. Ślimak zawierająca informacje o pobranym elemencie malakologicznym: - identyfikator ślimaka, - identyfikator próbki, - identyfikator gatunku, - wiek: ad. lub juv., - wysokość, szerokość i średnica muszli, - wysokość i szerokość otworu muszli, - wysokość ostatniej spirali, - uwagi, - datę wpisania okazu, - informację czy jest to element jakościowy czy ilościowy, 5. Gatunek zawierająca opis gatunków: - identyfikator gatunku, - nazwa zwyczajowa (polska), - nazwa łacińska, - nazwa łacińska według CLECOM, - fotografia, - uwagi,. Wiek tabela, w której zapisano identyfikatory oznaczające wiek (ad. i juv.), 7. Grupy Ekologiczne tabela ta określa przynależność gatunku do poszczególnych grup ekologicznych. Relacje pomiędzy polami poszczególnych tabel przedstawiono na Rys. 3. Opis menu Menu programu zawiera następujące zestawy komend: WPROWADZANIE I PRZEGLĄDANIE INFORMACJI pozwala wprowadzać informacje o terenach, próbkach, gatunkach i ślimakach, PODGLĄD dzięki której możliwe jest przeglądanie wprowadzonych już danych i ewentualną ich korektę, WSKAŹNIKI ANALITYCZNE zawiera grupę poleceń do wyznaczania wskaźników analitycznych, WSKAŹNIKI SYNTETYCZNE służy do tworzenia raportów ze wskaźnikami syntetycznymi, GRUPY TAKSONOMICZNE podaje zbiorcze wyniki dla wybranej grupy taksonomicznej. Wprowadzanie danych Dane można wprowadzać wykorzystując jeden z dwóch formularzy. Formularz szczegółowy ŚLIMAK pozwala wprowadzić oprócz danych podstawowych (TEREN, OZNACZENIE PRÓBKI, GA- TUNEK ŚLIMAKA i WIEK) także wymiary muszli. Natomiast formularz ŚLIMAKI powstał w celu wprowadzania jedynie danych ilościowych z uwzględnieniem wieku ślimaków. Przyspiesza to czas wprowadzania danych.

5 Sprawdzanie poprawności danych Po wprowadzeniu danych należy zweryfikować ich poprawność poprzez sprawdzenie zagregowanej liczebności w rozbiciu na teren, próbki, gatunki i wiek. Służy do tego menu PODGLĄD. Formularze PRZEGLĄD ŚLIMAKÓW i PRZEGLĄD PRÓBKI składają się z dwóch części. Dolna część okna zawiera podformularz do poprawiania danych. Wybierając dowolny wiersz zagregowanych danych w górnym podformularzu, w dolnym formularzu są wyświetlane informacje rozbite na pojedyncze okazy. Można je usuwać lub dopisywać. Rys. 3. Schemat relacji w bazie danych Fig. 3. Scheme of database relations Tworzenie raportów wynikowych Wygenerowanie raportu zawierającego daną statystykę jest dwu etapowe: 1. tworzone jest zapytanie (kwerenda) określające jakie elementy bazy danych brane są pod uwagę przy wyznaczaniu statystyki, 2. wybierany jest jeden ze wskaźników, który ma być wyznaczony. Tworzenie zapytania Tworzenie zapytania przebiega w czterech krokach. Wybiera się: 1. gatunki precyzuje się gatunki oraz ich wiek, które mają być uwzględniane przy generowaniu statystyki, 2. tereny określa się teren poddawany analizie statystycznej, 3. próbki definiuje się próbki, dla których zostaną wyznaczone wskaźniki,. rozmiary muszli ślimaka podaje się zakres rozmiarów muszli, które mają być wzięte pod uwagę podczas analizy. W opracowanej bazie danych zastosowano następujące mechanizmy agregacji rekordów: standardowe kwerendy SQL, które pozwalają w łatwy sposób zestawiać i podsumowywać rekordy zgodnie z wprowadzonym zapytaniem, obiekty Recorset języka Visual Basic, które są wykorzystywane w specjalnie napisanych procedurach do porządkowania rekordów, kolekcje, które są stosowane w procedurach języka Visual Basic jako zmienne tymczasowe pozwalające na szybki dostęp do pewnych danych, co skraca czas przetwarzania danych.

6 Wybór wskaźnika Wyznaczane statystyki są podzielone na dwie grupy: wskaźniki analityczne, wskaźniki syntetyczne. Do wskaźników analitycznych należą: liczebność, abudancja określa liczbę osobników przypadających na jednostkę powierzchni, gęstość określa liczbę gatunków występujących w danym środowisku na określonej jednostce powierzchni, formułę jednorodności, która określa charakter rozmieszczenia oraz obecność gatunków w zoocenozie, różnorodność gatunkowa, która pozwala ocenić miarę stabilności biocenozy; miarę tą wyznaczano m.in. z wykorzystaniem wzoru Shannona-Weavera, stałość określa obecność danego gatunku w obrębie badanej biocenozy, struktura dominacyjna, która została przedstawiona np. w matematycznym modelu MacArthura [MacArthur 157, 10]. W myśl założeń tego autora pozycję dowolnego r-tego gatunku w strukturze dominacji zespołu p r można obliczyć ze wzoru, zagęszczenie przeciętne, dominacja wyraża stosunek liczby wszystkich osobników danego gatunku do liczby wszystkich osobników badanej grupy systematycznej, wysokość, szerokość i średnica muszli, wysokość i szerokość otworu oraz wysokość ostatniej spirali, stosunki wymiarów muszli, histogram gatunek-abudancja, wskaźnik różnorodności ADI, znormalizowany wskaźnik różnorodności TDI, dyspersja. Możliwe do wyznaczenia w stworzonym oprogramowaniu wskaźniki syntetyczne obejmują następujące statystyki: wskaźnik Q, wartość systematyczna grupy gatunków określa udział procentowy jaki ma dana grupa gatunków (lub gatunek) w określonej zoocenozie, wierność, czyli stopień związania danego gatunku z badanym środowiskiem czy zgrupowaniem, współwystępowanie gatunków określa podobieństwo między komponentami zoocenozy, podobieństwo terenów, które może być stosowane do zwymiarowania różnic powstałych w populacji i strukturze ekosystemu; wykorzystywano m.in. wzór zaproponowany przez Marczewskiego i Steinhausa [Marczewski i Steinhaus 15], wartości formuły dyskryminacyjnej [Alexandrowicz 15]. Program pozwala także przeprowadzić analizę taksonomiczną uwzględniającą jeden z dwunastu podziałów podanych zbiorczo przez Alexandrowicza [Alexandrowicz 187]. Raporty Generowany raport można wydrukować lub zapisać w postaci pliku typu rtf. Eksport do formatu rtf pozwala następnie wczytać dane do arkusza kalkulacyjne (Excel) lub do oprogramowania analizy statystycznej (Statistica) w celu ich dalszej obróbki (ang. post processing). Programy te są wykorzystywane przede wszystkim do graficznej prezentacji wyników (Rys. ).

