EKSPERT DO SPRAW INNOWACJI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EKSPERT DO SPRAW INNOWACJI"

Transkrypt

1 EKSPERT DO SPRAW INNOWACJI

2

3 EKSPERT DO SPRAW INNOWACJI Innowacje ORGANIZACYJNE s.11 Innowacje MARKETINGOWE s.31 Innowacje PROCESOWE s.49 Innowacje TECHNOLOGICZNE s.73 (właściciel)

4 Spis treści Specyfika funkcjonowania MSP na rynku działalność innowacyjna w ujęciu badań empirycznych... 5 Czynniki konkurencyjności polskich MSP... 8 Znaczenie innowacji... 8 Moduł: Innowacje organizacyjne Innowacje wielką szansą Zasady skutecznej innowacji Podstawowe typy innowacji Innowacje organizacyjne w relacjach z otoczeniem Innowacje w relacjach z otoczeniem: źródła przewagi konkurencyjnej łańcuch wartości Portera Innowacje w relacjach z otoczeniem prawa własności do innowacji Innowacje w zakresie organizacji miejsca pracy Budowa strategii firmy w oparciu o model 7S McKinsey a Czynniki kształtujące branżę model 5 sił Portera Podsumowanie Bibliografia Moduł: Innowacje marketingowe Wstęp Znaczenie innowacji w budowaniu strategii w tym strategii marketingowych Elementy marketingu mix Cykl życia produktu/usługi Macierz BCG Wprowadzanie innowacji na rynek Instrumenty analizy otoczenia i pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstwa na rynku Badania potrzeb rynku w zakresie popytu na innowacje Nowe trendy w marketingu Znaczenie innowacji marketingowych w budowaniu strategii przedsiębiorstwa Bibliografia Moduł: Innowacje procesowe Wstęp Innowacje procesowe w przedsiębiorstwie Innowacje procesowe dobre praktyki Proces innowacji i RSI Sieciowanie i klastry, jako źródło innowacji procesowych w sektorze Mikro i MSP Źródła innowacji w przedsiębiorstwie Zarządzanie innowacjami Źródła finansowania innowacji Prawo patentowe i ochrona własności intelektualnej Bibliografia Akty prawne Moduł: Innowacje technologiczne Innowacje technologiczne w MSP Innowatorzy i wizjonerzy dobre praktyki Strategia innowacji Kreatywność i komunikacja Gospodarka oparta na wiedzy Cechy innowacyjnego przedsiębiorstwa Podmioty wspierające innowacje technologiczne Wdrażanie innowacji technologicznych formy prawne podmiotów Podsumowanie Bibliografia Akty prawne... 96

5 Niniejszy podręcznik stanowi materiał dedykowany uczestnikom projektu Ekspert ds. innowacji, realizowanego przez Małopolską Agencję Rozwoju Regionalnego S.A., współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, PO KL Priorytet VIII Regionalne Kadry Gospodarki, Działanie 8.1. Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w Regionie, Poddziałanie Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych i doradztwo dla przedsiębiorstw. a / 4-5 Podręcznik stanowi jeden z elementów uzupełnienia procesu szkoleniowego. Porusza aspekty praktyczne innowacji. Przedmiotowy podręcznik opatrzony został bibliografią, która umożliwia uczestnikom poszerzenie wiedzy na temat innowacji również po zakończeniu zajęć z trenerem. Przedsiębiorstwa są dzisiaj czymś innym niż były w latach pięćdziesiątych czy siedemdziesiątych, przyczyną takiego stanu rzeczy jest proces ich rozwoju, któremu podlegają wszystkie organizacje, a zwłaszcza przedsiębiorstwa. Według Pierścionka, rozwój przedsiębiorstwa oznacza skoordynowane zmiany systemów przedsiębiorstwa, dostosowujące je do ciągle zmieniającego się otoczenia. Dostosowania te są skuteczne, jeżeli zapewniają przedsiębiorstwu osiągnięcie i utrzymanie przewagi konkurencyjnej, co stanowi warunek niezbędny do jego utrzymania się na rynku. Rozwój w tym ujęciu oznacza zatem: wprowadzenie nowych elementów do systemu przedsiębiorstwa, poprawę jakości istniejących w systemach elementów i zmiany struktur systemów. Jest przede wszystkim zjawiskiem jakościowym, polegającym na wprowadzeniu innowacji produktowych, procesowych, strukturalnych oraz innowacji w dziedzinie organizacji i zarządzania, w tym również zarządzania kadrami i marketingu. [Pierścionek 1996, s.11] Specyfika funkcjonowania MSP na rynku działalność innowacyjna w ujęciu badań empirycznych W pierwszej połowie 2011 roku prowadzenie działalności innowacyjnej zadeklarowało 23% przedsiębiorców ankietowanych przez Ministerstwo Gospodarki, Departament Prognoz i Analiz. Z opublikowanego raportu wynika, że częściej taką działalność prowadzą przedsiębiorstwa średniej wielkości prowadzone przez osoby z wykształceniem wyższym ( tab.1). Tab. 1. Odsetek małych i średnich przedsiębiorstw wprowadzających innowacje w 2011 roku w podziale na wielkość przedsiębiorstwa. Wielkość przedsiębiorstwa Odsetek przedsiębiorstw, które wprowadziły innowacje Mikro 20 Małe 28 Średnie 43 Źródło: [opracowanie na podstawie: MG, nr 2/2011].

6 W latach najbardziej popularne w polskim sektorze MSP były innowacje produktowe. Prawie 27% małych i średnich przedsiębiorstw wdrożyło innowacje produktowe, czyli o ponad 12% więcej niż innowacje procesowe. Z analizy danych zawartych w tabeli 2 wynika, że bez względu na wielkość przedsiębiorstwa innowacje produktowe są częściej wdrażane niż procesowe. Tab. 2. Odsetek przedsiębiorstw, które w latach wdrożyły innowacje procesowe lub produktowe. Wielkość przedsiębiorstwa Odsetek przedsiębiorstw inwestujących w innowacje danego typu Innowacje procesowe Innowacje produktowe Przedsiębiorcy inwestowali również w innowacje typu organizacyjnego i marketingowego. Analizując cały sektor MSP można zauważyć przewagę innowacji marketingowych nad organizacyjnymi, ale rozpatrując poszczególne wielkości przedsiębiorstw można wywnioskować, że tylko w przedsiębiorstwach mikro przeważają innowacje marketingowe nad organizacyjnymi. Natomiast w podmiotach małych i średnich jest tendencja odwrotna (tab. 3). Jak wynika z danych zaprezentowanych w tabelach 2 i 3, w latach większość firm średnich wdrożyła przynajmniej jedną innowację do praktyki. Z analizy danych wynika, iż mikro przedsiębiorstwa są mniej skłonne do innowacji. Jeśli już podejmują takie inwestycje to przeważają innowacje typu produktowego i marketingowego nad procesowymi, a zwłaszcza organizacyjnymi. Różnica MSP ogółem 111,5 137,0 25,5 Mikro 25,2 38,2 13,0 Małe 36,4 46,4 10,0 Średnie 49,9 52,4 2,5 Źródło: [opracowanie Joanna Duda na podstawie raportu PKPP Lewiatan, 2011]. Tab. 3. Odsetek przedsiębiorstw, które w latach wdrożyły innowacje organizacyjne lub marketingowe. Wielkość przedsiębiorstwa Odsetek przedsiębiorstw inwestujących w innowacje danego typu Innowacje organizacyjne Innowacje marketingowe Najbardziej popularnym typem innowacji w 2011 roku były innowacje produktowe, które wprowadziło co dziesiąte ankietowane przedsiębiorstwo. Innowacje procesowe wprowadziło 5% przedsiębiorców, a nietechnologiczne 4%. Kilka procent firm wprowadziło więcej niż jeden typ innowacji. Zamiar wprowadzenia innowacji w 2012 roku zadeklarowała co piąta firma, ale aż 43% zadeklarowało brak takiego zamiaru, 38% respondentów nie wiedziało jeszcze jaką podejmie decyzję w tym zakresie. W 2011 roku najwięcej przedsiębiorców za czynniki wzrostu innowacyjności (65%) uznało wzrost popytu na rynku polskim, uproszczenie dostępu do funduszy unijnych (56%), konkurencję ze strony innych, bardziej innowacyjnych firm (50%) oraz podobnie jak w latach , łatwiejszy dostęp do kredytów bankowych (prawie 43%). Wyniki badań zamieszczono w tabeli 4. Jak wynika z danych zamieszczonych w tabeli 4, w latach , za najważniejszy Różnica MSP ogółem 119,4 112,5-6,9 Mikro 26,4 31,4 5,0 Małe 38,6 35,8-2,8 Średnie 54,4 45,3-9,1 Źródło: [opracowanie: Joanna Duda na podstawie raportu PKPP Lewiatan, 2011]. czynnik wzrostu innowacyjności przedsiębiorcy uznali: wzrost popytu na oferowane przez nich produkty i usługi. Za drugi ważny czynnik uznano lepszy dostęp do źródeł finansowania w postaci bardziej dostępnych kredytów bankowych oraz środków wsparcia z programów unijnych. Przedstawione wyniki wskazują również, że w 2011 roku zainteresowanie środkami unijnymi znacznie wzrosło. W latach przedsiębiorcy podchodzili w bardziej sceptyczny sposób do tego źródła współfinansowania inwestycji, dlatego też nie uznali tego czynnika za stymulujący wzrost innowacyjności.

