Specjalnie dla szkół

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Specjalnie dla szkół"

Transkrypt

1 ... Specjalnie dla szkół 2010 INDEKS ISSN X most w tczewie ogród we włochach małe arcydzieła stilusy i tabliczki woskowe Zabytek inżynierii budowlanej w gronie światowych arcydzieł techniki (ss ) Miniatury zabytkowych budowli (ss ) Zabytkowe solniczki w Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce (ss ) Dawne przybory do pisania (ss.55-56)

2 Spotkania z Zabytkami dla szkół 2010 Spis treści Pomówmy o zabytkach Maria Lewicka Most nad mostami Waldemar J. Affelt Słynne budowle w warszawskich Włochach Małgorzata M. Przybyszewska Z warsztatu historyka sztuki: Kilka faktów z historii fabryki fajansów na Dębnikach w Krakowie Bożena Kostuch 1 Od redakcji z wizytą w muzeum 2 przeglądy, poglądy 44 Małe arcydzieła zabytkowe solniczki K O-D 32 Spotkania na wschodzie Siedziba hrabiów Pusłowskich w Piaskach K J S Spotkanie z książką: Muzealnictwo Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach zaprasza publiczność rozmaitości zabytki w krajobrazie 49 Światowe dziedzictwo W odwiedzinach w pałacu w Kłębowcu N G Spotkanie z książką: Skarby Podkarpackie Świątynia w pełnym blasku K Z to też są zabytki Akcja zabytki poprzemysłowe: Zabytki hutnictwa i odlewnictwa J P Spotkanie z książką: Śladami Baczyńskiego Warszawska Syrena jako motyw ozdobny biżuterii I Z Z kryminalnej kroniki: Zagadka śmierci księżnej Ludgardy H W Z Dźwiniaczki do Warszawy J K Stilusy i tabliczki woskowe dawne przybory do pisania M K 43 Spotkanie z książką: Znaki na srebrze czwarta edycja 57 Listy

3 Od Redakcji... N C K. S - W. (+), : Numer Specjalny dla szkół Warszawa 2010 ADRES REDAKCJI Warszawa, ul. Marszałkowska 4 lok. 4 tel./fax REDAKCJA Wojciech Przybyszewski Lidia Bruszewska Ewa A. Kamińska Jarosław Komorowski Piotr Berezowski Magdalena Barańska WSPÓŁPRA COWNICY Stanisław Grzelachowski Monika Nowakowska Janusz Sujecki Tomasz Urzykowski... Hanna Widacka Wanda Załęska RA DA RE DAK CYJ NA prof. dr hab. Andrzej Tomaszewski (przewodniczący) prof. dr hab. Dorota Folga-Januszewska dr Dominik Jagiełło prof. dr hab. Stanisław Januszewski prof. dr hab. inż. arch. Robert M. Kunkel prof. dr hab. Małgorzata Omilanowska prof. dr hab. Maria Poprzęcka prof. dr hab. Jacek Purchla prof. dr hab. Andrzej Rottermund prof. dr hab. Bogumiła Rouba mgr Andrzej Sołtan dr Marian Sołtysiak prof. dr hab. inż. Bogusław Szmygin WYDAWCA Warszawa, ul. Marszałkowska 4 lok. 4 tel , fax Redakcja zastrzega sobie prawo wprowadzania zmian i skrótów w materiałach przeznaczonych do publikacji oraz publikowania wybranych artykułów w wersji elektronicznej. Materiałów niezamówionych redakcja nie zwraca. Za treść reklam i ogłoszeń redakcja nie odpowiada. Nakład: 6000 egz. NA OKŁADCE: Wędrówka po Warszawie w ramach projektu Fundacji Hereditas Ale historia! Czyli aktywnie poznajemy dziedzictwo Warszawy (zajęcia przy dawnym gmachu mennicy, w głębi biurowiec Aurum). (fot. Katarzyna Komar-Michalczyk) Ten numer przekazujemy naszym stałym młodym Czytelnikom oraz tym, którzy po raz pierwszy zetkną się ze Spotkaniami z Zabytkami i dlatego otwiera go artykuł, zawierający podstawowe informacje z zakresu ochrony polskiego dziedzictwa kulturowego. Stanowi on nieco zmienioną, uaktualnioną wersję tekstu zamieszczonego przed ponad trzydziestu laty w pierwszym numerze naszego czasopisma. Jego autorka dr Maria Lewicka, znakomita popularyzatorka wiedzy o zabytkach, wieloletnia była pracownica Instytutu Sztuki PAN w Warszawie, charakteryzując ogólny zasób polskiego dziedzictwa i przedstawiając w zwięzłych sformułowaniach zasadnicze problemy z nim związane, chce wzbudzić wobec polskiego dziedzictwa kulturowego respekt oraz uświadomić potrzebę jego opieki i ochrony. Nasze zabiegane «dziś» pisze jest nierozerwalnie związane z naszym «wczoraj». Kontakt z zabytkiem tę prawdę jednoznacznie uświadamia. W tym numerze staraliśmy się też powtórzyć działy i cykle tematyczne, które stanowią budulec edycji każdego numeru Spotkań z Zabytkami. I tak np. dział Zabytki w krajobrazie reprezentuje wizyta w ruinach niegdyś wspaniałego, barokowego pałacu w Kłębowcu niedaleko Wałcza, w dziale To też są zabytki mowa jest o urządzeniach dawnej techniki hutnictwa i odlewnictwa eksponowanych w Muzeum Zagłębia Staropolskiego w Sielpi, w dziale Z wizytą w muzeum możemy przeczytać o stałej wystawie w Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce pt. Solniczki małe arcydzieła sztuki, jest też zaproszenie do otwartej po trzyletnim remoncie Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w krakowskich Sukiennicach. Zabrakło, niestety, działu Zabytki i młodzież, w którym zamieszczane są relacje z rozmaitych działań na rzecz ochrony zabytków, podejmowanych przez Waszych rówieśników. Mając na uwadze udział młodzieży w redagowaniu tego działu, liczymy na przysyłanie materiałów. Wszystkie zasługujące na zainteresowanie ukażą się na łamach kolejnych numerów Spotkań z Zabytkami, a aby je systematycznie śledzić, zachęcamy do zamówienia prenumeraty naszego czasopisma (warunki prenumeraty na s. III okładki). Zatem do następnego spotkania z zabytkami.... P N C K. I,, N C K....

4 PRZEGLĄDY, POGLĄDY Przeglądy, poglądy... ODNOWA KOŚCIÓŁKA W CIĘCINIE Drewniany kościół św. Katarzyny wcięcinie wwoj. śląskim stanowi jeden z cenniejszych zabytków na Żywiecczyźnie. Powstał w1542r. W późniejszych latach był rozbudowywany w1667r. otrzymał wieżę, w1893 wydłużona została nawa idostawiony nowy babiniec, adwa lata później dobudowano kaplicę św. Franciszka z Asyżu. W pięknym wnętrzu znajduje się drewniany ołtarz pokryty polichromią, barokowa ambona, organy, atakże kamienna chrzcielnica z 1705r. Świątynię szpeci jednak dach wpierwszych latach XX w. zaczęto z niego demontować stary gont, a zamiast niego układano brzydkie, eternitowe płytki. Parafia z Cięciny przy współpracy z gminą Węgierska Górka postanowiły cały dach pokryć modrzewiowym gontem. Wynajęci cieśle z Harkabuza koło Raby Wyżnej na Podhalu użyli w tej pracy starej metody nie cięli gontu na mechanicznej pile, tylko ręcznie wycinali wzdłuż słojów drewna. W przyszłości planuje się także wprowadzenie zmian wotoczeniu świątyni odtworzenie plebanii, organistówki, stodoły iwozowni oraz ogrodu. Jest też pomysł utworzenia na terenie przyległym do kościoła parku drewnianych rzeźb sakralnych. Całość ma zostać ogrodzona izamontowany system antywłamaniowy. GLIWICCY KRESOWIANIE W Muzeum wgliwicach, wramach projektu Gliwiccy Kresowianie zorganizowana została pod tym samym tytułem wystawa, ukazująca życie mieszkańców wschodnich obszarów Drugiej Rzeczypospolitej, ich przymusową emigrację, a także wpływ Kresowian przybyłych do Gliwic na powojenny kształt tego miasta. Zgromadzono na niej liczne pamiątki rodzinne związane z Kresami, historyczne i współczesne fotografie, kopie archiwalnych dokumentów, atakże filmy dokumentalne iarchiwalne nagrania. Zwiedzający mogą też cofnąć się do wydarzeń minionego wieku, oglądając m.in. wagon towarowy, zbudowany na wzór tych, którymi przewożeni byli Kresowianie. Wystawa czynna będzie do 31 grudnia br.; jej kuratorem jest Bożena Kubit. Wśród wydarzeń towarzyszących wystawie w gliwickim muzeum znalazły się m.in. promocja książki Gliwiccy Kresowianie autorstwa Bożeny Kubit oraz zorganizowana wspólnie z katowickim Oddziałem Instytutu Pamięci Narodowej 28października br. konferencja naukowa Kresowianie na Górnym Śląsku. ŁAZIENKI KRÓLEWSKIE W WARSZAWIE POD NOWYM KIEROWNICTWEM Od 16 lipca br. Łazienki Królewskie w Warszawie mają nowego dyrektora. Został nim Tadeusz Zielniewicz, historyk sztuki i konserwator zabytków architektury. W latach pełnił funkcję generalnego konserwatora zabytków w Ministerstwie Kultury, w latach był kierownikiem biura Polskiej Rady Biznesu, doradzał też dyrektorowi Zamku Królewskiego w Warszawie w sprawach pozyskiwania funduszy z Unii Europejskiej. W 2007 r. został prezesem zarządu spółki Wejchert Golf Club. Jest członkiem Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków (ICOMOS). Powołanie Tadeusza Zielniewicza na stanowisko dyrektora warszawskich Łazienek odbyło się wsytuacji, kiedy wymagają one przeprowadzenia wielu prac inwestycyjnych ikonserwatorskich. Przy decyzjach związanych z podejmowaniem tych prac niezwykle ważne jest nie tylko przygotowanie merytoryczne, ale także umiejętności menedżerskie. W audycji w programie 2 Polskiego Radia Tadeusz Zielniewicz zadeklarował, że Łazienki powinny DNI MUZEUM POLSKIEGO W RAPPERSWILU W ramach obchodów w tym roku 140. rocznicy utworzenia Muzeum Polskiego wrapperswilu (zob. Spotkania z Zabytkami, nr 11, 2009, ss ) odbyły się w Warszawie w dniach września br. Dni Muzeum Polskiego w Rapperswilu; ich organizatorem było Towarzystwo Rapperswilskie, a koordynatorem Archiwum Polskiej Akademii Nauk. W czasie tych Dni dwanaście warszawskich instytucji kultury, m.in. Polska Akademia Nauk, Biblioteka Narodowa, Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, Muzeum Narodowe, Zamek Królewski, przygotowały wystawy, wykłady, filmy, sesje, koncerty. Biblioteka Publiczna być równie dobrze zarządzane, jak Wilanów czy Zamek Królewski iwyraził nadzieję, że wszystkie te placówki kultury będą wkrótce liderami nie tylko w Warszawie ipolsce, ale wszerszym wymiarze. Obiecał, że uczyni z Łazienek miejsce wyjątkowe, coś na miarę parku królewskiego. Redakcja Spotkań z Zabytkami życzy nowemu Dyrektorowi utrzymania zapału wpodejmowaniu działań isukcesów wich realizacji. m.st. Warszawy zorganizowała wystawę Polska w Rapperswilu Rapperswil wpolsce, Muzeum Historyczne zaprezentowało ze swoich zbiorów woluminy pochodzące z Muzeum wrapperswilu, a Muzeum Narodowe wybrane muzealia i archiwalia ze zbioru rapperswilskiego. Z kolei wzamku Królewskim wwarszawie odbyło się zwiedzanie kaplicy Królewskiej, wktórej przechowywana jest urna z sercem Tadeusza Kościuszki (serce Naczelnika spoczywało od 1895 do 1927r. wrapperswilskim zamku), oraz mieszkanie Stefana Żeromskiego, bibliotekarza w Rapperswilu w latach Wszystkie imprezy cieszyły się dużym zainteresowaniem mieszkańców Warszawy oraz gości spoza stolicy. Spotkania z Zabytkami dla szkół