7 C, D, Q 80,00% 70,00% 0,00% 50,00% 0,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00% Cochlicopa lubricella Clausilia bidentata Vallonia costata Nesovitrea hammonis Vitrea crystallina Carychium minimum Vitrina pellucida Cecilioides acicula Ena obscura Nesovitrea petronella Acanthinula aculeata Perforatella rubigin. Vallonia pulchella Aegopinella pura Euomphalia strigella Succinea oblonga Zonitoides nitidus P C D P Q (a) (c) Acanthinula aculeata późna jesień Aegopinella nitidula Aegopinella pura Carychium minimum Carychium tridentatum wczesna jesień Cecilioides acicula Cepaea hortensis Clausilia bidentata Cochlicopa lubricella lato Columella edentula Ena obscura Helix poma tia Nesovitrea hammonis późna wiosna Nesovitrea petronella Perforatella rubigin. Succinea oblonga Vallonia costata wczesna wiosna Vallonia pulchella Vitrea crystallina Vitrina pellucida 0% 0% 0% 80% 100% Zonitoides nitidus 100% % % % 0% % 5 2 0% Odsetek poszczególnych grup ekologicznych 30% % % wczesna wiosna późna wiosna lato wczesna jesień późna jesień (b) (d) RAD_WW RAD_L RAD_PW Obiekt RAD_WJ RAD_PJ RAD_7 GO PR S JG 100% PIASEK gp 10% pg 3 ps p % 80% 17 70% IŁ IL 100% 0% 10% 80% 70% 30% 0% 0% Pyl. CZW_WW Il 50% 50% CZW_PW 0% 0% CZW_L 30% 70% CZW_PJ 80% CZW_WJ 10% 0% 0,2 0,3 0, 0,5 0, 0,7 0,8 0, 1,0 100% 0% 80% 70% 0% 50% 0% PIASEK PIASEK. PYL PYŁ Odleg³oœæ Odległość wiązań wi¹z. (e) (f) Rys.. Przykłady graficznej prezentacji wyników działania bazy danych przygotowanych w arkuszu kalkulacyjnym Excel (a-d) oraz w programie Statistica (e-f): (a) dominacja, stałość i wskaźnik Q, (b) spektrum malakologiczne, (c) walencja ekologiczna, (d) sezonowe wahania liczebności w grupach taksonomicznych, (e) analiza taksonomiczna czy (f) skład granulometryczny gleby Fig.. Examples of graphical presentation of results. Figures are prepared with Excel datasheet (a-d) or Statistica software (e-f): (a) dominance, constancy and Q index, (b) species spectrum, (c) ecological amplitude, (d) seasonal changes of quantity within taxonomical groups, (e) taxonomical analysis or (f) granulometric composition of soil Piasek 30% 10% 100% Podsumowanie Napisany program jest bardzo wygodnym i elastycznym narzędziem do opracowywania wyników badań malakofauny pod względem ilościowym, jak i jakościowym. Dzięki kilkuetapowej procedurze tworzenia zapytania, wynikowy raport może być ograniczany do niewielkiej populacji o ściśle wybranych parametrach. Ze względu na liczbę rekordów (obecnie ponad 3000) oraz zastosowanie nieraz mało efektywnych procedur (np. kopiowania części tabel w celu zabezpieczenia danych przed uszkodzeniem a jednocześnie w celu zwiększenia wygody pracy), omawiana baza danych wymaga komputera o dość dużej mocy obliczeniowej (co najmniej klasy Pentium I 150 MHz).

8 Bibliografia Alexandrowicz S.W. 187, Analiza malakologiczna w badaniach osadów czwartorzędowych, Zeszyty Naukowe, Geologia, 12, 1-2, AGH, Kraków Alexandrowicz S.W. 1, Perspektywy ochrony współczesnej i subfosylnej malakofauny województwa krakowskiego. Chrońmy Przyr. Ojcz. 50, 5: 3-53 Alexandrowicz S.W. 15, Ruins of Carpathian Castles as Refuges of Land Snails, Ochrona Przyrody, 52: 3-18 Bajdasznikow A.A. 12, Naziemnaja malakofauna Ukrainskogo Polesja. Soobszczenie 1. Widiwoj sostaw i swiaz moljuskow s rastitelnym pokrowom. Wjesti zool. Nr : 13-1 Falkner G., Bank R.A., T. von Proschwitz 2001, Check-list of non-marine Molluscan Species-group taźa of the States of Northern, Atlantic and Central Europe (CLECOM I). Helidia, Vol., Part 1/2: 1-7, München MacArhur R.H. 157, On the relative abudance of bird species, Proc. Nat. Acad. Sci. US, 3: MacArhur R.H. 10, On the relative abudance of species, Amer. Natur., : 25-3 Marczewski E., Steinhaus H. 15, Odległość systematyczna biotypów, Zastosowania matematyki,, Warszawa-Wrocław: Pokarżjewskij A.D Geochimiczeskaja ekologia naziemnych żywotnych. M. Nauka: 300 Ridel A Mięczaki (Mollusca). [w:] Stan zbadania fauny Polski. Przegląd Zoologiczny 25: Wiktor A., Ridel A Gastropoda terrestria Ślimaki lądowe. [w:] Głowaciński Z. (Red.). Czerwona Lista Zwierząt Ginących i Zagrożonych w Polsce. PAN Instytut Ochrony Przyrody, Kraków: DATABASE SYSTEM IN RESEARCH OF TERRESTRIAL SNAILS Summary In this work possibilities of the database system in the quantitative and qualitative analysis of terrestrial snails are presented. Whole research process has been described. It comprises acquisition of samples, identification of species, input of gathered data into the database, preparing of table results using database queries and finally graphical presentation of obtained results. Many analytical and synthetical indicators are given that can be helpful in the nature valorisation of an analysed area. Key word: terrestrial snail, relation database, statistics, analytical indicator, synthetical indicator, quantitative analysis, qualitative analysis