7 Tab. 4. Czynniki zwiększające innowacyjność polskich firm z sektora MSP w opinii przedsiębiorców w latach a / 6-7 Czynniki zwiększające innowacyjność Czynniki zwiększające innowacyjność polskich firm z sektora MSP Odsetek przedsiębiorstw w 2011 Odsetek przedsiębiorstw w Wiedza o badaniach prowadzonych w różnych ośrodkach w Polsce 21,8 9,6 Wiedza o innowacyjnych rozwiązaniach wprowadzanych przez konkurentów w branży 40,4 11,5 Dostęp do kredytów na innowacje na preferencyjnych warunkach 42,8 46,0 Uproszczenie dostępu do funduszy unijnych w UE 47,7 Konkurencja ze strony innych bardziej innowacyjnych firm 50,0 5,0 Uproszczenie dostępu do funduszy unijnych w Polsce 56,7 Popyt na rynku polskim 65,4 43,6 Źródło: [opracowanie własne na podstawie: Duda J., 2008, raport PKPP Lewiatan, 2011]. W latach w innowacje zamierza inwestować prawie 56% małych i średnich przedsiębiorstw. Planowana jest podobna struktura inwestycji do tej z trzech ostatnich lat. Z taką różnicą, że skłonnych do wdrożenia innowacji produktowych będzie o prawie 9% mniej, natomiast organizacyjnych o ponad 3% więcej. Innowacje procesowe i marketingowe planuje wprowadzać podobna ilość przedsiębiorców (tab.5). Tab. 5. Odsetek przedsiębiorstw inwestujących w innowacje w latach Rodzaj innowacji Odsetek przedsiębiorców inwestujących w innowacje Różnica Produktowe 29,6 20,7-8,9 Procesowe 39,3 40,2 0,9 Organizacyjne 28,1 31,4 3,3 Marketingowe 32,2 33,1 0,9 Źródło: [opracowanie własne na podstawie raportu PKPP Lewiatan, 2011].

8 Tab. 6. Czynniki decydujące o rozwoju i konkurencyjności polskiego sektora MSP, w latach , Wyszczególnienie: Odsetek przedsiębiorców Cena 51,9 51,9 57,6 64,3 57,3 52,0 15,4 Jakość produktów/usług 20,0 20,9 18,7 15,2 21,7 26,8 43,4 Jakość obsługi klienta 9,4 9,5 9,6 5,9 5,6 5,5 15,3 Wąska specjalizacja 5,7 5,8 6,2 4,2 4,3 5,6 8,3 Zdolność dostosowania produkcji do wymagań klienta 5,6 5,6 4,7 5,5 2,9 3,8 9,8 Nowatorski charakter produktów, usług 1,7 1,8 1,0 0,6 0,9 0,2 2,4 Źródło: [opracowanie własne na podstawie: raportów PKPP Lewiatan, 2005, 2007, 2011; Duda J., 2010]. Czynniki konkurencyjności polskich MSP Na przestrzeni lat czynniki decydujące o rozwoju i pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstw polskich praktycznie się nie zmieniały. Jak przedstawiono w tabeli 6 przedsiębiorcy konkurowali głównie ceną, czyli tworzyli bardzo nietrwałą i łatwą do imitacji przez konkurentów strategię. Taka postawa nie sprzyja stabilnym warunkom funkcjonowania przedsiębiorstw. Inne czynniki takie jak: innowacyjność produktów czy usług, ich nowatorski charakter, unikatowość czy umiejętność dostosowania do indywidualnych potrzeb klienta miały znikome znaczenie. W roku 2011 można zauważyć bardzo wyraźną zmianę. Przedsiębiorcy nie konkurowali już ceną, a jakością produktów i usług oraz jakością obsługi klienta. Taka zmiana postawy może wynikać z następujących faktów. W ostatnich latach marże przedsiębiorstw były już na bardzo niskim poziome i kontynuowanie strategii opartej o niską cenę w wielu przypadkach kończyło się utratą ich płynności finansowej. Drugim istotnym powodem zmiany strategii budowania pozycji konkurencyjnej była konieczność sprostania konkurencji na wspólnym rynku Unii Europejskiej. Ankietowani przedsiębiorcy określili również grupę czynników, które w ich opinii będą decydowały o rozwoju przedsiębiorstw przez najbliższe 2 4 lata (tab.7). Jak wynika z danych zaprezentowanych w tabeli obok (tab.7), przedsiębiorcy przewidują utrzymanie się aktualnej tendencji, czyli budowania pozycji konkurencyjnej na JRE w oparciu o kształtowanie odpowiedniego poziomu jakości produktów i świadczonych usług. Znaczenie innowacji Innowacje i procesy innowacyjne są od jakiegoś już czasu przedmiotem zainteresowań wielu badaczy. W literaturze przedmiotu można spotkać wiele definicji tego pojęcia. Słowo innowacja pochodzi od łacińskiego innovatio, co oznacza odnowienie. Zatem innowacja stanowi wartość dla organizacji, społeczności, cywilizacji, wprowadzaną przez człowieka, bądź jakość dotyczącą jej celów lub sposobów realizacji. Pojęcie innowacji w ekonomii wprowadził J. Schumpeter, który określił jej zakres bardzo szeroko: działalność innowacyjną zdefiniowano jako: działalność związaną z przygotowaniem i uruchomieniem wytwarzania nowych lub udoskonalonych materiałów, wyrobów, urządzeń, usług, procesów lub metod, przeznaczonych do wprowadzenia na rynek albo innego wykorzystania w praktyce. Zakres pojęcia w ujęciu proponowanym przez J. Schumpetera jest bardzo szeroki i obejmuje wszystkie

9 Tab. 7. Czynniki, które będą w opinii przedsiębiorców, decydowały o konkurencyjności w latach Wyszczególnienie Odsetek przedsiębiorców zmiany o charakterze technicznym i organizacyjnym, jakie mogą mieć miejsce w jednostkach gospodarczych. a / 8-9 Cena 16,4 Jakość produktów/usług 42,8 Jakość obsługi klienta 11,7 Wąska specjalizacja 7,2 Zdolność dostosowania produkcji do wymagań klienta Wprowadzanie na rynek bardziej innowacyjnych produktów Kompetentni, dobrze zmotywowani pracownicy Z kolei w opinii P. Durckera innowacje przenikają wszystkie sfery działalności firmy. Mogą to być zmiany produktu, zmiany w zakresie marketingu, w zakresie organizacji oraz w metodach zarządzania. Autor proponuje by zmiany te traktować jako systemowe [P.Durcker, 1998], które polegają na aktywnym identyfikowaniu zmian w otoczeniu oraz systematycznej analizie możliwości ich wykorzystania dla tworzenia kolejnych innowacji. Jako główne czynniki innowacji P. Drucker uważa czynniki niespodziewane, takie jak: potrzeba procesu, zmiany w strukturze branży albo strukturze rynku, zmiany ludności (demografia), zmiany w postrzeganiu, nową wiedzę zarówno naukową jak i nienaukową. [P. Drucker, 2004] Również szerokie ujęcie innowacji zawarte jest w podręczniku Oslo Manual. Jest to dokument wydany przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), zawierający omówienie metod zbierania oraz interpretacji wskaźników dotyczących innowacji. Według Oslo Manual pod pojęciem innowacji należy rozumieć wprowadzanie nowych lub istotnie zmienionych (ulepszonych, zmodernizowanych) wyrobów (produktów materialnych, usług), procesów lub rozwiązań w zakresie organizacji i zarządzania. Kryterium nowości w odniesieniu do wprowadzania innowacji jest oceniane z punktu widzenia danej firmy i może obejmować zarówno samodzielne opracowania, jak również rozwiązania zaadoptowane przez otoczenie. Z pojęciem innowacji wiążą się również terminy, takie jak: wynalazek, nowość czy modyfikacja. Z definicji zawartej w słowniku języka polskiego, wynalazek to wynalezienie lub wymyślenie czegoś. [Słownik języka polskiego, 2006]. Wynalazczość opisuje chwile powstania nowości, nowego rozwiązania technicznego lub technologicznego, opracowanie związku chemicznego lub rozwiązań informatycznych. Natomiast innowacja reprezentuje element przenikania się i adoptowania wynalazków w nowe produkty, usługi, procesy. Innowacja ma miejsce gdy wskazuje sposób, jak wykorzystać wynalazek i wpleść go do procesu wytwarzania dóbr lub usług, w taki sposób, aby były przydatne dla ludzi i ich środowiska. Pojęcie innowacji obejmuje szeroki zakres działań przedsiębiorstw, dlatego warto wskazać, celem uporządkowania tego zjawiska, na kilka podziałów wyróżnianych w literaturze przedmiotu. 11,8 2,3 2,0 Źródło: [opracowanie na podstawie raportu PKPP Lewiatan, 2011].

10 Pierwszy z nich dotyczy nowatorstwa innowacji. Tu zwykle dokonuje się podziału ze względu na stopień rozpowszechniania danego rozwiązania. Wyróżnia się nowości na skalę światową innowacje absolutne, (pierwsze zastosowanie na świecie), nowości w skali rynku, na którym działa przedsiębiorstwo (innowacje w skali kraju czy regionu) oraz nowości tylko z punktu widzenia danego przedsiębiorstwa. W uproszczeniu można dokonać podziału na innowacje rzeczywiste i naśladownictwo. Polskie MSP często występują w roli naśladowców, to jednak również można zaliczyć jako przejaw ich kreatywności. Na innowacje można również spojrzeć z punktu widzenia ich znaczenia dla organizacji. Wyróżnia się tu innowacje przyrostowe (incremental innovations) oraz radykalne (radical innovations). [S. Hagenhoff, 2008] Innowacje przyrostowe powstają w wyniku usprawniania procesów produkcyjnych lub komercyjnych, a ponieważ zwykle są tworzone krok po kroku, mają mniej rewolucyjny charakter niż innowacje radykalne. [D. Klonowski, 2009] Natomiast innowacje radykalne tworzą nowe produkty lub procesy, które całkowicie zmieniają tradycyjne funkcjonowanie rynku. [R. McAdam, P. Stevenson, G. Armstrong, 2000] Inny podział, który nawiązuje do strategii innowacji, to podział na innowacje defensywne i ofensywne. [J.R. Ortt, P.A. van der Duin, 2008] Te pierwsze oparte są na informacjach na temat pozycji konkurencyjnej i potrzeb rynkowych, z kolei te drugie są tworzone na podstawie informacji o naukowych i technologicznych odkryciach, w celu zajęcia korzystnej pozycji konkurencyjnej na rynku.

11 Ekspert ds. innowacji Moduł: Innowacje organizacyjne Monika Danicka Żuk a

12 Innowacje wielką szansą Zasady skutecznej innowacji Podstawowe typy innowacji Innowacje organizacyjne w relacjach z otoczeniem Innowacje w relacjach z otoczeniem: źródła przewagi konkurencyjnej łańcuch wartości Portera Innowacje w relacjach z otoczeniem prawa własności do innowacji Innowacje w zakresie organizacji miejsca pracy Budowa strategii firmy w oparciu o model 7S McKinsey a Czynniki kształtujące branżę model 5 sił Portera Podsumowanie Bibliografia... 29

13 Innowacje organizacyjne a / Innowacje wielką szansą O innowacjach słyszymy dziś wszędzie: że są niezbędne, że napędzają rozwój całej gospodarki, że są motorem napędzającym zmiany na lepsze, ale też, że jest ich za mało, że niewiele firm i instytucji ma podejście innowacyjne. Nam, jako zwykłym przedsiębiorcom, innowacje kojarzą się z firmami z obszaru nowych technologii, IT, Internetu, biotechnologii czy przemysłu opartego na najnowszych osiągnięciach naukowych. Może nie raz zadaliśmy sobie pytanie: co mogę ulepszyć w moim biznesie, jak zmienić działanie organizacji, aby była wydajniejsza, bardziej skuteczna i konkurencyjna ale nie kojarzymy tego z podejściem innowacyjnym a to jest właśnie pierwszy krok do myślenia i działania innowacyjnego. Innowacje organizacyjne tworzą ludzie dla ludzi Innowacyjne produkty i rozwiązania tworzą firmy, które inwestują w pracowników. Przeprowadzone za 2010 r. badania w zakresie innowacji w polskich przedsiębiorstwach wskazują na to, iż ponad 40% z badanych firm w ciągu 12 miesięcy wprowadziło innowacje w zakresie ulepszeń produktów i usług, metod produkcji oraz zwiększyło zatrudnienie. ¼ z tych przedsiębiorstw potwierdziła wzrost zysku w ciągu tych 12 miesięcy. Zwraca to uwagę na fakt, iż istnieje silny związek pomiędzy rozwojem przedsiębiorstw, a inicjacją działań zmierzających do podnoszenia kwalifikacji pracowników. 78% firm określanych jako silnie rozwijające się podejmowało inwestycje w rozwój kadr. Odsetek przedsiębiorstw inwestujących w rozwój kadr w 2010 r. Ogółem Stagnacyjne podjęte działania niepodjęte działania Słabo rozwijające się Rozwijające się Silnie rozwijające się 0% 20% 40% 60% 80% 100% Źródło: M.Kocór, A. Strzembońska, Jakich pracowników potrzebują polscy pracodawcy? Raport z badań pracodawców i ofert pracy realizowanych w 2010 r. w ramach projektu Bilans Kapitału Ludzkiego, Warszawa Pomimo tego Polska ciągle lokuje się poniżej przeciętnego poziomu europejskiego. W rankingu Innovation Union Scoreboard, 2010, na 27 krajów Unii Europejskiej Polska zajęła 22 miejsce.

14 Innowacje, a organizacja (firma) Innowacje, a w szczególności innowacje organizacyjne, mogą być wprowadzone w dowolnym obszarze firmy. Zmiany dotychczasowych zasad funkcjonowania w tym zasad organizacji pracy powinny prowadzić do zmian jakościowych i ilościowych w firmie. Nie ma i raczej nie będzie złotego przepisu na wypracowywanie innowacji organizacyjnych w firmach. Przedstawione w dalszej części skryptu modele i narzędzia powinny ułatwić indywidualną analizę własnej firmy i wskazać miejsca, w których możemy wprowadzić zmiany w tym zmiany, które możemy określić jako innowacje organizacyjne. Proces myślenia pro innowacyjnego od czego zacząć? Myślenie systemowe, to ogarnianie całości, to umiejętność dostrzegania zależności i powiązań w otaczającym nas świecie. Pozwala realizować świadomie cele i zadania konkretnego działu firmy przez wszystkich członków zespołu. CAŁOŚĆ TO WIĘCEJ NIŻ SUMA JEJ CZĘŚCI (Arytoteles p.n.e) Jak wykorzystać myślenie systemowe w kontekście innowacji? Las można oglądać z bliska, przykładając lupę do kory pojedynczego drzewa, bądź z daleka oglądając go z lotu ptaka. Za każdym razem uzyskamy inne informacje o tym samym lesie. Przykład lasu niech będzie analogią. Popatrzmy na swoją firmę z góry analizując ją jako całość, a następnie skupmy się na jej poszczególnych obszarach i zastanówmy, co możemy zmienić, gdzie nasze innowacje organizacyjne mogą być użyteczne lub wręcz potrzebne. Przykład pijaka z Małego Księcia A. Saint de Exupery ego bardzo dobrze ilustruje zasadę, że im bardziej naciskamy, chcemy zmienić model myślenia tym trafiamy na większy opór. Co robisz? Piję. Dlaczego pijesz? Aby zapomnieć. O czym zapomnieć? Że się wstydzę. Czego się wstydzisz? Że piję. Im alkoholik bardziej chce wytrzeźwieć, tym bardziej uświadamia sobie swój stan, i tym bardziej pragnie sięgnąć po butelkę (tzw. zjawisko sprzężenia zwrotnego). Sposób myślenia systemowego będzie przyczynkiem do analizy firmy pod kątem wprowadzenia innowacji organizacyjnych. Myślenie systemowe łatwo można przedstawić poprzez obraz góry lodowej zanurzonej w oceanie. Zdarzenia: krąg dyskusji politycznych, społecznych, biznesowych Wzorce: analiza zdarzeń z punktu widzenia czasu i przestrzeni w jakich zachodzą, trendy Struktury systemowe: analiza zależności występujących pomiędzy pojedynczymi zjawiskami Modele myślowe: głęboko zakorzenione przekonania, sposoby postrzegania i myślenia, które są dla nas tak oczywiste, że często nie uświadamiamy sobie ich istnienia. To sprawia, iż ludzie siedzący wewnątrz systemu nie są w stanie ogarnąć struktur, które wpływają na ich zachowania. Próbują przeprowadzić zmiany systemowe wywierając nacisk, co przeważnie daje efekt przeciwny do zamierzonego. Źródło: Maja Wilczyńska, Świadome zarządzanie, BusinessCoaching.

15 Innowacje organizacyjne Na co dzień działamy według utartych schematów, nie oznacza to, że nie mamy potrzeby wprowadzenia zmian czy innowacji, ale obawiamy się co one nam przyniosą zmiana niesie niewiadomą. Innowacje mogą przełamać krąg pijaka i wnieść nową jakość działania. a / Organizacja jest otwartym systemem społeczno technicznym, składającym się z ludzi (wraz z ich celami, wartościami, umiejętnościami i motywacją do działania) i aparatury (narzędzi, wyposażenia, maszyn itp.), zorientowanym na osiąganie celów i mającym określoną strukturę sposób uporządkowania. Zmiana myślenia o organizacji na myślenie systemowe jest podejściem niezwykle trudnym i można ją porównać np. do zmian w ruchu drogowym z prawostronnego na lewostronny. Każda organizacja powinna być nastawiona na osiąganie celów oraz usprawnianie procesów w 4 wymiarach: społecznym (regulacje prawne, świadczenia społeczne); właścicielskim (wskaźniki finansowe, wydajność procesów, cele strategiczne); pracowniczym (zadowolenie pracowników, wypalenie zawodowe, podwyżki płac i awanse); konsumenckim (zadowolenie klienta, wydajność procesów, jakość produktów/usług). SPOŁECZEŃSTWO WŁAŚCICIEL PRACOWNIK KONSUMENT Źródło: opracowanie własne. Innowacje organizacyjne mogą dotyczyć każdego z wyżej wymienionych 4 obszarów. Każde działanie zmieniające sposób funkcjonowania firmy na lepsze jest innowacją organizacyjną. Tym ma to większe znaczenie iż sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) pełni bardzo istotną funkcję gospodarczą i społeczną, tzn. kreuje postawy przedsiębiorcze w społeczeństwie, poprzez wskazywanie szans i możliwości samozatrudnienia, osiągnięcia sukcesu, a w ten sposób zmianę statusu społecznego. MSP to każda działalność gospodarcza posiadająca zorganizowaną formę prawną. Dla celów niniejszego szkolenia przyjmujemy, iż są to: osoby prowadzące działalność na własny rachunek, przedsiębiorstwa rodzinne, spółki prawa handlowego prowadzące działalność gospodarczą. Organizacje (firmy) nieustannie starają się zdobyć przewagę stosując w tym celu liczne narzędzia (m.in. wprowadzając innowacje organizacyjne), które mogą przyczynić się do pokonania konkurencji. W ostatecznym rozrachunku zawsze wygrywają te organizacje, których produkty i usługi są po prostu lepsze jakościowo.

16 Definicja innowacji Przez innowację rozumie się wprowadzenie do praktyki w przedsiębiorstwie nowego lub znacząco ulepszonego rozwiązania w odniesieniu do: produktu (towaru lub usługi), procesu, marketingu lub organizacji. Istotą innowacji jest wdrożenie nowości do praktyki. Wdrożenie nowego produktu (towaru lub usługi) polega na zaoferowaniu go na rynku. Wdrożenie nowego procesu, nowych metod marketingowych lub nowej organizacji polega na ich zastosowaniu w bieżącym funkcjonowaniu przedsiębiorstwa. Innowacja jest szczególnym narzędziem przedsiębiorców, za pomocą którego ze zmiany czynią okazję do podjęcia nowej działalności gospodarczej lub do świadczenia nowych usług. [ ] Przedsiębiorcy powinni w celowy sposób szukać źródeł innowacji, szukać zmian i ich objawów, wskazujących na okazję do skutecznej innowacji. Powinni także znać i stosować zasady skutecznej innowacji. Zasady skutecznej innowacji Historia innowacji pokazuje, iż tylko innowacje celowe, wynikające z analizy, systemu ciężkiej pracy, znajomości podstaw działalności pozwalają na osiąganie wyjątkowych wyników. Prawdziwa innowacyjność nie jest tylko przebłyskiem geniuszu. Innowację trzeba wpisać w politykę firmy. Dlatego, że wymaga ona dokonywania okresowych przeglądów, odrzucania tego wszystkiego co zużyte, przestarzałe i nieefektywne, a także tego co jest wynikiem pomyłek, błędów i źle skierowanych wysiłków. Innowacja nie musi oznaczać wielkiego przełomu (innowacje radykalne), równie cenne są te powstające codziennie w polskich firmach, a wzmacniające ich pozycję na rynku. Innowacyjność to także stan umysłu: otwartość, kreatywność, twórcze myślenie, pozytywne nastawienie do zmian i chęć ich wdrażania. Ważny dla innowacyjnych firm jest także rozwój ich najbliższego otoczenia instytucjonalnego. Polski biznes powinien bardziej wykorzystywać wiedzę i efekty badań naukowych. 3 warunki skuteczności innowacji 1. Innowacja jest pracą wymagającą wiedzy, a często ogromnej pomysłowości. 2. Innowacja musi być dla innowatora ważna i mieć sens, aby w pełni mógł on wykorzystać swoje mocne strony. 3. Innowacja musi być zawsze blisko rynku, orientować się na rynek i być inspirowana przez zachowania uczestników gry rynkowej.

17 Podstawowe typy innowacji Innowacje organizacyjne a / innowacje ORGANIZACYJNE innowacje PROCESOWE innowacje MARKETINGOWE INNOWACJE innowacje PRODUKTOWE Źródło: opracowanie własne w oparciu o Podręcznik Oslo Zasady gromadzenia i interpretacji danych dotyczących innowacji, wyd. 3 OECD/EC Powyższy schemat obrazuje w uproszczeniu 4 typy innowacji w podejściu systemowym zaprezentowanym w Podręczniku Oslo, który w wydaniu trzecim prezentuje ujednolicone stanowisko 30 państw OECD oraz Eurostatu. Według zaprezentowanej w Podręczniku Oslo typologii innowacje definiowane są jako: Innowacje organizacyjne: to zmiany w przyjętych przez firmę zasadach działania, w organizacji miejsca pracy, w stosunkach firmy z otoczeniem. Innowacje marketingowe: to zmiany w projekcie produktu, w opakowaniu, w metodzie promocji i dystrybucji produktu, w metodach kształtowania cen wyrobów i usług. Innowacje produktowe: to wprowadzenie nowego lub znacząco udoskonalonego produktu/usługi. Innowacje procesowe: to wdrożenie nowej, udoskonalonej metody produkcji lub dostawy, zmian w zakresie technologii, urządzeń oraz/lub oprogramowania. nowa metoda organizacji miejsca pracy nowa metoda organizacyjna INNOWACJE ORGANIZACYJNE nowa zasada w relacjach z otoczeniem Źródło: opracowanie własne w oparciu o Podręcznik Oslo Zasady gromadzenia i interpretacji danych dotyczących innowacji, wyd. 3 OECD/EC Powyższy rysunek schemat ilustruje podział innowacji organizacyjnych.

18 Innowacje organizacyjne Organizacja do pewnego stopnia przypomina żywy organizm, dlatego często reaguje podobnie jak on. Wyrazem tego mogą być problemy i kryzysy, które są często na porządku dziennym firm. Problem organizacyjny to zadanie, którego nie można rozwiązać za pomocą dotychczasowych środków, wymaga on znalezienia innowacyjnego rozwiązania. Z kolei kryzys w organizacji powstaje wówczas, kiedy wyczerpują się możliwości dalszego efektywnego funkcjonowania organizacji, tkwiące w jej dotychczasowych rozwiązaniach strukturalnych. Według koncepcji cyklu życia organizacji kryzys może stać się czynnikiem dynamizującym instytucję. Bardzo ważne jest jednak wczesne dostrzeżenie kryzysu, opracowanie kierunków eliminacji jego źródeł oraz wdrożenia zmian w organizacji W części innowacji organizacyjnych, dotyczących nowych metod organizacyjnych, znaczące miejsce zajmuje tematyka uporządkowania" struktur organizacyjnych i rozdziału pracy. Poniższe 2 przykłady Modeli Struktury Organizacyjnej (tradycyjny i nowoczesny) ukazują jak wpływają one na funkcjonowanie przedsiębiorstwa, jego pracowników, odnośnie uczenia się i udostępniania wiedzy, systemów szkoleń i zarządzania procesami w firmie. Znaczna cześć organizacji w wymiarze globalnym zmierza do wdrożeń struktur innowacyjnych. Dotychczasowy, tradycyjny model wygląda w przybliżeniu tak: Metoda Organizacyjna: Model struktury tradycyjnej Definicja: Nowa metoda organizacyjna to ciąg czynności, zdarzeń lub szerzej procesów zmierzających do przemodelowania organizacji jako całości lub tylko jej części w z góry określonym celu. Dyrektor Asystent Dyrektora Metody organizacyjne to zatem określone wzorce postępowania, na które składają się 2 elementy: instrument badawczy w postaci modelu oraz sposób wykorzystania tego instrumentu. Z-ca Dyrektora ds Sprzedaży Z-ca Dyrektora ds Finansów Z-ca Dyrektora ds Produkcji Według Encyklopedii Organizacji i Zarządzania (1982) model oznacza uproszczony obraz struktury organizacji czyli formalnego podziału zadań, władzy i informacji oraz funkcjonowania tj. sekwencji stanów określających relacje względem siebie poszczególnych części organizacji, a także relacje organizacja otoczenie. Zmiany w zakresie metod organizacyjnych podnoszą poziom zadowolenia z pracy (a tym samym wydajności pracy), wpływają na wzrost wartości i jakości działań firmy, jednocześnie zwiększając popyt lub obniżając koszty. Do innowacji w zakresie przyjętej przez firmę metody organizacyjnej zalicza się m.in. wdrożenie: zasad dotyczących uczenia się i udostępniania wiedzy w ramach firmy, systemu kształcenia i szkolenia pracowników, pierwszego systemu zarządzania produkcją, systemu zarządzania łańcuchem dostaw, systemów zarządzania jakością (np. ISO). Kierownik Zespołu Sprzedawców Kierownik Zespołu Księgowych Kierownik Zespołu Brygadzistów Źródło: opracowanie własne. W tego typu strukturze wprowadzanie innowacji organizacyjnych nakierowanych na całą firmę jest utrudnione, ponieważ: organizacja jest zbiurokratyzowana oraz ma jasno określone i rozbudowane hierarchie (niezależne działy; sprzedaż, produkcja, księgowość itp.) często nie współpracujące, tylko będące albo odbiorcą, albo dostawcą określonych czynności: np. dział finansowy przygotowuje raporty finansowe, a dział sprzedaży jest jedynie odbiorcą danych. kultura przedsiębiorstwa przypisuje duże znaczenie statusowi stanowiska pracy jest ono zazwyczaj wąsko wyspecjalizowane, trudno przekazywać wiedzę innym współpracownikom, rozwiązania innowacyjne są ograniczone do działów lub grup stanowisk. Z tego względu występuje utrudniona dystrybucja wiedzy, współpraca pomiędzy poszczególnymi obszarami: czyli dział finansowy nie rozumie problemów sprzedaży dostarczając im w raportach suche dane. Pracownicy nie mają motywacji do poszerzania własnej wiedzy.

19 aktywność zespołów nastawiona jest na spełnienie oczekiwań przełożonych, którzy jednoosobowo decydują o innowacjach. W takim wypadku zanika inicjatywa, która jest głównym czynnikiem wzbudzania innowacji organizacyjnych. Pracownicy są nakierowywani jedynie na skuteczną realizację celów, a przełożony na ich egzekucję, żadnej ze stron nie zależy na premiowaniu inicjatyw pro innowacyjnych. Rozwój zawodowy jest ograniczony do wąskich wymagań stanowiska. Innowacje organizacyjne a / Powstaje pytanie: jak możemy przełożyć ten tradycyjny model, który opisuje dużą firmę na małe lub mikroprzedsiębiorstwo? Odpowiedzią jest analiza: jak podzielone są obowiązki pomiędzy pracowników, ich wzajemne zależności i obszary współpracy. To nasza często nieformalna lub tylko nieopisana struktura organizacyjna. Model analizy 7S przedstawiony w dalszej części skryptu będzie pomocny w określeniu i opisaniu naszej obecnej struktury organizacyjnej, która, mimo tego, że jest płaska (o poziomy zarządzania), często jest skomplikowana pod względem funkcjonalnym i zadaniowym. Metoda Organizacyjna: Model struktury innowacyjnej Sprzedaż Finanse Produkcja Projektant Sprzedawca Kontroler finansowy Kosztorysant Kontroler jakości Brygadzista Źródło: opracowanie własne. Powyższy model jest charakterystyczny dla organizacji zorientowanej na innowacje organizacyjne. Stwarza on ogromne możliwości rozwoju osobistego każdego pracownika. Pracownicy poszczególnych obszarów są zobligowani do realizacji zadań na danym stanowisku w oparciu o współpracę z pracownikami innych działów. Przytaczany przykład ze struktury organizacyjnej tradycyjnej, gdzie dział finansowy przygotowywał raporty finansowe dla działu sprzedaży bez wzajemnej współpracy tutaj ma inny wymiar: dane do takich sprawozdań powstają wspólnie ze sprzedawcą, kosztorysantem i osobami z działu produkcji. Dla pracowników oznacza to szersze kompetencje, łatwość zrozumienia celowości działań pracowników innych obszarów, szansę na wspólną bądź też indywidualną inicjatywę i możliwość wprowadzania innowacji organizacyjnych w metodzie organizacyjnej. Wymusza wręcz ciągły rozwój zawodowy, podnoszenie kwalifikacji i kompetencji. Daje możliwość samodzielnego realizowania swoich zadań w środowisku pracy. Pracownik łatwiej utożsamia się z całą firmą, czuje się osobiście odpowiedzialny za realizowane zadania, ponieważ ma większą swobodę i możliwość współpracy w tym dystrybucji własnej wiedzy i doświadczeń. Powstaje w firmie kultura pracy otwarta na uznanie i docenienie indywidualnego wkładu w realizację wspólnych celów. Orientacja na realizację zadań daje pracownikom poczucie spełnienia płynące z wykonywanej pracy, która jest wysoko oceniana i ma duże znaczenie dla firmy. Przykładowe raporty finansowe zbudowane w oparciu o dane zebrane z różnych obszarów często zaczynają być wykorzystywane wspólnie do innych celów pracownicy szukają innowacyjnych sposobów ich wykorzystania. Wzrost zaangażowania i odpowiedzialności jest cenny dla obu stron: pracodawcy i pracownika. Zwiększa się efektywność i jakość pracy. Następuje samoistna dystrybucja wiedzy i kompetencji wewnątrz firmy.

20 Pracownik może liczyć na dodatkowe wynagrodzenie finansowe za jego wkład w sukces przedsiębiorstwa. Im efektywniej są wykorzystywane zasoby przedsiębiorstwa, tym łatwiej jest uzyskać zakładane progi rentowności czy sprzedaży. Pracodawcy premiują działania pracowników zmierzające do wprowadzenia innowacji organizacyjnych w metodach organizacyjnych, ponieważ prowadzą zazwyczaj do obniżania kosztów lub zwiększania przychodów. Motywacja pracowników jest premiowana i zachęca do ciągłej aktywności i samodzielności. Pracodawca zyskuje zgrany zespół, dobrą markę na rynku i wymierne korzyści biznesowe. Pytanie: jak możemy przełożyć innowacyjny model struktury organizacyjnej, który opisuje dużą firmę na małe lub mikroprzedsiębiorstwo? Po przeprowadzeniu analizy z modelu 7S i ustaleniu jak obecnie wygląda struktura organizacyjna oraz organizacja pracy w firmie należy poszukać jedynie obszarów, w których nie jesteśmy zadowoleni z obecnego stanu. W tych miejscach należy rozpocząć zmiany. Do innowacyjnych metod organizacji pracy należy zatem również obszar wprowadzania nowych praktyk biznesowych. Proces ten może być wynikiem przebudowy struktury organizacyjnej firmy na innowacyjną (opis powyżej) lub to nowe praktyki biznesowe inicjują wewnętrzne zmiany organizacji na bardziej innowacyjną. Oba modele dojścia są równie skuteczne, nie ma znaczenia więc, od którego z nich proces zmian nastąpi. W praktykach biznesowych najczęściej spotykanymi innowacjami będzie zbudowanie i wprowadzenie w życie np. zasad bestpractice, modeli dystrybucji wiedzy, wprowadzenia wcześniej nieużywanych, zintegrowanych systemów kontroli czy rozliczeń, zarządzanie łańcuchem dostaw (przykład poniżej w dziale innowacje w relacjach z otoczeniem), wprowadzaniu zintegrowanego systemu kształcenia i rozwoju kadr firmy i wiele innych, których nie sposób wymienić, ponieważ innowacje w metodzie organizacyjnej mogą obejmować każdy dowolny fragment organizacji lub też całą firmę. Innowacje organizacyjne w relacjach z otoczeniem Nowoczesne, innowacyjne podejście do organizacji obejmuje również relacje z otoczeniem. Innowacja jest procesem integrującym działania wewnętrzne firmy z jej otoczeniem biznesowym, społecznym i klienckim. Dobra komunikacja z urzędami, partnerami i współpracownikami zewnętrznymi firmy może stanowić również cenne źródło informacji, jakie innowacje organizacyjne firma może lub powinna wprowadzić. W relacjach z otoczeniem innowacje organizacyjne są wprowadzane przede wszystkim w dwóch aspektach: konieczności dostosowania zasad działania firmy pod względem wymogów prawnych (przepisy prawne, wymogi branżowe, zasady prowadzenia księgowości i finansów firmy, prawa własności, patenty). Drugi aspekt związany z wprowadzaniem standardów działania. Tutaj działania innowacyjne polegają min. na wprowadzaniu zasad kontroli jakości dla dostawców, podwykonawców, outsourcing części aktywności firmy niebędących jej działalnością podstawową tylko pomocniczą, nawiązanie współpracy z jednostkami badawczymi i naukowymi o ile do tej pory nie była ona realizowana. Innowacje w relacjach z otoczeniem: źródła przewagi konkurencyjnej łańcuch wartości Portera System łańcucha wartości Portera pozwala dokładnie określić działania firmy, które prowadzą do uzyskania przewagi nad konkurentem w branży. Łańcuch wartości jest sekwencją działań biznesowych, w której z punktu widzenia końcowego odbiorcy, w każdym jej ogniwie następuje wzrost wartości produktu i usługi. Wg oficjalnej terminologii CIMA Model łańcucha wartości pozwala na spojrzenie na organizację z lotu ptaka, na to co robi oraz na sposób, w jaki jej działania biznesowe są zorganizowane. Im bardziej firma dba o swoich klientów, tym większe osiąga zyski, a tym samym rośnie jej wartość w stosunku do konkurentów. Według Portera w działalności każdej organizacji można wyodrębnić 9 obszarów aktywności oraz dokonać ich analizy pod kątem budowania łańcucha wartości. To jest model, na który składają się poszczególne działania organizacji (od pozyskania zasobów, poprzez ich przetworzenie i dodanie wartości celem dostarczenia klientowi) oraz zależności zachodzące pomiędzy nimi. Bardzo istotnym, we właściwym zrozumieniu działania modelu łańcucha wartości, jest uświadomienie sobie, iż działania biznesowe są czym innym niż funkcje biznesowe. Funkcje biznesowe są utożsamiane z poszczególnymi działami w organizacji (produkcji, finansów, itd.). Odzwierciedlają formalną strukturę organizacji oraz podział pracy.

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 2016 CONSULTING DLA MŚP Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 1 O raporcie Wraz ze wzrostem świadomości polskich przedsiębiorców rośnie zapotrzebowanie na różnego rodzaju usługi doradcze. Jednakże

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości S.A.

Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości S.A. Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości S.A. powstała w 1997 r. w ramach Kontraktu Regionalnego dla województwa śląskiego. W 2000 r. Agencja została włączona w Krajowy System Usług dla małych i średnich przedsiębiorstw.

Bardziej szczegółowo

KONKURS HEROSI ORGANIZACJI WSPARCIE DLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ I DZIAŁÓW HR

KONKURS HEROSI ORGANIZACJI WSPARCIE DLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ I DZIAŁÓW HR PROPOZYCJA UDZIAŁU W PROJEKCIE DORADCZO-SZKOLENIOWYM PROPOZYCJA UDZIAŁU W PROJEKCIE DORADCZO-SZKOLENIOWYM WSPÓŁFINANSOWANYM ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ KONKURS HEROSI ORGANIZACJI WSPARCIE DLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ

Bardziej szczegółowo

Prowadzący Andrzej Kurek

Prowadzący Andrzej Kurek Prowadzący Andrzej Kurek Centrala Rzeszów Oddziały Lublin, Katowice Zatrudnienie ponad 70 osób SprzedaŜ wdroŝenia oprogramowań firmy Comarch Dopasowania branŝowe Wiedza i doświadczenie Pełna obsługa: Analiza

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

dialog przemiana synergia

dialog przemiana synergia dialog przemiana synergia SYNERGENTIA. Wspieramy Klientów w stabilnym rozwoju, równoważącym potencjał ekonomiczny, społeczny i środowiskowy przez łączenie wiedzy, doświadczenia i rozwiązań z różnych sektorów.

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

STANDARD ŚWIADCZENIA USŁUGI SYSTEMOWEJ KSU W ZAKRESIE SZYBKIEJ OPTYMALIZACJI ZARZĄDZANIA FINANSAMI PRZEDSIEBIORSTWA

STANDARD ŚWIADCZENIA USŁUGI SYSTEMOWEJ KSU W ZAKRESIE SZYBKIEJ OPTYMALIZACJI ZARZĄDZANIA FINANSAMI PRZEDSIEBIORSTWA STANDARD ŚWIADCZENIA USŁUGI SYSTEMOWEJ KSU W ZAKRESIE SZYBKIEJ OPTYMALIZACJI ZARZĄDZANIA FINANSAMI PRZEDSIEBIORSTWA dla mikro- i małych przedsiębiorców Opracowane przez: Departament Rozwoju Instytucji

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Nazwa innowacji: Ekonomia i finanse - innowacyjny moduł programowy dla przedmiotu Podstawy przedsiębiorczości Rodzaj innowacji: programowa

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W WPROWADZENIE W dobie silnej konkurencji oraz wzrastającej świadomości

Bardziej szczegółowo

RAPORT. z wykonania projektu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

RAPORT. z wykonania projektu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki RAPORT z wykonania projektu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Nazwa projektu: Profesjonalizacja i konkurencyjność szkolenia specjalistyczne dla instalatorów i projektantów instalacji wodociągowych

Bardziej szczegółowo

INTERNATIONAL CONSULT jest firmą świadczącą usługi doradcze głównie dla małych i średnich przedsiębiorstw.

INTERNATIONAL CONSULT jest firmą świadczącą usługi doradcze głównie dla małych i średnich przedsiębiorstw. Kim jesteśmy INTERNATIONAL CONSULT jest firmą świadczącą usługi doradcze głównie dla małych i średnich przedsiębiorstw. Wykorzystując wieloletnie doświadczenie z zakresu zarządzania przedsiębiorstwem,

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Paweł Zemła Członek Zarządu Equity Investments S.A. Wprowadzenie Strategie nastawione na

Bardziej szczegółowo

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT I-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH Czym jest innowacja? Możliwe źródła Wewnętrzne i zewnętrzne źródła informacji o innowacji w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Katarzyna Duda Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia 2012 Dotacje na innowacje Spis treści: Czego oczekuje inwestor i jakich pomysłów szuka Biznesplan jak

Bardziej szczegółowo

Innowacja. Innowacja w przedsiębiorczości. Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego rozwiązania w odniesieniu do

Innowacja. Innowacja w przedsiębiorczości. Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego rozwiązania w odniesieniu do Innowacja w przedsiębiorczości Andrzej Zakrzewski Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości andrzej.zakrzewski@inkubatory.pl Innowacja Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego

Bardziej szczegółowo

Wartość dodana podejścia procesowego

Wartość dodana podejścia procesowego Zarządzanie procesami dr Mariusz Maciejczak Wartość dodana podejścia procesowego www.maciejczak.pl Wartość dodana w ujęciu ekonomicznym Wartość dodana - przyrost wartości dóbr w wyniku określonego procesu

Bardziej szczegółowo

E-commerce w exporcie

E-commerce w exporcie E-commerce w exporcie Radosław BARTOCHOWSKI International Trade Technologies Sp. z o.o. Jasionka 954, 36-002 Jasionka Podkarpacki Park Naukowo-Technologiczny www.itt-poland.com 1. Możliwości automatyzacji

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 ZAPEWNIAMY BEZPIECZEŃSTWO Piotr Błoński, Warszawa, 17.03.2016 r. Program 1. Zarządzanie zmianą - zmiany w normie ISO 9001:2015 2. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ AUDITU TECHNOLOGICZNEGO

FORMULARZ AUDITU TECHNOLOGICZNEGO F7/8.2.1/8.5.10806 1/5 Załącznik nr 19b do SIWZ FORMULARZ AUDITU TECHNOLOGICZNEGO Auditorzy: Data auditu: Osoby zaangażowane w audit ze strony firmy: F7/8.2.1/8.5.10806 2/5 A. INFORMACJE OGÓLNE Firma:

Bardziej szczegółowo

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Inwestycje w technologie IT 1 muszą podlegać takim samym regułom oceny, jak wszystkie inne: muszą mieć ekonomiczne uzasadnienie. Stanowią one koszty i jako takie

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY

PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY Folder informacyjny projektu Nowa jakość pracy realizowanego przez Centrum Rozwoju Społeczno-Ekonomicznego w ramach Poddziałania 8.1.1 Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych

Bardziej szczegółowo

Skuteczność => Efekty => Sukces

Skuteczność => Efekty => Sukces O HBC Współczesne otoczenie biznesowe jest wyjątkowo nieprzewidywalne. Stała w nim jest tylko nieustająca zmiana. Ciągłe doskonalenie się poprzez reorganizację procesów to podstawy współczesnego zarządzania.

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne POLSKI ZWIĄZEK PRYWATNYCH PRACODAWCÓW TURYSTYKI LEWIATAN I INSTYTUT TURYSTYKI W KRAKOWIE SP. Z O. O. ZAPRASZAJĄ PRZEDSIĘBIORCÓW I ICH PRACOWNIKÓW DO UDZIAŁU W PROJEKCIE Wzrost adaptacyjności mikro, małych

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

Kontekst sytuacyjny: Pytanie pozostaje tylko w jakich obszarach ich rozwijać?

Kontekst sytuacyjny: Pytanie pozostaje tylko w jakich obszarach ich rozwijać? WPŁYW POZIOMU ŚWIADOMOŚCI BIZNESOWEJ NA ROZWÓJ ORGANIZACJI SPRZEDAŻY NA RYNKU PRODUKTÓW FMCG Szanowni Państwo, Przedstawiamy Państwu poniższą ofertę dotyczącą wsparcia pracowników działu sprzedaży w Państwa

Bardziej szczegółowo

Doradztwo proinnowacyjne

Doradztwo proinnowacyjne Doradztwo proinnowacyjne Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 04.09.2014 r. Płaszczyzny na których wdrażane są zmiany stanowiące innowacje dla przedsiębiorstwa Zmiany mogą być wdrażane

Bardziej szczegółowo

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2012 Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

Współpraca przedsiębiorców z nauką możliwości i doświadczenia. Lech Światły

Współpraca przedsiębiorców z nauką możliwości i doświadczenia. Lech Światły Współpraca przedsiębiorców z nauką możliwości i doświadczenia Lech Światły P r o j e k t y z w iązane z I N N O W A C J A M I z r e a l i z o w a n e p r z e z K u j a w s k o - P o m o r s k i Z w iązek

Bardziej szczegółowo

TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI. Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy

TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI. Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy 1 Wykład metodyczny Platforma internetowa osią projektu

Bardziej szczegółowo

Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT]

Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT] Wytyczne dotyczące przygotowania raportu z Audytu Marketingowego Młodej Firmy zał. nr 3 do umowy Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT] NAZWA AUDYTOWANEJ FIRMY:.. ADRES:. DATA PRZEKAZANIA PRZEPROWADZENIA

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Zagadnienia 1.1. Etapy projektu 1.2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Konieczny (2) wie na czym polega metoda projektu?

Bardziej szczegółowo

Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą

Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą 2012 Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą Usługi PK KSU jako pierwowzór nowych usług PK DIAGNOZA POTRZEB KLIENTA

Bardziej szczegółowo

F.H. Nowalijka: efektywna integracja różnych źródeł informacji z SAP Business One

F.H. Nowalijka: efektywna integracja różnych źródeł informacji z SAP Business One F.H. Nowalijka: efektywna integracja różnych źródeł informacji z SAP Business One Partner wdrożeniowy Nazwa firmy F.H. Nowalijka Branża Handel Produkty i usługi Obrót owocami i warzywami Strona WWW www.nowalijka.pl

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROJEKT ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ PODSTAWOWE INFORMACJE skierowany do mikro, małych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Poznaj nasze podejście do rozwoju członków korpusu służby cywilnej.

Poznaj nasze podejście do rozwoju członków korpusu służby cywilnej. Poznaj nasze podejście do rozwoju członków korpusu służby cywilnej. Skorzystaj z dobrych praktyk i przekonaj się, jak niewielkie usprawnienia mogą przynieść znaczące efekty. Od ponad pięciu lat wdrażam

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie... 3 Charakterystyka grupy docelowej... 4 Podział grupy docelowej... 4. Podział grupy docelowej wg stanowisk pracy respondentów...

Wprowadzenie... 3 Charakterystyka grupy docelowej... 4 Podział grupy docelowej... 4. Podział grupy docelowej wg stanowisk pracy respondentów... Spis treści Wprowadzenie... 3 Charakterystyka grupy docelowej... 4 Podział grupy docelowej.... 4 Podział grupy docelowej wg stanowisk pracy respondentów.... 4 Wyniki badania... 6 Rozliczanie produkcji

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ CZYM JEST PLAN DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ (BIZNES-PLAN), I DO CZEGO JEST ON NAM POTRZEBNY? Plan działalności gospodarczej jest pisemnym dokumentem,

Bardziej szczegółowo

KRK w kontekście potrzeb pracodawców. Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji

KRK w kontekście potrzeb pracodawców. Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji KRK w kontekście potrzeb pracodawców Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji Gospodarka Oparta na Wiedzy Inwestycje w badania i rozwój. Wzrost zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Ogromny kapitał intelektualny, doświadczenie oraz wykwalifikowana kadra to atuty Górnego Śląska. Poprzez działania jakie przewidzieliśmy w projekcie (rsptt) w woj. śląskim pragniemy promować ideę kreatywności

Bardziej szczegółowo

Educational curriculum - Harmonogram szkoleń w ramach komponentu 3

Educational curriculum - Harmonogram szkoleń w ramach komponentu 3 Educational curriculum - Harmonogram szkoleń w ramach komponentu 3 Nr działania C3A1 C3A3 C3A5 Data Miejsce Temat szkolenia 14.06.2010 Wydział Ekonomiczny UG, 15.06.2010 Wydział Ekonomiczny UG, 28.06.2010

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r.

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia planów studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS).

Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). (Kompilacja dokonana przez Fundację Centrum Analiz Transportowych

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA ZAKRES DZIAŁALNOŚCI PMG CONSULTING PMG CONSULTING PMG CONSULTING PROJEKTY PROJEKTY POMOCOWE POMOCOWE UNII UNII EUROPEJSKIEJ EUROPEJSKIEJ W ZAKRESIE ZAKRESIE ZARZĄDZANIA ZARZĄDZANIA MARKETINGOWE MARKETINGOWE

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Temat (rozumiany jako lekcja) 1. Etapy projektu 2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Wymagania konieczne (ocena dopuszczająca) wie na

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW

POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW WSTĘP Jednym z długoterminowych celów Fabryki Komunikacji Społecznej jest korzystanie z usług dostawców spełniających wymogi bezpieczeństwa,

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Logistyka Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 3 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Międzyorganizacyjne relacje logistyczne

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe (ocena dostateczne) Wymagania rozszerzające (ocena dobra) Dział 1. Metoda projektu zasady pracy Uczeń: określa założenia

Wymagania podstawowe (ocena dostateczne) Wymagania rozszerzające (ocena dobra) Dział 1. Metoda projektu zasady pracy Uczeń: określa założenia Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce dla klas szkół ponadgimnazjalnych autor mgr inż. Jolanta Kijakowska ROK SZKOLNY 2014/15 (klasa II d) Temat (rozumiany

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce?

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Wojciech Cellary Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Mansfelda 4, 60-854 Poznań

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Działalność innowacyjna w Polsce

Działalność innowacyjna w Polsce GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, październik 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS AKTYWNOŚĆ INNOWACYJNA Działalność innowacyjna to całokształt działań naukowych,

Bardziej szczegółowo

Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2011 Oferta KSU oraz PK dla nowopowstałych firm Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw Jak zostać i pozostać przedsiębiorcą? Iwona Pietruszewska-Cetkowska Czym jest Krajowy System Usług? Krajowy System

Bardziej szczegółowo

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku ZARZĄDZENIE Nr 84/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku zmieniające zasady organizacji studiów podyplomowych Zarządzanie jakością Na podstawie 7 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja przedsiębiorstwa z dotacji unijnej

Informatyzacja przedsiębiorstwa z dotacji unijnej Wrocław, 02.06.2010 Materiał prasowy Informatyzacja przedsiębiorstwa z dotacji unijnej W sprawnym funkcjonowaniu przedsiębiorstwa coraz większego znaczenia nabierają zintegrowane systemy informatyczne.

Bardziej szczegółowo

Materiały merytoryczne po I edycji szkoleń w ramach projektu Zostań kreatywnym przedsiębiorcą

Materiały merytoryczne po I edycji szkoleń w ramach projektu Zostań kreatywnym przedsiębiorcą Materiały merytoryczne po I edycji szkoleń w ramach projektu Zostań kreatywnym przedsiębiorcą Celem badania ewaluacyjnego było zgromadzenie wiedzy na temat efektywności i skuteczności instrumentów wspierania

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego OŚ PRIORYTETOWA II RPO WO 2014-2020 KONKURENCYJNA

Bardziej szczegółowo

Krajowy System Usług. oferta perspektywy rozwoju współpraca z regionami. Agata Wieruszewska 14 czerwiec 2011

Krajowy System Usług. oferta perspektywy rozwoju współpraca z regionami. Agata Wieruszewska 14 czerwiec 2011 2011 Krajowy System Usług oferta perspektywy rozwoju współpraca z regionami Agata Wieruszewska 14 czerwiec 2011 Krajowy System Usług (KSU) to oferta usług dla osób przedsiębiorczych w kraju - firm z sektora

Bardziej szczegółowo

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska Nauka i Edukacja dla innowacji Lidia Szczygłowska Innovatis jako termin łaciński oznacza odnowę, tworzenie czegoś nowego. Według klasycznej definicji Josepha Schumpetera innowacja to: wprowadzenie do produkcji

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Znakowanie, zarządzanie i dystrybucja produktów w oparciu o standardy GS1

Znakowanie, zarządzanie i dystrybucja produktów w oparciu o standardy GS1 Znakowanie, zarządzanie i dystrybucja produktów w oparciu o standardy GS1 Szkolenia obejmuje przegląd najważniejszych i najczęściej stosowanych standardów GS1 wraz z praktycznymi informacjami na temat

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie innowacyjnym biznesem Warsztat strategiczny. Listopad 2014

Zarządzanie innowacyjnym biznesem Warsztat strategiczny. Listopad 2014 Zarządzanie innowacyjnym biznesem Warsztat strategiczny Listopad 2014 Najważniejszą rzeczą o jakiej należy pamiętać w odniesieniu do każdego przedsiębiorstwa jest fakt, iż w samym przedsiębiorstwie nie

Bardziej szczegółowo

Proces budowania strategii. Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego

Proces budowania strategii. Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Proces budowania strategii Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Strategia nie jest badaniem obecnej sytuacji, ale ćwiczeniem polegającym na wyobrażaniu

Bardziej szczegółowo

Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie. Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne

Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie. Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne Sekcja I: Identyfikacja respondenta 1. Skąd dowiedział(a) się Pan(i)o konsultacji

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIA DOSKONALĄCE KOMPETENCJE DOT. WDROŻENIA DANYCH PRZEDSIĘWZIĘĆ INNOWACYJNYCH

SZKOLENIA DOSKONALĄCE KOMPETENCJE DOT. WDROŻENIA DANYCH PRZEDSIĘWZIĘĆ INNOWACYJNYCH SZKOLENIA DOSKONALĄCE KOMPETENCJE DOT. WDROŻENIA DANYCH PRZEDSIĘWZIĘĆ INNOWACYJNYCH I ZARZĄDZANIE STRATEGICZNE ramowy program szkolenia (24 godziny) Prowadzący: dr Przemysław Kitowski, Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

AUDYT MARKETINGOWY- SAMOOCENA PROCESÓW/FUNKCJI W PRZEDSIĘBIORSTWIE

AUDYT MARKETINGOWY- SAMOOCENA PROCESÓW/FUNKCJI W PRZEDSIĘBIORSTWIE AUDYT MARKETINGOWY- SAMOOCENA PROCESÓW/FUNKCJI W PRZEDSIĘBIORSTWIE Proszę samodzielnie ocenić procesy/funkcje w przedsiębiorstwie: 0 Proces/funkcja nie występuje 1 Proces/funkcja zaczyna dopiero się rozwijać

Bardziej szczegółowo

Dotacje europejskie dla firm w perspektywie 2014-2020. DARIUSZ RUTKOWSKI Forest Consulting Center Sp. z o.o. Leśne Centrum Kształcenia Ustawicznego

Dotacje europejskie dla firm w perspektywie 2014-2020. DARIUSZ RUTKOWSKI Forest Consulting Center Sp. z o.o. Leśne Centrum Kształcenia Ustawicznego Dotacje europejskie dla firm w perspektywie 2014-2020 DARIUSZ RUTKOWSKI Forest Consulting Center Sp. z o.o. Leśne Centrum Kształcenia Ustawicznego Rogów, 2 września 2015 Tematyka Realne możliwości Jak

Bardziej szczegółowo

USTALENIE SYSTEMU WYNAGRODZEŃ

USTALENIE SYSTEMU WYNAGRODZEŃ USTALENIE SYSTEMU WYNAGRODZEŃ Administracja systemu wynagrodzeń jest ważnym elementem prowadzenia biznesu. Gdy mamy działający formalny system płac, pomaga to w kontrolowaniu kosztów personelu, podnosi

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki. Inwestujemy

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo