ŻYDZI I JUDAIZM WE WSPÓŁCZESNYCH BADANIACH STRESZCZENIA REFERATÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ŻYDZI I JUDAIZM WE WSPÓŁCZESNYCH BADANIACH STRESZCZENIA REFERATÓW"

Transkrypt

1 CZWARTA EDYCJA KONFERENCJI ŻYDZI I JUDAIZM WE WSPÓŁCZESNYCH BADANIACH STRESZCZENIA REFERATÓW SEKCJA I * STAROŻYTNOŚĆ Wojciech Bejda ** HEROD JAKO TYRAN PROBLEMY MAŁŻEŃSKIE ŻYDOWSKIEGO WŁADCY W NARRACJI MIKOŁAJA Z DAMASZKU / JÓZEFA Panowanie Heroda jest fascynującym tematem rozważań badaczy zajmujących się psychologią władzy oraz stosunkiem do tego władcy Mikołaja z Damaszku w jego Historii (obiektywny czy stronniczy?) i Józefa, szczególnie w Starożytnościach żydowskich. Wiele wskazuje na to, że żydowski autor dążył do ukazania Heroda jako tyrana. Wskazują na to liczne przypisywane mu cechy: pycha, poczucie bezkarności, skłonność do zastraszania itd. Jego rządy mały zaznaczyć się w świadomości Żydów mordami, prześladowaniami, gwałtami. Nie są to oczywiście wszystkie negatywne cechy idumejskiego władcy. W tym kontekście ważnym wydaje się pytanie, na ile obraz Heroda jako tyrana zależny był od Mikołaja z Damaszku, a na ile od Józefa Flawiusza. Wreszcie należy rozważyć, jakie ewentualnie wzorce wpływały na ukształtowanie narracji o panowaniu tego władcy. Częściowo można próbować odpowiedzieć na to pytanie, analizując jeden z aspektów narracji o Herodzie. Szczególnie interesujący wydaje się wątków dotyczący problemów rodzinnych, tzn. burzliwe i tragiczne dzieje małżeństwa z Mariamme. Wstępnie można wskazać na wpływy dzieła Herodota i Polibiusza, w których problemy małżeńskie i rodzinne tyranów są dość wyraźnie zarysowane. Równie ważne jest pytanie, czy występowały zależności od innych autorów greckich, jak choćby Dionizjusza i Diodora. Odpowiedź na to, między innymi, pytanie pozwoli lepiej zrozumieć nie tylko rzetelność obrazu Heroda, ale również wskaże na stosunek do tej postaci Mikołaja, jeśli wspomniane zależności literackie są jego udziałem, oraz poszerzy wiedzę na temat znajomości literatury greckiej przez Józefa, gdyby to on był odpowiedzialny za wzbogacenie wizerunku żydowskiego władcy. * W obrębie sekcji układ alfabetyczny według nazwisk referentów. ** Mgr, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

2 Andrzej Mrozek * DEUTERONOMISTYCZNE KORZENIE WCZESNEGO JUDAIZMU Początki judaizmu są datowane na czas wygnania babilońskiego (VI w.). Na tenże okres przypada również jedna z redakcji tzw. dzieła deuteronomistycznego. Czy zatem można doszukać się relacji pomiędzy rodzącym się judaizmem a szeroko rozumianym tak zwanym ruchem deuteronomistycznym? Jeśli bowiem są słuszne hipotezy określające czas obu tych wydarzeń przynależących do dziejów religii starożytnego Izraela, to można usytuować przynajmniej chronologicznie dzieło deuteronomistyczne u początków judaizmu. Przyjęte datowanie prowadzi do jeszcze jednego pytania: czy deuteronomistyczne idee nie wpłynęły na powstawanie judaizmu, bądź może oba te wydarzenie inspirowane były przez te same czynniki? Próbując odpowiedzieć na nie, należy wziąć pod uwagę, że z jednej strony dysponujemy określonym tekstem odznaczającym się relatywnie długim okresem formowania przed uzyskaniem obecnego kształtu literackiego, a z drugiej strony dobrze opracowanym ruchem religijnym, o którym miarodajne świadectwa pochodzą z czasów późniejszych. Zestawienie dwóch tak zasadniczo różnych rzeczywistości i konfrontowanie ich wymaga posługiwania się adekwatnym aparatem badawczym. Jednym z celów referatu będzie między innymi poszukiwanie metod, którymi należy się posługiwać w opracowywaniu powyżej przedstawionego zagadnienia. Łukasz Niesiołowski-Spanò * IZRAEL I JUDA OBCE WPŁYWY CZY WEWNĘTRZNA EWOLUCJA? KILKA UWAG HISTORIOGRAFICZNYCH Referat ma za zadanie przedstawienie metodologicznych implikacji sądów forowanych przez historyków i archeologów starających się odtwarzać początki starożytnych Izraela i Judy. Można wyróżnić dwa skrajne w stanie czystym zapewne nie istniejące modele przyjmowane przez badaczy, a mianowicie wskazujące na: 1. autochtoniczności i brak zewnętrznych bodźców przy powstaniu hebrajskich wspólnot politycznych oraz 2. uzależnienie od zewnętrznego wpływu przy tworzeniu nowej jakości, jakim były typowe dla I tys. p.n.e. państwa etniczne. Wystąpienie nie ma za zadani odpowiedzieć na pytanie, który z tych modeli jest bliższy prawdzie, ponieważ jest to dylemat nierozstrzygalny a ponadto metodologiczny bezsensowny. Zadaniem referenta jest jedynie wskazać na * Mgr, doktorant w Instytucie Religioznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków. * Dr, Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego. 2

3 implikacje, jakie pociągają za sobą oba te modele. Widoczne są one niejednokrotnie w efektach prac historyków i archeologów, a mieć mogą znaczenie nie tylko dla wyników prac nad przeszłością, lecz również sposobem widzenia świata współczesnego. Daria Szymańska-Kuta * RELIGIJNE ASPEKTY INTERPRETACJI ALEGORYCZNEJ FILONA ALEKSANDRYJSKIEGO Celem referatu będzie analiza teoretycznych podstaw interpretacji alegorycznej Filona Aleksandryjskiego, szczególnie tych, które stanowią podbudowę sakralnego wymiaru tekstu biblijnego i jego mistycznej interpretacji. Referat (1) wskaże możliwe paralele filiacyjne interpretacji alegorycznej Filona (esseńczycy, terapeuci, gramatycy aleksandryjscy, stoicy, pitagorejczycy), (2) rozpatrzy tezę misteryjną, zakładającą, że alegoryczna procedura interpretacyjna Filona wzorowana jest na strukturze inicjacji w misteria, (3) zanalizuje pod tym kątem wybrane elementy metody alegorycznej Filona: antropokosmiczna struktura tekstu świętego, zasada hierarchii warstw znaczeniowych, pluralizm alegorii, relacja między sensem dosłownym (literalnym, historycznym) a przenośnym (alegorycznym, symbolicznym), w końcu (4) skonfrontuje współczesne stanowiska badawcze na ten temat. SEKCJA II ŚREDNIOWIECZE I CZASY NOWOŻYTNE Jurgen Heyde * KOMUNIKACJA MIĘDZY ELITAMI ŻYDOWSKIMI A CHRZEŚCIJAŃSKIMI NA RUSI CZERWONEJ W XIV I XV WIEKU W późnośredniowiecznym państwie polskim Ruś Czerwona zajmowała szczególne miejsce. W odróżnieniu od innych prowincji nie należała do piastowskich ziem rdzennych, które po okresie rozbicia dzielnicowego na początku XIV wieku zjednoczyły się w ramach Królestwa Polskiego, lecz * Dr, Instytut Religioznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków. * Dr, Institut für Geschichte, Martin-Luher-Universität Halle-Wittenberg, Halle/Salle (Niemcy). 3

4 wywodziła się z ziem staroruskich księstwa halicko-włodzimierskiego. Wkrótce po przejęciu władzy przez Kazimierza Wielkiego stało się widoczne, że nie zamierzał on przekształcić stosunki społeczne nowego terytorium jednostronnie na wzór starych prowincji. Zapewnił z jednej strony poparcie starym elitom, zachęcając z drugiej strony szlachtę, mieszczan i chłopów z zachodnich części państwa do osiedlania się i wnikania w społeczeństwo Rusi Czerwonej. Tak w ciągu następnego stulecia doszło do utworzenia się nowej elity prowincji, która była co prawda przeważnie katolicka, ale umożliwiła integrację w zarząd terytorialny również przedstawicielom niekatolickich elit chrześcijańskich (prawosławnych, ormiańskich), jak i niechrześcijańskich (przede wszystkim żydowskich). Wyjątkowość społecznej pozycji żydowskich dzierżawców celnych i podatkowych na Rusi Czerwonej (jak również na terenach ruskich Wielkiego Księstwa Litewskiego) w skali ówczesnej Europy od dawna już budzi zainteresowanie naukowców, o czym świadczą liczne prace np. Ignacego Schipera, Majera Bałabana i przede wszystkim Maurycego Horna. W centrum uwagi niniejszego wykładu stoją kontakty i wzajemne oddziaływania między żydowskimi i nieżydowskimi elitami na Rusi Czerwonej do końca XV wieku. W ten sposób wyeksponowane zostanie to, dlaczego akurat na Rusi Czerwonej integracja elit żydowskich w zarząd terytorialny (administracji ceł i podatków) nastąpiła w o wiele wyższym stopniu, niż na innych ziemiach polskich w tym okresie. Ewa Kocój * ROLA TEKSTÓW I SZTUKI CHRZEŚCIJAŃSKIEJ W UKSZTAŁTOWANIU NEGATYWNEGO STEREOTYPU ŻYDÓW NA TERENACH BIZANTYJSKO-SŁOWIAŃSKICH W 313 r. Konstantyn Wielki edyktem mediolańskim uczynił chrześcijaństwo oficjalną religią w Cesarstwie Rzymskim. Wraz z tym wydarzeniem rozpoczyna się nowy jego etap w historii. Od momentu legalizacji chrześcijaństwa intensywniej zaczęło ono wypracowywać swoją teologię, czyniąc to stopniowo, w trakcie dysput i obrad soborowych, a także poprzez dalszy rozwój literatury zwanej patrystyczną. W refleksji teologicznej nie zabrakło też miejsca na ścieranie się poglądów na temat kanonu pism chrześcijańskich, który stanowił listę pism uznanych przez Kościół za natchnione i dozwolone w edukacji chrześcijan jako norma wiary i moralności. W pismach teologicznych ich autorzy odnosili się często do innych religii -judaizmu, religii świata grecko-rzymskiego oraz odłamów chrześcijaństwa, które wyodrębniły się w trakcie sporów teologicznych (Ormian, nestorian, monofizytów). * Dr, współpracownik Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków. 4