WYKORZYSTANIE TERENOWYCH METOD BADAŃ SŁUŻĄ- CYCH OCENIE RÓŻNORODNOŚCI GATUNKOWEJ W NAUCZA- NIU EKOLOGII

WYKORZYSTANIE TERENOWYCH METOD BADAŃ SŁUŻĄ- CYCH OCENIE RÓŻNORODNOŚCI GATUNKOWEJ W NAUCZA- NIU EKOLOGII WYKORZYSTANIE TERENOWYCH METOD BADAŃ SŁUŻĄ- CYCH OCENIE RÓŻNORODNOŚCI GATUNKOWEJ W NAUCZA- NIU EKOLOGII Maria Urbańska 1, Henryk Gierszal 2 1 Instytut Zoologii, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu 2 Zakład

Bardziej szczegółowo

Pytania SO Oprogramowanie Biurowe. Pytania: Egzamin Zawodowy

Pytania SO Oprogramowanie Biurowe. Pytania: Egzamin Zawodowy Pytania SO Oprogramowanie Biurowe Pytania: Egzamin Zawodowy Pytania SO Oprogramowanie Biurowe (1) Gdzie w edytorze tekstu wprowadza się informację lub ciąg znaków, który ma pojawić się na wszystkich stronach

Bardziej szczegółowo

Sposoby prezentacji problemów w statystyce

Sposoby prezentacji problemów w statystyce S t r o n a 1 Dr Anna Rybak Instytut Informatyki Uniwersytet w Białymstoku Sposoby prezentacji problemów w statystyce Wprowadzenie W artykule zostaną zaprezentowane podstawowe zagadnienia z zakresu statystyki

Bardziej szczegółowo

INFORMATYKA W SELEKCJI

INFORMATYKA W SELEKCJI - zagadnienia. Dane w pracy hodowlanej praca z dużym zbiorem danych (Excel). Podstawy pracy z relacyjną bazą danych w programie MS Access. Specjalistyczne programy statystyczne na przykładzie pakietu SAS

Bardziej szczegółowo

Egzamin zawodowy: Technik Informatyk 312[01] Oprogramowanie biurowe pytania i odpowiedzi

Egzamin zawodowy: Technik Informatyk 312[01] Oprogramowanie biurowe pytania i odpowiedzi Egzamin zawodowy: Technik Informatyk 312[01] Oprogramowanie biurowe pytania i odpowiedzi 1. Obiekt bazy danych, który w programie Microsoft Access służy do tworzenia zestawień i sprawozdań, ale nie daje

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Bazy danych - wykład wstępny

Bazy danych - wykład wstępny Bazy danych - wykład wstępny Wykład: baza danych, modele, hierarchiczny, sieciowy, relacyjny, obiektowy, schemat logiczny, tabela, kwerenda, SQL, rekord, krotka, pole, atrybut, klucz podstawowy, relacja,

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 8,9: BAZA DANYCH MS-ACCESS

LABORATORIUM 8,9: BAZA DANYCH MS-ACCESS UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI INSTYTUT INFORMATYKI I ELEKTROTECHNIKI ZAKŁAD INŻYNIERII KOMPUTEROWEJ Przygotowali: mgr inż. Arkadiusz Bukowiec mgr inż. Remigiusz Wiśniewski LABORATORIUM 8,9: BAZA DANYCH MS-ACCESS

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI

UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI LABORATORIUM TECHNOLOGIA SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH W BIOTECHNOLOGII Aplikacja bazodanowa: Cz. II Rzeszów, 2010 Strona 1 z 11 APLIKACJA BAZODANOWA MICROSOFT ACCESS

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

LK1: Wprowadzenie do MS Access Zakładanie bazy danych i tworzenie interfejsu użytkownika

LK1: Wprowadzenie do MS Access Zakładanie bazy danych i tworzenie interfejsu użytkownika LK1: Wprowadzenie do MS Access Zakładanie bazy danych i tworzenie interfejsu użytkownika Prowadzący: Dr inż. Jacek Habel Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji Zakład Projektowania Procesów

Bardziej szczegółowo

Dział Temat lekcji Ilość lekcji. godz. 1 Organizacja zajęć Omówienie programu nauczania 3

Dział Temat lekcji Ilość lekcji. godz. 1 Organizacja zajęć Omówienie programu nauczania 3 rzedmiot : Systemy baz Rok szkolny : 2015/2016 Klasa : INF godz. x 0 = 90 godz. Zawód : technik informatyk; symbol 5120 rowadzący : Jacek Herbut, Henryk Kuczmierczyk Henryk Kuczmierczyk Numer Dział Temat

Bardziej szczegółowo

MS EXCEL KURS DLA ZAAWANSOWANYCH Z WYKORZYSTANIEM VBA

MS EXCEL KURS DLA ZAAWANSOWANYCH Z WYKORZYSTANIEM VBA COGNITY Praktyczne Skuteczne Szkolenia i Konsultacje tel. 12 421 87 54 biuro@cognity.pl www.cognity.pl MS EXCEL KURS DLA ZAAWANSOWANYCH Z WYKORZYSTANIEM VBA C O G N I T Y SZKOLENIE MS EXCEL KURS ZAAWANSOWANYCH

Bardziej szczegółowo

Technologia informacyjna

Technologia informacyjna Technologia informacyjna Pracownia nr 9 (studia stacjonarne) - 05.12.2008 - Rok akademicki 2008/2009 2/16 Bazy danych - Plan zajęć Podstawowe pojęcia: baza danych, system zarządzania bazą danych tabela,

Bardziej szczegółowo

Kolumna Zeszyt Komórka Wiersz Tabela arkusza Zakładki arkuszy

Kolumna Zeszyt Komórka Wiersz Tabela arkusza Zakładki arkuszy 1 Podstawowym przeznaczeniem arkusza kalkulacyjnego jest najczęściej opracowanie danych liczbowych i prezentowanie ich formie graficznej. Ale formuła arkusza kalkulacyjnego jest na tyle elastyczna, że

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu PowRek

Instrukcja obsługi programu PowRek Instrukcja obsługi programu PowRek środa, 21 grudnia 2011 Spis treści Przeznaczenie programu... 4 Prezentacja programu... 5 Okno główne programu... 5 Opis poszczególnych elementów ekranu... 5 Nowy projekt...

Bardziej szczegółowo

Joyce Cox Joan Lambert. Microsoft Access. 2013 Krok po kroku. Przekład: Jakub Niedźwiedź

Joyce Cox Joan Lambert. Microsoft Access. 2013 Krok po kroku. Przekład: Jakub Niedźwiedź Joyce Cox Joan Lambert Microsoft Access 2013 Krok po kroku Przekład: Jakub Niedźwiedź APN Promise, Warszawa 2013 Spis treści Wprowadzenie................................................................vii

Bardziej szczegółowo

Microsoft Access zajęcia 3 4. Tworzenie i wykorzystanie kwerend, formularzy i raportów

Microsoft Access zajęcia 3 4. Tworzenie i wykorzystanie kwerend, formularzy i raportów Microsoft Access zajęcia 3 4 Tworzenie i wykorzystanie kwerend, formularzy i raportów Kwerendy służą do tworzenia unikalnych zestawów danych, niedostępnych bezpośrednio z tabel, dokonywania obliczeń zawartych

Bardziej szczegółowo

Opracował: mgr inż. Marcin Olech 2010-10-04

Opracował: mgr inż. Marcin Olech 2010-10-04 Laboratorium 4 Strona 1 z 17 Spis treści: 1. Wielowymiarowa analiza danych w arkusza kalkulacyjnych z wykorzystaniem MS Excel: a. tworzenie tabel przestawnych, b. tworzenie wykresów przestawnych. 2. Praca

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ANALIZY I WIZUALIZACJA Z WYKORZYSTANIEM MAP W STATISTICA

PODSTAWOWE ANALIZY I WIZUALIZACJA Z WYKORZYSTANIEM MAP W STATISTICA PODSTAWOWE ANALIZY I WIZUALIZACJA Z WYKORZYSTANIEM MAP W STATISTICA Krzysztof Suwada, StatSoft Polska Sp. z o.o. Wstęp Wiele różnych analiz dotyczy danych opisujących wielkości charakterystyczne bądź silnie

Bardziej szczegółowo

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych dr Piotr Sulewski POMORSKA AKADEMIA PEDAGOGICZNA W SŁUPSKU KATEDRA INFORMATYKI I STATYSTYKI Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych Wprowadzenie Obecnie bardzo

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

Sposób tworzenia tabeli przestawnej pokażę na przykładzie listy krajów z podstawowymi informacjami o nich.

Sposób tworzenia tabeli przestawnej pokażę na przykładzie listy krajów z podstawowymi informacjami o nich. Tabele przestawne Tabela przestawna to narzędzie służące do tworzenia dynamicznych podsumowań list utworzonych w Excelu lub pobranych z zewnętrznych baz danych. Raporty tabeli przestawnej pozwalają na

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 9 Narzędzie do wyliczania wskaźników statystycznych Diagnostyka Stanu Nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 31 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

ECDL zaawansowany, moduł EXCEL

ECDL zaawansowany, moduł EXCEL ECDL zaawansowany, moduł EXCEL Szkolenie współfinansowane przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Czas trwania szkolenia - 20h (3 dni szkoleniowe) Grupa- 10 osób Terminy - 18-20

Bardziej szczegółowo

Moduł mapowania danych

Moduł mapowania danych Moduł mapowania danych Grudzień 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Dokument może być reprodukowany lub przechowywany bez ograniczeń tylko w całości. W przeciwnym przypadku, żadna część niniejszego dokumentu,

Bardziej szczegółowo

Projekty budowlane w enova Wersja 1.1.

Projekty budowlane w enova Wersja 1.1. 2013 Projekty budowlane w enova Wersja 1.1. Dokument opisujący podstawową funkcjonalność którą udało się zrealizować w module Projekty budowlane do systemu enov. Przygotował: Piotr Maj Alt One 2013-06-01

Bardziej szczegółowo

BAZY DANYCH Formularze i raporty

BAZY DANYCH Formularze i raporty BAZY DANYCH Formularze i raporty Za pomocą tabel można wprowadzać nowe dane, przeglądać i modyfikować dane już istniejące. Jednak dla typowego użytkownika systemu baz danych, przygotowuje się specjalne

Bardziej szczegółowo

Access - Aplikacja. Tworzenie bazy danych w postaci aplikacji

Access - Aplikacja. Tworzenie bazy danych w postaci aplikacji Tworzenie bazy danych w postaci aplikacji Access - Aplikacja 1. Otwórz plik zawierający bazę danych Wypożyczalni kaset video o nazwie Wypożyczalnia.mdb. 2. Utworzy kwerendę, która wyświetli tytuły i opisy

Bardziej szczegółowo

Ślimaki lądowe Świętokrzyskiego Parku Narodowego -zagrożenia i warunki ochrony.

Ślimaki lądowe Świętokrzyskiego Parku Narodowego -zagrożenia i warunki ochrony. Dr inż. Jadwiga Anna Barga-Więcławska Ślimaki lądowe Świętokrzyskiego Parku Narodowego -zagrożenia i warunki ochrony. Artykuł zamieszczony [W:] TRWAŁOŚĆ i EFEKTYWNOŚĆ OCHRONY PRZYRODY w POLSKICH PARKACH

Bardziej szczegółowo

Instalacja SQL Server Express. Logowanie na stronie Microsoftu

Instalacja SQL Server Express. Logowanie na stronie Microsoftu Instalacja SQL Server Express Logowanie na stronie Microsoftu Wybór wersji do pobrania Pobieranie startuje, przechodzimy do strony z poradami. Wypakowujemy pobrany plik. Otwiera się okno instalacji. Wybieramy

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE METODY WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA STADEM KRÓW MLECZNYCH

KOMPUTEROWE METODY WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA STADEM KRÓW MLECZNYCH Inżynieria Rolnicza 5(103)/2008 KOMPUTEROWE METODY WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA STADEM KRÓW MLECZNYCH Aleksander Krzyś, Paulina Kinal Instytut Inżynierii Rolniczej, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Projekt: Podnoszenie kwalifikacji drogą do sukcesu Szkolenie: Kurs obsługi komputera ECDL start (harmonogram kursu języka angielskiego zostanie umieszczony wkrótce) Termin

