Krzysztof Cichoń W stronę lepszej przyszłości

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Krzysztof Cichoń W stronę lepszej przyszłości"

Transkrypt

1 Krzysztof Cichoń W stronę lepszej przyszłości

2 Krytyka to paskudny zawód, który paraliżuje, gasi i niszczy najszlachetniejsze cechy człowieka Jules Champfleury, Realizm. List do Pani Sand Historia z konieczności łączy wydarzenia i ludzi w pęczki. Historia sztuki czyni podobnie, choć niechętnie się do tego przyznaje. Porównywanie sztuki, która wciąż uchodzi za kwintesencję ludzkiej niepowtarzalności, jest traktowane jako zabieg tyleż konieczny, co niezręczny, wynikający z przymusu, skrótu, pośpiechu, uproszczenia. łatwiej używać go wobec sztuki dawnej, artystów którym od kilkuset lat, wszystko jedno, czy przynależą do naturalistycznego nurtu gotyku, czy do realistycznego nurtu protorenesansu. Trudniej wobec artystów żyjących lat temu kilkadziesiąt, o których przetrwała jeszcze pamięć jakichś nie pasujących do systematyki cech 1. Zestawianie i wystawianie razem artystów żyjących 2 zachęca do porównywania, wyborów, opowiadania się po czyjejś stronie, a to wszystko zmusza do porzucenia anonimowości, rozstania się z fotelem wszechwiedzącego narratora. Jeśli uda się nam wbrew temu, co wisi na ścianach pamiętać, że jest to wystawa z portretem w tytule, spróbujmy spojrzeć zarówno na Laurę Pawelę jak Krzysztofa Skarbka tak, jak patrzy się na portret. Szukając znajomych rysów, próbując rozpoznać w nich kogoś-coś co, jak się wydaje, znamy od dawna. Spróbujmy przypomnieć sobie, kogo nam przypominają. Obrazy Krzysztofa Skarbka mają rysy zdecydowanie niedzisiejsze, a to z powodu zawsze wy-razistego tematu. Temat, fabuła podana a dwa sposoby, po pierwsze, obrazowo, po drugie w tytule, były obowiązkowe w słodkich czasach, zanim awangardy nie wywróciły sztuki na nice. Wierzono wtedy w przedustanowioną hierarchię tematów od religijnych poczynając, przez mitologiczne, historyczne, batalistyczne, rodzajowe, aż po portrety 3. Epoka, która najsilniej w taką hierarchię wierzyła, zdominowana była przez obrazy historyczne. Wcześniejszą, barokową jeszcze, wiarę w religijne obrazy mocno przygasiło Oświecenie, samo nie dość mocno wierząc w możliwości malowania rozumu w kostiumie mitu, i wiek XIX został wobec konieczności malowania historii. U Skarbka znajdziemy nieco obrazów religijnych i wiele takich, które w katalogu znalazłyby miejsce pomiędzy rodzajowymi a historycznymi. Trzeba więc szukać pendant do jego twórczości w szeroko pojętym wieku XIX. Z miejsca odrzucić należy pomysł, by zestawić go z malarzami romantycznomgławicowych widm, jak Grottger, czy melancholicznymi fantastami ze skłonnością do tłumu, jak Malczewski. U Skarbka na obrazach widm jak na lekarstwo, fantazji niedużo, wszystko wprost z życia wzięte. Maluje rzeczy realne, wręcz banalne jak środki komunikacji. Najczęściej komunikacji miejskiej (samochody, tramwaje), czasem międzyludzkiej (komputery, pocałunki). A że nasze potoczne doświadczenia z komunikacją nieco się różnią od jego obrazów to zasługa pewnej wady wzroku, która często zdarzała się dziewiętnastowiecznym poetom: otóż Skabek to ostrowidz 4. Ostrowzroczności przypisać trzeba nieco zmienione kolory, jak też to, że Skarbek nieodmiennie maluje swoje historie takimi, jakie powinny być, a nie takim, jakie znamy. Ta sama wada wzroku dolegała też Janowi Matejce 5. Narzucające się podobieństwo między Skarbkiem a Matejką wynika z tego, że w obydwu przypadkach malarstwo jest najdogodniejszym, najlepszym metodą pokazania historii i zupełnie bez znaczenia jest, czy to historia, która się już wydarzyła, wydarzy, czy też nigdy wydarzyć się nie mogła. Przemożna potrzeba malowania własnych historii łączy ich obydwu, przy czym Skarbek jest takim samym fantastą jak Matejko. Sztafaż obrazów Skarbka zapełnionych technicznymi wytworami cywilizacji prowokuje do lokowania jego obrazów w sferze, wydawałoby się tak współczesnej, fantastyki 6. Patrząc na obrazy Skarbka, przywołajmy wnioski, jakie wysnuł wobec Jana Matejki Mieczysław Porębski: Matejko nie był trzymającym się po 2

3 dziewiętnastowiecznemu faktów malarzem historycznym, był mitotwórcą, działającym w pozaczasowym metahistorycznym, acz wypełnionym zabytkami przeszłości teraz. Stąd nie fantazmatyczna, ale wręcz fantasmagoryczna7 ostrość wmalowanych przezeń w obraz detali, ich agresywna pierwszoplanowość, ich nie historyczna, ale alegoryczna (myślę tu o Courbetowskiej, składającej się ze znaczących szczegółów alegorii realnej) interpretacja 8. Ostrość detali, pierwszoplanowość i przede wszystkim to metahistoryczne teraz znajdziemy na każdym niemal obrazie Skarbka. Obydwaj mają denerwującą skrupulantów manierę naginania rzeczywistości do wizji. Wierzymy Matejce, że hołd pruski z 1525 roku odbył się na tle Sukiennic, jakie przebudował kilkadziesiąt lat później Padovano. Wierzymy, że komtur Henryk von Plauen zwiewa w prawy róg obrazu, choć pod Grunwaldem go nie było 9. Wierzymy, że Rejtan protestuje na sejmie w 1773 przeciw Targowicy. Dlaczego nie mamy wierzyć Skarbkowi, że, nad zarośniętym dżunglą Wrocławiem lewituje wieżo-rakieta Eiffla, latają samochody 10, ludzie niosą konie. U obydwu ważna jest malarska siła wizji. Skarbek mówiąc o swoich obrazach, podkreśla odwoływanie się do mitu i archetypu: możemy dostrzec tu również nowe mity i symbole naszych czasów. Jednymi z dzisiejszych przedmiotów-symboli, którym nadano mitologiczne znaczenia są: samochód, telewizja, komputer i telefon komórkowy. Według Porębskiego Matejko był w takim właśnie twórcą-uwidaczniaczem mitu, o niezwykłej, czego nie trzeba chyba podkreślać, sile i nośności działania [...]. Sile, która okazała się mocniejsza od prawdy historycznej, jak zauważa Porębski, dodając: co nie znaczy przecież, że mity kłamią. Właściwa im jest, tak przynajmniej chciałbym to rozumieć, pewna szczególna trzecia wartość logiczna, taka mianowicie, która może prawdziwie wynikać z dowolnych, nawet z ewidentnie fałszujących rzeczywistość, przesłanek, sama atoli, interpretowana właściwie, może prawdziwie implikować - jak mity właśnie - prawdy wyższego niejako rzędu 11. Trzecia wartość logiczna, prawdy wyższego rzędu nie zawsze i nie do końca są pojmowalne, ale bywają porywające jak mit, ekscytujące jak obrazy Skarbka. Bez wątpienia Skarbek, jak Matejko, jest uwidaczniaczem mitu 12. Skoro jesteśmy przy fantazmatach, proszę sobie tylko wyobrazić, jak pięknie by było, gdyby można było posadzić dziś Skarbka - jak Matejkę w 1878 roku - na tronie Króla-Ducha 13. Gdyby wycieczki szkolne rokrocznie prowadzono oprócz Bitwy pod Grunwaldem choćby przed W naszym mieście tramwaje służą również do uprawiania sportów letnich 14 czy Światowe siły lotnicze rozrzucają bombowe kwiaty, kto wie, może udałoby się wywikłać z dwuwartościowej logiki i wyrwać z objęć coraz bardziej nas otaczającej rzeczywistości. Może dzisiejsza dziatwa szkolna - o sercach pokrzepionych Skarbkowymi fanatzmatami: Wasz cybergolot przenosi nas do lepszej rzeczywistości, a choćby Po wyjściu z pracy niekiedy tańczymy na specjalnie przechylonych samochodach - w ciągu swego życia urzeczywistniłaby jego arkadyjskie wizje 15. Krzysztof Skarbek na tron interrexa sztuki polskiej zasługuje z powodu swojej daleko poza Polskę wykraczającej wyjątkowości. Wyjątkowość Skarbka wynika wprost z pogodnego charakteru jego obrazów. Na palcach jednej ręki można policzyć malujących radosne obrazy. Jeśli już jakiś obraz utrwalił się w historii sztuki jako radosny, pogodny, afirmatywny, to najczęściej była to martwa natura, pejzaż, bardzo rzadko obraz pokazujący jakąś fabułę, narracyjny. Setki stron napisano o radości owoców Chardina czy Cézanne a. Jeśli zostawimy owocowe raje, niekrwawe obrazy mitologiczne (jak narodziny Wenus), to co zostanie - Babie lato Chełmońskiego? Pogodnych obrazów opowiadających jakąś historie, jest zdumiewająco mało. Jeszcze trudniej wskazać na artystów, którzy wielokrotnie, jak Skarbek malowali optymistyczne wizje. Może Poussin, choć jego klasyczna Arkadia ma przecież mroczne tajemnice, może Watteau ze swoimi udawanymi fêtes galantes, może ocierający się 3

4 o kicz Boucher ze swoim naśladowcą - Renoirem. Najbliżej byłoby może od Skarbka do Zygmunta Waliszewskiego z podobnie dziko kolorem malowanymi biesiadami w renesansowej scenerii 16. Od dwudziestu lat udaje się Skarbkowi rzecz prawie niemożliwa - malować paletą, na której nie dominuje ironia w jej pięciu retorycznych odcieniach. Być może w tym też tkwi wytłumaczenie pewnego zapoznania jego malarstwa, szczęście jest przecież takie nudne. Skarbek jest wyjątkowy, bo jest piewcą raju ziemskiego, będącego tuż tu, na wyciągnięcie ręki, no może ręki z urządzeniem do chwytania telewizorów. Udało mu się ominąć przy tym zarówno infantylizm, jak i kicz. Ikonografia paradisus terrestris uległa w drugiej połowie XX wieku procesowi, który określić można jako kalifornizację raju. Różnica pomiędzy Pawelą a Skarbkiem, między innymi polega na tym, że Pawela maluje simulakra, które sprytni mieszkańcy tego jedynego ziemskiego raju majstrują w swoich krzemowych garażach i za pomocą kórych starają się zatrzymać nas na odległość, złapać nas w sieć 17, a Skarbek maluje Witaminy dla Was i można uwierzyć, że szczęśliwe kabriolety lada dzień będą mknęły obok drogowskazów: Wrocław 28 km (to jest to Matejkowskie, metahistoryczne teraz ). Swoją drogą może tylko w 1986 można było malować takie obrazy. Pierwsza wystawa jego obrazów miała miejsce w lutym 1986 roku na Uniwersytecie Wrocławskim i została zorganizowana prze z Waldemara Majora Fydrycha lidera Pomarańczowej Alternatywy. Kiedy przegląda się tytuły gazet poświęcających uwagę obrazom Skarbka: Wieczór Wrocławia, Życie Czestochowy, Życie Radomskie, Gazeta Dolnośląska ma się wrażenie, że został razem ze swoją słoneczną wizją uwięziony jak owad w bursztynie. I teraz, kiedy jest jak jest, spoglądamy na jego obrazy jak na bursztynową ozdóbkę, coraz bardziej nie na miejscu. Nieobecność Skarbka tym bardziej dziwi, że od początku XXI wieku przeżywamy kolejną falę powrotu do malarstwa w sztuce polskiej, wcale nie mniejszą od tej z drugiej połowy lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. Być może Skarbek nie przebije się już przez malujących nowych banalistów, tak jak Pomarańczowa Alternatywa już nie przebije się przez politykujących nowych banalistów. Skarbek dość dotkliwie odczuł w czasie studiów niechęć ze strony akademii wobec łączenia malarstwa z fabułą. Żywa jeszcze w czasie pierwszej awangardy idea correspondance des arts, sięgająca korzeniami Horacjańskiej ut pictura poesis (której ulega też Pawela), w drugiej połowie XX wieku została zastąpiona ideą czystego malarstwa, stroniącego od jakiejkolwiek fabuły. Jarosław Krawczyk celnie dostrzegł, że siła rozsadzająca kompozycje utworów [...] Matejki rodzi się z samej istoty historyczności, z nieodłącznie towarzyszącego historiografii marzenia o Kronice Idealnej, która zawierałaby kompletny opis danego wydarzenia czy zespołu wydarzeń 18. Przed wieloma obrazami Skarbka można odczuć działania podobnej rozsadzającej siły 19. I nie jest to zasługa wyłącznie kompozycji podbitej dzikim kolorem, ale i skłębionej fabuły, dopowiadanej w tytułach długich i zakręconych jak średniowieczne filakterie. Szukając punktów dla porównania Skarbra i Paweli warto poszukać obrazów, na których pojawia się u Skarbka ton osobisty, dokładniej pierwsza osoba liczby pojedynczej, tak ważna dla Paweli. Jest ich zaskakująco mało. Gdyby trzeba było szybko przerobić taki obraz na screena z cyklu realskarbek mógłby to być obraz z 1988 roku: Mam różowego niedźwiedzia polarnego na dachu i zimowym wieczorem gotuję dla niego zupę 20. Zestawienie tytułów obrazów Skarbka z tytułami i tekstami prac Paweli prowadzi raczej zbyt blisko naszej wlasnej kondycji, choć niewątpliwie dobitnie podkreśla różnice: Skarbek (1988) - Po południu późnym, latem lubimy się szybko całować; Pawela (logo0059) - Generalnie brakuje mi czasu i sexu; Skarbek (1985, mniej więcej 26-letni) - Po zakończonej pracy na polu napijemy się gorącej herbaty z moją dziewczyną; Pawela (logo 0050) - Dziś kończę 26 lat żadnych złudzeń, żadnej pracy, żadnych ulg. To, że różnice da się wydestylować z teksu, że wcale nie trzeba patrzeć, że nie o obrazowość 4

5 w tym chodzi, a przynajmniej nie tylko o obrazowość, to kolejny sygnał, że przez Skarbka i przez Pawelę prowadzi marszruta czegoś, co odczuwamy jak naszą rzeczywistość, i że, marszruta ta w ciągu ostatnich dwudziestu lat, szerokim łukiem ominęła, barwne możliwości, ścielące się jej pod nogi: całkiem dobre samochody i słoneczne surfingi i nie wiedzieć czemu, lezie prosto w stronę gdzie ciągle puste konto i brak kasy (logo 0062). Pamiętajmy tylko, że lezie na naszych własnych nogach. A Skarbek i Pawela jedynie szkicują jej nasze wybory. O ile obsadzenie Krzysztofa Skarbka w roli Jana Matejki było od początku oczywistością, o tyle długo nie zjawiała się postać pasująca do Laury Paweli. Sądząc po jej obrazach, będących wiernym zapisem otaczających nas ekranów, po zaprawionej lekką goryczą pewności, że nie żyjemy w najlepszym ze światów, jaka bije z Czy krytyk mnie kupi - kiedy obwiązana jak baleron sama siebie wystawia na widok, Laurę Pawelę obsadzić można w roli Świadka. Świadek to ktoś przekonany, że to, co widzi jest prawdą, o której ma świadczyć. Ktoś instynktownie wierzący, że istnieją reguły, zasady, procedury, programy, które można wiernie skopiować. Ktoś nieskalany powszechnym, wirtualnym grzechem solipsyzmu. Dar wiary w naoczność, dosłowność własnej reakcji ze świata pozwala Świadkowi zatrzymywać uwagę na rzeczach, przez które wzrok przechodzi na wskroś jak przez szkło ekranu, których nie widzimy. Trzeba dopiero relacji świadka, by zwrócić na nie naszą uwagę. 21 Świadek jest depozytariuszem realizmu. Wystawa z portretem w tytule choćby z tego powodu musi być wystawą o realizmie. Realizm - słowo upiór, od setek lat przebijane kołkiem, wyświęcane zaciekle ze sztuki - wciąż ożywa. 22 Z dwójki wystawiających Laura Pawela jest realistką bardziej ortodoksyjną, czy może bardziej doczesną 23. (Nie)wątpliwy realizm śwata(ów) Skarbka okraszony musi być jakimś dopowiedzeniem - magiczny - euforyczny - futurystyczny - osobisty. Realizm Paweli jest twardy jak reguły rynku, płaski jak ciekłokrystaliczny wyświetlacz. Relacja pomiędzy obrazami Paweli i Skarbka jest relacją pomiędzy monitorem a wirtualną rzeczywistością, jaka rozgrywa się na jego powierzchni. Najbardziej oczywistą parą dla Paweli byłby oczywiście Gustave Courbet - budowniczy słynnego baraku przy paryskiej Wystawie Powszechnej w 1855 roku, z napisem nad wejściem Le Réalisme, w którym mieściły się jego czterdzieści trzy odrzucone przez jury obrazy. Na obrazy Paweli można popatrzeć jak na Kamieniarzy Courbeta namalowanych w pierwszej perspektywie, zgodnie z zasadami komputerowych gier FPP. Wielogodzinne tłuczenie w klawiaturę komputera to robota ciężka jak tłuczenie kamienia. Często wywołująca iście kamieniarską frustrację 24. W recenzji z wystawy Reality LP w Galerii Okna Zamku Ujazdowskiego Monika Barańska pisze: Pawela sięga po język swojego pokolenia, nie bez przyczyny jej sztuka jest popularna zawłaszcza wśród generacji komputerowej. Ta generacja, tłukąca godzinami, dzień w dzień, w wielopiętrowych kamieniołomach nazywanych nie wiedzieć czemu drapaczami chmur, z dużą dozą prawdopodobieństwa odnalazłaby etos swojego zawodu we fragmencie, jaki poświęciła Kamieniarzom Linda Nochlin: Charakter ich pracy nie nasuwa żadnych analogii, gdyż tłuczenie kamieni zawsze było losem ludzi najniżej stojących w społecznej hierarchii [...] czynnością wyzbytą z jakiejś myśli o odkupieniu poprzez swe odniesienie do uszlachetniających działań pracy [..] Kamieniarz był zawsze symbolem, wcieleniem nie wynagradzanej, pozbawionej znaczenia pracy rąk, pracy znajdującej się gdzieś na samym dnie. Trudno sobie przypomnieć nawet jakiekolwiek wcześniejsze tradycyjne wyobrażenie tego zera ludzkiego 25. Podobnie jak trudno znaleźć wcześniejsze obrazy pokazujące okna komunikatów interfejsu komputerowego. Podobnie jak to było z realizmem Courbeta siła takiego malarstwa, jednych przyciągająca innych irytującą odwołuje się do tematu wcześniej nieistniejącego, z powodu swojej banalności. W przypadku Laury Paweli możemy chyba powtórzyć to, co zanotował w1849 roku, po pierwszym zetknięciu z obrazami Courbeta Delacroix: Czy widzieliście kiedykolwiek coś podobnego, co by było równie mocne, równie niezależne od nikogo? 26. Wszystkie malowane przez Pawelę krawędzie dokumentu, scrolle, komunikaty, 5

6 wszym zetknięciu z obrazami Courbeta Delacroix: Czy widzieliście kiedykolwiek coś podobnego, co by było równie mocne, równie niezależne od nikogo? 26. Wszystkie malowane przez Pawelę krawędzie dokumentu, scrolle, komunikaty, piksele bez trudu mieszczą się w definicji sztuki malarskiej, która według Courbeta polega jedynie na przedstawianiu przedmiotów widzialnych i dotykalnych 27, a zdanie Laury: Malowałam pytania o świat realny można by dołączyć do fragmentu z manifestu Courbeta, który chce tłumaczyć obyczaje, idee, oblicze swojej epoki 28. Raz jeszcze odwołajmy się do Mieczysława Porębskiego piszącego, że Courbet malował w sposób pozbawiony wszelkiej idealizacji, wszelkiej malowniczości, jakiegokolwiek sentymentalizmu, co nie znaczy emocji. Ta bowiem kryje się w samej materialności jego farby, szorstkiej niecierpliwości faktury [...] 29. Takie też są obrazy Paweli. Pomimo wszystkich prób zatarcia faktury wciąż wyraźna jest materialność farby. Jest przyjemnością, właściwą raczej dla wystaw grafiki, staranne prześledzenie jak zmienia się kształt pozornie tych samych piktogramów znanych z ekranu komputera. Jak różnią się na poszczególnych obrazach kroje znaków zapytania. Jak zmieniają kolor komputerowe suwaki w rogach obrazów. Bardzo interesującą analogię do twórczości Courbeta tworzą też wszystkie osobiste komunikaty malowane przez Pawelę: No time for being, My mind. Doskonale wpisują się w najbardziej tajemniczą kategorię Courbetowskich obrazów - alegorię realną. Niestety, pomimo wszystkich wyliczonych zbieżności nie można zestawić Laury Paweli z Courbetem z jednego powodu 30. Wszystko świadczy o tym, że Courbet był malarzem, natomiast Pawela mówi: [...] nie jestem malarzem, nie interesuje się problematyką malarstwa, to mnie nie dotyka [...] ani kolor, ani faktura, ani kompozycja nie stanowią dla mnie wystarczającej podniety, inaczej ma się rzecz w stosunku do Rzeczywistości, ta stymuluje moją wyobraźnię i napędza myśli. Komplikuje to sytuację, bo wychodząc właśnie od faktury, koloru, kompozycji obrazów Paweli można by wskazać na kilka jeszcze pokrewieństw, układających się w zaskakująco szeroki wachlarz czysto malarskich, wizualnych podobieństw. Niektóre (Piękna? logo 0042) zielone obrazy Reallaury z rozsypanych pikseli niewiele dzieli od jakże odległych, wedle systematyki historii sztuki, obrazów Ryszarda Winiarskiego malowanych podług rachunku prawdopodobieństwa. Niewiele dzieli obrazy komputerowe (szczególnie te bez tekstu) od dokonań artystów ze sterylnie abstrakcyjnego nurtu sztuki konkretnej: Dietera Helisa czy Magnusa Peterssona. Zanim wrócimy do pytania podstawowego: co jest istotą twórczości Paweli? Należy raz jeszcze podkreślić, że laury się Paweli należą. Już jest postacią istotną dla sztuki polskiej i wiele wskazuje na to, że zostanie nią na dłużej. Przy czym jej znaczenie oparte jest podobnie jak w przypadku wielu dostrzeżonych przez publicznośćć artystów drugiej połowy XX wieku, nie tyle na wulkaniczno - matejkowskiej erupcji konceptów i fabuł, ale na trafnym użyciu technologii jako metafory. 31 Skoro kolor ani faktura, ani nawet kompozycja nie są istotą jej twórczości, to pozostaje treść, treść z konieczności sprowadzona do tekstu. Poszukajmy odpowiednika twórczości składającej się z ciągłych zapisków. Czegoś, co jest strumieniem komunikatów wypływającym przypuszczalnie gdzieś z mitycznego strumienia świadomości podmiotu lirycznego Reallaura. Rellaura to autorka dziennika, autorka hołdująca Rzeczywistości. Wobec dość skromnego dorobku polskiej diarystyki jedynym trafnym alter ego może być tylko Maria Dąbrowska. Jeśli przez chwilę przyjmiemy, Skarbkową manierę - bez nadmiaru ironii, pogodnie - to zestawienie przestanie być tak przypadkowe. W miarę upływu czasu Maria Dąbrowska coraz bardziej przechodzi do historii literatury przede wszystkim jako autorka pisanych od 31 lipca 1914 do 8 maja 1965 roku Dzienników 32. Na razie Laura Pawela również 6

7 zapewniła sobie miejsce w polskiej współczesności artystycznej dzięki dziennikowi. Warto kibicować (choć trudno w to wierzyć), żeby ułożył się w tyle tomów co u Dąbrowskiej. Pierwsze zapiski z okresu I wojny w Dziennikach Dąbrowskiej często niewiele są dłuższe i mają wiele z aury Reallaury 33. Ostatni zapis Marii Dąbrowskiej z soboty 8 maja 1965 roku, na jedenaście dni przed śmiercią już teraz brzmi jak cytat z Reallaury; Mdły - czy może być bardziej pejoratywne słowo? Otóż w naszym życiu tak z pozoru bujnym jest za dużo pierwiastka mdłego. Podobnie zresztą jak w dzienniku [?] W końcu by nie stracić przyjemności wszechwiedzącego narratora, spróbujmy, wbrew temu co widać na tej wystawie, znaleźć wspólne rysy dla obydwojga: Skarbka i Paweli. Potrzebny będzie cytat z klasyka cytującego klasyka: By zadowolić pragnienie dehumanizacji, nie potrzeba zmiany wrodzonej natury rzeczy. Wystarczy odwrócić wartość modelu i stworzyć sztukę, w której drobne wydarzenia życia ukażą się na pierwszym planie i w monumentalnych wymiarach. Tu odnajdujemy wiążące ogniwo pomiędzy dwiema pozornie różnymi metodami nowoczesnej sztuki: surrealizmem metafory i tym, co może być nazwane infrarealizmem. Oba zaspokajają potrzebę unikania i niezauważania rzeczywistości. Zamiast wznosić się na poetyczne wyżyny, sztuka schodzi poniżej poziomu określającego naturalną perspektywę. Jak można przezwyciężyć realizm tylko poprzez położenie nań zbyt wielkiego nacisku i badanie z soczewką w ręku mikrostruktury życia - obserwujemy u Prousta, Ramón Gomeza de la Serena, Joyce a. [...] Procedura polega po prostu na tym, aby sprawom marginesowym, które zwykle nie zwracają uwagi pozwolić odgrywać główną rolę w życiowym dramacie 34. Procedura, o której pisze cytowany przez Mario Praza Ortega y Gasset bliska jest zasadom pisania dziennika. Procedura ta jest kodem źródłowym dla programu Reallaury. Jeśli tylko zgodzimy się, że osobisty realizm Skarbka jest nieco surrealny, że jego potrzeba opowiadania radosnych historii wyrasta z tego samego ruchu wzwyż, ponad sur jaki napędzał manifest Bretona, to tu odnajdziemy wspólne rysy portretu Krzysztofa Skarbka i Laury Paweli. Najistotniejszego Ortega y Gasset nie dopowiada. Nie chodzi o unikanie i niezauważanie rzeczywistości. Nie temu służą wyskoki ponad i przyklęki nad mikrostrukturą życia. Niezależnie od kierunku: ponad czy pod, patrzenie z niecodziennej perspektywy daje to, co Ernst Cassirer nazwał sztuką - daje intensyfikacje rzeczywistości. 1 Powiedzmy wobec artystów XIX i pierwszej poł. XX wieku. Późniejsza sztuka interesuje prawie wyłącznie ludzi z niej żyjących. 2 W najlepszym razie kończy się tym, że któryś z zestawianych poczuje się mocno dotknięty. 3 Akty, studia modela i martwe natury (w tym komputerowe) traktowano jedynie jako ćwiczenie. 4 W poezji ostrowidz występuje w towarzystwie godnym surrealnego klimatu obrazów Skarbka: Jako ostrowidz lub jako nosoróg, bo widzi ostro i rogiem przenika J. Słowacki, Beniowski, Pieśń trzecia 5 Jarosław Krawczyk najbardziej znany autoportret Matejki namalowany na zlecenie Korwina Milewskiego opisał tak: Długowłosy starzec, patrzący na widza [...] wydaje się kimś więcej niż malarzem: to norwidowy dziejopisostrowidz zaglądający epokom w głąb. Cyt. za J. Krawczyk, Matejko i Historia, Warszawa 1990, s.42 7

8 6 Ta techniczno - futurologiczna perspektywa daje pierwszą możliwość zestawienia twórczości Skarbka z Laurą Pawelą. Obrazy Skabka z powodzeniem mogłyby ilustrować wizję zaawansowanej imitologii Stanisława Lema z Summa technologiae. Natomiast malowane ekrany Paweli zdecydowanie przynależą z tej perspektywy do pierwocin fantomatyki. Z punktu widzenia jakichś cybernetycznych (AI) sztucznych inteligencji, które wytępią resztki ludzkości, malowane ekrany komputerów, jeśli jakimś cudem by się zachowały pełniłyby rolę naskalnego malarstwa prehistorycznego. 7 Nieco wcześniej w tym samym artykule Porębski zauważył: O tym, że reżyserowane przez Matejkę wielkie płótna zaludniają fantomy pisała Stefania Zahorska już w latach trzydziestych, teraz po świeżo opublikowanych fantazmatycznych studiach profesor Janion, nabiera to określenie nęcącej świeżości. Zob. M. Porębski, Czy Matejko był malarzem?, [w:] Wokół Matejki. Materiały z konferencji Matejko a malarstwo środkowoeuropejskie, pod red. P. Krakowskiego: J. Purchli, Kraków 1994, s ibidem, s Jarosław Krawczyk odwołując się do tej postaci, wskazuje na obecności w obrazach Matejki figur wyjaśniających malowanych, by zgodnie z regułami Matejkowskiej teorii ukazać całość faktu historycznego. W przypadku von Plauena, który skutecznie bronił Malborka, jego obecność na płótnie automatycznie przekształca wizję najwspanialszego zwycięstwa w historię utraconej szansy. Cyt. za: J. Krawczyk, Matejko i historia, Warszawa 1990, s.133. U Skarbka najczęściej odwrotnie - utracone szanse zamieniają się we wspaniałe zwycięstwa, ale dezynwoltura dla realiów jest podobna. Zamiast figur wyjaśniających są wyjaśniające tytuły. 10 Wielokrotnie powtarzający się motyw postaci lecącej na samochodzie wydaje się być zabawnym śladem po fascynacji Skarbka malarstwem Bosha i Bruegla, gdzie jak wiadomo latało się tłumnie i na byle czym. 11 Porębski, op. cit., s Podobieństwa pojawiają się również w sposobie odbioru twórczości Matejki i Skarbka. Jak pisze Waldemar Okoń, jedną z podstawowych tez krytyki było przekonanie, że Matejko to duch ognisty. Krytycy dziewiętnastowieczni obsesyjnie powracali do ognistej twórczości Matejki, do erupcji jego geniuszu, do wulkaniczności dzieł. Zob. W. Okoń, Dziewiętnastowieczne style odbioru twórczości Matejki, [w:] Wokół Matejki., s Prawie sto lat później Matejko, ale Stanisław, zestawiając słownik pojęć ważnych dla twórczości Skarbka wymienił kolor: rozedrganie mocnych barw to moc energetyczna, pisząc dalej o nieokiełznanym poczuciu humoru Skarbka wspomniał, że humor ten nadaje wszystkim drętwym przyzwyczajeniom zdrowego ognia refleksji. Wspomnieć warto o tych wszystkich rzeczywistych pochodniach, połykaczach i wypluwaczach ognia, którzy przewinęli się w czasie akcji artystycznych i performances Skarbka (m.in. Dialog zimnych i gorących obrazów z 1997 roku. Bez wątpienia i poprzez swoje dziko-energetyczne malarstwo i poprzez autokreację Skarbek też jest postrzegany jako duch ognisty męski. 13 Sformułowanie Król-Duch padło z ust samego Matejki w czasie nie-co megalomańskiego jak pisze Henryk M. Słoczyński, przemówienia wygłoszonego po otrzymaniu na Wawelu poświęconego berła na znak panowania w sztuce. Zob. H. M. Słoczyński, Matejko, Wrocław 2000, s Przy czym latem przed prawą część dyptyku zatytułowaną: W naszym mieście tramwaje służą również do uprawiania sportów zimowych. 15 Oczywiście powstaje problem czysto dydaktyczny. Trzeba by powołać jakąś, narodową chyba, Komisję Edukacji i Odnowy Uczuć, która zdecydowałaby, którymi obrazami Skarbka należy przyszłe pokolenia krzepić. Są wśród nich i takie, co do których ideowej słuszności trudno byłoby osiągnąć w narodzie kompromis. Mniejsza już o Dwa uprowadzone samoloty do ciepłych krajów, ale nie byłoby pewnie zgody co do Po południu, późnym latem lubimy się szybko całować choć ten fantazmat wbrew pozorom jest wyjątkowo utopijny. 8

9 16 Od uczt Waliszewskiego blisko już do gruzińskich uczt Niko Pirosmaniszwillego. To co o twórczości i osobie Waliszewskiego napisał Tadeusz Dobrowolski niezbyt jest odległe od twórczości Skarbka: groził mu więc eklektyzm, którego zdołał na szczęście uniknąć, dzięki swej mocno zarysowanej osobowości, skłonnej do stanów euforycznych, do twórczości wyrazistej, nawet frenetycznej, co łączyło ją z romantyzmem.. Cyt. za: T. Dobrowolski, Malarstwo polskie , Wrocław-Warszawa-Kraków 1968, s W kulturze proces ten zyskał uczone miano kreolizacji. Zob. G. Sztabiński, History, Contemporarism, Creolization, Art. Inquiry, vol IV (XIII), s J., Krawczyk, op.cit., s To też tłumaczy tak liczne działania artystyczne Skarbka wykraczające poza malarstwo. 20 Jeśli zatrzymamy się na chwilę przy kolorze, to skądinąd wiemy, że reallaura chciałaby różowy wyświetlacz (logo0033). I proszę, Skarbek już ma (co prawda niedźwiedzia, nie komórkę), a Pawela chciałaby, a nie ma. 21 Jako Świadka najchętniej widziałbym Pawelę w Wielki Piątek zamiast św. Weroniki. Kobieta wyciągająca w stronę przechodzącego skazańca swój niewielki telefon komórkowy (oczywiście z aparatem), to scena godna obrazu Skarbka (gdyby zdecydował się malować smutne obrazy religijne). Pstryk i mamy veraikon na wyświetlaczu. Przemienienie obrazów Reallaury Paweli w veraikonem pozwala uwypuklić, nieistotną z punktu widzenia estetyki, cechę postawy świadka. Inaczej mówiąc uwypuklić pewne ograniczenia, jakie niesie ze sobą realizm rozumiany jak wyłączne zdawanie relacji. Prawdziwy veraikon powstał, (jak wolałbym wierzyć) nie dlatego, że powstać musiał zgodnie z nieludzkim, boskim planem zbawienia jako odcisk prawdy, ale z ludzkiego współczucia, empatii. Żadnym ekranem, najdoskonalszym lustrem nie da się otrzeć twarzy, dotrzeć do potrzebującego, pomóc drugiemu. Wciąż jest to wyzwanie dla technologii komunikacji międzyludzkiej, (również dla mediów). W tym tkwi też ograniczenie realizmu, który z postawy estetycznej szybko może zmienić się w pragmatyczną, życiową realpolitik. 22 Jeśli ograniczymy się tylko do realizmów, jakie przewinęły się w historii sztuki i literatury XX wieku zostawiając na boku uwikłania lozo czne, to wymienić by trzeba: realizm krytyczny, realizm socjalistyczny, realizm fantastyczny, realizm kapitalistyczny, realizm magiczny i czysto polskie: realizm symbolizujący i realizm radykalny. 23 Ten realizm zbliża ją do pozornie odległej artystycznie Katarzyny Kozyry, która kontynuuje realizm (czy raczej naturalizm). Kozyra nie kryje niechęci wobec intelektualnych formułek: swej sztuki nie mam sformułowanej pojęciowo, nie mam do niej dorobionej żadnej ideologii. Po prostu coś mi siedzi w tyle głowy i podpuszcza by robić to czy tamto. Katalog podobieństw pomiędzy dziewiętnastowiecznym realizmem a twórczością Kozyry jest nie mniejszy niż w przypadku Paweli. Realista doskonały - Gustav Flaubert zalecał: Istoty ludzkie mają być traktowane jak mastodonty i krokodyle; czemu dziwić się z powodu rogów u pierwszych i podniecać się paszczą u drugich? Pokazywać je wypychać, konserwować, to wszystko - ale oceniać i taksować nie!. Zarówno pokazywanie jak wypychanie sadząc po łaźniach i Piramidzie zwierząt to techniki często przez Kozyrę praktykowane. 24 Rellaura (logo0061): Pierdolę to, nie będę ciągle siedzieć przed komputerem. 25 L. Nochlin, Realizm, Warszawa 1974, s Cytat za: M. Porębski, Dzieje sztuki w zarysie, Warszawa (1988) t III, s Niestety pod podana przez Porębskiego datą nie ma wzmianki o Courbecie w polskim wydaniu Dzienników Delacroix. Natomiast warto zacytować jego opinię późniejszą z 1853 roku: (...) poszedłem obejrzeć obrazy Courbeta. Zadziwił mnie rozmach i siła głównego obrazu; ale jakiż to obraz! Jaki temat! Pospolitość form nie ma znaczenia; ta pospolitość i jałowość myśli są odrażające; (...). Obraz, który tak wstrząsnął Delacrox to Kąpiące się, wydaje się, że Laura Pawela też spotyka się z podobnymi zarzutami, interfejsy Windows XP mogą dziś wydać się równie jałowe i pospolite jak sto pięćdziesiąt lat temu Gruba mieszczka widziana od tyłu 9

10 i zupełnie naga, prócz strzępu niedbale namalowanej ścierki, okrywającej dół pośladków, która wychodzi z płytkiej kaluży, w której nie można by nawet zamoczyć nóg. Cyt. za: E. Delacroix, Dzienniki. Część pierwsza ( ), (Gdańsk 2003), s Courbet w oczach własnych i w oczach przyjaciół, oprac. P. Courthion, Warszawa 1963, s Tak dosłownie, płasko, na wprost malowane przedmioty widzialne i dotykalne pojawiły się w ostatnich latach między innymi na obrazach Poli Dwurnik malującej banknoty jak żywe, Kamila Kuskowskiego przycinającego blejtramy w kształt i kolor klubowych szalików kibica; Roberta Maciejuka malującego niemal heraldyczne cykle znaków lotniczych i symboli firmowych. 28 M. Porębski, Dzieje sztuki w zarysie, s M. Porębski, op.cit.,s Mimo to osobiście wierzę, że powstanie kiedyś obraz parafraza ( Paweli? Skarbka?) odwołująca się do obrazu Courbeta z 1854 Dzień dobry panie Courbet, a dokładniej do alegorycznego tytułu nadanego przez krytyka Edmonda About Fortuna chyląca czoło przed geniuszem. Choć nie podejmę się określenia jaki powinien mieć tytuł? Dzień dobry panie Skarbek? Dzień dobry Pani Pawela? 31 Trafnym z punktu widzenia artystycznego, czyli najczęściej niezgodnym z projektowanym. Pawela ze swoimi obrazami komputerowymi, Reallaura na wyświetlaczach komórek przypomina Warhola konsekwentnie używającego serigrafii do wszystkiego. 32 Jeszcze w 1962 Z. Libera nie poddawał w wątpliwość: W dorobku pisarskim Marii Dąbrowskiej Noce i dnie zajmują miejsce naczelne. Wielkie dzieło epickie [...] weszło do świadomości narodowej [...]. Wydaje się, że obecnie powoli z tej świadomości wychodzi. Można nad tym ubolewać, co nie zmienia faktu. Być może jedyna epika jak jest dziś możliwa to Noce i dnie Reallaury. Kiedy przegląda się pożółkłe opracowania, co chwila wpada w oko sformułowanie, jakie bez problemu można by odnieść do twórczości Paweli. Stanisław Kołaczkowski zwracał uwagę na zapoczątkowaną przez Dąbrowską nowość - powrót do postulatu mądrości życiowej i jej przymierza z życiem. Kiedy śledzimy codzienne rozterki Reallaury, mamy to samo wrażenie przymierza które uwalnia od troski o kompozycję. Kołaczkowski przeciwstawił Noce i dnie powieściom przedostatnich czasów, które grzeszyły zbytnim wysuwaniem na pierwszy plan środków artystycznych, swego konstruktywizmu i metaforyzmu, w obrazie widzieliśmy więcej techniki przedstawienia niż rzeczy, które miały być przedstawione. Cyt. za: Z. Libera, Trwałe wartości Nocy i dni Marii Dąbrowskiej, Przegląd Humanistyczny IV 1962 nr 6 (33), s.11. Można odnieść wrażenie, że Pawela poprzez swoją intymną, komórkową diarystykę przywraca to, co według L. Piwińskiego Dąbrowska przywróciła prozie - vocem humanam. Zob. L. Piwński, Rocznik Literacki, 1933, s Kiedy czytamy, że: Dąbrowska przedstawia w sposób niezwykle plastyczny i subtelny artystycznie znamienny proces społeczny, jaki dokonywał się w Polsce w końcu XIX i na początku wieku XX. [...] odnajdujemy w nim takie zjawisko, które w języku socjologii występuje pod nazwą genealogii inteligencji polskiej. A potem czytamy u Reallaury: ciągle puste konto i brak kasy (logo 0062), czy tam gdzieś opłaca się robić sztukę (logo 0057); coraz mniej czasu spędzamy razem bartek ciągle w pracy (logo 0063) nie sposób pozbyć się uczucia, że śledzimy paralelne procesy, tylko, że teraz śledzimy subtelny artystycznie proces końca inteligencji polskiej. Cyt. za: Z. Libera, trwałe wartości Nocy i dni Marii Dąbrowskiej, Przegląd Humanistyczny IV 1962 nr 6 (33), s I 1917 [...] Odmroziłam sobie nogi. [...] Mam dużo pracy. Życie monotonne - ale dobre i miłe, tak jak piosenka miła, którą się na jeden ton ciągle śpiewa. Myślę coraz częściej, że chce mieć dziecko. Marian też bardzo tego pragnie i dalibóg - robimy, co możemy. 34 Ortega y Gasset, Dehumanizacja sztuki, cytat według: M. Praz, Mnemosyne. Rzecz o powinowactwie literatury i sztuk plastycznych, (Warszawa) 1981, s

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Wernisaż. Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku

Wernisaż. Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku Wernisaż Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku Od czterech lat mam przyjemność prowadzić zajęcia z malarstwa i rysunku na Sanockim Uniwersytecie Trzeciego Wieku

Bardziej szczegółowo

Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY

Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY Tak rozpoczynaliśmy każdą wyprawę na spotkanie ze sztuką! WYJAZD I MUZEUM ARCHEOLOGICZNE Wspomnienie Pan Zdzisław: Pani przewodniczka bardzo ciekawie

Bardziej szczegółowo

Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans. prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu

Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans. prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu Paradygmat ryzyka Właściwie od początku badań internetu (por. Kraut)

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady,

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, Laura Mastalerz, gr. IV Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, w których mieszkały wraz ze swoimi rodzinami:

Bardziej szczegółowo

Wolontariusz WANTED!

Wolontariusz WANTED! Wolontariusz WANTED! Kogo szukamy: Asystenta Prowadzącego warsztaty dla dzieci i rodzin 7 dzień tworzenia Opis programu: 7 DZIEŃ TWORZENIA to cykl warsztatów artystycznych, którego uczestnicy zwiedzają

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Literatura 1. Literackie portrety ludzi szczęśliwych.

Bardziej szczegółowo

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują):

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują): WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: Historia sztuki 2. Rodzaj przedmiotu obowiązkowy. 3. Poziom i kierunek studiów: st. niestacjonarne I

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

Zasady projektowania plakatów outdoorowych

Zasady projektowania plakatów outdoorowych Zasady projektowania plakatów outdoorowych Dlaczego projektowanie plakatu jest ważne Wyzwania dla kreacji Przekazać pożądane treści za pomocą przekazu, z którym odbiorca ma kontakt przeciętnie przez ok.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Scenariusz podstawa produkcji filmowej Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Wprowadzenie W procesie produkcji wideofonicznej wyróżniamy dwa wzajemnie ze sobą powiązane i oddziaływujące na siebie wątki tj.

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO w roku szkolnym 2013 / 2014 I LITERATURA 1. Samotność bohatera romantycznego i człowieka

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY PODSTAWA PROGRAMOWA- ROZPORZADZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Z DNIA 23 GRUDNIA 2008R. W SPRAWIE PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Marta Grabicka. Edyta Hul

Marta Grabicka. Edyta Hul zaprasza na wystawę: Marta Grabicka grafika Edyta Hul malarstwo Wernisaż : 11.01.2013 r. (piątek), godz. 19.00 wystawa potrwa do 30.01.2013 r. Hortus Conclusus z łac. ogród zamknięty, to termin dotyczący

Bardziej szczegółowo

Uwagi LITERATURA. ... data i podpis dyrektora. Nr tematu

Uwagi LITERATURA. ... data i podpis dyrektora. Nr tematu Lista tematów z języka polskiego na część wewnętrzną egzaminu maturalnego w roku szkolnym 2014/2015 w Technikum Nr 1 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 im. Jana Szczepanika w Krośnie Nr tematu LITERATURA

Bardziej szczegółowo

Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi

Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi IZABELLA KLINGER GRAŻYNA MARGIEL MAŁGORZATA STOPCZYŃSKA TRÓJKAT `

Bardziej szczegółowo

Wrocląw 80/97/2010 SOLIDARNOŚĆ: REAKTYWACJA 3 listopada 2010, na terenie wystawy Solidarny Wrocław na temat dziedzictwa Solidarności rozmawiali prof. Adam Chmielewski, dr Dariusz Gawin, prof. Jan Waszkiewicz,

Bardziej szczegółowo

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER Od góry: Bartek Gregorek Kuba Turczyński Staszek Wójcik Wojtek Chełchowski Michał Chojecki INFORMACJE O WYSTAWIE: Wystawa

Bardziej szczegółowo

Diva For Rent. Recenzje. Twórcy i wykonawcy. Alicja Węgorzewska. mezzosopran

Diva For Rent. Recenzje. Twórcy i wykonawcy. Alicja Węgorzewska. mezzosopran Recenzje Twórcy i wykonawcy Alicja Węgorzewska mezzosopran Piotr Matuszczyk/Maciej Tomaszewski Fortepian Bogdan Kierejsza skrzypce Jerzy Snakowski pomysł i tekst Jerzy Bończak reżyseria Rafał Olbiński

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które 1. Gdyby miał P. urządzać mieszkanie, to czy byłoby dla P. wzorem [ANKIETER odczytuje wszystkie opcje, respondent przy każdej z nich odpowiada tak/nie, rotacja] 1.1 To, jak wyglądają mieszkania w serialach,

Bardziej szczegółowo

Co się kryje w muzeum? Co sie kryje w muzeum?

Co się kryje w muzeum? Co sie kryje w muzeum? Co sie kryje w muzeum? Każdy człowiek posiada potrzebę obcowania z dziełem sztuki, nie każdy jednak potrafi odebrać nadany przez twórcę dzieła komunikat. Społeczeństwo w trakcie edukacji szkolnej wdraża

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Tematy na egzamin wewnętrzny z języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Zespół Szkół Kształcenia Ustawicznego w Krośnie Opracował zespół w składzie: Justyna Czekańska Elżbieta Gancarz Karolina Krężałek

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Kurs Fotografii Od Podstaw

Kurs Fotografii Od Podstaw Portret cz.1 Rodzaje portretów: portret klasyczny portret psychologiczny autoportret grupowy (wieloosobowy) artystyczny plenerowy naturalny pozowany Portret klasyczny - ma jak najdokładniej pokazać nam

Bardziej szczegółowo

Rozwinięcie systemu identyfikacji wizualnej miasta Łódź

Rozwinięcie systemu identyfikacji wizualnej miasta Łódź Rozwinięcie systemu identyfikacji wizualnej miasta Łódź 1. Strzemiński?Kto? Łodzianom trudno jest identyfikować się z nowym logiem. Wynika to z faktu, że konstruktywizm nie jest prądem najłatwiejszym w

Bardziej szczegółowo

projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami

projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami DARMOWY FRAGMENT projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami Od Autorki Cześć drogi Czytelniku! Witaj w darmowym fragmencie podręcznika Jak zacząć projekt biznesowy?! Jego pełna wersja, zbiera w jednym

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU Z JĘZYKA POLSKIEGO NA EGZAMIN MATURALNY W ROKU 2014 I. LITERATURA 1. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza. Przedstaw temat w oparciu o wybrane przykłady.

Bardziej szczegółowo

Kręć Wrocław! Jak zrobić to lepiej?

Kręć Wrocław! Jak zrobić to lepiej? Kręć Wrocław! Jak zrobić to lepiej? ZANIM POWSTANIE REKLAMA ZANIM POWSTANIE DOBRA REKLAMA Analiza Synteza Kreacja Realizacja Marka (jaka jest, do czego dąży, ambicje, problemy) Do kogo mówimy (grupa docelowa

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina...

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina... 1 Budzik dzwonił coraz głośniej i głośniej, a słońce jakby za wszelką cenę chciało się wedrzeć do mojego pokoju. Niedali mi spać już dłużej;wstałam. Wtedy właśnie uswiadomiłam sobie, że jest dzień 11 listopada

Bardziej szczegółowo

Konspekt zajęć wychowawczych. Cel główny: zapoznanie uczniów z etapami rozwoju miłości.

Konspekt zajęć wychowawczych. Cel główny: zapoznanie uczniów z etapami rozwoju miłości. Konspekt zajęć wychowawczych Temat: Miłość w trzech kolorach Cel główny: zapoznanie uczniów z etapami rozwoju miłości. Cele szczegółowe Uczeń: - definiuje etapy miłości, -weryfikuje własne przekonania

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Kreatywność, czyli jak być twórczym na co dzień Hanna Micińska. E.Nęcki

Akademia Młodego Ekonomisty. Kreatywność, czyli jak być twórczym na co dzień Hanna Micińska. E.Nęcki Akademia Młodego Ekonomisty Kreatywność, czyli jak być twórczym na co dzień Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 5 maja 2014 r. Twórczość E.Nęcki Twórczy może być materialny lub niematerialny

Bardziej szczegółowo

5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu

5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu 5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu Jak zarządzać zmianą w życiu osobistym i w pracy www.dorotasoida.pl 5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu Jak zarządzać zmianą w życiu osobistym

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO LITERATURA LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Na wybranych przykładach z różnych epok omów funkcję aluzji jako świadomego umieszczania tekstu w polu tradycji literackiej.

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA II Prywatne Liceum Ogólnokształcące w Kętrzynie Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

Bardziej szczegółowo

ŚLUSARCZYK/KOŁODZIEJCZYK

ŚLUSARCZYK/KOŁODZIEJCZYK PEJZAŻ HORYZONTALNY ŚLUSARCZYK/KOŁODZIEJCZYK 1. Marzena Ślusarczyk Bez tytułu, 2014 akryl, płótno, 130 97 cm PEJZAŻ HORYZONTALNY ŚLUSARCZYK/KOŁODZIEJCZYK WYSTAWA POŁĄCZONA ZE SPRZEDAŻĄ 9 30 LIPCA 2015

Bardziej szczegółowo

Wizyta w Gazecie Krakowskiej

Wizyta w Gazecie Krakowskiej Wizyta w Gazecie Krakowskiej fotoreportaż 15.04.2013 byliśmy w Gazecie Krakowskiej w Nowym Sączu. Dowiedzieliśmy, się jak ciężka i wymagająca jest praca dziennikarza. Opowiedzieli nam o tym pan Paweł Szeliga

Bardziej szczegółowo

Autor: Przemysław Jóskowiak. Wydawca: Stratego24 Przemysław Jóskowiak ul. Piękna 20, 00-549 Warszawa. Kontakt: kontakt@stratego24.

Autor: Przemysław Jóskowiak. Wydawca: Stratego24 Przemysław Jóskowiak ul. Piękna 20, 00-549 Warszawa. Kontakt: kontakt@stratego24. Autor: Przemysław Jóskowiak 2 Wydawca: Stratego24 Przemysław Jóskowiak ul. Piękna 20, 00-549 Warszawa Kontakt: kontakt@stratego24.pl Treści prezentowane w ramach tej publikacji są subiektywną oceną autora

Bardziej szczegółowo

MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA

MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA - projekt zajęć muzealnych dla dzieci w wieku przedszkolnym zgodny z założeniami Podstawy programowej wychowania przedszkolnego dla przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach

Bardziej szczegółowo

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r.

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others to prezentacja malarstwa trzech artystek. Artystki łączy miejsce urodzenia Gliwice

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji

Załącznik nr 6. Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji Załącznik nr 6 Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji Część 3 - Narzędzia służące rekrutacji i ocenie Pomysłodawców oraz pomysłów przeznaczone dla ośrodków

Bardziej szczegółowo

Jolanta Chowańska. Praca zaliczeniowa Przedmiot: Elementy historii fotografii i historii sztuki. Czym jest dla mnie piktorializm

Jolanta Chowańska. Praca zaliczeniowa Przedmiot: Elementy historii fotografii i historii sztuki. Czym jest dla mnie piktorializm Jolanta Chowańska Praca zaliczeniowa Przedmiot: Elementy historii fotografii i historii sztuki Czym jest dla mnie piktorializm Jeleniogórska Szkoła Fotografii 17 maja 2012 Rzeczywistość i wizja Fotografia

Bardziej szczegółowo

TEMATY USTNEJ PREZENTACJI MATURALNEJ Z JĘZYKA POLSKIEGO MATURA 2015

TEMATY USTNEJ PREZENTACJI MATURALNEJ Z JĘZYKA POLSKIEGO MATURA 2015 TEMATY USTNEJ PREZENTACJI MATURALNEJ Z JĘZYKA POLSKIEGO MATURA 2015 Literatura 1. Paraboliczne sposoby ujmowania ludzkiej egzystencji. Omów problem, analizując wybrane przykłady literackie. 2. Symbolika

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

"Obrazy, które mnie hipnotyzują" - rozmowa z Anną Wypych

Obrazy, które mnie hipnotyzują - rozmowa z Anną Wypych "Obrazy, które mnie hipnotyzują" - rozmowa z Anną Wypych JUSTYNA NAPIÓRKOWSKA Więcej zdjęć (2) Przedstawiam Państwu młodą malarkę, absolwentkę Akademii Sztuk Pięknych w pracowni profesora Świeszewskiego.

Bardziej szczegółowo

Zacznijmy więc pracę z repozytorium. Pierwsza konieczna rzecz do rozpoczęcia pracy z repozytorium, to zalogowanie się w serwisie:

Zacznijmy więc pracę z repozytorium. Pierwsza konieczna rzecz do rozpoczęcia pracy z repozytorium, to zalogowanie się w serwisie: Repozytorium służy do przechowywania plików powstających przy pracy nad projektami we w miarę usystematyzowany sposób. Sam mechanizm repozytorium jest zbliżony do działania systemu plików, czyli składa

Bardziej szczegółowo

Dzieci 6-letnie. Stwarzanie sytuacji edukacyjnych do poznawania przez dzieci swoich praw

Dzieci 6-letnie. Stwarzanie sytuacji edukacyjnych do poznawania przez dzieci swoich praw Dzieci 6-letnie Temat: RADOŚĆ I SMUTEK PRAWEM DZIECKA Cele ogólne: Stwarzanie sytuacji edukacyjnych do poznawania przez dzieci swoich praw Cele szczegółowe: DZIECKO: poznaje prawo do radości i smutku potrafi

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie

Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie Trzy egzemplarze pracy + wersja elektroniczna na płycie CD (rtf. doc.) + praca w kopercie. Oprawa miękka, przeźroczysta. Grzbiety

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU

Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 I LITERATURA 1. Przedstaw funkcjonowanie motywów biblijnych i/lub antycznych w literaturze późniejszych epok. 2.

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

KOCHAM CIĘ-NIEPRZYTOMNIE WIEM, ŻE TY- MNIE PODOBNIE NA CÓŻ WIĘC CZEKAĆ MAMY OBOJE? Z NASZYM SPOTKANIEM WSPÓLNYM? MNIE- SZKODA NA TO CZASU TOBIE-

KOCHAM CIĘ-NIEPRZYTOMNIE WIEM, ŻE TY- MNIE PODOBNIE NA CÓŻ WIĘC CZEKAĆ MAMY OBOJE? Z NASZYM SPOTKANIEM WSPÓLNYM? MNIE- SZKODA NA TO CZASU TOBIE- WCZEŚNIEJSZA GWIAZDKA KOCHAM CIĘ-NIEPRZYTOMNIE WIEM, ŻE TY- MNIE PODOBNIE NA CÓŻ WIĘC CZEKAĆ MAMY OBOJE? Z NASZYM SPOTKANIEM WSPÓLNYM? MNIE- SZKODA NA TO CZASU TOBIE- ZAPEWNE TAKŻE, WIĘC SPOTKAJMY SIĘ

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE klasy IV-VI szkoły podstawowej Oprac. Ks. Łukasz Skolimowski Warszawa 2012 Przeznaczenie: Szkoła

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Jak napisać literaturę podmiotu:

Jak napisać literaturę podmiotu: Jak napisać literaturę podmiotu: Mamy już temat i lektury - teraz czas na bibliografię. Składa się ona z literatury podmiotu i przedmiotu. Najpierw zajmijmy się literaturą podmiotu. Ten artykuł ma za zadanie

Bardziej szczegółowo

5. OKREŚLANIE WARTOŚCI LOGICZNEJ ZDAŃ ZŁOŻONYCH

5. OKREŚLANIE WARTOŚCI LOGICZNEJ ZDAŃ ZŁOŻONYCH 5. OKREŚLANIE WARTOŚCI LOGICZNEJ ZDAŃ ZŁOŻONYCH Temat, którym mamy się tu zająć, jest nudny i żmudny będziemy się uczyć techniki obliczania wartości logicznej zdań dowolnie złożonych. Po co? możecie zapytać.

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Lutomski. Grafika

Zbigniew Lutomski. Grafika Zbigniew Lutomski Grafika czerwiec 2013 Zbigniew Lutomski, urodzony 4 grudnia 1934 roku, jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli grafiki polskiej. Specjalizuje się w trudnej technice drzeworytu.

Bardziej szczegółowo

Życzliwość na co dzień

Życzliwość na co dzień Życzliwość na co dzień Codziennie na swojej drodze mijamy setki ludzi - w pracy, szkole, na ulicach, w sklepach i w komunikacji miejskiej. Czy nie byłoby nam wszystkim milej i łatwiej, gdybyśmy byli dla

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO MATURA 2015 IV LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE W GRUDZIĄDZU

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO MATURA 2015 IV LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE W GRUDZIĄDZU TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO MATURA 2015 IV LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE W GRUDZIĄDZU LITERATURA 1. Motywy animalistyczne w literaturze. Omów zagadnienie na wybranym materiale

Bardziej szczegółowo

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją?

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? test, BONUS SPECJALNY dla czytelniczek i klientek Inkubatora Kobiecych Pasji Autorka testu: Grażyna Białopiotrowicz Jaki jest poziom Twojej

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego?

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne? Nałogowe zachowanie? Czy to jest zaraźliwe?! Na pewno słyszałe(a)ś o uzależnieniu od alkoholu, papierosów i narkotyków. Mówią o tym

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY. mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY. mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016 WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016 CO TO JEST CZYTANIE? techniczne rozpoznawanie znaków; zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Wokół filmu ćwiczenia różne opracowała mgr Wiesława Giercarz

Wokół filmu ćwiczenia różne opracowała mgr Wiesława Giercarz Wokół filmu ćwiczenia różne opracowała mgr Wiesława Giercarz 1.Jak powstaje film? Ustal właściwą kolejność. Etapy powstawania filmu Montaż i udźwiękowienie 1. Pomysł, projekt 2. Scenopis 3. Zaprojektowanie

Bardziej szczegółowo

E-450. Jak wybrać aparat cyfrowy? 20 lat fotografii Gazety Wyborczej OLYMPUS. lustrzanka na miarę GUY GANGON WADEMEKUM KUPUJĄCEGO

E-450. Jak wybrać aparat cyfrowy? 20 lat fotografii Gazety Wyborczej OLYMPUS. lustrzanka na miarę GUY GANGON WADEMEKUM KUPUJĄCEGO miesięcznik wszystkich fotografujących numer 6/2009 INDEX 250597 CENA 14,90z³ (w tym 7% VAT) 20 lat fotografii Gazety Wyborczej PREZENTACJE GUY GANGON OLYMPUS E-450 lustrzanka na miarę WADEMEKUM KUPUJĄCEGO

Bardziej szczegółowo

Dnia 7.02.2011 udaliśmy się na wycieczkę do średniowiecznego, a zarazem nowoczesnego miasta Jawor. Wiąże się z nim bardzo wiele średniowiecznych

Dnia 7.02.2011 udaliśmy się na wycieczkę do średniowiecznego, a zarazem nowoczesnego miasta Jawor. Wiąże się z nim bardzo wiele średniowiecznych Dnia 7.02.2011 udaliśmy się na wycieczkę do średniowiecznego, a zarazem nowoczesnego miasta Jawor. Wiąże się z nim bardzo wiele średniowiecznych historii i podań, lecz nas interesowała teraźniejszość,

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak Przynależność do wydziału/instytutu/zakładu: Wydział Studiów Stosowanych/Instytut Kulturoznawstwa/Zakład Historii Kultury/Akademicka Przestrzeń Kulturalna (bud.

Bardziej szczegółowo

Raport z badań: Kłamstwo czy prawda? Rozmowy na czacie.

Raport z badań: Kłamstwo czy prawda? Rozmowy na czacie. Raport z badań: Kłamstwo czy prawda? Rozmowy na czacie. Ewa Kucharczyk Akademia Górniczo - Hutnicza II rok, WH W ankiecie zatytułowanej: Kłamstwo czy prawda? Rozmowy na czacie wzięło udział dokładnie 100

Bardziej szczegółowo

Podczas długiej nocy Małpa śni jak. Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy.

Podczas długiej nocy Małpa śni jak. Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy. Podczas długiej nocy Małpa śni jak Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy. Miłość pomaga sięgnąć gwiazd... Porozmawiajmy o miłości uniwersalnej, nazywanej inaczej altruizmem.

Bardziej szczegółowo

Ty i Google. Niezbędnik dla początkującego

Ty i Google. Niezbędnik dla początkującego Ty i Google Niezbędnik dla początkującego Podstawowe usługi... Jedno konto, wszystkie usługi Jeśli założysz konto w serwisie google masz wtedy dostęp do wszystkich jego funkcji, również tych zaawansowanych.

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJUM IM. ŚW. FRANCISZKA Z ASYŻU W TERESINIE AL. XX LECIA 2, 96 515 TERESIN

GIMNAZJUM IM. ŚW. FRANCISZKA Z ASYŻU W TERESINIE AL. XX LECIA 2, 96 515 TERESIN GIMNAZJUM IM. ŚW. FRANCISZKA Z ASYŻU W TERESINIE AL. XX LECIA 2, 96 515 TERESIN Rozkład materiału dla klas II gimnazjum w oparciu o autorski program nauczania zajęć artystycznych zajęcia plastyczne Robert

Bardziej szczegółowo

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Szybciej poznaję ceny. To wszystko upraszcza. Mistrz konstrukcji metalowych, Martin Elsässer, w rozmowie o czasie. Liczą się proste rozwiązania wizyta w

Bardziej szczegółowo