5 Już w patrystycznej literaturze pojawił się negatywny obraz Żydów. W 4 w. Atanazy z Aleksandrii czy Nifon z Konstancji uznali wyznawców judaizmu za potępionych na sądzie ostatecznym i skazanych na wieczny ogień zagłady. Sobór Nicejski II (787 r.) zakazał Żydom dostępu do świątyń i modlitw, dopóki nie nawrócą się na chrześcijaństwo. Negatywny obraz Żydów pojawił się także w tekstach liturgicznych Kościoła prawosławnego (Triod Paschalny, Synodikon Ortodoksji). Jednocześnie z rozpowszechnianymi tekstami kanonicznymi zaczęła powstawać i krążyć na terenach bizantyjsko-słowiańskich tzw. literatura apokryficzna. Mimo że oficjalnie nie była ona uznawana przez Kościół, wywarła ogromny wpływ na wierzenia religijne zwykłych chrześcijan. Ze względu na obrazowy język, stylistykę i tematykę bliską zwykłemu wierzącemu, teksty te przyswajane były przez duchowieństwo i wykorzystywane do celów kaznodziejskich, stając się jednym z najważniejszych źródeł kształtujących negatywne stereotypy dotyczące Żydów (m.in. motyw Żyda wiecznego tułacza; pasja Matki Bożej i wierzenia dotyczące wyglądu zewnętrznego Żydów czy pożywienia). Z tekstów kanonicznych i apokryficznych negatywny obraz Żydów przeniknął także stopniowo do sztuki chrześcijańskiej. Odnajdujemy w niej wiele szczegółów lub nawet samodzielnych tematów ikonograficznych, powielających utrwalone w literaturze stereotypy odnoszące się do wyznawców judaizmu (m.in. ikona sądu ostatecznego, ikona wyjścia Żydów z Egiptu). Jarosław Kuczer * CZYNNIKI WARUNKUJĄCE EGZYSTENCJĘ SPOŁECZNOŚCI ŻYDOWSKIEJ KSIĘSTWA GŁOGOWSKIEGO W EPOCE HABSBURSKIEJ ( ) Sytuacja prawna i pozycja społeczno-ekonomiczna gminy żydowskiej na terenie księstwa głogowskiego w okresie habsburskim na Śląsku ( ) stanowi otwarte zagadnienie badawcze. Gmina żydowska w Głogowie obok wrocławskiej i prudnickiej cieszyła się względną przychylnością starostów księstwa do końca XVI w. Dopiero w okresie późniejszym nastąpiły zmiany, które zachwiały stabilnością jej rozwoju. Zachowaną ciągłość istnienia zawdzięczali tutejsi Żydzi określonym czynnikom. Pierwszym z nich były podstawy prawne egzystencji edykty i przywileje z lat 1598, 1627, 1650, 1659, 1713 oraz umiejętność ich wykorzystania przez miejscową społeczność żydowską. W jej życie ingerowała nie tylko władza zwierzchnia, ale również szlachta, magistrat oraz cechy miejskie, dla których stanowili konkurencję ekonomiczną. Ich pozycję w księstwie osłabiały ponadto tak niepokoje społeczne, jak i kryzysy polityczno-militarne, np. tzw. zagrożenia tureckie, czy wojna * Dr, Zakład Historii Powszechnej i Polski (XVI-XVIII w.) Instytutu Historii Uniwersytetu Zielonogórskiego. 5

6 trzydziestoletnia. Ich kondycja ekonomiczna była też zależna od dynamiki działań i operacji handlowych. Bez korzystnego dla siebie bilansu obrotu kapitałem i zaangażowania w pracach administracji majątków szlacheckich trudno sobie wyobrazić trwałość i ciągłość losów gminy aż po rok Żydzi głogowscy doprowadzili do sytuacji, w której zaciągane u nich pożyczki, wysokość odprowadzanego podatku do skarbu wiedeńskiego oraz znajomość miejscowego rynku lokalnego stały się gwarantami ich egzystencji, a natychmiastowe ich oddalenie było niemożliwe. Ostatecznie działania podejmowane przez Habsburgów zaowocowały zmianą położenia prawnego Żydów głogowskich i śląskich. Gminom żydowskim udzielono de facto sankcji państwowych (edykt tolerancyjny z 1713 r.), co w XIX w. umożliwiło otwarcie drogi procesom integracji i emancypacji społeczności żydowskiej z ostatecznym zamknięciem jej w świecie mieszczańsko-burżuazyjnym nowoczesnego typu. Andrzej Trzciński * PIŃCZOWSKIE GRAFFITI SYNAGOGALNE W 1998 roku, podczas wstępnej inwentaryzacji wystroju malarskiego synagogi w Pińczowie, zauważone zostały graffiti wyryte na ścianach pomieszczeń. Prowadzone od 2002 roku prace renowacyjne ujawniły po zdjęciu warstw pobiały setki, jeśli nie tysiące, indywidualnych inskrypcji wykonanych ostrymi narzędziami na elementach kamiennych (portale, obramienie kominka, pilastry) i tynku ścian przedsionka (tu najliczniejsze), sali męskiej i babińca. Z napisów nawarstwionych od początku istnienia synagogi (wzniesionej około 1600 roku) przez kolejne stulecia, do dziś przetrwały i są czytelne tylko te, ryte najgłębiej w warstwie spodniej. Ten wyjątkowy zbiór graffiti (jakościowo porównywalny z tymi w murowanej cerkwi w Posadzie Rybotyckiej, lecz ilościowo znacznie obszerniejszy), odczytywany jako tekst kultury ujawnia szereg interesujących aspektów. Pierwszym z nich jest ogólny przekaz o dość popularnym sądząc z liczby napisów zwyczaju pozostawiania po sobie śladu-podpisu w znaczeniu: tu byłem. Napisy mają różną objętość i zawartość informacji: od wyłącznie imienia po rozbudowane zawierające imię podpisującego się, patronymicum, tytulatury, przynależność rodową, eulogie oraz niekiedy pełnioną funkcję, nazwę miejscowości, datę. Podpisy mężczyzn rozpoczynają się zwykle od wyrazu ani (ja). W aspekcie historycznym interesujące są pośród składników informacyjnych zwłaszcza daty (pośród czytelnych najwcześniejsza przed 1638 lub 1648 rokiem, najpóźniejsza 1746/1747) oraz nazwy miejscowości (około dwudziestu, w tym spoza granic Rzeczypospolitej). W kontekście ogromnej liczby napisów i znaczenia gminy pińczowskiej w strukturze kahalnej Korony większość tych podpisów łączyć można ze zjazdami delegatów na * Dr, Zakład Kultury i Historii Żydów Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin. 6

7 sejmiki żydowskie a ponadto z rozprawami sądu kahalnego, którego sala znajduje się za przedsionkiem, a ten stanowił wówczas poczekalnię. Oznaczano też swoje miejsca w sali modlitw (ta funkcja napisów dominuje w babińcu, gdzie inskrypcje rozpoczynają się zwrotem maqom (miejsce ). Istotny jest też aspekt paleograficzny, a pińczowski zbiór graffiti jest pod tym względem unikalny i zawiera interesujące dla badaczy zabytki pisma, głównie z wieków XVII-XVIII. Pod względem rodzajów pisma mamy tu różne warianty pisma niekwadratowego (rzadko reprezentowanego w zachowanych epigrafach), w mniejszej liczbie kwadratowego. SEKCJA III XIX WIEK DO 1939 ROKU Zbigniew Baran * RUDOLF MARIA HOLZAPFEL W KRĘGU JUDAIZMU I KULTURY UNIWERSALNEJ W referacie podjęta zostanie ważna dla historii Żydów w XIX wieku problematyka asymilacji na wybranym przykładzie Rudolfa Marii Holzapfla ( ) szwajcarskiego myśliciela urodzonego w Krakowie, filozofa kultury, poety i kompozytora. Casus R.M. Holzapfla świadczy o niemożności pełnej asymilacji, a jednocześnie pozwala postawić zasadnicze pytanie o relacje kultury uniwersalnej i judaizmu. Wychowany przez ojca w duchu oświecenia żydowskiego haskali, pomimo asymilacji i zmiany religii (konwersja na katolicyzm, a później protestantyzm) nie był w stanie oderwać się od swoich judaistycznych korzeni. Obsesyjnie wracał do żydostwa w poezji (np. w młodzieńczym wierszu Sen Żyda); jako wyalienowany Żyd budował naukową utopię ładu wiecznego w rozprawach: Panideal i Welterlebnis, a pod koniec życia w Muri k. Berna napisał w hołdzie biblijnemu Mojżeszowi teksty do własnych utworów muzycznych Moses Berufung i Moses Tod. W pierwszej części referatu ukazany zostanie krakowski, żydowsko-polski rodowód Rudolfa M. Holzapfla. Na podstawie opublikowanych źródeł rodzinnych i nowych, odkrytych przeze mnie dokumentów w Państwowym Archiwum w Krakowie (Księga wypisów urodzin Izraelitów w okręgu metrykalnym krakowskim oraz Świadectwa C. K. Gimnazjum św. Jacka w Krakowie) przedstawione zostanie miejsce zamieszkania i atmosfera domu Rudolfa, którego ojciec Dawid Ezechiel był wybitnym doktorem medycyny i wolnomyślicielem; odtworzone zostaną także lata szkolne, podczas * Mgr, doktorant prof. dr hab. Krystyny Chojnickiej z Katedry Historii Doktryn Politycznych i Prawnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. 7