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Dr inż. Jacek WARCHULSKI Dr inż. Marcin WARCHULSKI Mgr inż. Witold BUŻANTOWICZ Wojskowa Akademia Techniczna SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Streszczenie: W referacie przedstawiono możliwości

Bardziej szczegółowo

Ewidencja Opłat za Korzystanie ze Środowiska

Ewidencja Opłat za Korzystanie ze Środowiska Ewidencja Opłat za Korzystanie ze Środowiska Instrukcja obsługi 1 Spis treści 1. Logowanie do systemu 2. Ustawienia 2.1.Ustawienia firmy 2.2.Instalacje a) Zarządzanie instalacjami b) Pozwolenia c) Urządzenia/Procesy

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia z zakresu baz danych

Podstawowe zagadnienia z zakresu baz danych Podstawowe zagadnienia z zakresu baz danych Jednym z najważniejszych współczesnych zastosowań komputerów we wszelkich dziedzinach życia jest gromadzenie, wyszukiwanie i udostępnianie informacji. Specjalizowane

Bardziej szczegółowo

Konspekt do lekcji informatyki dla klasy II gimnazjum. TEMAT(1): Baza danych w programie Microsoft Access.

Konspekt do lekcji informatyki dla klasy II gimnazjum. TEMAT(1): Baza danych w programie Microsoft Access. Konspekt do lekcji informatyki dla klasy II gimnazjum. Opracowała: Mariola Franek TEMAT(1): Baza danych w programie Microsoft Access. Cel ogólny: Zapoznanie uczniów z możliwościami programu Microsoft Access.

Bardziej szczegółowo

Aplikacja wspomagająca prowadzenie ewidencji dróg i obiektów mostowych EDiOM

Aplikacja wspomagająca prowadzenie ewidencji dróg i obiektów mostowych EDiOM Krzysztof Żminkowski GISPartner Sp. z o.o. Aplikacja wspomagająca prowadzenie ewidencji dróg i obiektów mostowych EDiOM Przedmiotem prezentacji jest rozwiązanie desktop służące do prowadzenia ewidencji

Bardziej szczegółowo

MsAccess - ćwiczenie nr 3 (zao) Budowa formularzy

MsAccess - ćwiczenie nr 3 (zao) Budowa formularzy Opracowanie: dr hab. Marzena Nowakowska, dr Maria Szczepańska, mgr Grażyna Gębal MsAccess - ćwiczenie nr 3 (zao) Budowa formularzy 1. Opracować formularz Pracownicy edycja wg wzorca przedstawionego na

Bardziej szczegółowo

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II. Uczeń umie: Świadomie stosować się do zasad regulaminów (P).

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II. Uczeń umie: Świadomie stosować się do zasad regulaminów (P). PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II DZIAŁ I: KOMPUTER W ŻYCIU CZŁOWIEKA. 1. Lekcja organizacyjna. Zapoznanie uczniów z wymaganiami edukacyjnymi i PSP. 2. Przykłady zastosowań komputerów

Bardziej szczegółowo

Analiza korespondencji

Analiza korespondencji Analiza korespondencji Kiedy stosujemy? 2 W wielu badaniach mamy do czynienia ze zmiennymi jakościowymi (nominalne i porządkowe) typu np.: płeć, wykształcenie, status palenia. Punktem wyjścia do analizy

Bardziej szczegółowo

Oracle11g: Wprowadzenie do SQL

Oracle11g: Wprowadzenie do SQL Oracle11g: Wprowadzenie do SQL OPIS: Kurs ten oferuje uczestnikom wprowadzenie do technologii bazy Oracle11g, koncepcji bazy relacyjnej i efektywnego języka programowania o nazwie SQL. Kurs dostarczy twórcom

Bardziej szczegółowo

Baza danych Uczniowie.mdb

Baza danych Uczniowie.mdb Baza danych Uczniowie.mdb Zadania: 1. Tabele: Założyć bazę danych uczniowie.mdb o strukturze danych: Uczniowie-dane - zip Uczniowie1_dane - zip uczzsbd1.mdb 1) UCZNIOWIE (NRU, nazwisko, imie) a) Wpisać

Bardziej szczegółowo

1 TEMAT LEKCJI 2 CELE LEKCJI 3 METODY NAUCZANIA. Scenariusz lekcji. 2.1 Wiadomości. 2.2 Umiejętności. Scenariusz lekcji

1 TEMAT LEKCJI 2 CELE LEKCJI 3 METODY NAUCZANIA. Scenariusz lekcji. 2.1 Wiadomości. 2.2 Umiejętności. Scenariusz lekcji Scenariusz lekcji 1 TEMAT LEKCJI Analiza danych w arkuszu kalkulacyjnym 2 CELE LEKCJI 2.1 Wiadomości Uczeń potrafi: omówić typy wykresów oraz ich zastosowanie; omówić funkcje agregujące oraz ich zastosowanie;

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do nauczania informatyki w liceum ogólnokształcącym Wersja II

Rozkład materiału do nauczania informatyki w liceum ogólnokształcącym Wersja II Zespół TI Instytut Informatyki Uniwersytet Wrocławski ti@ii.uni.wroc.pl http://www.wsip.com.pl/serwisy/ti/ Rozkład materiału do nauczania informatyki w liceum ogólnokształcącym Wersja II Rozkład wymagający

Bardziej szczegółowo

Wykład 1: O statystyce i analizie danych

Wykład 1: O statystyce i analizie danych Wykład 1: O statystyce i analizie danych wykładowca: dr Marek Sobolewski konsultacje: poniedziałek 10.30-12.00, czwartek 9.00-10.30 (p. L-400) strona internetowa: www.msobolew.sd.prz.edu.pl prowadzący

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji.

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. W statystyce stopień zależności między cechami można wyrazić wg następującej skali: Skala Guillforda Przedział Zależność Współczynnik [0,00±0,20)

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 6: ARKUSZ MS EXCEL JAKO BAZA DANYCH

LABORATORIUM 6: ARKUSZ MS EXCEL JAKO BAZA DANYCH UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI INSTYTUT INFORMATYKI I ELEKTROTECHNIKI ZAKŁAD INŻYNIERII KOMPUTEROWEJ Przygotował: dr inż. Janusz Jabłoński LABORATORIUM 6: ARKUSZ MS EXCEL JAKO BAZA DANYCH Jeżeli nie jest potrzebna

Bardziej szczegółowo

Wykład 2: Arkusz danych w programie STATISTICA

Wykład 2: Arkusz danych w programie STATISTICA Wykład 2: Arkusz danych w programie STATISTICA Nazwy przypadków Numer i nazwa zmiennej Elementy arkusza danych Cechy statystyczne Zmienne (kolumny) Jednostki statystyczne Przypadki (wiersze) Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe operacje i rodzaje analiz dostępne w pakiecie Statistica

Podstawowe operacje i rodzaje analiz dostępne w pakiecie Statistica Podstawowe operacje i rodzaje analiz dostępne w pakiecie Statistica 1. Zarządzanie danymi. Pierwszą czynnością w pracy z pakietem Statistica jest zazwyczaj wprowadzenie danych do arkusza. Oprócz możliwości

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Wprowadzenie do pakietu oprogramowania Analysis Services

Spis treści. Część I Wprowadzenie do pakietu oprogramowania Analysis Services Spis treści Wstęp... ix Odkąd najlepiej rozpocząć lekturę?... ix Informacja dotycząca towarzyszącej ksiąŝce płyty CD-ROM... xi Wymagania systemowe... xi Instalowanie i uŝywanie plików przykładowych...

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie danych ze spisów powszechnych do analiz geoprzestrzennych

Wykorzystanie danych ze spisów powszechnych do analiz geoprzestrzennych Janusz Dygaszewicz Główny Urząd Statystyczny Wykorzystanie danych ze spisów powszechnych do analiz geoprzestrzennych W Powszechnym Spisie Rolnym w 2010 r. (PSR 2010) i Narodowym Spisie Powszechnym Ludności

Bardziej szczegółowo

Bazy Danych. Bazy Danych i SQL Podstawowe informacje o bazach danych. Krzysztof Regulski WIMiIP, KISiM, regulski@metal.agh.edu.pl

Bazy Danych. Bazy Danych i SQL Podstawowe informacje o bazach danych. Krzysztof Regulski WIMiIP, KISiM, regulski@metal.agh.edu.pl Bazy Danych Bazy Danych i SQL Podstawowe informacje o bazach danych Krzysztof Regulski WIMiIP, KISiM, regulski@metal.agh.edu.pl Literatura i inne pomoce Silberschatz A., Korth H., S. Sudarshan: Database

Bardziej szczegółowo

Kolejne osoby możemy wyświetlać naciskając przyciski do przesuwania rekordów.

Kolejne osoby możemy wyświetlać naciskając przyciski do przesuwania rekordów. Wskazówki do wykonania Ćwiczenia 7, Korespondencja seryjna (Word 2007) ze strony http://logika.uwb.edu.pl/mg/ Autor: dr Mariusz Giero Narzędzie korespondencji seryjnej warto użyć, gdy naszym zadaniem jest

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do nauczania informatyki w liceum ogólnokształcącym Wersja I

Rozkład materiału do nauczania informatyki w liceum ogólnokształcącym Wersja I Zespół TI Instytut Informatyki Uniwersytet Wrocławski ti@ii.uni.wroc.pl http://www.wsip.com.pl/serwisy/ti/ Rozkład materiału do nauczania informatyki w liceum ogólnokształcącym Wersja I Rozkład zgodny

Bardziej szczegółowo

Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka

Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka DZIAŁANIA NA RZECZ OCHRONY ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO W ŚRODOWISKU LOKALNYM TWORZENIE BAZY DANYCH Podstawa programowa biologii zakres podstawowy 2. Różnorodność

Bardziej szczegółowo

5.5. Wybieranie informacji z bazy

5.5. Wybieranie informacji z bazy 5.5. Wybieranie informacji z bazy Baza danych to ogromny zbiór informacji, szczególnie jeśli jest odpowiedzialna za przechowywanie danych ogromnych firm lub korporacji. Posiadając tysiące rekordów trudno

Bardziej szczegółowo

Systemy baz danych w zarządzaniu przedsiębiorstwem. W poszukiwaniu rozwiązania problemu, najbardziej pomocna jest znajomość odpowiedzi

Systemy baz danych w zarządzaniu przedsiębiorstwem. W poszukiwaniu rozwiązania problemu, najbardziej pomocna jest znajomość odpowiedzi Systemy baz danych w zarządzaniu przedsiębiorstwem W poszukiwaniu rozwiązania problemu, najbardziej pomocna jest znajomość odpowiedzi Proces zarządzania danymi Zarządzanie danymi obejmuje czynności: gromadzenie

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁAD AUTOMATYZACJI STATYSTYCZNEJ OBRÓBKI WYNIKÓW

PRZYKŁAD AUTOMATYZACJI STATYSTYCZNEJ OBRÓBKI WYNIKÓW PRZYKŁAD AUTOMATYZACJI STATYSTYCZNEJ OBRÓBKI WYNIKÓW Grzegorz Migut, StatSoft Polska Sp. z o.o. Teresa Topolnicka, Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla Wstęp Zasady przeprowadzania eksperymentów zmierzających

Bardziej szczegółowo

Baza danych. Baza danych to:

Baza danych. Baza danych to: Baza danych Baza danych to: zbiór danych o określonej strukturze, zapisany na zewnętrznym nośniku (najczęściej dysku twardym komputera), mogący zaspokoić potrzeby wielu użytkowników korzystających z niego

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki klasa 3

Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki klasa 3 Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki klasa 3 0. Logo [6 godz.] PODSTAWA PROGRAMOWA: Rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji z wykorzystaniem komputera, stosowanie podejścia algorytmicznego.

Bardziej szczegółowo

1 Miary asymetrii i koncentracji

1 Miary asymetrii i koncentracji Studia podyplomowe w zakresie technik internetowych i komputerowej analizy danych Podstawy statystyki opisowej Adam Kiersztyn 3 godziny lekcyjne 2011-10-22 10.10-12.30 1 Miary asymetrii i koncentracji

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: O czym mówią współczynniki funkcji liniowej? - wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego na lekcjach matematyki

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: O czym mówią współczynniki funkcji liniowej? - wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego na lekcjach matematyki SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY w RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE i OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów obróbkowych MS Access za pomocą interfejsu API

Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów obróbkowych MS Access za pomocą interfejsu API Dr inż. Janusz Pobożniak, pobozniak@mech.pk.edu.pl Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji produkcji Politechnika Krakowska, Wydział Mechaniczny Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów

Bardziej szczegółowo

MS Excel. Podstawowe wiadomości

MS Excel. Podstawowe wiadomości MS Excel Podstawowe wiadomości Do czego służy arkusz kalkulacyjny? Arkusz kalkulacyjny wykorzystywany jest tam gdzie wykonywana jest olbrzymia ilość żmudnych, powtarzających się według określonego schematu

Bardziej szczegółowo

Piotr Dynia. PowerPivot. narzędzie do wielowymiarowej analizy danych

Piotr Dynia. PowerPivot. narzędzie do wielowymiarowej analizy danych Piotr Dynia PowerPivot narzędzie do wielowymiarowej analizy danych Od autora Wraz z wprowadzeniem na rynek nowej wersji pakietu Office: Microsoft Office 2010 udostępniono darmowy dodatek dla Excela o nazwie

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 1: Terminologia badań statystycznych dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka (1) Statystyka to nauka zajmująca się zbieraniem, badaniem

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3 02-699 Warszawa, ul. Kłobucka 8 pawilon 119 tel. 0-22 853-48-56, 853-49-30, 607-98-95 fax 0-22 607-99-50 email: info@apar.pl www.apar.pl Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3 wersja 1.5 1. Opis Aplikacja ARSOFT-WZ3

Bardziej szczegółowo

TABELE WIELODZIELCZE

TABELE WIELODZIELCZE TABELE WIELODZIELCZE W wielu badaniach gromadzimy dane będące liczebnościami. Przykładowo możemy klasyfikować chore zwierzęta w badanej próbie do różnych kategorii pod względem wieku, płci czy skali natężenia

Bardziej szczegółowo

PL 198457 B1. ABB Sp. z o.o.,warszawa,pl 17.12.2001 BUP 26/01. Michał Orkisz,Kraków,PL Mirosław Bistroń,Jarosław,PL 30.06.

PL 198457 B1. ABB Sp. z o.o.,warszawa,pl 17.12.2001 BUP 26/01. Michał Orkisz,Kraków,PL Mirosław Bistroń,Jarosław,PL 30.06. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198457 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 340813 (51) Int.Cl. G06F 17/21 (2006.01) G06Q 10/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9. Rozdział 1. Wprowadzenie do pakietu Office 2007... 11. Rozdział 2. Edytory tekstu program Word... 15

Spis treści. Wstęp... 9. Rozdział 1. Wprowadzenie do pakietu Office 2007... 11. Rozdział 2. Edytory tekstu program Word... 15 Spis treści Wstęp... 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do pakietu Office 2007... 11 1.1. Nowy interfejs... 11 1.2. Nowe formaty plików... 13 1.3. Podgląd w czasie rzeczywistym... 14 1.4. Nowe funkcje... 14 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Analizy na podstawie danych sprawozdawczych - Moduł Analiz dla Banków Spółdzielczych

Analizy na podstawie danych sprawozdawczych - Moduł Analiz dla Banków Spółdzielczych Analizy na podstawie danych sprawozdawczych - Moduł Analiz dla Banków Spółdzielczych Kwiecień 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Dokument może być reprodukowany lub przechowywany bez ograniczeń tylko w całości.

Bardziej szczegółowo

1. Zarządzanie informacją w programie Access

1. Zarządzanie informacją w programie Access 1. Zarządzanie informacją w programie Access a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości Uczeń: zna definicję bazy danych i jej zadania, zna pojęcia: rekord, pole, klucz podstawowy, zna obiekty bazy danych: tabele,

Bardziej szczegółowo

SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej.

SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej. SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej. Wstęp SigmaMRP to nowość na polskim rynku, która jest już dostępna w ofercie firmy Stigo. Program MRP (ang. Material Requirements

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny w klasach 3 gimnazjum

Wymagania na poszczególne oceny w klasach 3 gimnazjum Wymagania na poszczególne oceny w klasach 3 gimnazjum Znaczenie komputera we współczesnym świecie Przypomnienie wiadomości na temat języka HTML Wstawianie tabeli na stronę WWW Wstawianie listy punktowanej

Bardziej szczegółowo

Instrukcja pomocnicza do przygotowania sprawozdania Zgłoszenie zaangażowania

Instrukcja pomocnicza do przygotowania sprawozdania Zgłoszenie zaangażowania Instrukcja pomocnicza do przygotowania sprawozdania wersja 5.15.2.4 Autorzy: Jadwiga Kordek Wrocław 11.2015 Wszelkie prawa zastrzeżone. Dokument może być reprodukowany przechowywany bez ograniczeń tylko

Bardziej szczegółowo

W tym celu korzystam z programu do grafiki wektorowej Inkscape 0.46.

W tym celu korzystam z programu do grafiki wektorowej Inkscape 0.46. 1. Wprowadzenie Priorytetem projektu jest zbadanie zależności pomiędzy wartościami średnich szybkości przemieszczeń terenu, a głębokością eksploatacji węgla kamiennego. Podstawowe dane potrzebne do wykonania

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI Przesuwanie paraboli - wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego na lekcjach matematyki

SCENARIUSZ LEKCJI Przesuwanie paraboli - wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego na lekcjach matematyki SCENARIUSZ LEKCJI Przesuwanie paraboli - wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego na lekcjach matematyki OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA

Bardziej szczegółowo

RÓWNOWAŻNOŚĆ ZAOFEROWANCH PAKIETÓW PROGRAMÓW BIUROWYCH

RÓWNOWAŻNOŚĆ ZAOFEROWANCH PAKIETÓW PROGRAMÓW BIUROWYCH Załącznik Nr 1B do SIWZ RÓWNOWAŻNOŚĆ ZAOFEROWANCH PAKIETÓW PROGRAMÓW BIUROWYCH Odno nik 1 : Zintegrowany pakiet programów biurowych MS OFFICE Home and Busines 2010 polski OEM Za równoważne oprogramowaniu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki KLASA III

Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki KLASA III Wymagania edukacyjne na ocenę z informatyki KLASA III 0. Logo [6 godz.] PODSTAWA PROGRAMOWA: Rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji z wykorzystaniem komputera, stosowanie podejścia algorytmicznego.

Bardziej szczegółowo

MsAccess 2013 - ćwiczenie nr 3 Kwerendy wybierające cd oraz kwerendy funkcjonalne

MsAccess 2013 - ćwiczenie nr 3 Kwerendy wybierające cd oraz kwerendy funkcjonalne Opracowanie: mgr Grażyna Gębal, dr hab. Marzena Nowakowska, dr Maria Szczepańska MsAccess 2013 - ćwiczenie nr 3 Kwerendy wybierające cd oraz kwerendy funkcjonalne 1. Zdefiniować kwerendę o nazwie Statystyka,

Bardziej szczegółowo

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński Analiza wariancji dr Janusz Górczyński Wprowadzenie Powiedzmy, że badamy pewną populację π, w której cecha Y ma rozkład N o średniej m i odchyleniu standardowym σ. Powiedzmy dalej, że istnieje pewien czynnik

Bardziej szczegółowo

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management

Bardziej szczegółowo

Konwerter XML Dla Programów Symfonia Kadry i Płace oraz Forte Kadry i Płace

Konwerter XML Dla Programów Symfonia Kadry i Płace oraz Forte Kadry i Płace Konwerter XML Dla Programów Symfonia Kadry i Płace oraz Forte Kadry i Płace i Aplikacja pozwala przygotować pliki w formacie XML do importu do systemu Kady i Płace na podstawie danych pochodzących z plików

Bardziej szczegółowo

RELACYJNE BAZY DANYCH I ICH ZNACZENIE W SYSTEMACH INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ

RELACYJNE BAZY DANYCH I ICH ZNACZENIE W SYSTEMACH INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ RELACYJNE BAZY DANYCH I ICH ZNACZENIE W SYSTEMACH INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ RELACYJNE BAZY DANYCH I ICH ZNACZENIE W SYSTEMACH INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ 1. ELEMENTY SYSTEMU INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ DANE GEOGRAFICZNE

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE POJĘCIA BAZ DANYCH

PODSTAWOWE POJĘCIA BAZ DANYCH Baza danych (data base) - uporządkowany zbiór danych o określonej strukturze, przechowywany na nośniku informacji w komputerze. System bazy danych można zdefiniować jako bazę danych wraz z oprogramowaniem

Bardziej szczegółowo

ECDL/ICDL Użytkowanie baz danych Moduł S1 Sylabus - wersja 5.0

ECDL/ICDL Użytkowanie baz danych Moduł S1 Sylabus - wersja 5.0 ECDL/ICDL Użytkowanie baz danych Moduł S1 Sylabus - wersja 5.0 Przeznaczenie Sylabusa Dokument ten zawiera szczegółowy Sylabus dla modułu ECDL/ICDL Użytkowanie baz danych. Sylabus opisuje zakres wiedzy

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY INFORMATYCZNE WSPOMAGAJĄCE HODOWLĘ

SYSTEMY INFORMATYCZNE WSPOMAGAJĄCE HODOWLĘ SYSTEMY INFORMATYCZNE WSPOMAGAJĄCE HODOWLĘ Struktura efektywnej bazy danych Zastosowanie pakietu MS Excel do tworzenia baz danych WSTĘP 1. Dane Przykłady Edycja Zarządzanie 2. Bazy danych Definicje Przykłady

Bardziej szczegółowo

Kwerendy, czyli zapytania. Opracowała: I. Długoń

Kwerendy, czyli zapytania. Opracowała: I. Długoń Kwerendy, czyli zapytania Opracowała: I. Długoń Sposoby wyszukiwania informacji Narzędzie Znajdź Filtrowanie Kwerendy Nasza baza Podstawowe sposoby wyszukiwania informacji Znajdź (Edycja -> Znajdź lub

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe w zakresie przetwarzanie, zarządzania i statystycznej analizy danych

Studia podyplomowe w zakresie przetwarzanie, zarządzania i statystycznej analizy danych Studia podyplomowe w zakresie przetwarzanie, zarządzania i statystycznej analizy danych PRZEDMIOT (liczba godzin konwersatoriów/ćwiczeń) Statystyka opisowa z elementami analizy regresji (4/19) Wnioskowanie

Bardziej szczegółowo

Bazy danych. wprowadzenie teoretyczne. Piotr Prekurat 1

Bazy danych. wprowadzenie teoretyczne. Piotr Prekurat 1 Bazy danych wprowadzenie teoretyczne Piotr Prekurat 1 Baza danych Jest to zbiór danych lub jakichkolwiek innych materiałów i elementów zgromadzonych według określonej systematyki lub metody. Zatem jest

Bardziej szczegółowo

Microsoft Excel 2003 profesjonalna analiza i raportowanie oraz prezentacja danych

Microsoft Excel 2003 profesjonalna analiza i raportowanie oraz prezentacja danych Microsoft Excel 2003 profesjonalna analiza i raportowanie oraz prezentacja danych Projekt: Wdrożenie strategii szkoleniowej prowadzony przez KancelarięPrezesa Rady Ministrów Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

ActiveXperts SMS Messaging Server

ActiveXperts SMS Messaging Server ActiveXperts SMS Messaging Server ActiveXperts SMS Messaging Server to oprogramowanie typu framework dedykowane wysyłaniu, odbieraniu oraz przetwarzaniu wiadomości SMS i e-mail, a także tworzeniu własnych

Bardziej szczegółowo

Programowanie MorphX Ax

Programowanie MorphX Ax Administrowanie Czym jest system ERP? do systemu Dynamics Ax Obsługa systemu Dynamics Ax Wyszukiwanie informacji, filtrowanie, sortowanie rekordów IntelliMorph : ukrywanie i pokazywanie ukrytych kolumn

Bardziej szczegółowo

finiownia loginów. W zależności od ustawionej opcji użytkownik login:

finiownia loginów. W zależności od ustawionej opcji użytkownik login: SYSTEM INFORMATYCZNY KS-ASW 2016 z dnia 2016-01-19 Raport Nr 1/2016 MODUŁ ksasw.exe OPIS ZMIAN, MODYFIKACJI i AKTUALIZACJI 1. Wersja 2016 modułu aswplan.exe 1. Wersja 2016 programu aswzsby.dll 1. Wersja

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Dział Zagadnienia Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Arkusz kalkulacyjny (Microsoft Excel i OpenOffice) Uruchomienie

Bardziej szczegółowo