5 PRZEGLĄDY, POGLĄDY STARY KANAŁ BYDGOSKI Fragment parku nad Starym Kanałem Bydgoskim od ronda Grunwaldzkiego do ul. Wrocławskiej dzisiaj zaniedbany, zanieczyszczony i mało funkcjonalny, ma w przyszłym roku zamienić się w miejsce do wypoczynku, podziwiania ioswajania się z bogatą przyrodą, atakże aktywnego spędzania czasu. Historia Kanału Bydgoskiego sięga XVI w. Wtedy to powstał pomysł spięcia sztucznym przekopem dwóch największych polskich rzek Wisły iodry, ale projekt ten doczekał się realizacji dopiero za czasów panowania króla Prus Fryderyka II Wielkiego w latach Nowe połączenie otworzyło miastu drogę do terytorialnego i ekonomicznego rozwoju. Dodatkowo przyległe do niego tereny stały się ulubionym miejscem bydgoszczan, gdzie mogli bawić się i spędzać czas w wybudowanych tam restauracjach isalach tanecznych. I tak ma być znowu, dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej. Przygotowany projekt został poprzedzony konsultacjami oraz ankietami, które miały określić, czego bydgoszczanie oczekują wtym miejscu. W opracowaniu koncepcji specjalistom pomogli także studenci architektury zpoznania iholandii. Głównym zadaniem projektu jest uatrakcyjnienie kanału, jednak równie ważnym jego celem jest ochrona przyrody. Całe przedsięwzięcie będzie realizowane wramach programu Reuris Revitalisation of Urban River Spaces, czyli Rewitalizacja Miejskich Terenów Nadrzecznych. WIELOKULTUROWOŚĆ PRAWOBRZEŻNEJ WARSZAWY Obecność-spotkanie-dialog pod takim hasłem odbyła się 18 listopada br. konferencja naukowa, poświęcona zagadnieniom wielokulturowości prawobrzeżnej Warszawy. Zorganizowało ją Muzeum Warszawskiej Pragi, nowo powstający oddział Muzeum Historycznego m.st. Warszawy wraz z Fundacją Hereditas, przy współpracy miejskiego Biura Funduszy Europejskich oraz Centrum Kultury Praga Południe. W konferencji uczestniczyło interdyscyplinarne grono badaczy, zajmujących się historią, historią sztuki, socjologią, etnografią ipsychologią. Problematyka zróżnicowania narodowościowego iwyznaniowego należy do najważniejszych elementów opisu krajobrazu kulturowego prawobrzeżnych dzielnic Warszawy. Wielokulturowość stanowi bowiem jeden z wyznaczników ich tożsamości. Historia i współczesność tych terenów związana jest z obecnością różnych społeczności, których przedstawiciele współtworzyli zawsze niepowtarzalny klimat Pragi, Grochowa, Gocławia, Saskiej Kępy, Tarchomina, Targówka czy Bródna. Uczestnicy spotkania zaprezentowali wyniki swoich badań, odnoszące się do zamieszkujących te tereny Żydów, Romów, Wietnamczyków, Rosjan, ewangelików czy prawosławnych. Przedstawione na konferencji materiały mają istotne znaczenie dla tworzenia założeń merytorycznych projektowanych ekspozycji wprzyszłej siedzibie Muzeum Warszawskiej Pragi. Projekt został zrealizowany dzięki współfinansowaniu przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego wramach Programu Infrastruktura iśrodowisko. REZYDENCJA DONNERSMARCKÓW Dawna rezydencja Donnersmarcków w Nakle Śląskim doczekała się remontu; wjej murach powstanie Centrum Kultury Śląskiej. Zaprojektowany w bardzo efektownym stylu Tudorów pałac wyglądem kojarzy się z bajkami Walta Disneya. Właściciele budowli Donnersmarckowie przez mieszkańców Nakła nazywani CZĘŚĆ ZABUDOWY GORZOWSKIEGO ZAWIERCIA ZABYTKIEM Część starej zabudowy dzielnicy Zawiercie w Gorzowie kwartał ulic Fabrycznej, Waryńskiego, część Śląskiej itowarowej oraz ul. Jasna została wpisana do rejestru zabytków. Jest to szansa dla tej dzielnicy na rewitalizację, pociągającą jednak za sobą olbrzymie koszty, których nie są wstanie ponieść same wspólnoty mieszkaniowe. Ponadto remont kamienic usytuowanych na chronionym obszarze może odbywać się tylko według wskazań konserwatora zabytków, a to oznacza często duże ograniczenia irównież wyższe koszty. byli polskimi Donnersmarckami, bo utrzymywali dobre stosunki z Wojciechem Korfantym, jednym z przywódców powstań śląskich. Ich bajkowy pałac, z wieżą ozdobioną malowniczymi blankami i sterczynami, po drugiej wojnie światowej, gdy wprowadziła się tu szkoła rolnicza, mocno podupadł. W ostatnich latach na parterze działała galeria śląskiej sztuki naiwnej ze zbiorów Gerarda Trefonia. Obecnym właścicielem pałacu jest starostwo wtarnowskich Górach. Prowadzony remont przywróci układ dawnych pałacowych sal (podzielonych wcześniej na potrzeby szkoły), wymienione zostaną stropy, dach i odnowiona cała stolarka. Pałac zyska też nowoczesne instalacje grzewcze, elektryczne i przeciwpożarowe. W kolejnych latach starostwo chce wpałacu urządzić hotel z restauracją albo centrum rehabilitacji. Rozpoczęto już rozmowy z fundacją Donnersmarcków, która pomaga chorym wymagającym zabiegów rehabilitacyjnych. Decyzja ouznaniu części starej zabudowy Zawiercia za obszar zabytkowy wpisuje się wprzyjęty przez Radę Gorzowa program rewitalizacji terenów poprzemysłowych. Spotkania z Zabytkami dla szkół

6 Pomówmy o zabytkach Maria Lewicka... Słowo zabytek nie ma ścisłego odpowiednika w językach obcych. U nas jest w powszechnym użyciu. Znalazło nawet miejsce w polskim ustawodawstwie. W obowiązującej obecnie ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami czytamy, że jest to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzeń, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową....

7 . Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ma ogromną wagę dla sprawy zabytków, stanowi bowiem podstawę prawną ich ochrony i konserwacji, nakładając na instytucje państwowe i obywateli obowiązek troski o wspólną własność narodową dobra kultury, które są efektem pracy i myśli minionych i współczesnych pokoleń. Rejestr dóbr kultury podlegających ochronie jest bardzo długi. Obejmuje założenia urbanistyczne miast i osiedli, zespoły architektoniczne i pojedyncze budowle o walorach historycznych i artystycznych, parki, ogrody; dzieła sztuk plastycznych malarstwa, rzeźby, grafiki, dekoracje, wytwory rzemiosł artystycznych. Mieszczą się w nim wszelkie pamiątki historyczne i militarne, pola sławnych bitew, miejsca upamiętnione walkami o niepodległość i sprawiedliwość, obozy zagłady, a także budowle i przedmioty związane z wydarzeniami historycznymi. W rejestrze znajdują się obiekty archeologiczne ślady osadnictwa i działalności człowieka pierwotnego (jaskinie, grodziska, cmentarzyska itp.). Obejmuje również wszelkie materiały biblioteczne, kolekcje, zbiory, pracownie, warsztaty wybitnych twórców, jak również materiały archiwalne rękopiśmienne i drukowane, tak z zakresu literatury, jak i muzyki, akta, korespondencje, fotografie, filmy. Zawiera przedmioty związane z techniką i kulturą materialną, np. stanowiska pracy (kopalnie, warsztaty) oraz charakterystyczne dla dawnych i nowoczesnych form gospodarki maszyny, narzędzia, środki transportu itp. Do dóbr kultury należą również obiekty związane z etnografią zespoły zabudowy, pojedyncze, charakterystyczne budowle, urządzenia, narzędzia, przedmioty użytkowe informujące o gospodarce, twórczości artystycznej, obyczajach i kulturze wsi. Rejestr obejmuje nawet rzadkie okazy przyrody żywej i martwej, o ile nie podlegają ochronie przyrody. Zapytamy teraz, które z wymienionych dóbr kultury można nazwać zabytkami? Łatwiej będzie może zacząć od eliminacji, odpowiadając na pytanie których nie obejmiemy tym mianem? Wśród przykładów podane zostaną te, które powstały współcześnie. Słusznie, bowiem dla zabytku obowiązujący jest pewien dystans czasowy, dzielący go od współczesności. Ten moment przynależności do przeszłości uwzględnia prof. Witold Doroszewski w Słowniku języka polskiego, określając mianem zabytek dzieło sztuki lub Rekonstrukcja osady z epoki kultury łużyckiej w Biskupinie, lata - - p.n.e. Kolegiata romańska w Tumie pod Łęczycą, XII w.. Spotkania z Zabytkami dla szkół

8 Szczerbiec miecz koronacyjny królów polskich, pierwsza połowa XIII w. (w Państwowych Zbiorach Sztuki na Wawelu) Karta recto z inicjałem B[eatus vir...] ( Dawid grający na harfi e ) Psałterza Potockich, połowa XIII w., Francja (w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie) literatury (np. budowla, obraz, rzeźba, grafika, książka), mające wartość muzealną, historyczną, jako dokument przeszłości. Granica czasowa dla zabytków nie została określona. Obecnie wyraźna jest tendencja przybliżania jej. Postęp techniki, szybkie przemiany w naszym wieku nieproporcjonalnie oddalają nam przeszłość. Stawia się często znak równości między pojęciami zabytek sztuki i dzieło sztuki. Oto wypowiedź współczesnego historyka sztuki, który mówiąc o konieczności sprecyzowania poglądów na ten temat dla celów praktycznych tak formułuje określenie: [...] obcując z dziełem sztuki na co dzień, musiała historia sztuki opracować jego praktyczną definicję. Dzisiaj za dzieło sztuki zgodnie uważa się przedmiot materialny będący wytworem rąk ludzkich, tak ukształtowany, iż posiada wartość artystyczną (oddziaływuje estetycznie) (Piotr Skubiszewski, Pojęcia, kierunki i metody historii sztuki, [w:] Wstęp do historii sztuki, Warszawa 1973). Niezbędną cechą dzieł sztuki są więc ich walory artystyczne, ich zdolność oddziaływania, te wartości i cechy, które wywołują nasz podziw, zachwycają, sprawiają, że kontakt z tymi dziełami stanowi przyjemność. Wynika stąd, że ogromny procent dzieł sztuki stanowią zabytki właśnie. O zabytkowych dziełach czy wręcz arcydziełach mówi się czy pisze bardzo dużo. W 2007 r. wydawnictwo Arkady wydało obszerny album o posiadanych w naszych kolekcjach dziełach szczególnych i wyjątkowych (W kręgu arcydzieł. Zbiory sztuki w Polsce, Warszawa 2007). Wiele zabytków powiązanych ze swoją epoką udziela nam o niej historycznych informacji. Można je porównać do zwierciadła, w którym ta epoka znajduje odbicie układy polityczno-społeczne, ideologia, stopień wiedzy, sposób patrzenia i widzenia świata. W zwierciadle tym znajduje też swoje odbicie zarówno indywidualność twórcy, jak i człowieka, na którego zlecenie albo za którego sprawą dzieło powołane zostało do życia. Istnieje bardzo wiele zabytków powstałych w celu przekazania informacji. Należą do nich np. ilustracje książkowe, plakaty, grafika czy malarstwo tego typu, który dziś został zastąpiony przez fotografię prasową. Przykładem może tu być zdobycz wojenna z lat , słynna Rolka sztokholmska fryz malarski przedstawiający wjazd Spotkania z Zabytkami dla szkół

9 Fragment romańskiej kolumny w bazylice Trójcy Świętej w Strzelnie, XIII w.

10 Madonna z Krużlowej, około r., rzeźba w drewnie, polichromowana i złocona (w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, eksponowana w Pałacu biskupa Erazma Ciołka) Fragment murów obronnych w Paczkowie, XIV w. króla Zygmunta III Wazy do Krakowa która w 1974 r. z inicjatywy ówczesnego premiera Szwecji Olofa Palmego powróciła do Polski. Większość zabytków udziela nam komunikatów pośrednich. Na przykład z malarstwa o treści religijnej poznajemy niejednokrotnie akcesoria życia współczesnego tworzącemu artyście. Fantazja nie zastąpiła mu bowiem realnej wiedzy o znanym świecie, przedstawiał więc otaczające go życie, ludzi, sprzęty, wtapiając w nie religijne przedstawienie. Przypatrzmy się np. twórczości Stanisława Samostrzelnika, wybitnego naszego malarza, działającego na przełomie XV i XVI w., twórcy miniatur we wspaniale iluminowanych modlitewnikach króla Zygmunta Starego i królowej Bony, a uzyskamy zwięzłą informację o epoce, wydarzeniach, życiu dworskim, zwyczajach i strojach. Nie będzie przesadą twierdzenie, że przedstawienia plastyczne mają wartość źródeł pisanych dla historii, a nawet często przewyższają je swoją komunikatywnością. Miejsce tu na przypomnienie malarstwa Jana Matejki. Prawie każdy z nas wymienić potrafi jakieś jego ogromne płótno z muzeów Warszawy czy Krakowa, ukazujące wydarzenie ważne w dziejach narodu. Artysta studiował akcesoria z epoki, dlatego jego dzieła stawały się wiarygodne. Opis literacki daje dopiero podstawę do wytworzenia w naszej wyobraźni tego, co przedstawienie plastyczne daje w formie gotowej. Warto zwrócić też uwagę na jedną Spotkania z Zabytkami dla szkół

11 Niklas Haberschrack (?), Trzy Marie u grobu Chrystusa z Niegowici, około r., tempera na desce (w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, eksponowana w Pałacu biskupa Erazma Ciołka) Spotkania z Zabytkami dla szkół

12 Renesansowy ratusz w Sandomierzu, połowa XIV w., przebudowany w XVI w. specyficzną i wyróżniającą zabytek sztuk plastycznych uniwersalną cechę jest nią przynależność nie tylko do epoki narodzin, ale również epok następnych, kiedy to w ten czy inny sposób był zauważany, doceniany, stawał się wzorem i stanowił przedmiot doznań estetycznych. Okoliczności powstania lub historia zabytku decydują niejednokrotnie o naszym emocjonalnym do niego stosunku szacunku dla jego wiekowości, wzruszenia wywoływanego przez świadomość jego współuczestnictwa w wypadkach dziejowych. Szczególnie silny ładunek przeżyć emocjonalnych tego typu sprawia, że zabytek urasta czasem do rangi symbolu w dziejach narodu tak jest z Wawelem, tak jest z odbudowanym Zamkiem Królewskim w Warszawie; podobny przykład stanowi Szczerbiec przechowywany na Wawelu miecz koronacyjny królów polskich. Zabytek widomy dowód narodowej kultury, potwierdzający jej cechy indywidualne, stawał się często argumentem historycznym. Zdarzało się, że był podstawą roszczeń terytorialnych. Odwieczna tendencja niszczenia i grabienia zabytków przez najeźdźców (czego tak liczne przykłady mamy w naszej historii) jest jeszcze jednym wymownym dowodem. Nie od dziś wiadomo, że dzieła sztuki mają często ogromną, z niczym nieporównywalną wartość pieniężną. O astronomicznych sumach, jakie osiągają na rynkach światowych, dowiadujemy się z codziennej prasy. Oto zakończenie komunikatu prasowego o stwierdzeniu autentyczności dzieła El Greca Ekstaza św. Franciszka, odkrytego w 1964 r. przez Izabelę Galicką i Hannę Sygietyńską, pracownice Instytutu Sztuki PAN podczas inwentaryzacji zabytków jako ciekawostkę podać warto, iż o wiele gorszy obraz pędzla El Greca sprzedany przed kilku laty na jednej z zachodnich aukcji osiągnął cenę... półtora miliona dolarów. Ale i tej szokującej wówczas kwocie pieniędzy daleko jest do rekordu. Obecnie najdroższym w historii dziełem sztuki sprzedanym na aukcji jest obraz Pabla Picassa z 1932 r. Nagość na płycie rzeźbiarza, za który w maju br. w nowojorskiej siedzibie Christie s anonimowy kupiec zapłacił ,4 miliona dolarów (!). Wartością materialną jest również wartość użytkowa przedmiotów przede wszystkim zabytkowych budowli. Ileż wiekowych, zadbanych, pięknych gmachów służy nam dzisiaj! Wiele nawet ma tę samą funkcję, jak np. Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. Niektóre zabytki zmieniły gospodarzy, jak np. toruński ratusz gotycki przekształcony na siedzibę muzeum. Nie jest rzeczą przypadku, że instytucje państwowe o dużych tradycjach chętnie wybierają zabytkowe gmachy na swoje siedziby. Liczne są na to przykłady za granicą i u nas, w kraju. Trwająca obecnie akcja wykorzystywania niezagospodarowanych budowli zabytkowych przeprowadzana jest z obustronnymi korzyściami i daje wspaniałe rezultaty. Zaniedbane, chylące się ku ruinie zamki, pałace, klasztory, zajazdy, wiatraki czy kuźnie, fachowo odbudowywane, przywracane do dawnej świetności, zyskują nowych użytkowników, stając się siedzibami szkół, domów kultury, urzędów, domów wypoczynkowych, hoteli lub restauracji na atrakcyjnych szlakach turystycznych. Skoro mowa o turystyce, nie sposób pominąć roli, jaką odgrywają zabytki w jej Spotkania z Zabytkami dla szkół

13 Arras z kolekcji króla Zygmunta Augusta, z serii portier monogramowych satyry podtrzymujące inicjał SA (Sigismundus Augustus), według kartonu z około r. (w Państwowych Zbiorach Sztuki na Wawelu) Spotkania z Zabytkami dla szkół

14 Fragment Rolki sztokholmskiej ( Rolki Wazowskiej, Rolki szwedzkiej ) kareta panny młodej, arcyksiężniczki Konstancji Austriackiej, po r., miniaturowe malowidło gwaszem na papierze (w zbiorach Zamku Królewskiego w Warszawie) Drewniany kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Dąbczu, r. Pałac w Wilanowie rezydencjonalne dzieło sztuki barokowej, po rozbudowie z końca XVII w., ostatecznie ukształtowane w latach trzydziestych XVIII w. rozwoju. Turystyka stała się źródłem wzbogacenia wielu krajów. Wystarczy wspomnieć Hiszpanię, nie mówiąc o Włoszech dla tych państw turystyka stanowi jedno z podstawowych źródeł dochodu narodowego. To zabytki właśnie stają się głównym magnesem przyciągającym turystów. Wystarczy przejrzeć plakaty biur turystycznych, aby przekonać się, czym są zabytki dla reklamy turystycznej. O pięknie, indywidualnym obliczu kraju stanowią nie tylko jego warunki krajobrazowe, ale również wtopione w naturalny pejzaż budowle. Klimat miasta nierozerwalnie związany jest z jego pomnikami kultury. Mówimy Warszawa myślimy kolumna Zygmunta, mówimy Paryż widzimy wieżę Eiffla, mówimy Moskwa widzimy Kreml. Wspomnienie każdego niemal miasta kojarzy się nam z jego czołowymi zabytkami. Istnieje wiele zabytków czy też zespołów zabytkowych, które zyskały sobie szczególną sławę i przyciągają rzesze turystów, zwiedzających. Znane są także sławne dzieła w obrębie kraju z tytułu związanej z nimi historii i specyficznych uczuć narodowych. Do takich należy niezawodnie Stary Rynek z Kościołem Mariackim w Krakowie, Panorama Racławicka we Wrocławiu i wiele innych. Są również dzieła, które zdobyły sławę w zasięgu światowym, stając się niejako własnością ogółu ludzkości np. portret Mony Lizy (zwanej Giocondą), pędzla Leonarda da Spotkania z Zabytkami dla szkół

15 Vinci, przechowywany w paryskim Luwrze. Mona Liza odbywa podróże, udostępniana jest zwiedzającym w wielu krajach świata. Podróżuje pod eskortą, ubezpieczana jest na ogromne sumy, witana i żegnana z wielkimi honorami. Podobnie jest z portretem Damy z gronostajem, własnością Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie, jedynego w Polsce dzieła Leonarda, która wizytowała ostatnio Zamek Królewski w Warszawie. Zabytkowe dzieła sztuki wyodrębniliśmy przede wszystkim ze względu na ich wartości artystyczne. Mówimy, że oddziaływają estetycznie. Jak? Odpowiedź jest trudna do sprecyzowania, obejmuje bowiem bardzo zindywidualizowane i spontaniczne na ogół odczucia emocjonalne, zależne od tego, kto i w jakich okolicznościach patrzy. Właściwy odbiór przeżycie związane z oglądanym dziełem sztuki angażuje naszą wrażliwość. Można mówić o wrażliwości wrodzonej, można mówić o wrażliwości ukultywowanej częste kontakty ze sztuką bardzo ją wzmagają. Wrażliwość ma nie tylko inny stopień nasilenia u poszczególnych osób, ale dotyczy różnych elementów dzieła. W malarstwie np. ktoś jest wyczulony na kolor, ktoś inny na grę linii, ktoś następny angażuje się w temat, kogoś jeszcze fascynuje gra świateł i cieni czy doskonałość rysunku oddającego prawdę, kogoś innego genialna deformacja. Blisko stąd do indywidualnych gustów i upodobań. Słowem jest oczywiste, że nie wszystkim podoba się jednakowo i to samo. Niezależnie od tego doceniono współcześnie wartość odczuć estetycznych, jako ogromnie ważnych w domenie ludzkich przeżyć, pomocnych w kształtowaniu osobowości i charakteru. Zabytki mają swoje własne życie. Niezwykle to ciekawy i pasjonujący rozdział wiedzy o zabytkach, ubarwiający je nieraz w naszych oczach narodziny, przyjęcie przez współczesnych i następne pokolenia, okresy powodzenia, zapomnienia, a czasem i bogate przygody o zabarwieniu kryminalnym. Wiele posiadamy zabytków o niezwykle burzliwych dziejach wymieńmy choćby Arrasy Wawelskie czy Hansa Memlinga Sąd Ostateczny, przechowywany w Muzeum Narodowym w Gdańsku. Wojny, zmiany granic, grabieże i kradzieże sprawiły, że duża część naszych zabytków znalazła się poza granicami państwa, w Europie (w Rosji, na Białorusi, Ukrainie, w Szwecji, Niemczech) i poza nią (Stany Zjednoczone). Rewindykacja prawne żądanie zwrotu własności należy do spraw pozostających w gestii państwa. Nie ma niestety w tej dziedzinie zbyt wielu sukcesów. Jan Matejko, Hołd pruski, r. (w Państwowych Zbiorach Sztuki na Wawelu) Spotkania z Zabytkami dla szkół

16 obowiązkiem jest dbałość o zabytek na określonym terenie w związku z tym powstaje dużo problemów spornych. Jest jeszcze problem rekonstrukcji. Podstawowym warunkiem decyzji o jej podjęciu jest posiadanie wystarczających materiałów naukowych dla przywrócenia obiektowi pierwotnego wyglądu. Sukces odbudowy leży nie Świątynia Diany w parku pałacowym Arkadia w Nieborowie, XVIII w. Fragment elewacji dworku Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli, przełom XVIII i XIX w., przebudowany w r. Wiatrak zabytek drewniany, XIX w. Ochrona i konserwacja zabytków wymagają finansowego udziału państwa. Czas, brak dbałości, a niekiedy ręka ludzka sprawiają, że zabytek niszczeje. Niezbędna staje się ich konserwacja. Do niej powołani są specjaliści konserwatorzy. Kształceni są na wyższych uczelniach, których w Polsce jest kilka. Są to ludzie, których celem jest przywrócenie zabytkom ich pierwotnego wyglądu, odnowienie i zabezpieczenie przed dalszym niszczeniem. W czasie zabiegów konserwatorskich odkrywa się niekiedy przemalowane fragmenty pierwotne, spod późniejszych przemalowań. Zdarza się konserwatorom odnaleźć podpis twórcy, jak to np. stało się przy konserwacji wymienionego już obrazu Ekstaza św. Franciszka. Służba konserwatorska angażuje specjalistów, których Spotkania z Zabytkami dla szkół

17 tylko w rękach naukowców, ale także inżynierów, rzemieślników, no i oczywiście artystów. Zamek Królewski w Warszawie to doskonały przykład udanej rekonstrukcji. Przywróciła ona stolicy tak ważny dla niej obiekt. Wraz z odbudowanym Placem Zamkowym i zespołem Starego Miasta może być dumą tych, którzy wzięli udział w tym przedsięwzięciu. Państwo musi mieć wiedzę i świadomość posiadanych zabytków. Konieczna staje się ich inwentaryzacja. Efektem pracy historyków sztuki jest od 1951 r. wydawnictwo Katalog zabytków sztuki w Polsce. Wydane dotąd tomy stanowią informacje o naszym dziedzictwie narodowym. Prace trwają dalej, bo nie cała jeszcze Polska została nimi objęta. Koncepcja katalogu, szczegółowość i bogactwo ilustracji stanowią unikat w skali Europy. Do zabytków sięgają artyści wszystkich sztuk plastycznych, aby wzbogacić swoje wizje; inspiracji i natchnienia dostarczają wszystkim twórcom sztuki literatom, poetom, muzykom. Informacji szukają w zabytkach naukowcy, plastycy, ludzie teatru, filmu, kostiumolodzy, scenografowie, aktorzy... A my? Są wśród nas tacy, którzy świadomie i z przygotowaniem traktują zabytek, doceniając jego wszechstronne wartości. Są też niezaangażowani ignoranci. Jednak chcemy czy nie chcemy, mamy z zabytkami kontakt. Warto przemyśleć swój stosunek do zabytków uświadamiając sobie, że nasze zabiegane dziś jest nierozerwalnie związane z naszym wczoraj. Kontakt z zabytkiem tę prawdę jednoznacznie uświadamia. Maria Lewicka Fragment koła wodnego zabytek techniki, XIX w. (w zbiorach Muzeum Zagłębia Staropolskiego w Sielpi) (zdjęcia: -,,,,, Mirosław Wiśniewski;,,,,, archiwum redakcji;, Małgorzata M. Przybyszewska; Jan Pańczyk) Spotkania z Zabytkami dla szkół

18 Most nad mostami Waldemar J. Affelt... Podróżujący pociągiem na trasie Malbork-Gdańsk podczas przejazdu przez Wisłę ma sposobność obejrzenia przez okno imponującej budowli oddalonej zaledwie kilkadziesiąt metrów. Jej skomplikowane dzieje ujawnia silne zróżnicowanie: jedne fi lary murowane z kamienia, a na nich wieże z żółtej cegły, zaś inne fi lary po prostu betonowe, a przęsła na nich też rozmaite aż w pięciu typach. Jest to Most Tczewski. Najstarszy jego fragment wpisany został do rejestru zabytków woj. pomorskiego 21 marca 2000 r., a w 2004 r. American Society of Civil Engineers uznało go za międzynarodowy zabytek inżynierii budowlanej i umieściło pośród światowych arcydzieł techniki, takich jak np. wieża Eiffl a w Paryżu, Statua Wolności w Nowym Jorku czy Kanał Sueski w Egipcie.... Most Tczewski na litografi i z r., wydanej przez Verlag v. Ernst & Korn in Berlin (ze zbiorów Biblioteki Gdańskiej PAN)

19 W dziejach europejskiego budownictwa mostowego sześć przęseł o rozpiętości po 130,88 m uczyniło Most Tczewski największym kratowym mostem belkowym z żelaza na kontynencie, a jego rozwiązanie konstrukcyjne szybko znalazło liczne naśladowania w Anglii, Austrii, Niemczech, Rosji i USA. Egzaltowane wrażenia, jakie niegdyś powodowała ta budowla, opisała dwudziestokilkuletnia Jadwiga Łuszczewska Deotyma w Tygodniku Ilustrowanym (nr 109) z 1861 r. Ale już w 1859 r. prenumeratorzy Księgi Świata w części II przeczytali obszerny opis Mostu Tczewskiego, w następnym roku Przegląd Polytechniczny poświęcił mu wzmiankę. Wówczas Warszawa ekscytowała się rozpoczynaną właśnie budową mostu Kierbedzia, powtarzającego wzór tczewski. Wtedy nowinki techniczne jako sceneria były en vogue, więc Aleksander Gierymski umieścił widok na most warszawski w obrazie Piaskarze z około 1880 r. Pewną reminiscencją kraty mostowej i cienia, jaki rzuca, jest jego obraz W altanie z 1882 r. W pow. tczewskim znajdują się trzy przeprawy przez Wisłę. Najstarsza z nich, otwarta w 1857 r., była pierwotnie mostem drogowo-kolejowym o przęsłach żelaznych w postaci trzech par belek zespolonych, złożonych z ażurowych kratownic z ukośnych, gęsto rozstawionych płaskowników i długości całkowitej z przyczółkami wynoszącej 837,30 m. Wkrótce konstrukcja ta okazała się niewystarczająca dla potrzeb nieustannie rozwijanego kolejnictwa i w odległości kilkudziesięciu metrów wzniesiono nowy most kolejowy, otwarty w 1891 r. W 1908 r. poziom wysokiej wody powodziowej niebezpiecznie zbliżył się do mostów tczewskich i zdecydowano o powiększeniu pojemności terenów zalewowych. Zbudowano nowy wał przeciwpowodziowy na prawym brzegu, a oba mosty wydłużono, dodając trzy stalowe przęsła kratowe nitowane w postaci belek wolno podpartych, wobec czego w 1911 r. długość tych budowli przekroczyła 1030 m. Druga Rzeczpospolita przejęła oba mosty, ale w ramach akcji odprusaczania w latach dwudziestych zdemontowano patetyczne płaskorzeźby z bram portalowych obiekty stricte artystyczne, a dziś zaginione. Jedynym obecnie świadectwem pierwotnej koncepcji architektonicznej Fridricha A. Stülera ( ), następcy Karla Fridricha Schinkla ( ) na stanowisku architekta królewskiego Prus, są dwie pary wież murowanych, górujące nad żuławską równiną. Po wysadzeniu mostów przez polskich saperów rankiem 1 września 1939 r. okupant w odległej od Tczewa o kilka kilometrów na południe Knybawie szybko wzniósł z elementów przygotowanych jeszcze przed wybuchem wojny 9-przęsłowy most drogowy o stalowych belkach blachownicowych i całkowitej długości 982,5 m. W 1945 r. uciekające wojsko niemieckie wysadziło dopiero co odbudowany most kolejowy i ten nowy drogowy. Po drugiej wojnie światowej przywrócono użytkowanie wszystkich trzech mostów poprzez kolejne remonty i przebudowy, Wrangel Brunnen wg projektu Hugo Hagena z r., fontanna Czterech rzek detal z postacią alegoryczną Wisły trzymającej model portalu i przęsła Mostu Tczewskiego Spotkania z Zabytkami dla szkół

20 Most Tczewski na rycinie w Księdze Świata,, cz. II, s. co ostatecznie zakończono w latach siedemdziesiątych. Jednakowoż walory zabytkoznawcze tych budowli o niemieckiej proweniencji umknęły uwagi władz i ludności, w znacznej mierze napływowej. W latach dziewięćdziesiątych XX w. pracownicy Wydziału Budownictwa Lądowego Politechniki Gdańskiej we współpracy z prof. Wielandem Rammem z politechniki w Kaiserslautern w Niemczech przystąpili do badań technicznych i historycznych Mostu Tczewskiego, którego właścicielem jest skarb państwa, a zarządcą Starostwo Powiatowe. W 1998 r. ograniczono użytkowanie mostu, a następnie całkowicie zamknięto go dla ruchu kołowego; zaistniała groźba powtórzenia kazusu wyszogrodzkiego, gdzie w 1999 r. rozebrano najdłuższą w Europie drewnianą budowlę mostową. Kluczowym przedsięwzięciem promującym wartości kulturowe Mostu Tczewskiego była międzynarodowa konferencja Preservation of Engineering Heritage Gdańsk Outlook 2000, zorganizowana na Politechnice Gdańskiej we wrześniu 1999 r. Jej trwałym efektem, oprócz publikacji, są: zestaw 50 plansz ilustrujących dzieje tej budowli, przygotowanych jako dar Technische Universität Kaiserslautern dla Politechniki Gdańskiej, oraz makieta nieistniejącej bramy portalowej wykonana w skali 1:10 przez uczniów Technikum Kolejowego w Tczewie, obecnie eksponowana w tamtejszym Centrum Wystawienniczo-Regionalnym Dolnej Wisły. Latem 2000 r. plansze i makieta były wystawione w Muzeum Techniki w Warszawie był to element lobbingu na rzecz pozyskania środków budżetowych na niezbędny remont mostu. Przy poparciu marszałka sejmu Macieja Płażyńskiego uzyskano dotację na pilne roboty i w 2002 r. przywrócono użytkowanie mostu przez pojazdy o masie do 3,5 t i skrajni wysokości do 2,5 m. W następnych latach uporządkowano bulwar nadwiślański, a w okolicy mostu urządzono skwer. 12 października 2007 r., w 150. rocznicę otwarcia mostu odbyło się międzynarodowe seminarium, a jego dorobek pt. Zabytkowy Most Tczewski. Konteksty opublikowało wydawnictwo Bernardinum. Odsłonięto okolicznościową inskrypcję na głazie narzutowym, a nieopodal na stanowisku widokowym umocowano planszę z panoramą mostu i zwięzłymi opisami jego różnorodnych przęseł. Przez kilkanaście lat konsekwentnej promocji przywrócono temu zabytkowi mostownictwa należne mu miejsce w świadomości społecznej. Dzisiaj wizerunek mostu na materiałach promocyjnych pow. tczewskiego i miasta Tczewa jest już zwyczajem. Wykładnią postępu i nowoczesności w połowie XIX w. była kolej i jej mosty, w czym przodowało Zjednoczone Królestwo. Budowa przepraw przez Wisłę i Nogat stanowiła część bardzo kosztownej inwestycji państwa pruskiego, budującego kolej wschodnią Ostbahn na trasie Berlin Królewiec. Wiązał się z tym trwający dziesiątki lat program robót hydrotechnicznych regulujących Dolną Wisłę od Gniewa aż do zbudowania jej sztucznego ujścia, tzw. przekopu Wisły w 1895 r. oraz pełnej kanalizacji Nogatu z pięcioma stopniami wodnymi, co ukończono dopiero podczas pierwszej wojny światowej. Most Tczewski był dumą królestwa Prus, nie dziwi zatem, iż już w 1855 r. opublikowano obszerny jego opis (Die im Bau begriffenen Brücken über die Weichsel bei Dirschau und über die Nogat bei Marienburg, Zeitschrift für Bauwesen, Berlin 1855, ss ), czyli na dwa lata przed ukończeniem budowy. Uczynił to Carl Lentze ( ), kierownik projektu, jak powiedzielibyśmy dzisiaj, przybyły z Berlina do Tczewa w 1845 r. Wykorzystał on w swojej koncepcji konstrukcyjnej wzorzec drewnianej kratownicy o środniku z ukośnie krzyżujących się desek, na którą amerykański inżynier i architekt Ithiel Town ( ) uzyskał patent w 1820 r. W Tczewie deski zastąpiono płaskownikami żelaznymi, podobnie jak to Spotkania z Zabytkami dla szkół

Malborskie mosty. Bernard Jesionowski. Malbork 2008. Bernard Jesionowski Malborskie mosty Strona 1

Malborskie mosty. Bernard Jesionowski. Malbork 2008. Bernard Jesionowski Malborskie mosty Strona 1 Malborskie mosty Bernard Jesionowski Malbork 2008 Bernard Jesionowski Malborskie mosty Strona 1 Tradycja istnienia stałej przeprawy przez Nogat w Malborku ma średniowieczną tradycję. Świadczą o tym cylindryczne

Bardziej szczegółowo

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie Kilka słów na temat Muzeum Narodowego w Krakowie Muzeum jest największą instytucją muzealną w Polsce

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

zbigniew.paszkowski@gmail.co

zbigniew.paszkowski@gmail.co OCHRONA I KONSERWACJA ZABYTKÓW S1 SEMESTR VII (ZIMOWY) 2014/15 1. UCZESTNICTWO W WYKŁADACH DOKUMENTOWANE ZESZYTEM Z NOTATKAMI SKŁADANYMI DO WERYFIKACJI PO WYKŁADZIE I NA KONIEC SEMESTRU 2. UCZESTNICTWO

Bardziej szczegółowo

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Kandydat do nagrody i tytułu Strażnik Dziedzictwa Rzeczypospolitej Custos Monumentorum

Bardziej szczegółowo

Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech

Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech MOST RĘDZIŃSKI Most Rędziński drogowy most wantowy nad Odrą, będący częścią autostrady A8. Przeprawa nad Odrą oraz nad całą Wyspą Rędzińską, przy

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność a potencjał dziedzictwa. Warszawa, 16.09.2010

Innowacyjność a potencjał dziedzictwa. Warszawa, 16.09.2010 Innowacyjność a potencjał dziedzictwa Warszawa, 16.09.2010 NARODOWY INSTYTUT DZIEDZICTWA Nasza misja: Narodowy Instytut Dziedzictwa to narodowa instytucja kultury, która tworzy podstawy dla zrównoważonej

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009

XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009 XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009 POPLENEROWA WYSTAWA MALARSTWA XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009 GMINNE CENTRUM KULTURY W SZYDŁOWIE URZĄD GMINY W SZYDŁOWIE Historia Pleneru malarskiego w Szydłowie sięga

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r.

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. Krasnystaw, dnia 05.10.2012 r. Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. W okresie 27-30.09.2012 r. w ramach realizacji projektu systemowego Aktywność

Bardziej szczegółowo

Odkłamywacz PO - Kultura się liczy

Odkłamywacz PO - Kultura się liczy Odkłamywacz PO - Kultura się liczy PAKT DLA KULTURY Co najmniej 1% wszystkich wydatków budżetowych Uczestnictwo w kulturze i twórcza aktywność obywateli jako priorytety polityki rządu i samorządów Nowoczesne

Bardziej szczegółowo

Lokalizacja. Szczecin - centrum regionu Pomorza i południowego Bałtyku, największe miasto w regionie z 400 tys. mieszkańców. MAKROREGION POMERANIA

Lokalizacja. Szczecin - centrum regionu Pomorza i południowego Bałtyku, największe miasto w regionie z 400 tys. mieszkańców. MAKROREGION POMERANIA MAKROREGION POMERANIA Lokalizacja Szczecin - centrum regionu Pomorza i południowego Bałtyku, największe miasto w regionie z 400 tys. mieszkańców. 1 h Miejsce intensywnej współpracy transgranicznej oraz

Bardziej szczegółowo

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl NASZA OFERTA 40 miejsc noclegowych w pokojach 3, 4, 5 osobowych z łazienkami

Bardziej szczegółowo

Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY

Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY Tak rozpoczynaliśmy każdą wyprawę na spotkanie ze sztuką! WYJAZD I MUZEUM ARCHEOLOGICZNE Wspomnienie Pan Zdzisław: Pani przewodniczka bardzo ciekawie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja przygotowania puzzli

Instrukcja przygotowania puzzli Instrukcja przygotowania puzzli 2 1 1. Wytnij puzzle. 2. Z wyciętych elementów ułóż mapę Polski zgodnie z zamieszczonym wzorem. Zdjęcia pochodzą ze zbiorów Archiwum Wydawnictwa (s. 1, 2) oraz agencji fotograficznych:

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IKz6g123 ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Zagadka IKz6g123 ULICA LICZY SOBIE OKOŁO 240 LAT A JEJ NAZWA O POŁOWĘ MNIEJ. JEST ULICĄ W MIARĘ DŁUGĄ. ZABUDOWA KIEDYŚ I OBECNIE BARDZO RÓŻNORODNA, OD ZWARTYCH

Bardziej szczegółowo

Co to jest zabytek? scenariusz lekcji

Co to jest zabytek? scenariusz lekcji Co to jest zabytek? scenariusz lekcji GRUPA DOCELOWA: uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych (uwaga: poziom przekazu treści należy dostosować do poziomu uczniów) METODA: a) mini-wykład połączony

Bardziej szczegółowo

STATUT MUZEUM - ZAMKU W ŁAŃCUCIE

STATUT MUZEUM - ZAMKU W ŁAŃCUCIE Załącznik do Zarządzenia Nr 12 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 30 grudnia 2005 r. STATUT MUZEUM - ZAMKU W ŁAŃCUCIE I. Postanowienia ogólne 1 Muzeum-Zamek w Łańcucie, zwane dalej Muzeum",

Bardziej szczegółowo

Najciekawsze Mosty w Polsce

Najciekawsze Mosty w Polsce Najciekawsze Mosty w Polsce Potrafią zadziwić swoją wielkością, rozmachem, rozwiązaniami technicznymi. Niektóre z nich pretendują do miana osiągnięć inżynierii, inne zadziwiają rozwiązaniami funkcjonalnymi

Bardziej szczegółowo

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Kraków Kraków położony jest w województwie małopolskim. Był siedzibą królów Polski. To król Kazimierz Odnowiciel przeniósł swoja siedzibę z

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego.

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego. Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. 1. Ważniejsze bitwy wojny obronnej 1939 roku. 2. Wymień formy ochrony przyrody w Polsce. 3. Literaci związani z Mazowszem.

Bardziej szczegółowo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Irena Niedźwiecka-Filipiak UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU Instytut Architektury Krajobrazu Forum Debaty Publicznej Sieć Najciekawszych Wsi sposób na zachowanie

Bardziej szczegółowo

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2 Sianki Parafia greckokatolicka w miejscu, dekanat Wysoczański 1. Najstarsza wzmianka dotyczy cerkwi wykonanej w typie bojkowskim, zbudowanej w 1645 r. (ryc. 1). Cerkiew tą sprzedano w 1703 r. do wsi Kostrino

Bardziej szczegółowo

*Przepływa pod nim Wisła.

*Przepływa pod nim Wisła. * Cenny zabytek architektury i sztuki inżynierskiej na rzece Bóbr. Powstał w 1846 roku i został otwarty przez samego króla Prus Fryderyka Wilhelma IV. Budowa kosztowała 4 tysiące talarów. * Składał się

Bardziej szczegółowo

Tower Bridge (widok z Monument)

Tower Bridge (widok z Monument) Tower Bridge (widok z Monument) Tower Bridge, to charakterystyczny most zwodzony przeprowadzony przez Tamizę w pobliżu Tower of London, od której bierze swą nazwę. Jest to jeden z najbardziej znanych obiektów

Bardziej szczegółowo

YATENGA - ARCHITEKTURA

YATENGA - ARCHITEKTURA Yatenga zakłada powstanie jednej z największych i może najciekawszych na świece realizacji stosujących techniki alternatywne (low-tech), czyli glinę, słomę i materiały naturalne oraz recyklingowane. YATENGA.

Bardziej szczegółowo

STATUT Muzeum Narodowego w Krakowie

STATUT Muzeum Narodowego w Krakowie Załącznik do Zarządzenia Nr 11 Ministra Kultury z dnia 20 czerwca 2005 r. STATUT Muzeum Narodowego w Krakowie I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Muzeum Narodowe w Krakowie, zwane dalej "Muzeum" działa w szczególności

Bardziej szczegółowo

65 2. Czas powstania:

65 2. Czas powstania: NR ZARZĄD DRÓG I UTRZYMANIA MIASTA KARTA EWIDENCYJNA OBIEKTU INŻYNIERSKIEGO A B C D E F G H I J K L Ł M N O P R 1. Obiekt: Wiadukt drogowy nad torowiskiem tramwajowym w ciągu ul. Lotniczej MOST DROGOWY

Bardziej szczegółowo

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI Realizacja projektu Styczeń 2009 Grudzień 2010 SPIS TREŚCI O Muzeum 3 Opis projektu 4 Partner projektu 5 Dotychczasowa realizacja 6 Nadchodzące

Bardziej szczegółowo

I. Czynności organizacyjne. Podanie częściowego tematu: Z wizytą w. II. Zagadka-odczytuję

I. Czynności organizacyjne. Podanie częściowego tematu: Z wizytą w. II. Zagadka-odczytuję Klasa VId Język polski Scenariusz lekcji języka polskiego w klasie VId SCENARIUSZ LEKCJI Temat: Z wizytą w muzeum Cel ogólny Doskonalenie słownictwa związanego z muzeami.. Cele operacyjne UCZEŃ: Posiada

Bardziej szczegółowo

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu Zespół pałacowo parkowy w Dąbrówce Wielkopolskiej, gm. Zbąszynek woj. lubuskie Neorenesansowy pałac hrabiów Schwarzenau i park krajobrazowy w zespole pałacowym,

Bardziej szczegółowo

Wawel narodowi przywrócony. Wystawa Roku Jubileuszowgo 2005. Prezentowana od 11 III do 5 VI 2005 r.

Wawel narodowi przywrócony. Wystawa Roku Jubileuszowgo 2005. Prezentowana od 11 III do 5 VI 2005 r. Wawel narodowi przywrócony. Wystawa Roku Jubileuszowgo 2005. Prezentowana od 11 III do 5 VI 2005 r. W r. 2005 mija 100 lat od podjęcia trudnego i prestiżowego zadania odnowy zamku wawelskiego. Zorganizowana

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja terenów nadrzecznych: REURIS - Stary Kanał Bydgoski

Rewitalizacja terenów nadrzecznych: REURIS - Stary Kanał Bydgoski Rewitalizacja terenów nadrzecznych: REURIS - Stary Kanał Bydgoski II Kongres Rewitalizacji Miast Kraków, 12-14 wrzesień 2012r. 1 Rewitalizacja terenów nadwodnych w Polsce: Renaturyzacja Bulwary nadrzeczne

Bardziej szczegółowo

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ mała wystawa o wielkiej rzeczy Od 26 listopada 2012 roku w sali wystaw Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu, prezentowana jest wystawa pt. Pałac Dzieduszyckich

Bardziej szczegółowo

Wyjątkowość krakowskich zabytków scenariusz lekcji

Wyjątkowość krakowskich zabytków scenariusz lekcji Wyjątkowość krakowskich zabytków scenariusz lekcji GRUPA DOCELOWA: uczniowie szkół ponadpodstawowych METODA: a) mini-wykład połączony z prezentacją multimedialną Wyjątkowość krakowskich zabytków ; b) rozmowa

Bardziej szczegółowo

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma, urodzony 25 maja 1935 roku w Zbilutce (obecnie Zbelutka) na Kielecczyznie. W latach 1957-1962 studiował na Wydziale

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

GINĄCY GŁOS LUDU CZYLI O POTRZEBIE OCHRONY DZIEDZICTWA KULTUROWEGO WSI

GINĄCY GŁOS LUDU CZYLI O POTRZEBIE OCHRONY DZIEDZICTWA KULTUROWEGO WSI GINĄCY GŁOS LUDU CZYLI O POTRZEBIE OCHRONY DZIEDZICTWA KULTUROWEGO WSI Zadaniem każdego pokolenia jest zabezpieczenie i najpełniejsze poznanie dziedzictwa kulturowego swego narodu oraz wiarygodne udostępnienie

Bardziej szczegółowo

Versailles. Tomasz Majcherek staż 06.05 28.05.2013

Versailles. Tomasz Majcherek staż 06.05 28.05.2013 Versailles Tomasz Majcherek staż 06.05 28.05.2013 Rys historyczny Początkowo niewielki pałac myśliwski wybudowany przez Ludwika XIII. Z czasem rozbudowany przez Ludwika XIV, od 1682 roku stał się siedzibą

Bardziej szczegółowo

OPIS GEOSTANOWISKA. Bartosz Jawecki. Informacje ogólne. Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie. Charakterystyka geologiczna geostanowiska

OPIS GEOSTANOWISKA. Bartosz Jawecki. Informacje ogólne. Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie. Charakterystyka geologiczna geostanowiska OPIS GEOSTANOWISKA Bartosz Jawecki Informacje ogólne Nr obiektu 18 Nazwa obiektu (oficjalna, obiegowa lub nadana) Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie Współrzędne geograficzne [WGS 84 hddd.dddd]

Bardziej szczegółowo

MIEJSKA BIBLIOTEKA PUBLICZNA WE WŁODAWIE KALENDARZ IMPREZ KULTURALNYCH NA ROK 2015

MIEJSKA BIBLIOTEKA PUBLICZNA WE WŁODAWIE KALENDARZ IMPREZ KULTURALNYCH NA ROK 2015 MIEJSKA BIBLIOTEKA PUBLICZNA WE WŁODAWIE KALENDARZ IMPREZ KULTURALNYCH NA ROK 2015 1.1. Nazwa imprezy i jej zasięg: X BIBLIOTECZNA NOC Z ANDERSENEM (lokalna). 1.2. Data i miejsce imprezy: 27-28 marca Miejska

Bardziej szczegółowo

Muzeum Narodowe w Gdańsku i Muzeum Narodowe w Krakowie. zapraszają na sympozjum otwarte

Muzeum Narodowe w Gdańsku i Muzeum Narodowe w Krakowie. zapraszają na sympozjum otwarte Muzeum Narodowe w Gdańsku i Muzeum Narodowe w Krakowie zapraszają na sympozjum otwarte Wokół Tryptyku Hansa Memlinga Sąd Ostateczny. Standardy ochrony i wypożyczania unikatowych dzieł sztuki. 14 września

Bardziej szczegółowo

Nominacje w kategorii Zarządzanie i organizacja, w tym inwestycje muzealne :

Nominacje w kategorii Zarządzanie i organizacja, w tym inwestycje muzealne : Nominacje w kategorii Zarządzanie i organizacja, w tym inwestycje muzealne : Muzeum Narodowe w Krakowie remont i modernizacja Galerii Sztuki Polskiej XIX w. w krakowskich Sukiennicach; Państwowe Muzeum

Bardziej szczegółowo

Gminy łączą siły. Na www.lca.pl napisali:

Gminy łączą siły. Na www.lca.pl napisali: Na www.lca.pl napisali: Gminy łączą siły 2008-05-09 12:05:47 Podlegnickie gminy chcą wspólnie sięgnąć po unijne pieniądze. Wójtowie czterech gmin podpisali w piątek deklarację współpracy. Deklaracje współpracy

Bardziej szczegółowo

MUZEUM CO TO TAKIEGO?

MUZEUM CO TO TAKIEGO? MUZEUM CO TO TAKIEGO? Anita Broda, Alicja Mironiuk Nikolska Stowarzyszenie Pracownia Etnograficzna 2013, Warszawa Muzeum Nazwa muzeum pochodzi od greckiego słowa s museion czyli świątynia Muz. Jest to

Bardziej szczegółowo

Wnioski odrzucone ze względów formalnych

Wnioski odrzucone ze względów formalnych Program Dziedzictwo Kulturowe, priorytet 4 Tworzenie zasobów cyfrowych dziedzictwa kulturowego I nabór wniosków do 1 grudnia 2008 r. Wnioski odrzucone ze względów formalnych UWAGA! Wnioski odrzucone ze

Bardziej szczegółowo

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Pan Ziemowit Maślanka urodził się w 1924r. w miejscowości Witosówka pow. Trembowla w woj. Tarnopolskim na terenach wschodnich II Rzeczypospolitej.

Bardziej szczegółowo

Efektowny projekt Archiwum Państwowego w Szczecinie. Ma powstać przy Jasnych Błoniach

Efektowny projekt Archiwum Państwowego w Szczecinie. Ma powstać przy Jasnych Błoniach http://www.gs24.pl/apps/pbcs.dll/article?aid=/215418/szczecin/15419862 215-9-4 Dodano: 18 kwietnia 215, 8: 29 Nowoczesnyi lekki, duże przeszklone przestrzenie taki ma być drugi budynekarchiwum Państwowego

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

A to sztuka polska właśnie

A to sztuka polska właśnie Włodzimierz Nikonowicz nauczyciel w ZSnr 3 w Jastrzębiu Zdroju A to sztuka polska właśnie Program autorski A to sztuka polska właśnie oparty jest na podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkół

Bardziej szczegółowo

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IK-finał ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Piękno ulicy skończyło się wraz z końcem II wojny światowej. Jaka była to wspaniała ulica, pokazują stare fotografie oraz nieliczne odbudowane kamienice.

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ BADAŃ

KWESTIONARIUSZ BADAŃ Dane respondenta: stanowisko/funkcja zawód/zajęcie wiek płeć Muzeum: adres.. telefon. e-mail strona www facebook / inne Historia muzeum / wystawy / izby / galerii 1. Kiedy zostało założone muzeum? 2. Jak

Bardziej szczegółowo

Podróżnik zaprasza. Świdnica stolica księstwa świdnickiego

Podróżnik zaprasza. Świdnica stolica księstwa świdnickiego Podróżnik zaprasza Świdnica stolica księstwa świdnickiego TERMIN: 27 lutego 2016, sobota WYJAZD: godz.08:30, pl. Solidarności (duży parking przy placu Solidarności okolice pl. Jana Pawła II) Miasto, które

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE OBCHODY ŚWIATOWEGO DNIA TURYSTYKI W ZGIERZU

REGIONALNE OBCHODY ŚWIATOWEGO DNIA TURYSTYKI W ZGIERZU REGIONALNE OBCHODY ŚWIATOWEGO DNIA TURYSTYKI W ZGIERZU 1 Zgodnie ze wskazaniami Światowej Organizacji Turystyki hasło przewodnie imprezy brzmieć będzie: Turystyka i woda, ochrona naszej wspólnej przyszłości.

Bardziej szczegółowo

Statut. Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie. Rozdział 1. Postanowienia ogólne

Statut. Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie. Rozdział 1. Postanowienia ogólne Załącznik do zarządzenia Nr 57 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 14. 11. 2011 r. (poz. 76) Statut Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1. Muzeum Łazienki

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-12/16:51:26. Zabytki

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-12/16:51:26. Zabytki Zabytki Grodzisko w Starym Bielsku -pochodzące z XII wieku, pozostałość obronnej osady rolniczo-produkcyjnej. Wielka platforma - łąka (ok.3,2 ha) o kształcie zbliżonym do koła, otoczona podwójnym wałem

Bardziej szczegółowo

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury Twój pomysł, europejskie pieniądze RPO dla Kultury 02» rpo dla kultury rpo dla kultury» 03 Lubelskie to jeden z ciekawszych przyrodniczo i kulturowo regionów Polski. Tereny Lubelszczyzny od wieków były

Bardziej szczegółowo

Nowa siedziba Cricoteki

Nowa siedziba Cricoteki Nowa siedziba Cricoteki Cricoteka rozpoczęła swą działalność w 1980 roku w Krakowie jako Ośrodek Teatru Cricot 2. Przez następne dziesięć lat Ośrodek tworzył instytucjonalne podstawy funkcjonowania Teatru

Bardziej szczegółowo

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 W drugim tygodniu października 2013 roku razem z klasą IV TE wziąłem udział w wycieczce klasowej do Wrocławia - Stolicy Kultury 2016 roku. Pierwszego dnia naszego

Bardziej szczegółowo

ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA

ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA TARNOWSKIE GÓRY 2012 Kompleks Zamkowy w Tarnowicach Starych stanowi jeden z najstarszych i najcenniejszych obiektów regionu śląskiego, będący świadectwem bogatej

Bardziej szczegółowo

2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić?

2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić? 2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić? 2010 KULTURA I TURYSTYKA razem, ku przyszłości 2011 KULTURA

Bardziej szczegółowo

Technologia robót budowlanych

Technologia robót budowlanych Technologia robót budowlanych ROK III SEM.5 Wykład 1 ROK AKADEMICKI 2015/2016 Dr inż. Marek Sawicki Zakład Technologii i Zarządzania w Budownictwie Z6 Budynek C-7, pok. 816 Konsultacje: wtorek 13-15, Środa

Bardziej szczegółowo

Projekt HerMan Seminarium Kraków, 15.12.2014. Akcja pilotażowa. Reklama w przestrzeni historycznej Lublina.

Projekt HerMan Seminarium Kraków, 15.12.2014. Akcja pilotażowa. Reklama w przestrzeni historycznej Lublina. Projekt HerMan Seminarium Kraków, 15.12.2014 Akcja pilotażowa Reklama w przestrzeni historycznej Lublina. I. Problematyka akcji pilotażowej. - akcja pilotażowa dotyczyła wspólnego z interesariuszami opracowania

Bardziej szczegółowo

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Rekomendacje dla odnowy wsi, jako metody rozwoju: budowanie specjalizacji, łączenie potencjałów

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie od 1971 roku mieści się w zabytkowym

Bardziej szczegółowo

Ochrona zabytków 2007 2014

Ochrona zabytków 2007 2014 Ochrona zabytków 2007 2014 Prace ratownicze zabytkowego zespołu poklasztornego Opactwa cystersów w Lubiążu Koszt prac w latach 2007-2013: 3 016 424,53 zł Dofinansowanie MKiDN: 2 699 453,89 zł Kompleksowa

Bardziej szczegółowo

PYTANIA I STOPIEŃ egzamin licencjacki. obowiązują od roku akademickiego 2014/2015

PYTANIA I STOPIEŃ egzamin licencjacki. obowiązują od roku akademickiego 2014/2015 PYTANIA I STOPIEŃ egzamin licencjacki obowiązują od roku akademickiego 2014/2015 1. Wymień układy, których współdziałanie jest niezbędne do wykonania ruchu. 2. Scharakteryzuj łańcuch biokinematyczny kończyny

Bardziej szczegółowo

Szerokość m. Nośność ton

Szerokość m. Nośność ton INFORMACJA I WYKAZ OBIEKTÓW MOSTOWYCH NA DROGACH POWIATOWYCH Powiatowy Zarząd Dróg w Mławie jako Jednostka Organizacyjna Powiatu w swoim administrowaniu posiada 36 obiektów mostowych. Szczegółowy wykaz

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Kazimierz, obecna dzielnica Krakowa, a niegdyś osobne miasto, został

Bardziej szczegółowo

Konserwacja i kreacja architektury. Jan Tajchman i jego działalność

Konserwacja i kreacja architektury. Jan Tajchman i jego działalność Konserwacja i kreacja architektury Jan Tajchman i jego działalność Justyna Brodzka Błażej Ciarkowski KONSERWACJA I KREACJA ARCHITEKTURY Jan Tajchman i jego działalność Wydawnictwo Tako Toruń 2014 Publikacja

Bardziej szczegółowo

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD Rozdział IV.1 OKREŚLENIE WSKAŹNIKÓW REALIZACJI CELÓW ORAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej Przedsięwzięcia Produktu Cel

Bardziej szczegółowo

Opracowali: Michał Kraska Łukasz Deka

Opracowali: Michał Kraska Łukasz Deka Opracowali: Michał Kraska Łukasz Deka Lokalizacja Kościerski dworzec kolejowy Z historią w przyszłość Do Kościerzyny kolej dotarła z Pszczółek w 1885 r. Od tej pory dzieje miasta na trwałe związane zostały

Bardziej szczegółowo

CENTRUM WYSTAWIENNICZO-REGIONALNE DOLNEJ WISŁY W TCZEWIE

CENTRUM WYSTAWIENNICZO-REGIONALNE DOLNEJ WISŁY W TCZEWIE Tczew miasto od zawsze związane z Wisłą Kluczowe elementy struktury miasta: 2a drogi kolejowe drogowa - droga krajowa nr 1 1 obszar staromiejski 2 a,b obszary strefy ekonomicznej 2b 1 droga wodna Program

Bardziej szczegółowo

Drodzy Czytelnicy! Szansa dla powiatu

Drodzy Czytelnicy! Szansa dla powiatu Redaktor wydania: Roman Sokal Dziennikarze: Roman Sokal, Joanna Wyrostek, Marta Wilkos Współpraca: Andrzej Czacharowski, Piotr Flor, Albin Jaworski, Wiktoria Klechowa, Aneta Klimczak, Andrzej B. Miazga,

Bardziej szczegółowo

Perła Żeliszowa prawdziwy skarb architektury Dolnego Śląska

Perła Żeliszowa prawdziwy skarb architektury Dolnego Śląska Perła Żeliszowa prawdziwy skarb architektury Dolnego Śląska Ukryta w maleńkiej wsi pod Bolesławcem na Dolnym Śląsku prawdziwa perła architektury europejskiej. Budynek z końca XVIII wieku, który, według

Bardziej szczegółowo

WŁASNOŚĆ, POSIADANIE, WYKORZYSTANIE - problemy muzeów polskich. w związku z implementacją dyrektywy 2013/37/EU

WŁASNOŚĆ, POSIADANIE, WYKORZYSTANIE - problemy muzeów polskich. w związku z implementacją dyrektywy 2013/37/EU WŁASNOŚĆ, POSIADANIE, WYKORZYSTANIE - problemy muzeów polskich w związku z implementacją dyrektywy 2013/37/EU Dorota Folga Januszewska Polski Komitet Narodowy ICOM PONOWNE WYKORZYSTANIE ZASOBÓW KULTURY

Bardziej szczegółowo

Francja, Paryż - Wieża Montaparnasse, najbrzydszy budynek we Francji

Francja, Paryż - Wieża Montaparnasse, najbrzydszy budynek we Francji Wieża Montparnasse wieża i należące do niej centrum handlowe powstałe w latach 1969-1972, w centrum dzielnicy Montparnasse, na avenue du Maine 33 w Paryżu (dzisiejszy odpowiednik SkyTower we Wrocławiu.

Bardziej szczegółowo

Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r.

Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r. Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r. Podstawa prawna: Uchwała Rady Ministrów nr 176/2010 z dn.

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 2 kwietnia 2014 r. Pozycja 22 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 1 kwietnia 2014 r.

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 2 kwietnia 2014 r. Pozycja 22 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 1 kwietnia 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 2 kwietnia 2014 r. Pozycja 22 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 1 kwietnia 2014 r. w sprawie nadania

Bardziej szczegółowo

Wycieczka techniczna na most Północny przez Wisłę w Warszawie

Wycieczka techniczna na most Północny przez Wisłę w Warszawie Wycieczka techniczna na most Północny przez Wisłę w Warszawie 18 kwietnia 2011 r. Oddział Warszawski ZMRP zorganizował kolejną wycieczkę techniczną na budowę mostu Północnego. Powód był jeden: podnoszenie

Bardziej szczegółowo

NIKIFORY PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY. Wspierajmy sztukę najwrażliwszych. - Prof. Ksawery Piwocki Rektor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie

NIKIFORY PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY. Wspierajmy sztukę najwrażliwszych. - Prof. Ksawery Piwocki Rektor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Wspierajmy sztukę najwrażliwszych - Prof. Ksawery Piwocki Rektor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY NIKIFORY - program społeczny Fundacji Wspólna Droga United Way Polska PROGRAM

Bardziej szczegółowo

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Niemcy - Poczdam Budynek z 1685 r, początkowo jako oranżeria a następnie stajnie

Bardziej szczegółowo

Formularz zgłoszeniowy do pilotażowego projektu budżetu obywatelskiego 2014 w Gdańsku. Podpis:

Formularz zgłoszeniowy do pilotażowego projektu budżetu obywatelskiego 2014 w Gdańsku. Podpis: Załącznik nr 3 do Uchwały Nr XLI/895/13 Rady Miasta Gdańska z dnia 29 sierpnia 2013 roku Wypełnia Referat Komunikacji Społecznej Data wpłynięcia do RKS: Wezwano do uzupełnienia: (TAK/NIE. Co było powodem?)

Bardziej szczegółowo

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej.

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej. Wycieczka klas 2 A i 2 D Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie w dniu 26 września 2014 roku - - Dąbrowa Tarnowska - cmentarz I wojny światowej nr 248 i Ośrodek Spotkania Kultur Park Historyczny

Bardziej szczegółowo

M Z A UR U SKI SK E I J HIST

M Z A UR U SKI SK E I J HIST NATROPACH MAZURSKIEJHISTORII I WOJNA ŚWIATOWA W KRAJOBRAZIE POWIATU GIŻYCKIEGO Projekt edukacyjny skierowany do uczniów szkół ponadgimnazjalnych powiatu giżyckiego I WOJNA ŚWIATOWA W KRAJOBRAZIE POWIATU

Bardziej szczegółowo

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 1 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Luboniu Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w Poznaniu 1863 PAMIĘTAMY

Gimnazjum nr 1 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Luboniu Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w Poznaniu 1863 PAMIĘTAMY POWSTANIE STYCZNIOWE 150 ROCZNICA DLA SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH organizowany przez GIMNAZJUM NR 1 IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W LUBONIU NARODOWY INSTYTUT DZIEDZICTWA ODDZIAŁ TERENOWY W POZNANIU Konkurs

Bardziej szczegółowo

Oferta sponsorska. organizator: partnerzy:

Oferta sponsorska. organizator: partnerzy: Oferta sponsorska organizator: partnerzy: Szanowni Państwo, Wielkopolska Okręgowa Izba Architektów, w porozumieniu z Oddziałem Poznańskim Stowarzyszenia Architektów Polskich, serdecznie zaprasza do zapoznania

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka Ośrodek Szkoleniowo Wypoczynkowy w Kazimierzu Dolnym malowniczo położony na skarpie wiślanej, jest jednym z najpiękniejszych miejsc na trasie Kazimierz Męćmierz. W otoczeniu lasu, ciszy i spokoju każdy

Bardziej szczegółowo

W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z

W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z dofinansowaniem z funduszy unijnych. Dzięki umiejętnemu

Bardziej szczegółowo

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY Łódź posiada jedyny w swoim rodzaju, autentyczny zespół historyzujących, eklektycznych i secesyjnych kamienic

Bardziej szczegółowo

Varsavianistyczna szkoła sprawozdanie. Przedszkole nr 181 Wesołe Nutki ul. Pruszyńskiego 5, 01-870 Warszawa

Varsavianistyczna szkoła sprawozdanie. Przedszkole nr 181 Wesołe Nutki ul. Pruszyńskiego 5, 01-870 Warszawa Dzieci w przedszkolu bardzo chętnie chłoną nową wiedzę, szczególnie jeśli jest dostarczana w różnorodny sposób, trzeba pamiętać jednak o tym, iż wiedzę dzieciom należy przykazywać zaczynając od tego co

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 18 MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 2 września 2009 r.

ZARZĄDZENIE NR 18 MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 2 września 2009 r. ZARZĄDZENIE NR 18 MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 2 września 2009 r. w sprawie nadania statutu Muzeum Łazienki Królewskie Zespół Pałacowo-Ogrodowy w Warszawie Na podstawie art. 6 ust.

Bardziej szczegółowo

BIULETYN NR 2 (2014) DLA PROGRAMU KONSERWACJA I REWITALIZACJA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO

BIULETYN NR 2 (2014) DLA PROGRAMU KONSERWACJA I REWITALIZACJA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO BIULETYN NR 2 (2014) DLA PROGRAMU KONSERWACJA I REWITALIZACJA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO Wsparcie udzielone z funduszy norweskich i funduszy EOG, pochodzących z Islandii, Liechtensteinu i Norwegii, oraz środków

Bardziej szczegółowo

2015 CENNIK USŁUG I BILETÓW WSTĘPU

2015 CENNIK USŁUG I BILETÓW WSTĘPU 2015 CENNIK USŁUG I BILETÓW WSTĘPU CENNIK USŁUG PRZEWODNICKICH W JĘZYKU POLSKIM: - dzienny ryczałt za zwiedzanie trwające do 4 godzin - 2200 CZK - każda kolejna godzina powyżej 4 godzin - 5 CZK - dzienny

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZABYTKÓW W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM

OCHRONA ZABYTKÓW W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM OCHRONA ZABYTKÓW W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM Rafał Nadolny Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków Warszawa, 28 listopada 2013 r. www.mwkz.pl KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997

Bardziej szczegółowo

Akademia Dziedzictwa. Strona 1

Akademia Dziedzictwa. Strona 1 Akademia Dziedzictwa Akademia Dziedzictwa IX edycja, MCK, MSAP UEK, Kraków 2015-2016 Założenia programowo-organizacyjne studiów podyplomowych dotyczących zarządzania dziedzictwem kulturowym: Akademia Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

EKSPERTYZA TECHNICZNA STANU KONSTRUKCJI I ELEMENTÓW BUDYNKU Z UWZGLĘDNIENIEM STANU PODŁOŻA GRUNTOWEGO

EKSPERTYZA TECHNICZNA STANU KONSTRUKCJI I ELEMENTÓW BUDYNKU Z UWZGLĘDNIENIEM STANU PODŁOŻA GRUNTOWEGO TEMAT: WYDZIELENIE POMIESZCZENIA HIGIENICZNO-SANITARNEGO, PRZEBICIE JEDNEGO OTWORU DRZWIOWEGO ORAZ ZABUDOWA JEDNEGO OTWORU DRZWIOWEGO WRAZ Z PRZEBUDOWĄ WEWNĘTRZNEJ INSTALACJI WODY, KANALIZACJI, CENTRALNEGO

Bardziej szczegółowo