8 których Rudolf pisał wiersze pod wpływem polskich romantyków. W drugiej części poddane zostaną analizie prace naukowe Rudolfa Marii Holzapfla powstałe w Austrii i Szwajcarii, z uwzględnieniem dostrzegalnych wątków judaistycznych. Przedmiotem ostatniej zaś stanie się ideowe przesłanie późnych kompozycji muzycznych R.M. Holzapfla, w których powraca symbolicznie do polskożydowskiego matecznika. W jednej z nich wykorzystuje Prolog "Pana Tadeusza" i IV Księgę dzieła zatytułowanej Litewski matecznik. Piotr Bartkowiak * ŻYDOWSKIE FUNDACJE W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM NA PRZYKŁADZIE FUNDACJI RODZINNY MOSSE Społeczność Grodziska Wielkopolskiego przez wieki była wielonarodowa i wielokulturowa. Samo miasto miało wpływ na wielką politykę i ona na nim czasami odciskała swoje piętno. Żyli w nim obok siebie i ze sobą ludzie, którzy bardzo różnili się od siebie, ale jednocześnie łączyło ich bardzo wiele. O dziejach tej koegzystencji w XIX i na początku XX wieku będzie traktował referat. W XIX wieku na ziemiach polskich praktycznie w każdym większym skupisku żydowskim można było spotkać szpitale, sierocińce czy domy opieki utworzone z myślą o potrzebujących. W sytuacji, w której biedota stanowiła znaczny odsetek wśród ogółu Żydów, ich obecność była jednym z ważniejszych czynników rozładowujących wewnętrzne napięcia, a jednocześnie łagodzących skutki nierówności społecznej. Instytucje charytatywne dające opiekę i schronienie, starały się zaspokoić przynajmniej najbardziej podstawowe potrzeby najuboższych. Ich istnienie było też zarazem idealnym rozwiązaniem dla bardziej zamożnych przedstawicieli żydowskiego społeczeństwa. Pozwalało bowiem na skuteczniejszą, a więc bardziej racjonalną i przemyślaną niż w przypadku przysłowiowej jałmużny, realizację biblijnego nakazu czynienia miłosierdzia. Instytucje dobroczynne z czasem stały się też podstawą do powoływania licznych prywatnych fundacji, zakładanych właśnie z myślą o tym, by zaangażowane w nie środki i świadczona pomoc odpowiadały w sposób możliwie najpełniejszy oczekiwaniom potrzebujących, dając im nie tylko możliwość zaspokojenia tzw. potrzeb głównych, ale także pewne określone miejsce w strukturze społecznej gminy. W ten model pomocy społecznej wpisywał się również Grodzisk Wielkopolski. Fundacje, na których skupiona zostanie uwaga, zostały założone pod koniec XIX lub na początku wieku XX, jeszcze za czasów pruskich. Ale mimo różnych zawirowań historycznych, prawie wszystkie funkcjonowały w dalszym ciągu również w II Rzeczpospolitej i jak się okaże nadal spełniały one swoją * Mgr, Grodzisk Wielkopolski. 8

9 pierwotną funkcję, to znaczy niosły pomoc ubogim mieszkańcom miasta. Nawet obecnie, mimo że Żydów w Grodzisku już nie ma, nadal funkcjonują materialne pozostałości tychże fundacji. W pierwszej części wystąpienia opisana zostanie rola mniejszości żydowskiej w Grodzisku, zresztą bardzo istotna dla miasta. Kolejna część poświęcona zostanie protoplaście rodu fundatorów, doktorowi Markusowi Mosse, którego działalność miała kluczową rolę w powołaniu do życia fundacji. Natomiast główna część referatu skupi się na zasadach funkcjonowania fundacji i ich działalności. Zbierany materiały do niego okazał się niezwykle bogaty. Dokumenty, do których udało się dotrzeć, prawdopodobnie nigdy wcześniej nie były wykorzystywane. Naprowadzają one na ślad istnienia przynajmniej kilku fundacji związanych z rodziną Mosse. Dodatkowo okazało się, że funkcjonowały jednocześnie jeszcze inne żydowskiej fundacje, o których wcześniej nie wiedziano, niemniej te, które opisuję różniły się od nich ogólnospołecznym charakterem ukierunkowaniem na wszystkich obywateli miasta bez względu na przynależność narodową i religijną. Jan Główka * DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA DAWIDA CHAJMANA PRZYKŁADEM LOSÓW PRZEMYSŁOWCA KIELECKIEGO NA PRZEŁOMIE XIX I XX WIEKU W latach przybysze z Łodzi, Dawid Chajman (Hajman, Heimann, Heiman) wraz ze swym bratem Emanuelem, zajmowali się produkcją szkła w Nowej Hucie w pobliżu Krasocina w powiecie włoszczowskim w guberni kieleckiej, dzierżawiąc zakład od właściciela miejscowości Hipolita Stojowskiego. Hutę szkła zamknięto w 1893 r. z powodu braku paliwa mineralnego, drewna, które pozyskiwano z okolicznych lasów. W 1896 r. Dawid i Emanuel Chajmanowie przenieśli produkcję do Kielc, korzystając z posiadanych złóż piasku oraz koniunktury na wyroby szklane i braku tego rodzaju wytwórczości w stolicy guberni i najbliższych okolicach. Huta nosząca nazwę Leonów powstała w tym samym miejscu i czasie, gdzie organizowano produkcję cegielni Arona Rosenholtza, tartaku parowego Henryka Nowaka, młyna parowego Michała Goldhaara, browaru Judki Cukiermana, kamieniołomów i wapienników Kadzielnia Judki Ehrlicha i Wietrznia Abrahama Zagajskiego. Była w końcu XIX w. jednym z 25 istniejących w Kielcach zakładów o charakterze przemysłowym, a jednocześnie jednym z trzech zakładów tej branży w Guberni Kieleckiej. Huta zatrudniająca w 1898 r. 60 pracowników produkowała szklanki, kieliszki, spodki, klosze do lamp, serwisy do wódek, patery, dzbany, butelki, szkło płytowe, szkło lampowe i szkło apteczne. Wyroby zakładu zaprezentowano * Dr, Muzeum Historii Kielc. 9

10 w 1898 r. na wystawie rolniczo-przemysłowej w Kielcach. Interesującym epizodem w dziejach Huty Leonów był udział robotników w wydarzeniach rewolucji r., a szczególnie zapobieżenie rozruchom sprowokowanym przez władze rosyjskie i próbom pogromu. Liczne operacje finansowe prowadzone w pierwszych latach nowego wieku spowodowały osłabienie pozycji finansowej rodziny Chajmanów na miejscowym rynku. Po 1905 r. zakład przeszedł w ręce Zygmunta Ziembińskiego i Floriana Jarońskiego, a tradycje przemysłowe po I wojnie światowej kontynuował w tym samym miejscu Stanisław Giertych (ojciec Jędrzeja) zakładając Kielecką Odlewnię. Gideon Kouts * STEREOTYPES OF SEPHARDIM AND ASHKENAZIM IN 19TH CENTURY PALESTINE Tensions between the Jewish communities, particularly in the context of the division between Ashkennazim and Sephardim, are reflected in the world of images.these images create stereotypes that 'attach' some characteristics to this or that community. However, stereotypes can also have a function in the formation and transformation of cultural identities. The claim regarding discrimination against oriental communities in shaping the cultural identity of the State of Israel is well known. The rivalry between Ashkenazim and Sephardim constitutes the accepted foundation for this claim. It could be assumed that the phenomenon is as old as the State of Israel- the melting pot and the merging of diasporas, or as old as the great immigration waves to Israel and the demographic dnamics they created in the 20th century. However the previous waves of immigration as well created a situation of communal identification. A document from the year 1878 demonstrates that the attempt to identify Ashkenazi characteristics and Sephardi characteristics was evident already among the Old Jewish Establishment in 19th century Palestine. It is written by Yehiel Bril, founder and editor of the first Hebrew newspaper in Palestine Ha-Levanon (1863). Bril writes from Mainz, an additional in the wonderings of his newspaper throughout Europe. He devotes most of its contents to analyze 'communal problems' of Jerusalem. His observations are more sympathetic to the Sephardim. They are respectable people and exemplary hosts, they are courteous and also like to be conplimented. they keep within bounds their prayers in holidays and refrain from the Ashkenazi exaggerations. The Ashkenazim are regarded with distrust. They are politicians, with whom one should negociate; they are also individualists * Prof. dr hab., University o Paris 8. 10

11 In the year 1883 Bril visited Palestine, headinga group of Russian farmers who came to settle. In the course of his travels, he also reached Safed, where he found another good quality among the Sephardim: their readiness to settle and develop the Holy Land. There are other testimonies about the Jews of Tiberias, Haifa and Jaffa. Hanna Kozińska-Witt * RADNI ŻYDOWSCY W SAMORZĄDACH GMIN WIELKOMIEJSKICH II RZECZYPOSPOLITEJ (KRAKÓW I POZNAŃ) Kraków i Poznań były miastami, które w II Rzeczypospolitej z racji swoich przeszłości zaborczych reprezentowały cenzusowy typ środkowoeuropejskiego samorządu komunalnego. W obu miastach ludność żydowska tradycyjnie wysyłała swoich odpowiednio bogatych albo wykształconych przedstawicieli do Rady Miasta. Mimo znacznej ilościowej różnicy procentowej (w okresie międzywojennym Kraków miał ca. 23% żydowskich mieszkańców, Poznań ca. 1%) radni żydowscy byli w polityce lokalnej w obu centrach ważnym ugrupowaniem. Jednocześnie Kraków i Poznań stawiano na dwóch biegunach pod względem ustosunkowania się ich mieszkańców do kwestii żydowskiej: o ile Kraków miał być miastem Żydom przyjaznym, Poznań uchodził za miasto antysemitów. Samorządy miejskie zmieniły gruntownie charakter po demokratyzacji ordynacji wyborczej w II Rzeczypospolitej, kiedy to weszły do nich silne ugrupowania reprezentujące nowoczesne partie i para-partie (m.in. syjonistów i BBWR). Równocześnie bardzo osłabły, lub całkowicie zaniknęły liberalne ugrupowania centrowe, stanowiące dotychczas bazę samorządów miejskich. Wiązały się z tym zmiany tożsamościowe: odejście od gospodarczego rozumienia samorządu w kierunku jego nacjonalizacji. Celem referatu jest charakterystyka i porównanie działalności samorządów oraz radców żydowskich obu ośrodków miejskich w zmieniającej się rzeczywistości politycznej. Oś analizy stanowi pytanie, jaką rolę odgrywały regionalizmy w lokalnych kwestiach żydowskich artykułowanych na forum rad miejskich, jak i problem, w jaki sposób rozumiano na niższych płaszczyznach administracyjnych zalecenia ogólnopaństwowej polityki wewnętrznej. * Dr, Simon-Dubnow Institut, Leipzig. 11

12 Artur Markowski * SOJUSZ BIEDY I CIEMNOTY, CZYLI RZECZ O PROBLEMACH SPOŁECZNYCH ROBOTNIKÓW ŻYDOWSKICH NA BIAŁOSTOCCZYŹNIE NA PRZEŁOMIE XIX I XX WIEKU Przełom XIX i XX wieku był okresem znacznego postępu industrializacji zachodnich guberni Cesarstwa Rosyjskiego. Wśród powiększającej się masy robotniczej na Białostocczyźnie, znaczną część stanowiła ludność żydowska. Zamieszkiwała prócz Białegostoku (będącego sercem białostockiego okręgu włókienniczego) okoliczne sztetlech. Przełom wieków przyniósł radykalizację poglądów politycznych, kryzysy ekonomiczne oraz aktywizację ruchów emancypacyjnych (kobiety) i antypaństwowych. W tych warunkach zubożałe rodziny żydowskie podejmowały codzienny trud o uzyskanie środków do życia. Skandaliczne warunki mieszkaniowe i brak środków utrzymania były najistotniejszym przejawem procesu pauperyzacji żydowskich robotników. Efektem naczyń połączonych pauperyzacja wprowadzała tą grupę ludności w orbitę wpływów rozlicznych ideologii o charakterze radykalnym (anarchizm, bolszewizm). W wystąpieniu prześledzimy, w jaki sposób sytuacja ekonomicznospołeczna tych ludzi wpływała na relacje rodzinne i przemiany ról kobiet i mężczyzn. Spróbujemy pokazać, jak zmieniały się aspiracje życiowe i możliwości ich realizacji w kręgu podkreślanym przez Perelmana sojuszu biedy i ciemnoty. Określimy także, jakie problemy z kręgu warunków życia i pracy żydowskich robotników Białostocczyzny budziły zainteresowanie społeczności żydowskiej carskiej Rosji. Referat oparty został przede wszystkim na materiałach swoistych inspekcji publikowanych na łamach Kniżek Woschoda, pamiętnikach z przełomu XIX i XX wieku oraz materiałach spisu powszechnego. Agnieszka Oleszak * MIT SARY SZENIRER W ORTODOKSYJNEJ HISTORIOGRAFII Tematem wystąpienia jest konstrukcja mitu Sary Szenirer w ortodoksyjnej historiografii. Sara Schenirer otworzyła w roku 1917 w Krakowie pierwszą na ziemiach polskich religijną szkołę dla dziewcząt, * Mgr, Instytut Historyczny (Centrum im. M. Anielewicza) Uniwersytetu Warszawskiego. * Mgr, Uniwersytet Viadrina we Frankfurcie nad Odrą. 12

13 Beit Ja akov. Tym samym udało się Szenirer stworzyć zinstytucjonalizowaną przestrzeń dla religijnego kształcenia dziewcząt. W niedługim czasie, dzięki wsparciu Agudy Israel, Beit Ja akov zyskało uznanie wśród ortodoksyjnych Żydów w Europie Środkowowschodniej. Na potrzebę edukacji dziewcząt zwrócono już uwagę wcześniej podczas Kongresu Rabinicznego w Krakowie w 1903 roku, jednakże jako idea sprzeczna z halachicznym prawem, została odrzucona. Tym samym Szenirer, otwierając szkołę, skonfrontowała ortodoksyjne elity z tradycyjnymi rolami społecznymi wśród ortodoksyjnego społeczeństwa żydowskiego w Polsce. W historiografii powstał już za życia Szenirer mit pobożnej krawcowej, która mimo prostego wykształcenia zrewolucjonizowała system kształcenia dziewcząt. Fenomen tego kultu w dużej mierze przypomina kult, jakim otaczani byli cadycy czy też chrześcijańscy święci. Według Debory Weissman, Schenirer stanowiła udaną syntezę żywiołowego polskiego chasydyzmu z bardziej oświeconą orientacją zachodnich Żydów (Weissman 1977). Analizując materiały źródłowe (wspomnienia uczennic, księgi pamiątkowe, artykuły prasowe, publikacje książkowe), które wskazują na elementy kształtujące ortodoksyjny dyskurs, uwaga zwrócona zostanie na proces kreowania mitu Schenirer. Odwołując się do terminologii użytej przez Adę Rappoport-Albert ( hagiografia z przypisami 1988) oraz przez Israela Bartala ( ortodoksyjna historiografia 1994), źródła potraktowane zostaną jako społeczno-historyczna interpretacja rzeczywistości, która udzieliła działalności Szenirer legitymizacji w ramach ortodoksyjnego światopoglądu. Artur Patek * IMIBRACJA TYPU B (ALIJA BET) DO PALESTYNY PRZED II WOJNĄ ŚWIATOWĄ Aliję bet, czyli nielegalną imigrację Żydów do Palestyny, brytyjskiego mandatu Ligi Narodów, uważa się za jedną z najbardziej skutecznych metod walki ruchu syjonistycznego o suwerenny Izrael. O jej powodzeniu zadecydowało to, że rezygnowała z aktów przemocy na rzecz działań politycznych i propagandowych. Z jednej strony stanowiła wyraz odwiecznych dążeń diaspory do powrotu do Ziemi Obiecanej, z drugiej była reakcją na politykę Wielkiej Brytanii, która przeszła znamienną ewolucję: od pełnego poparcia idei żydowskiej siedziby narodowej w Palestynie (Deklaracja Balfoura, 1917) po faktyczne wycofanie się z działań na jej rzecz ( Biała Księga MacDonalda, 1939). Brytyjczycy sympatie ulokowali ostatecznie po stronie siedzących na ropie Arabów, wierząc, że dzięki temu zachowają wpływy w strategicznym rejonie Bliskiego Wschodu. Gdy zaczęli ograniczać napływ Żydów do Palestyny, ci ostatni zintensyfikowali nielegalną imigrację. Początkowo alija bet nie * Dr hab., Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków. 13

14 przybierała sformalizowanych ram. Sytuacja uległa zmianie w latach 30., gdy w następstwie wydarzeń w Europie (wielki kryzys gospodarczy, dojście do władzy Hitlera i prześladowania ludności żydowskiej w Niemczech, perspektywa wybuchu wojny) rosła liczba potencjalnych emigrantów. Najbardziej spektakularnym wyrazem aliji bet były morskie transporty z uchodźcami. Pierwszy, statek Velos z 350 pasażerami, w większości Żydami z Polski, obrał kurs na Palestynę w 1934 roku. Do wybuchu wojny wyruszyło dalszych ponad 50 jednostek (przeważnie z portów Włoch, Grecji, Rumunii i Bułgarii) z około 22 tys. nielegalnych imigrantów. Większości udało się dotrzeć do celu. Część Brytyjczycy zawrócili, innych internowali. Kilka statków uległo katastrofom na morzu. Aliję bet organizowali, niezależnie od siebie, działacze Nowej Organizacji Syjonistycznej (tzw. rewizjoniści), Hagana i kierownictwo jiszuwu oraz osoby i instytucje prywatne. Największą rolę odegra powstała w 1938 roku z inicjatywy Hagany Mosad le-alija Bet (Organizacja Nielegalnej Imigracji), której apogeum działalności przypadnie po II wojnie światowej. Sebastian Piątkowski * ROLA KAPITAŁÓW I INWESTYCJI ŻYDOWSKICH W FUNKCJONOWANIU PRYWATNYCH DÓBR ZIEMSKICH WOJEWÓDZTWA SANDOMIERSKIEGO W PIERWSZEJ POŁOWIE XIX WIEKU Stosunki gospodarcze między reprezentantami ludności żydowskiej a ziemiaństwem centralnych ziem polskich w dobie nowożytnej są już od dawna przedmiotem zainteresowania historyków. Liczne, obecne w historiografii informacje dotyczące wzajemnych kontaktów o tym charakterze bazują jednak na literaturze popularnej i wspomnieniach, przyczyniając się do tworzenia stereotypowych opinii i sądów. Rodzajem źródła, pozwalającym na wydobycie najpełniejszych informacji związanych z tą problematyką, są akta notarialne i hipoteczne. Przy badaniach kompleksowych sięga się jednak do nich rzadko, gdyż jest to związane z koniecznością przeprowadzania uciążliwych i czasochłonnych kwerend. Niniejsze opracowanie bazuje na aktach notarialnych województwa sandomierskiego, wytworzonych przede wszystkim w kancelariach działających w ośrodkach małomiasteczkowych (Kozienice, Lipskjo, Solec nad Wisłą i in.). Przedstawiono w nim i poddano analizie skalę udzielania przez osoby narodowości żydowskiej pożyczek gotówkowych ziemianom, zawieranych przez obie strony kontraktów kupna-sprzedaży dotyczących towarów hurtowych (drzewo, produkty zbożowe), * Dr, Archiwum Państwowe w Radomiu. 14

15 a także dzierżawienia przez Żydów inwestycji gospodarczych (karczmy, młyny itp.). Ustalenia pozwalają na określenie bardzo dużej roli kapitałów i inwestycji żydowskich w życiu gospodarczym wsi i podtrzymywaniu sprawnego funkcjonowania dóbr ziemskich, zwłaszcza w okresach klęsk elementarnych i kryzysów agrarnych. Andrzej Pukszto * ŻYDZI NA LITWIE W OKRESIE PRZEMIAN LAT : CHARAKTERYSTYKA INICJATYW POLITYCZNYCH I KULTURALNO-OŚWIATOWYCH Lata to okres wielkich przemian dla wszystkich żydów Europy Wschodniej i Środkowo-Wschodniej. Na Litwie składa się nań czas okupacji niemieckiej, bolszewickiej, intensywnych walk i konfliktów polsko-litewskich o Wilno oraz Wileńszczyznę, aż do momentu zajęcia miasta przez oddziały generała Lucjana Żeligowskiego. Jakie postawy dostrzegamy wśród Żydów litewskich wobec nowej władzy niemieckiej, tworzącego się państwa litewskiego i polskich zmagań o Wilno, zazwyczaj nazywanego Jerozolimą Północy? Po utworzeniu pierwszego rządu Litwy w listopadzie 1918 roku doszło do litewsko-żydowskiego sojuszu: litewscy politycy zaoferowali Żydom projekt autonomii narodowo-kulturalnej. Propozycja ta zaspokajała dążenia polityczne dużej ich części. W wyniku negocjacji mniejszość żydowska otrzymała w grudniu 1918 roku stanowiska: ministra bez teki i wiceministrów spraw zagranicznych oraz handlu. Litwa z kolei mogła liczyć na lojalną postawę przedstawicieli tej wspólnoty w staraniach o uznanie niepodległości ze stolicą w Wilnie na arenie międzynarodowej. Ze strony Polaków wileńskich w okresie okupacji niemieckiej nie wyszła żadna propozycja uznania żydowskich dążeń politycznych, oświatowych czy nawet kulturalnych. Tragiczne wydarzenia, towarzyszące wkroczeniu wojsk polskich do Wilna w kwietniu 1919 roku jeszcze bardziej pogłębiły przepaść między przedstawicielami dwóch narodowości, ale nie do takiego stopnia, by była ona nie do pokonania: świadczy o tym udział Żydów pomimo litewskiego bojkotu w zorganizowanych przez polski Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich wyborach do Tymczasowej Rady Miasta Wilna w dn. 7 września 1919 roku. Okres * Dr, Katedra Politologii Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie (Litwa). 15

16 okupacji niemieckiej zbiegł się w czasie z utworzeniem placówek oświatowych na poziomie średnim z językiem nauczania hebrajskim i jidysz. Pomimo zawieruchy wojennej nie brakło poważnych inicjatyw kulturalnych, które swym rozmachem często urastały do skali europejskiej. Najjaskrawsza z nich to debiut Trupy Wileńskiej w 1916 roku. Janusz Spyra * SYJONIZM NA MORAWACH I ŚLĄSKU AUSTRIACKIM (DO 1918 R.) : RECEPCJA, ORGANIZACJA, BARIERY Ludność żydowska na Morawach (w 1910 r. ponad 40 tys. osób) i na Śląsku Austriackim (ponad 13 tys.) w 2 połowie XIX i na pocz. XX wieku żyła w podobnych warunkach wyznaczanych przez ustrój monarchii konstytucyjnej, z zagwarantowaną równością wobec prawa i swobodą wyznania; w krajach o wysokim stopniu uprzemysłowienia i urbanizacji, pomiędzy Niemcami a ludnością słowiańską (Polakami i Czechami). Na skutek postępów emancypacji żydowskie rodziny charakteryzowały się znacznym stopniem integracji społecznej, identyfikując się mocno z kulturą niemiecką. Wpływało to na szybkość recepcji oraz możliwości rozwoju ruchu syjonistycznego. Syjonizm w obu krajach miał wspólne korzenie. Ani na Morawach, ani na Śląsku Austriackich nie funkcjonowała w tym okresie żadna uczelnia wyższa, żydowska młodzież najczęściej studiowała więc w Wiedniu. Tu wielu z nich zapoznało się z ideami Th. Herzla, tworząc w austriackiej stolicy pierwsze zrzeszenia syjonistyczne, początkowo wspólne dla studentów z Moraw i Śląska Austriackiego ( Ivria ), które następnie propagowały idee syjonizmu w swoich rodzinnych środowiskach. Od 1901 roku syjoniści Moraw i Śląska Austriackiego tworzyli jeden dystrykt. Recepcja syjonizmu na terenie Moraw i Śląska Austriackiego była szybka, ale jego podstawy organizacyjne dość długo słabe. Barierą hamującą rozwój ruchu była stosunkowo dobra sytuacja większości osiadłej tu ludności żydowskiej, zwłaszcza żydowskich elit, które przez pierwszą dekadę działalności syjonistów do głoszonych przez nich idei odnosiły się niechętnie. Dopiero niekorzystne dla ogółu ludności żydowskiej wydarzenia polityczne (tzw. ugoda morawska z 1905 r.), a przede wszystkim rozwój antysemityzmu wśród miejscowych Niemców zmusił także żydowski establishment do przewartościowania swojego stanowiska wobec syjonizmu. * Dr, Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. 16

17 Jerzy Tomaszewski * ŻYDZI POLSCY W LIPSKU Przyjazdy kupców żydowskich z ziem polskich i litewskich do Lipska udokumentowane są od końca XV w. W następnych stuleciach liczba ich wzrastała, a niektórzy osiedlali się w tym mieście. Liczniejsza imigracja Żydów polskich rozpoczęła się w drugiej połowie XIX wieku. Na początku lat trzydziestych liczba ich wynosiła 5-6 tys. Wśród nich była stosunkowo znaczna grupa ludzi zamożnych, większość jednak żyła skromnie. Działały tutaj organizacje społeczne, a elita społeczności żydowskiej nawiązała od końca lat dwudziestych XX wieku dobre stosunki z Konsulatem RP. Rok 1928 zakończył okres względnej pomyślności, następnie pod wpływem kryzysu gospodarczego oraz nasilającego się w Niemczech antysemityzmu położenie Żydów polskich ulegało systematycznemu pogorszeniu. Działalność Konsulatu RP w Lipsku przynosiła początkowo pewne rezultaty, choć ograniczone ze względu na skrajnie antyżydowskie postawy decydującej od 1933 roku administracji hitlerowskiej. Rok 1938 przyniósł praktyczną likwidację społeczności żydowskiej w tym mieście. Wyróżnił się wówczas konsul Feliks Chiczewski, który podczas wielkiej akcji deportowania Żydów polskich w końcu października 1938 roku udzielił na terenie konsulatu schronienia około 1300 osób. Jacek Walicki * DOZORY BÓŻNICZE W KRÓLESTWIE POLSKIM ( ) Dozory Bóżnicze powołane zostały w 1821 roku na miejsce dotychczasowego samorządu gmin żydowskich ( kahałów ). Nowe przepisy, których główną część wydano w okresie do 1831 roku, wprowadziły drobiazgową kontrolę nie tylko nad sprawami finansowymi wyznawców religii mojżeszowej, ale dawały możliwość ingerencji także w sprawy kultu. Jednocześnie na organy Dozoru nałożono obowiązki w zakresie pomocy dla władz państwowych. Nowym okresem w działalności Dozorów był okres popowstaniowy. Wraz z reformą podziału administracyjnego kraju, połączoną z wprowadzeniem rosyjskiej administracji, uległy zmianie kompetencje organów nadzorczych. Równocześnie, w wyniku rozwoju gospodarczego, działające na podstawie dotychczasowych przepisów Dozory musiały rozwiązywać zadania nieprzewidziane przez ustawodawcę z początku XIX wieku. Dozory największych gmin jak łódzkiej czy warszawskiej przekształciły się z początkiem XX wieku * Prof. dr hab. (emeryt), Wyższa Szkoła Gospodarki Krajowej w Kutnie. * Dr, Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego. 17

18 w Zarządy Gmin Wyznaniowych, posiadające rozbudowaną strukturę organizacyjną. Z tego też okresu dysponujemy, co prawda niewielką, ich spuścizną aktową. Dozory zlikwidowane zostały dopiero w czasie I wojny światowej. Stanowiska członków Dozoru, początkowo bardzo niechętnie obejmowane, z czasem stały się przedmiotem walki między asymilatorami i różnymi odłamami ortodoksów; od początku XX wieku struktury Dozorów chcieli też wykorzystać do budowy organów żydowskiej autonomii syjoniści. Szerokość uprawnień władz państwowych wobec Dozorów nie pozwala na uznanie ich za organy samorządu wyznaniowego. Natomiast posiadamy informacje wskazujące, iż oficjalna struktura stanowiła często przykrywkę dla działających nadal tradycyjnych struktur, w rzeczywistości nie zlikwidowanych przez reformy z lat 20. XIX wieku. Marcin Wodziński * REFORMA A WYKLUCZENIE POLSKIE WIZJE REFORMY LUDNOŚCI ŻYDOWSKIEJ Wiele projektów formułowanych przez czołowych polskich ideologów i polityków oświecenia skupiało uwagę na zagadnieniu reformy społeczności żydowskiej. Charakterystyczną ich cechą była jednak ambiwalencja między deklaratywnym celem pełnej społecznej integracji ludności żydowskiej a bardzo wyraźnymi tendencjami do separacji tejże społeczności. Zjawisko to nasiliło się zwłaszcza w schyłkowej fazie polskiej formacji oświeceniowej, a więc w pierwszych dekadach Królestwa Kongresowego ( ). Proponowany referat skupi się na analizie owych ambiwalencji w trzech najbardziej charakterystycznych projektach politycznych, w których tendencja separatystyczna znalazła wyraz. Są to projekty żydowskiego osadnictwa rolnego, utworzenia żydowskich rewirów w kilkudziesięciu miastach Królestwa oraz fascynujące, a niemal zupełnie nieznane projekty powołania autonomicznego państwa żydowskiego. Analizie poddane zostaną przede wszystkim przyczyny znamiennej ewolucji owych planów od form filosemickich do obsesyjnie wrogich ludności żydowskiej, ideologiczny i społeczny kontekst owej zmiany oraz mechanizmy decydujące o ostatecznym kształcie polityki Królestwa Kongresowego wobec Żydów. Podstawą źródłową referatu będzie bogata literatura polityczna lat oraz zasoby archiwalne. Znaczna część tych źródeł nie była dotychczas wykorzystywana i nie jest znana w literaturze przedmiotu. * Prof. UWr dr hab., Zakład Studiów Żydowskich Uniwersytetu Wrocławskiego. 18

19 Grzegorz Zackiewicz * POLSCY SYNDYKALIŚCI WOBEC PROBLEMATYKI ŻYDOWSKIEJ W LATACH Referat podejmuje mało znane zagadnienie odniesień międzywojennego syndykalizmu polskiego do problematyki żydowskiej. Skupieni wokół Jerzego Szuriga i Kazimierza Zakrzewskiego syndykaliści wywodzili się z radykalnego społecznie ruchu zetowego, który od końca XIX wieku związany był z obozem demokratycznej irredenty. Uznając, iż budowa silnego państwa stanowi cel nadrzędny, postulowali nadanie terminowi nacjonalizm nowych treści zerwanie z endecką koncepcją narodu na rzecz interpretacji, w myśl której naród wytwórców tworzą wszyscy pracujący ofiarnie dla dobra wspólnego, jakim jest odrodzona Polska. Z tak rozumianej wspólnoty syndykaliści wykluczali elementy pasożytnicze, niezależnie od ich etnicznego pochodzenia. Społeczność żydowska była więc postrzegana jako bardzo zróżnicowana, obejmująca zarówno burżuazję, jak i masy biedoty, tak środowiska utożsamiające swe losy z II RP, jak też grupy niechętne państwu polskiemu. Wpływ na formułowane oceny miał również fakt, iż w 1926 r. syndykaliści opowiedzieli się za Piłsudskim, stając się częścią obozu sanacji. W latach 30. punkt widzenia syndykalistów ulegał pewnej ewolucji. Środowisko krytycznie oceniało wzrost nastrojów antysemickich w Polsce, jako w głównej mierze podsycanych przez endecję, kontestowało również przeobrażenia w łonie sanacji. Jednocześnie dostrzegano i analizowano obiektywne czynniki zaogniające relacje polsko-żydowskie. Rozwiązanie narastającego konfliktu syndykaliści widzieli na gruncie bezklasowej, opartej na związkach zawodowych Polski Pracy. Dobrowolna emigracja części Żydów była brana pod uwagę, jednakże nie przywiązywano do tego istotnego znaczenia. Objęcie władzy w Niemczech przez NSDAP, syndykaliści rozpatrywali początkowo jako kolejny dowód bankructwa modelu liberalno-demokratycznego. Antysemickie ostrze rządów Hitlera nie było zrazu uwypuklane. Reprezentanci środowiska dowodzili nawet, że interesy żydowskiej burżuazji nie zostały w znaczący sposób naruszone. Z czasem tego typu interpretacje przestały się pojawiać, a opinie syndykalistów stawały się w tej kwestii coraz bliższe ocenom formułowanym w kręgach PPS. * Dr, Instytut Historii Uniwersytetu w Białymstoku. 19

20 Andrei Zamoiski * TRANSFORMATION OF SHTETLEKH OF SOVIET BELARUS ( ) IN HISTORIOGRAPHY The 1920s and 1930s were the decisive decades in the history of Belarus, one of the Soviet republics of the USSR. After Bolsheviks gained power in 1917, a number of radical changes took place in all spheres of life. The Soviet Union was transforming itself from a predominantly agricultural, rural and developing-capitalist society into an industrial, urban society. Enormous social, economical, cultural transformations had totally remade the Belarusian Soviet Socialistic Republic (so called the BSSR). The shtetlekh of Belarus were multinational settlements. The Jews, Belarusians, Poles, Tatars lived there for centuries. The transformation processes of changed the face of small towns of Belarus and influenced the sociodemographic profile of their population. In historiography evolution of small towns of Belarus usually was examined as a considerable part of history of Jewish communities in the USSR. Problems of transformation of shtetl of Soviet Union in the interwar period were mentioned by Soviet, Polish, American, British, French, modern Russian and Belarusian authors. I can define different approaches explaining the problem of transformation of the shtetlekh of Belarus: 1. Positive Reconstruction approach dominated in the Soviet literature of the ies and emphasized "positive and constructive» changes in life of the Jewish population, it marked prospects of involving of the Jews in the construction of the socialist society. 2. Transformation was showed as Inevitable Destruction. The shtetlekh experienced painful transformation, as a consequence of social, economic and cultural policy of the Bolsheviks regime. The main socio-occupational groups of the small towns (artisans, merchants, peddlers, storekeepers, traders) were under the economic and social pressure. The group of deprived of rights so-called lishentsy faced enormous difficulties. Soviet policy intensified acculturation and assimilation of inhabitants of shtetl as well as all Soviet Jewry. 3. Transformation as a part of accelerated modernization approach refers to deep analysis of the course of transformation of Jewish communities under Soviet regime, its results and consequences for certain groups of Jewish population. * Dr, Szkoła Nauk Spolecznych, Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa. 20

PROGRAM CZWARTEJ EDYCJI KONFERENCJI ŻYDZI I JUDAIZM WE WSPÓŁCZESNYCH BADANIACH

PROGRAM CZWARTEJ EDYCJI KONFERENCJI ŻYDZI I JUDAIZM WE WSPÓŁCZESNYCH BADANIACH PROGRAM CZWARTEJ EDYCJI KONFERENCJI ŻYDZI I JUDAIZM WE WSPÓŁCZESNYCH BADANIACH 9.00-9.45 recepcja, herbata, kawa 6 LUTEGO 2007 (WTOREK) SESJA I INAUGURACYJNA (plenarna) 9.45-11.45 (duża aula) Krzysztof

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 6. Dziedzictwo antyku. Uczeń: 1) charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

Antony Polonsky. Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika

Antony Polonsky. Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika Antony Polonsky Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika Antony Polonsky Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Słowo wstępne 11

SPIS TREŚCI. Słowo wstępne 11 SPIS TREŚCI Słowo wstępne 11 I. POJĘCIE EUROPY ORAZ PERIODYZACJA JEJ DZIEJÓW 13 1. Etymologia słowa Europa" 13 2. Europa jako pojęcie geograficzne 14 3. Europa jako pojęcie historyczne i kulturowe 15 4.

Bardziej szczegółowo

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia Klasa I ZS Temat Lp. Zakres treści Lekcja organizacyjna 1 Program nauczania System oceniania Źródła wiedzy o przeszłości i teraźniejszości 2 Epoki historyczne Źródła historyczne Dziedzictwo antyku Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1 Spis treści Wstęp... XI DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R.... 1 Rozdział I. Monarchia patrymonialna... 3 Część I. Powstanie państwa polskiego... 3 Część II. Ustrój polityczny... 5 Część III. Sądownictwo...

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320)

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) Spis treści Do Czytelnika 5 Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) 1.1. Początki i rozwój państwa polskiego (do 1138). Rozbicie dzielnicowe i dążenia

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA 2016-09-01 HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń sytuuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w czasie oraz porządkuje je

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce 1764-1989 Spis treści Do Czytelnika..... 11 Przedmowa....... 13 Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13 Spis treści Do Czytelnika.............................................. 11 Przedmowa................................................ 13 Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część

Bardziej szczegółowo

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE 1764-1989 Autor: Wojciech Witkowski Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw nowożytnej Europy 1.1. Pojęcie administracji i biurokracji 1.2.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7 KWIECIEŃ 2016 Zadanie

Bardziej szczegółowo

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas HISTORIA USTROJU POLSKI Autor: Marian Kallas Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Kierunek: JUDAISTYKA. STUDIA STACJONARNE I-go STOPNIA (LICENCJACKIE) Rok akad. 2016/2017

Kierunek: JUDAISTYKA. STUDIA STACJONARNE I-go STOPNIA (LICENCJACKIE) Rok akad. 2016/2017 Kierunek: UDAISTYKA STUDIA STACNARNE I-go STPNIA (LICENCACKIE) Rok akad. 2016/2017 I RK STUDIÓW, I semestr: Z Nazwa modułu Nazwa przedmiotu Rodzaj zajęć /F Forma zaliczenia Liczba godzin H Dzieje starożytnego

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI DO ZADAŃ:

ODPOWIEDZI DO ZADAŃ: ODPOWIEDZI DO ZADAŃ: Zadanie 1. (0 1) Oceń, które z poniższych zdań odnoszących się do skutków przemian w życiu człowieka jest prawdziwe. Zaznacz P przy zdaniu prawdziwym. 2. W wyniku przemian, które opisano

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 21 zaliczenie z oceną

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 21 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Prawo Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Marian Kallas Poziom studiów (I lub II stopnia): Jednolite magisterskie Tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Wrocławski

Uniwersytet Wrocławski Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Instytut Historii Państwa i Prawa Zakład Historii Administracji Studia Stacjonarne Administracji pierwszego stopnia Anna Jaskóła SYTUACJA

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Prawo Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Marian Kallas Poziom studiów (I lub II stopnia): Jednolite magisterskie Tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Spis treści Do Czytelnika Przedmowa Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z historii poziom podstawowy na rok szkolny 2016/2017 dla klasy I a

Plan wynikowy z historii poziom podstawowy na rok szkolny 2016/2017 dla klasy I a Plan wynikowy z historii poziom podstawowy na rok szkolny 206/207 dla klasy I a Nauczyciel prowadzący: Jacek Foszczyński Liczba tygodni nauki: 38 Liczba godzin w tygodniu: 2 Liczba godzin do wypracowania

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWO POLSKIE W MYŚLI POLITYCZNEJ XIX IXX WIEKU

PAŃSTWO POLSKIE W MYŚLI POLITYCZNEJ XIX IXX WIEKU I MIM III III III MII HM MII IIIIIIIIII Ml Ml ^ A/511490,, PAŃSTWO POLSKIE W MYŚLI POLITYCZNEJ XIX IXX WIEKU TEORIA I PRAKTYKA Pod redakcją Wojciecha Kalickiego i Barbary Rogowskiej WROCŁAW 2008 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna

Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna 25 listopada 2015 Warszawa ul. Nowy Świat 72 Pałac Staszica, sala 022 9.00-9.30 Otwarcie konferencji Teatr w wielkim mieście 9.30

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 446) zarządza się, co następuje:

Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 446) zarządza się, co następuje: ZARZĄDZENIE Nr 2291/2016 PREZYDENTA MIASTA KRAKOWA 05.09.2016 r. w sprawie przyjęcia i przekazania pod obrady Rady Miasta Krakowa projektu uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie ogłoszenia o podjęciu prac

Bardziej szczegółowo

Kartograficzny obraz życia kulturalnego Warszawy na dawnych planach miasta.

Kartograficzny obraz życia kulturalnego Warszawy na dawnych planach miasta. Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna 25 listopada 2015 Warszawa Polska Akademia Nauk Archiwum ul. Nowy Świat 72 Pałac Staszica, sala 022 9.00-9.30 Otwarcie konferencji

Bardziej szczegółowo

11 listopada 1918 roku

11 listopada 1918 roku 11 listopada 1918 roku 92 lat temu Polska odzyskała niepodległość Europa w II połowie XVII wieku Dlaczego Polska zniknęła z mapy Europy? Władza szlachty demokracja szlachecka Wolna elekcja Wojny Rzeczpospolitej

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy.

Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy. Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy. Moduł dział - temat Lp. Zakres treści Lekcja organizacyjna 1. -

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-H1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H1U KWIECIEŃ 2015 Zadanie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA

GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA Lublin Lublin od wieków stanowił polska bramę na wschód i przez cały okres swego istnienia wielokrotnie wpisywał się w polskie kroniki. Początki osadnictwa na wzgórzach, które

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Dzieje ustroju i administracji na ziemiach polskich (XIX w.)

Przedmiot: Dzieje ustroju i administracji na ziemiach polskich (XIX w.) Przedmiot: Dzieje ustroju i administracji na ziemiach polskich (XIX w.) Kod: ECTS: 08.3-xxxx-140 Punkty ECTS: 1 Rodzaj studiów: studia stacjonarne I stopnia, rok III spec. archiwistyka Liczba godzin: 22

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Tematy i zagadnienia z WOS semestr trzeci( klasa II) Dział I. Społeczeństwo 1. Życie zbiorowe i jego reguły socjologia formy życia społecznego normy społeczne

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYNIKÓW EGZAMINU GIMNAZJALNEGO Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW HUMANISTYCZNYCH - HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE W ROKU SZKOLNYM

ANALIZA WYNIKÓW EGZAMINU GIMNAZJALNEGO Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW HUMANISTYCZNYCH - HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE W ROKU SZKOLNYM ANALIZA WYNIKÓW EGZAMINU GIMNAZJALNEGO Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW HUMANISTYCZNYCH - HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 W dniu 21.04.2015 roku został przeprowadzony egzamin gimnazjalny

Bardziej szczegółowo

Pierwsze konstytucje

Pierwsze konstytucje KONSTYTUCJA Konstytucja to akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie. W skład materii konstytucyjnej mogą wchodzić różne

Bardziej szczegółowo

OPINIE LUDNOŚCI Z KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWEJ O IMIGRANTACH I UCHODŹCACH

OPINIE LUDNOŚCI Z KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWEJ O IMIGRANTACH I UCHODŹCACH BS/60/2005 OPINIE LUDNOŚCI Z KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWEJ O IMIGRANTACH I UCHODŹCACH KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2005 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE DANYCH EMPIRYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa społeczności wiejskich Pomorza dawniej i dziś między indywidualistyczną konkurencją a wspólnotową kooperacją

Aktywność zawodowa społeczności wiejskich Pomorza dawniej i dziś między indywidualistyczną konkurencją a wspólnotową kooperacją Aktywność zawodowa społeczności wiejskich Pomorza dawniej i dziś między indywidualistyczną konkurencją a wspólnotową kooperacją Cezary Obracht-Prondzyński Reformy pruskie, czyli przejście systemowe od

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE II GIMNAZJUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE II GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE II GIMNAZJUM POZIOM WYMAGAŃ KONIECZNY ocena dopuszczająca zna pojęcia: kolonia, odkrycia geograficzne, renesans, odrodzenie, humanizm, reformacja, kontrreformacja,

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić?

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Mamy wspólną wielowiekową historię Mają bogatą kulturę, tradycję i sztukę. Warto je poznać! Jan Paweł II nazwał ich starszymi braćmi w wierze. Czas zapomnieć o nieporozumieniach

Bardziej szczegółowo

Prawa mniejszości narodowych i etnicznych w Europie

Prawa mniejszości narodowych i etnicznych w Europie Prawa mniejszości narodowych i etnicznych w Europie Dni Europejskie na Uniwersytecie Gdańskim, 6 maja 2014 r. Artur Jabłoński (Kaszëbskô Jednota) Europa nie jest homogeniczna. Oprócz państw narodowych,

Bardziej szczegółowo

Ilość godzin 30. Zaliczenie: 1. Praca pisemna 2. Test końcowy 3. Aktywność na zajęciach

Ilość godzin 30. Zaliczenie: 1. Praca pisemna 2. Test końcowy 3. Aktywność na zajęciach Nazwa przedmiotu: POLSKA I POLACY OD ŚREDNIOWIECZA DO XIX WIEKU Kod przedmiotu: Forma zajęć: seminarium Liczba miejsc: Rok: I 2012/2013 Język: polski Semestr: zimowy Zaliczenie: 1. Praca pisemna 2. Test

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg)

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie,

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Jednostka prowadząca kierunek studiów: Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Kierunek studiów: Bezpieczeństwo wewnętrzne Poziom kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska. Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza.

SCENARIUSZ LEKCJI. Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska. Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza. SCENARIUSZ LEKCJI Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza. Cele lekcji: Na lekcji uczniowie: poznają przyczyny i skutki

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Państwo narodowe w Europie.

Państwo narodowe w Europie. Janusz Ostrowski Państwo narodowe w Europie. Zmierzch czy walka o przetrwanie? 2 Wydawnictwo MEDIA POLSKIE & e-bookowo Copyright by Janusz Ostrowski 2011 ISBN 978-83-7859-042-2 3 Spis treści Wstęp... 6

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji A 399316 POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji pod redakcją Krzysztofa Zagórskiego i Michała Strzeszewskiego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2005 Spis treści WSTĘP. OPINIA

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego POLSKA AKADEMIA NAUK ODDZIAŁ W ŁODZI KOMISJA OCHRONY ŚRODOWISKA ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA Zagadnienie systemowe prawa ochrony środowiska, którym została poświęcona książka, ma wielkie

Bardziej szczegółowo

Semestr: zimowy. Zaliczenie: Praca pisemna Test końcowy Aktywność na zajęciach

Semestr: zimowy. Zaliczenie: Praca pisemna Test końcowy Aktywność na zajęciach Nazwa przedmiotu: EPOKA POLITYCZNYCH I KULTUROWYCH PRZEŁOMÓW - EUROPA W XX- XXI WIEKU Kod przedmiotu: Forma zajęć: Seminarium Język: polski Rok: III 2013/201 4 Semestr: zimowy Zaliczenie: Praca pisemna

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI ARKUSZ GH-H1-125, GH-H4-125, GH-H5-125,

Bardziej szczegółowo

48. Proszę omówić sytuację w Rzeczypospolitej po drugim rozbiorze. 49. Proszę opisać przebieg insurekcji kościuszkowskiej i jej skutki. 50.

48. Proszę omówić sytuację w Rzeczypospolitej po drugim rozbiorze. 49. Proszę opisać przebieg insurekcji kościuszkowskiej i jej skutki. 50. TEMATY ZAGADNIEŃ EGZAMINACYJNYCH Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA DLA SŁUCHACZY Niepublicznego Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych Semestr III klasa IIB 2015/16 1. Proszę wymienić cechy charakterystyczne

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców NR 12/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców NR 12/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 12/2016 ISSN 2353-5822 Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Socjologia. Kod Punktacja ECTS* 3. Koordynator Dr hab. Piotr Stawiński, prof. UP Zespół dydaktyczny

KARTA KURSU. Socjologia. Kod Punktacja ECTS* 3. Koordynator Dr hab. Piotr Stawiński, prof. UP Zespół dydaktyczny KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Socjologia Sociology Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator Dr hab. Piotr Stawiński, prof. UP Zespół dydaktyczny Opis kursu (cele kształcenia) Celem zajęć jest dostarczenie

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

Konkursy Przedmiotowe w roku szkolnym 2016/2017

Konkursy Przedmiotowe w roku szkolnym 2016/2017 PROGRAM MERYTORYCZNY KONKURSU HISTORYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO I. CELE KONKURSU zachęcenie do samodzielnego poszukiwania i zdobywania wiedzy; wdrażanie do biegłego posługiwania

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

HOLOCAUST SIEDLECKICH ŻYDÓW

HOLOCAUST SIEDLECKICH ŻYDÓW HOLOCAUST SIEDLECKICH ŻYDÓW Żydzi osiedlili się w Siedlcach w połowie XVI wieku. Początkowo zajmowali się karczmarstwem, a później także rzemiosłami i kupiectwem. W roku 1794 została wybudowana żydowska

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Ziemie polskie w latach

Ziemie polskie w latach Ziemie polskie w latach1815-1830 1. Sprawa polska na kongresie wiedeńskim 1. Z części ziem Ks. Warszawskiego utworzono Królestwo Polskie związane unią personalną z Rosją 2. Z Krakowa i okolicznych ziem

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H8

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H8 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H8 KWIECIEŃ 2016 Zadanie 1. (0 3) 2. Cywilizacje liskiego

Bardziej szczegółowo

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Dr Kinga Wysieńska Projekt Tygiel kulturowy czy getta narodowościowe? wzory integracji i wzajemne relacje imigrantów

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze Klasa I Skala ocen celujący bardzo dobry Wymagania przedmiotowo-programowe - wykazuje zaangażowanie w realizację projektów związanych

Bardziej szczegółowo

dr hab. Krzysztof Ślusarek Galicja Struktura społeczna ludności Galicji na przełomie XIX i XX wieku

dr hab. Krzysztof Ślusarek Galicja Struktura społeczna ludności Galicji na przełomie XIX i XX wieku dr hab. Krzysztof Ślusarek Galicja 1772-1918 Struktura społeczna ludności Galicji na przełomie XIX i XX wieku Skutki przemian cywilizacyjnych Przemiany cywilizacyjne, zachodzące w Galicji w 2. połowie

Bardziej szczegółowo

Konferencja nauczycieli polskich szkół sobotnich Londyn, 9 lipca 2016

Konferencja nauczycieli polskich szkół sobotnich Londyn, 9 lipca 2016 Konferencja nauczycieli polskich szkół sobotnich Londyn, 9 lipca 2016 Projekt jest współfinansowany ze środków finansowych otrzymanych od Ministerstwa Edukacji Narodowej w ramach konkursu na realizację

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski

Gniewomir Pieńkowski Gniewomir Pieńkowski Powstanie Państwa Izrael Wybór dokumentów źródłowych Tom I 1882-1918 Łódź 2013r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples Niniejsza

Bardziej szczegółowo

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Powstanie pierwszej instytucji statystycznej w Polsce W Krakowie, w 1882 r. powstała pierwsza Komisja Statystyczna

Bardziej szczegółowo

Rozwody w Polsce w ujęciu regionalnym

Rozwody w Polsce w ujęciu regionalnym Demografia i Gerontologia Społeczna Biuletyn Informacyjny 2013, Nr 4 Piotr Szukalski Instytut Socjologii Uniwersytet Łódzki pies@uni.lodz.pl Rozwody w Polsce w ujęciu regionalnym Fakt, iż ostatnie lata

Bardziej szczegółowo

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Patronat Honorowy: Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej zaprasza na obchody, upamiętniające 75. rocznicę utworzenia przez Niemców w Kutnie, getta

Bardziej szczegółowo

POWSZECHNE DZIEJE WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU

POWSZECHNE DZIEJE WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU POWSZECHNE DZIEJE WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU Ryszard Wroczyński POWSZECHNE DZIEJE WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU Przedruk z wydania drugiego /W ydaw nictw o m Wrocław 2003 SPIS TREŚCI Przedmowa...

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ Scenariusz lekcji do filmu edukacyjnego Noc w galerii PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ. CZĘŚĆ I: WPROWADZENIE 2 Czas pracy: 45 minut. Materiały

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA Nazwa modułu Historia gospodarcza Nazwa modułu w języku angielskim Market history Kod modułu Kody nie zostały jeszcze przypisane Kierunek studiów Kierunek

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

DEMOKRACJA WSPÓŁCZESNA WYMIAR POLSKI I MIĘDZYNARODOWY

DEMOKRACJA WSPÓŁCZESNA WYMIAR POLSKI I MIĘDZYNARODOWY KATEDRA NAUK POLITYCZNYCH i KATEDRA GOSPODARKI I ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ wraz z Fundacją Gospodarki i Administracji Publicznej oraz Instytutem Ekonomii Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu

Bardziej szczegółowo

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 I LITERATURA 1. Analizując wybrane przykłady, omów funkcjonowanie motywu snu w literaturze różnych epok. 2. Macierzyństwo w literaturze

Bardziej szczegółowo

48. Proszę omówić sytuację w Rzeczypospolitej po drugim rozbiorze. 49. Proszę opisać przebieg insurekcji kościuszkowskiej i jej skutki. 50.

48. Proszę omówić sytuację w Rzeczypospolitej po drugim rozbiorze. 49. Proszę opisać przebieg insurekcji kościuszkowskiej i jej skutki. 50. TEMATY ZAGADNIEŃ EGZAMINACYJNYCH Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA DLA SŁUCHACZY Niepublicznego Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych Semestr III klasa IIB i II B 2016/17 1. Proszę wymienić cechy charakterystyczne

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VII Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: prof. dr hab. Jan Jacek Bruski Redaktor

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

posiada podstawową wiedzę o instytucjonalnych uwarunkowaniach polityki społecznej.

posiada podstawową wiedzę o instytucjonalnych uwarunkowaniach polityki społecznej. Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test historia/wiedza o społeczeństwie

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test historia/wiedza o społeczeństwie Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test historia/wiedza o społeczeństwie Arkusz standardowy zawierał 25 zadań zamkniętych, w tym 20 zadań z historii i 5 zadań z wiedzy o społeczeństwie. Dominowały

Bardziej szczegółowo

Historia (Archiwistyka i Zarządzanie Dokumentacją; Dokumentalistyka; Regionalistyka) Studia niestacjonarne 2. stopnia (zaoczne)

Historia (Archiwistyka i Zarządzanie Dokumentacją; Dokumentalistyka; Regionalistyka) Studia niestacjonarne 2. stopnia (zaoczne) Historia (Archiwistyka i Zarządzanie Dokumentacją; Dokumentalistyka; Regionalistyka) Studia niestacjonarne 2. stopnia (zaoczne) ECTS Liczba godzin egz./zal. I rok II rok razem w. ćw. razem w. ćw. s. 1

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY MELITSER JIDN JOM KIPPUR PAMIĘC O ŻYDACH Z MIELCA. Realizowany w. Zespole Szkół Technicznych. w Mielcu

PROJEKT EDUKACYJNY MELITSER JIDN JOM KIPPUR PAMIĘC O ŻYDACH Z MIELCA. Realizowany w. Zespole Szkół Technicznych. w Mielcu PROJEKT EDUKACYJNY MELITSER JIDN JOM KIPPUR PAMIĘC O ŻYDACH Z MIELCA Realizowany w Zespole Szkół Technicznych w Mielcu MIELEC, 2014 NASZE DZIAŁANIA W RAMACH PROEJKTU MELITSER JIDN JOM KIPPUR (PAMIĘĆ O

Bardziej szczegółowo

Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014

Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 LITERATURA 1. Obrzędy i obyczaje ludowe w literaturze. Omów sposoby ich przedstawiania i funkcje w wybranych utworach

Bardziej szczegółowo

Synagoga chasydzka w Dąbrowie Tarnowskiej została wybudowana w latach odpowiadając na potrzeby rosnącej populacji żydowskiej, która

Synagoga chasydzka w Dąbrowie Tarnowskiej została wybudowana w latach odpowiadając na potrzeby rosnącej populacji żydowskiej, która Synagoga chasydzka w Dąbrowie Tarnowskiej została wybudowana w latach 1855-1865 odpowiadając na potrzeby rosnącej populacji żydowskiej, która stanowiła wtedy ponad 60% ludności Dąbrowy Tarnowskiej Synagoga

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PRAWACH PACJENTA BS/70/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PRAWACH PACJENTA BS/70/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo