Broszura bezpłatna, współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Broszura bezpłatna, współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego"

Transkrypt

1 WYBRANE MATERIAŁY DYDAKTYCZNE WYKORZYSTANE NA ZAJĘCIACH WYRÓWNAWCZYCH I POZALEKCYJNYCH Z FIZYKI W KLASACH I-IV TECHNIKUM ZESPOŁU SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH IM. STANISŁAWA STASZICA W WIERUSZOWIE W RAMACH PROJEKTU NR WND-POKL /09 RÓWNE SZANSE LEPSZY START W PRZYSZŁOŚĆ REALIZOWANEGO PRZEZ POWIAT WIERUSZOWSKI W OKRESIE R. BROSZURĘ OPRACOWAŁA: mgr Danuta Przybylska nauczyciel ZSP w Wieruszowie na podstawie materiałów dydaktycznych wykorzystywanych na zajęciach wyrównawczych i pozalekcyjnych z fizyki przez: mgr Danutę Przybylską Powiat Wieruszowski Biuro Projektu: Starostwo Powiatowe w Wieruszowie Wieruszów, ul. Rynek 1-7 Sekretariat tel , fax Wieruszów 2010

2 SPIS TREŚCI Wstęp Wybrane materiały dydaktyczne wykorzystywane podczas zajęć wyrównawczych i pozalekcyjnych w ramach projektu Klasa I Klasa II Klasa III Klasa IV Testy i pytania sprawdzające Klasa I Klasa II Klasa III Klasa IV Pomocne tabele Literatura 2

3 A. Wstęp. Broszura bezpłatna, współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego PROGRAM ZAJĘĆ WYRÓWNAWCZYCH Z FIZYKI W RAMACH PROGRAMU: Równe szanse lepszy start w przyszłość Założeniem zajęć wyrównawczych jest rozwijanie zainteresowań uczniów, utrwalenie ich wiedzy, powtórzenie poznanego na zajęciach lekcyjnych materiału, pomoc w zrozumieniu nowych treści. Na zajęciach dominowały metody aktywne, choć najczęstszą formą pracy była praca z uczniem. Praca ucznia polegała na działaniu, doświadczaniu, rozwiązywaniu zadań oraz gromadzeniu informacji. Stosowanie zróżnicowanych środków dydaktycznych pozwala rozbudzić w uczniach aktywność poznawczą. Tematyka spotkań była dobierana do potrzeb i zainteresowania uczniów. ZAJĘCIA UMOŻLIWIAJĄ UCZNIOM: CELE: 1. Poszerzanie wiadomości z fizyki i astronomii, 2. Rozwijają pamięć, 3. Logiczne myślenie, 4. Uczą pracy indywidualnej. 5. Uczą pracy w zespole. 1. Zdobywanie wiedzy i umiejętności z pomocą nauczyciela i samodzielnie 2. Rozwijanie ciekawości poznawczej 3. Rozbudzenie zainteresowań zjawiskami fizycznymi występującymi w przyrodzie 4. Dostrzeganie zjawisk fizycznych w otaczającym świecie 5. Rozwijanie zainteresowań badawczych, samodzielne wykonywanie doświadczeń i eksperymentów, do których używamy przedmiotów codziennego użytku 6. Rozwijania umiejętności krytycznego myślenia 7. Lepsze przygotowanie ucznia do zdawania matury 3

4 PROCEDURY OSIĄGNIĘCIA CELÓW 1. Planowanie i wykonywanie doświadczeń, obserwacji pod nadzorem nauczyciela, przeprowadzanych samodzielnie bądź w grupie, 2. Rozwiązywanie zadań o różnym stopniu trudności zarówno zadań testowych oraz zadań otwartych METODY I FORMY REALIZACJI 1. Burza mózgów (dzielenie się nieuporządkowanymi pomysłami, wybieranie najciekawszych rozwiązań) 2. Praca indywidualna 3. Prace doświadczalne i obserwacje 4. Praca z komputerem, książką i zbiorami zadań Metody te mają na celu aktywizować ucznia, rozwijać u ucznia twórcze myślenie oraz kształtować jego osobowość. Rozstrzygałam problemy teoretycznych lub praktycznych, w których uczniowie natrafili na trudności, udzielałam wskazówek, odpowiedzi na nurtujące pytania. TREŚCI PROGRAMOWE a. Klasy I 1. Jednostki układu SI 2. Mechanika: kinematyka Ruch, droga, wektor i jego własności, względność ruchu, prędkość, szybkość, szybkość średnia, przyspieszenie, ruch jednostajny i jednostajnie przyspieszony, wykresy obrazujące przebieg ruchu 3. Mechanika: dynamika Rodzaje oddziaływań, skutki oddziaływań,zasady dynamiki Newtona, wyznaczanie siły wypadkowej, obliczanie przyspieszenia ciała z wykorzystaniem II zasady dynamiki Newtona 4

5 4. Praca jako wielkość fizyczna 5. Moc 6. Energia mechaniczna: kinetyczna i potencjalna 7. Zasada zachowania energii mechanicznej b. Klasy II 1. Oddziaływania : pole magnetyczne: pole magnetyczne magnesu, pole magnetyczne Ziemi, zasada działania kompasu, ruch cząstek naładowanych w polu magnetycznym, pole magnetyczne w Okół przewodnika z prądem, zasada indukcji magnetycznej pole grawitacyjne: źródło pola, prawo powszechnego ciążenia, ciężar ciała pole elektrostatyczne: rodzaje ładunków elektrycznych, prawo Coulomba, 2. Przypomnienie wiadomości dotyczących pracy, mocy i energii mechanicznej: kinetycznej i potencjalnej 3. Analiza pola centralnego i jednorodnego : elektrostatycznego i grawitacyjnego, analiza różnicy między polami jednorodnym i centralnym grawitacyjnym c. Klasy III 1. Elektryczność 2. Własności elektryczne materii 3. Przekazywanie ciepła 4. Ciepło właściwe 5. Termodynamika m.in. własności gazu doskonałego, równania opisujące stan gazu, przemiany termodynamiczne, zasady termodynamiki, cykl Carnota, sprawność silnika cieplnego 6. Światło i jego rola w przyrodzie 5

6 d. Klasy IV 1. Utrwalanie bieżących wiadomości dotyczących: optyki falowej: zjawiska dyfrakcji, interferencji, polaryzacji światła, siatki interferencyjno-dyfrakcyjnej, fizyki atomowej, fizyki jądrowej, astronomii 2. Przeprowadzenie matur próbnych, analiza zadań maturalnych, których celem jest powtórzenie wiadomości poznanych we wcześniejszych klasach. 3. Dostosowanie zajęć do potrzeb uczniów PLAN PRACY 1. Zebranie grupy uczniów, którzy będą uczęszczali na zajęcia 2. Ustalenie zasad i celów pracy 3. Ustalenie terminów spotkań 4. Zapoznanie uczestników z programem pracy uwzględniając potrzeby uczniów 5. Kompletowanie pomocy dydaktycznych przydatnych podczas zajęć 6. Rozwiązywanie zadań o różnym stopniu trudności 7. Diagnoza zainteresowań i oczekiwań uczniów 8. Wyjaśnianie problemów przedstawionych przez uczniów. Rozwiązywanie zadań testowych, problemowych i rachunkowych 6

7 B. Wybrane materiały dydaktyczne wykorzystywane na zajęciach wyrównawczych i pozalekcyjnych w ramach projektu Wybrane materiały dydaktyczne dla klasy I a. Droga Droga to długość toru zakreślanego podczas ruchu. Droga jest wielkością skalarną, czyli ma tylko wartość. Symbolem drogi jest litera s. b. Czas Symbolem czasu jest litera t. Czas jest wielkością skalarną. c. Masa Symbolem masy jest litera m. Masa jest wielkością skalarną. Masą nazywamy ilość substancji danego ciała. d. Wektor i jego własności. Wektor ma cztery cechy: zwrot to strona w którą wektor jest skierowany kierunek to linia prosta na, której wektor jest położony wartość długość wektora punkt przyłożenia początek wektora e. Wektor przemieszczenia - przemieszczenie Wektor przemieszczenia to odcinek skierowany, który określa zmianę położenia ciała od punktu A położenie początkowe do punktu B położenie końcowe ciała. Innymi słowy jest to najkrótsza odległość między dwoma dowolnymi punktami. Zmianę położenia ciała opisuje wektor zwany wektorem przemieszczenia. Jeśli ciało 7

8 przemieszcza się z punktu A do B po linii prostej w ruchu prostoliniowym, to wartość wektora przemieszczenia jest równa drodze przebytej przez ciało. f. Prędkość i szybkość Szybkość jest to iloraz drogi i czasu: v = Prędkość jest to iloraz wektora przemieszczenia do czasu, w którym to przemieszczenie nastąpiło: g. Szybkość średnia Szybkością średnią nazywamy stosunek przebytej drogi do czasu, w którym została ona przebyta. h. Prędkość średnia Prędkością średnią nazywamy stosunek wektora przemieszczenia do czasu, w którym to przemieszczenie nastąpiło. i. Przyspieszenie Przyspieszeniem nazywamy szybkość zmiany prędkości. W ruchu prostoliniowym jednostajnie zmiennym przyspieszenie wyznaczamy jako stosunek przyrostu prędkości w dowolnym czasie do tego czasu. 8

9 j. Siła Siłą nazywamy iloczyn masy i przyspieszenia danego ciała. k. Pęd Pędem ciała nazywamy wektor równy iloczynowi masy ciała i jego prędkości. Zasada zachowania pędu Jeżeli na układ ciał nie działają siły zewnętrzne lub siły te równoważą się to pęd układu pozostaje stały. l. Popęd ciała Iloczyn siły i czasu jej działania nazywamy popędem siły m. Praca Pracą stałej siły nazywamy iloczyn skalarny siły i przemieszczenia spowodowanego działaniem tej siły Jeżeli ruch jest prostoliniowy, to długość wektora przemieszczenia równa jest drodze ciała i wtedy wzór na pracę przyjmuje postać 9

10 n. Moc Stosunek pracy W do czasu t, w którym ta praca została wykonana nazywamy średnią mocą o. Energia Rozróżniamy energię kinetyczną i potencjalną. Energię kinetyczną posiada ciało będące w ruchu i wyrażana jest jako iloczyn masy i prędkości podniesionej do kwadratu. Energia potencjalna ciężkości równa jest pracy jaką trzeba wykonać, aby ciało o masie m, podnieść ruchem jednostajnym na wysokość h względnie dowolnie wybranego poziomu. Zasada zachowania energii Jeżeli na układ ciał oddziałujących wzajemnie siłami zachowawczymi nie działają siły zewnętrzne, lub działają ale nie wykonują pracy to energia mechaniczna układu jest zachowana. 10

11 1. Zasady dynamiki Newtona Pierwsza zasada dynamiki Jeśli siły działające na ciało równoważą się (czyli siła wypadkowa ma wartość równą zero), ciało pozostaje w spoczynku lub porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym. Druga zasada dynamiki Jeśli siły działające na ciało nie równoważą się (czyli siła wypadkowa jest różna od zera), to ciało porusza się ruchem zmiennym z przyspieszeniem, którego wartość jest wprost proporcjonalna do wartości działającej siły wypadkowej, a odwrotnie proporcjonalna do masy ciała. Kierunek i zwrot przyspieszenia jest zgodny z kierunkiem i zwrotem siły wypadkowej. Drugą zasadę dynamiki można również sformułować następująco: Przyrost pędu ciała jest równy iloczynowi działającej na ciało siły wypadkowej i czasu jej działania. Trzecia zasada dynamiki (zasada akcji i reakcji) Oddziaływania ciał są zawsze wzajemne. Siły wzajemnego oddziaływania dwóch ciał mają takie same wartości, taki sam kierunek, przeciwne zwroty i różne punkty przyłożenia. 2. Ruch po okręgu Ruch jednostajny po okręgu jest przypadkiem ruchu krzywoliniowego, którego wartość prędkości nie ulega zmianie. W ruchu występuje siła dośrodkowa, która powoduje 11

12 powstanie przyspieszenia dośrodkowego(normalnego), które powoduje zmianę kierunku wektora prędkości. Wielkości opisujące ruch po okręgu: Okres T [s] czas jednego pełnego obiegu po okręgu. Częstotliwość f= - liczba pełnych obiegów po okręgu przypadająca na jednostkę czasu. Prędkość liniowa Prędkość liniowa jest zawsze skierowana stycznie do okręgu - co oznacza, że zwrot prędkości podczas ruchu cały czas się zmienia, cały czas jest styczne do okręgu, przez co ciało 'zakreśla' okrąg. Prędkość kątowa Prędkością kątową nazywamy stosunek kąta jaki został zakreślony przez wektor położenia punktu materialnego do czasu w którym to nastąpiło. Zależność między prędkością liniową i kątową Przyspieszenie dośrodkowe przyspieszenie skierowane do środka krzywizny toru i prostopadłe do wektora prędkości. Siła dośrodkowa - siła powodująca zakrzywianie toru ruchu ciała, skierowana wzdłuż normalnej (prostopadle) do toru, w stronę środka jego krzywizny. 12

13 3. Ruch jednostajnie przyspieszony - ruch, w którym prędkość ciała zwiększa się o jednakową wartość w jednakowych odstępach czasu. Ciało takie ma przyspieszenie o stałej wartości, a jego kierunek i zwrot są równe kierunkowi i zwrotowi prędkości tego ciała. 4. Ruch jednostajnie opóźniony - to ruch, którego torem jest linia prosta, a prędkość maleje jednostajnie. 13

14 5. Tarcie występuje gdy jedno ciało przesuwane jest po drugim ciele. Rozróżniamy tarcie spoczynkowe zwane statycznym oraz tarcie kinetyczne. Siła tarcia działająca na ciało spoczywające nazywa się siłą tarcia spoczynkowego lub statycznego. Wartość siły tarcia spoczynkowego może wzrosnąć tylko do pewnej wartości maksymalnej. gdzie Siła tarcia działająca na ciało będące w ruchu nazywa się siłą tarcia kinetycznego. Wartość siły tarcia kinetycznego (przy niewielkiej szybkości) przyjmuje stałą wartość. gdzie Zależność wartości siły tarcia od siły działającej równolegle do stykających się powierzchni dwóch ciał przedstawia wykres 14

15 6. Fale mechaniczne zaburzenie rozchodzące się w danym ośrodku sprężystym ze skończoną prędkością. Podziała fal ze względu na sposób powstawania: Fale poprzeczne, to fale w których drgania cząsteczek ośrodka odbywają się prostopadle do kierunku rozchodzenia się fali. Fale podłużne, to fale w których drgania cząsteczek ośrodka odbywają się równolegle do kierunku rozchodzenia się fali. Podziała fal ze względu na kształt fali: Fale kuliste, to fale w których powierzchnie falowe są współśrodkowymi kulami. Fale płaskie, to fale w których powierzchnie falowe są równoległymi płaszczyznami. Powierzchnię falową tworzą punkty ośrodka o takiej samej fazie drgań jednakowo odległe od źródła fali. Wielkości opisujące fale Amplituda A [m] maksymalne wychylenie cząsteczki fali z położenia równowagi Okres fali T [s] czas po jakim cząsteczka będzie znajdowała się w tym samym miejscu po pełnym ruchu Częstotliwość fali f [Hz] liczba drgań cząsteczek przypadająca na jednostkę czasu Długość fali λ [m] odległość między najbliższymi punktami ośrodka o tej samej fazie drgań Prędkość fali - prędkość rozchodzenia się fali w danym ośrodku 15

16 Wybrane materiały dydaktyczne dla klasy II Polem grawitacyjnym nazywamy własność przestrzeni polegającą na tym, że każde ciało posiadające masę umieszczone w dowolnym punkcie tej przestrzeni doznaje działania siły grawitacji. Prawo powszechnej grawitacji Newtona Każde dwa ciała przyciągają się wzajemnie siłami grawitacji, siła przyciągania dwóch ciał jest wprost proporcjonalna do iloczynu mas tych ciał, a odwrotnie proporcjonalna do kwadratu odległości między ich środkami. gdzie - stała grawitacji Masa ciała ilość substancji danego ciała Ciężar ciała iloczyn masy ciała i przyspieszenia ziemskiego Rozróżniamy pole grawitacyjne centralne i jednorodne. Pole grawitacyjne centralne to takie, w którym linie pola grawitacyjnego zbiegają się w centrum Ziemi, natomiast jednorodne pole grawitacyjne występuje w pobliżu Ziemi, gdzie linie pola grawitacyjnego są do siebie równoległe. 7. Wielkości opisujące pole grawitacyjne Natężenie pola grawitacyjnego w danym punkcie jest to stosunek siły grawitacji działającej na umieszczone w tym punkcie ciało próbne do masy tego ciała. 16

17 Potencjałem pola grawitacyjnego w danym punkcie nazywamy stosunek energii potencjalnej jaką ma masa próbna w tym punkcie do tej masy. Energia potencjalna pola grawitacyjnego 8. Praca w polu grawitacyjnym Praca w polu jednorodnym w pobliżu Ziemi Praca w jednorodnym polu grawitacyjnym nie zależy od kształt toru, po którym porusza się ciało i od przebytej drogi. Zależy tylko od wartości przemieszczenia wzdłuż linii pola grawitacyjnego. Praca w centralnym polu grawitacyjnym - praca wykonana przez siłę zewnętrzną 17

18 - praca wykonana przez siłę pola grawitacyjnego Praca w polu grawitacyjnym centralnym nie zalezy od kształtu toru ani od przebytej drogi, a jedynie od odległości punktu początkowego i końcowego od źródła pola. 9. Prawa Keplera Pierwsze prawo Keplera Planety krążą po krzywych zamkniętych będących elipsami przy czym Słońce znajduje się w jednym z ognisk każdej z tych elips. Drugie prawo Keplera Promień wodzący planety w jednakowych odstępach czasu zakreśla takie samo pole powierzchni. Trzecie prawo Keplera Kwadrat okresu obiegu każdej planety wokół Słońca jest wprost proporcjonalny do trzeciej potęgi odległości tej planety od Słońca. 18

19 10. Prędkości kosmiczne Pierwsza prędkość kosmiczna jest to najmniejsza prędkość jaką należy nadać ciału wystrzelonemu z Ziemi, aby obiegało Ziemię po orbicie kołowej o promieniu r R z Druga prędkość kosmiczna - jest to najmniejsza prędkość jaką należy nadać ciału wystrzelonemu z Ziemi aby oddaliło się do nieskończoności (poza pole grawitacyjne Ziemi). 11. Spadek swobodny Spadkiem swobodnym nazywamy ruch ciała pionowo w dół bez prędkości początkowej. - droga w ruchu jednostajnie przyspieszonym bez prędkości początkowej, stąd - czas spadku swobodnego o podłoże szybkość maksymalna jaką uzyska ciało tuż przed uderzeniem 19

20 12. Rzut pionowy Rzut pionowy możne zachodzić w dół bądź w górę. Korzystając z zasady zachowania energii można wyznaczyć maksymalną wysokość wznoszenia oraz czas wznoszenia. maksymalna wysokość wznoszenia Czas wznoszenia można obliczyć ze wzoru na prędkość w ruchu jednostajnie opóźnionym 13. Rzut poziomy W każdej chwili kulka ma dwie prędkości poziomą i pionową. Wypadkową prędkość można obliczyć z zależności. Czas lotu jest równy czasowi spadku swobodnego więc Zasięg lotu można wyznaczyć ze wzoru 14. Elektryzowanie ciał. Zasada zachowania ładunku. Elektryzowanie ciał to proces przekazywania ładunków, polegający na odebraniu lub dodaniu ładunków (elektronów) ciału. Wyróżnić można trzy sposoby elektryzowania ciał: 20

21 Przez dotyk polega na dotknięciu jednym ciałem naładowanym o drugie. Przez pocieranie polega na pocieraniu ciała innym ciałem w wyniku czego ciało pierwsze traci ładunki lub je zyskuje. Przez wpływ czyli indukcje polega na przybliżaniu ciała naelektryzowanego do ciała nienaelektryzowanego w wyniku czego w ciele nienaelektryzowanym zachodzi zjawisko tworzenia się dipoli elektrycznych czyli układów ładunków dodatnich i ujemnych. Ciało takie zachowuje się wówczas jak naelektryzowane. Zasada zachowania ładunku Całkowita ilość ładunku w układzie ciał izolowanych elektrycznie od innych ciał jest stała. 15. Wzajemne oddziaływanie ciał naelektryzowanych. Prawo Coulomba Ciała naelektryzowane różnoimiennie przyciągają się wzajemnie. Ciała naelektryzowane jednoimiennie odpychają się. Prawo Coulomba Wartość siły wzajemnego oddziaływania dwóch ładunków punktowych lub równomiernie naelektryzowanych kul jest wprost proporcjonalna do iloczynu wartości ich ładunków i odwrotnie proporcjonalna do kwadratu odległości między ich środkami. gdzie stała charakteryzująca ośrodek 21

22 16. Pole elektrostatyczne. Polem elektrostatycznym nazywamy właściwość przestrzeni polegającą na tym, że na umieszczone w tej przestrzeni ciała naelektryzowane działa siła elektryczna. Linie proste, wzdłuż których na próbny ładunek q działa siła elektryczna nazywamy liniami pola elektrostatycznego. 17. Natężenie pola elektrostatycznego Natężeniem pola elektrostatycznego w danym punkcie nazywamy stosunek siły działającej na umieszczony w tym punkcie próbny ładunek do tego ładunku. 18. Praca w polu elektrostatycznym Praca w centralnym polu elektrostatycznym wyrażana jest wzorem 22

23 Energia potencjalna elektrostatyczna ładunku w dowolnej odległości r od środka źródła pola centralnego wyraża się wzorem: Potencjał pola elektrostatycznego Potencjałem danego punktu pola elektrostatycznego nazywamy stosunek energii potencjalnej ładunku q w tym punkcie pola do tego ładunku Praca w jednorodnym polu elektrostatycznym Podczas przesuwania cząstki ruchem jednostajnym z punktu A do punktu B wzdłuż linii sił pola elektrostatycznego, siła pola wykonuje pracę: Podczas przesuwania cząstki ruchem jednostajnym z punktu A do punktu B pod katem względem linii sił pola elektrostatycznego, siła pola wykonuje pracę: Praca w jednorodnym polu elektrostatycznym nie zależy od sposobu przemieszczenia ładunku ale od odległości punktu początkowego i końcowego. 23

24 19. Ruch ładunku w polu elektrostatycznym Tor ładunku poruszającego się w polu elektrostatycznym zależy od kąta, jaki tworzy prędkość nadana ładunkowi z kierunkiem linii pola. W kierunku linii siła na ładunek q działam siła, która nadaje mu przyspieszenie 20. Pole magnetyczne Polem magnetycznym nazywamy własność przestrzeni polegająca na tym, że na znajdujące się w niej igły magnetyczne i poruszające się cząstki naładowane działają siły magnetyczne. Przestrzeń wokół magnesu nazywamy polem magnetycznym, a magnes jest jego źródłem. Igły magnetyczne ustawiają się wokół magnesu w pewien charakterystyczny sposób, wyznaczając tzw. linie pola magnetycznego. 24

25 Bieguny magnetyczne występują zawsze parami, a zwrot linii pola magnetycznego skierowany jest zawsze od bieguna N (północnego kolor niebieski) do bieguna S (południowego kolor czerwony) 21. Indukcja magnetyczna Indukcją pola magnetycznego nazywamy stały w danym jednorodnym polu magnetycznym stosunek maksymalnej wartości siły do iloczynu ładunku i wartości prędkości. Indukcja magnetyczna jest wektorem, którego kierunek jest styczny w każdym punkcie do linii pola magnetycznego, a zwrot zgodny ze zwrotem linii pola. 22. Działanie pola magnetycznego na cząstkę naładowaną. Siła Lorentza Doświadczenie Hansa Christiana Oersteda miało na celu pokazanie, że igła magnetyczna umieszczona równolegle do przewodnika, przez który płynie prąd, ustawia się prostopadle do przewodnika. Na cząstkę naładowaną poruszająca się w polu magnetycznym pod dowolnym kątem α do linii pola działa siła o wartości: 25

26 gdzie α jest kątem pomiędzy wektorem i wektorem B- wartość indukcji magnetycznej Siła ta nazywana jest siłą Lorentza. Siłę tą wyznaczamy regułą śruby prawoskrętnej (korkociągu). Reguła śruby prawoskrętnej (korkociągu) Jeżeli śrubę prawoskrętną będziemy obracać tak, by przez jej obrót nałożyć wektor, to ruch postępowy śruby wyznacza zwrot wektora siły. na wektor 23. Siła elektrodynamiczna Siłę działającą w polu magnetycznym na przewodnik, w którym płynie prąd, nazywamy siłą elektrodynamiczną. Siłę tą wyprowadza się korzystając z definicji natężenia prądu oraz siły Lorentza oraz =>, gdzie Siłę elektrodynamiczną wyznaczamy regułą lewej dłoni. Reguła lewej dłoni Lewą dłoń ustawiamy tak aby jej wnętrze przenikały linie pola magnetycznego, wyciągnięte palce będą wskazywały kierunek przepływu prądu elektrycznego, a odgięty kciuk wskaże kierunek i zwrot siły elektrodynamicznej. 26

27 24. Cyklotron Cyklotron jest przykładem urządzenia w którym wykorzystano działanie siły Lorentza. Jest urządzeniem służącym do przyspieszania cząstek elementarnych. 25. Pole magnetyczne przewodnika prostoliniowego i zwojnicy Pole magnetyczne przewodnika prostoliniowego w którym płynie prąd można wyznaczyć za pomocą reguły prawej dłoni. Reguła prawej dłoni Jeżeli zegniemy cztery palce prawej dłoni, a odchylony kciuk ustawimy w kierunku przepływu prądu, to palce wskażą zwrot linii pola magnetycznego. Zwrot linii pola magnetycznego zwojnicy (solenoidu) można również wyznaczyć za pomocą reguły prawej dłoni zgodnie z rysunkiem poniżej. 26. Wzajemne oddziaływanie przewodników z prądem 27

28 Na dwa przewodniki w których płyną prądy działają siły magnetyczne, które powodują że przewodniki te przyciągają się gdy prądy płyną w tę samą stronę lub odpychają się gdy prądy płyną w strony przeciwne. Aby wyznaczyć kierunek i zwrot sił pól magnetycznych pochodzących od dwóch równoległych przewodników należy zastosować regułę lewej dłoni. 27. Strumień indukcji magnetycznej Strumieniem indukcji magnetycznej nazywamy iloczyn skalarny wektora indukcji magnetycznej i wektora prostopadłego do powierzchni. Wb weber, T-tesla 28

29 28. Zjawisko indukcji elektromagnetycznej Jeżeli będziemy zbliżać magnes do zwojnicy jak na rysunku, to w zwojnicy będzie indukował się prąd elektryczny, prąd ten natomiast będzie wytwarzał wokół zwojnicy pole magnetyczne. Warunkiem powstawania prądu indukcyjnego w obwodzie zamkniętym jest zmiana strumienia magnetycznego, obejmowanego przez ten obwód. Regułę pozwalającą określić kierunek prądu indukcyjnego nazywamy regułą Lenza. Prąd indukcyjny ma taki kierunek, że jego własne pole magnetyczne przeciwdziała (przeszkadza) zmianie strumienia, która ten prąd wywołała. 29

30 Wybrane materiały dydaktyczne dla klasy III 1. Własności materii a. Ciecze jako układy oddziałujących z sobą cząstek. Ciecze nie mają określonego kształtu, ale mają określona objętość. Ciecze tworzą krople co jest dowodem działania sił międzycząsteczkowych. Ciecze charakteryzuje pojęcie napięcia powierzchniowego. Siły działające między cząsteczkami cieczy to siły spójności. Powodują one powstanie tzw. napięcia powierzchniowego. Napięcie powierzchniowe cieczy można zmniejszyć przez pogrzanie wody lub użycie np.: płynu do prania. Oddziaływanie cząsteczek wody z cząsteczkami naczynia to wynik działania sił przylegania. Jeżeli oddziaływanie sił spójności jest większe niż sił przylegania powstaje tzw. menisk wypukły. Jeśli oddziaływanie sił przylegania jest większe niż sił spójności powstaje tzw. menisk wklęsły. b. Własności sprężyste ciał stałych Ciała stałe dzielimy na ciała: sprężyste, plastyczne i kruche. W czasie rozciągania pręt podlega takim samym zasadą jak sprężyna. Robert Hook udowodnił, że przyrost długości pręta jest wprost proporcjonalny do wartości działającej siły rozciągającej początkowej długości pręta a odwrotnie proporcjonalny do pola przekroju poprzecznego pręta: l p = E gdzie: E moduł Younga, moduł Younga informuje nas o tym jakie wewnętrzne naprężenie czyli wartość ciśnienia p = E powodowałoby dwukrotny wzrost długości pręta czyli wydłużenie długości pręta l = l o więc l = 2 l o. c. Ciepło właściwe Podczas procesów pobierania i oddawania ciepła zachodzi transport energii.ciepło właściwe charakteryzuje proces ogrzewania pobierania energii i ochładzania oddawania energii. 30

31 W czasie procesu zmianie ulega temperatura ciała. Ciepło właściwe substancji określa ile energii Q należy dostarczyć lub odebrać ciału o masie m, aby zmienić jego temperaturę o T lub t. lub Jednostka ciepła właściwego: lub Ciepło właściwe wody wynosi: Oznacza to, że należy dostarczyć 4200 J energii ciepła aby ciało o masie 1kg ogrzać o 1 o C. d. Konwekcja Zjawisko konwekcji czyli unoszenia się. Ogrzane powietrze staje się rzadsze ponieważ cząsteczki tego powietrza poruszają się coraz szybciej. Powietrze o mniejszej gęstości unosi się więc do góry. Zjawisko konwekcji spotykamy na co dzień. Przykładowo grzałki w czajnikach są montowane u dołu a nie do góry czajnika. Woda ogrzewając się unosi się od dolnych warstw do góry. W każdym domu ogrzewanie też montowane jest w dolnych częściach pokoju. e. Przewodnictwo cieplne Przewodnictwo cieplne zachodzi w różny sposób dla różnych substancji. Przykładów przewodnictwa cieplnego możemy doszukiwać się w dużych ilościach w otaczającym nas świecie. Łyżeczka włożona do herbaty nagrzewa się stopniowo. Jeżeli użyjemy łyżeczki aluminiowej i metalowej zauważymy, że łyżeczka aluminiowa nagrzeje się bardzo szybko. Świadczy to o tym, że cząsteczki z których zbudowane są łyżeczki mają różne własności przewodzenia. Podsumowując szybkość przewodzenia ciepła zależy od rodzaju substancji z której wykonano ciało, co opisywane jest we wzorze przez współczynnik przewodnictwa cieplnego k. Szybkość przewodzenia jest odwrotnie proporcjonalna do długości przewodnika l. Szybkość przewodzenia ciepła jest wprost proporcjonalna do różnicy temperatur T i pola przekroju poprzecznego przewodnika S. = 31

32 Ciała przewodzą lepiej wtedy gdy gęstość substancji jest większa. Gazy są złymi przewodnikami ciepła, zostało to wykorzystane w oknach. f. Własności elektryczne ciał stałych. Prawo Ohma wartość natężenia prądu jest wprost proporcjonalna do przyłożonego napięcia: R = Jednostką oporu jest: Opór elektryczny zależy do własności materiału z którego zrobiona przewodnik, czyli od tzw. oporu właściwego ρ, opór przewodnika wzrasta wraz ze wzrostem długości przewodnika l, opór przewodnika maleje ze wzrostem grubości przewodnika czyli pola przekroju poprzecznego przewodnika. R = ρ Cechą metali jest posiadanie przez nich swobodnych elektronów. Przyłożenie napięcia do końców przewodnika powoduje działanie sił elektrycznych. Po przyłożeniu napięcia ruch elektronów staje się uporządkowany, zaczyna więc płynąć prąd. Wraz ze wzrostem temperatury opór elektryczny przewodnika rośnie. Wraz ze wzrostem temperatury opór elektryczny półprzewodników (krzem, german) maleje. Izolatory nie przewodzą prądu, elektryzują się punktowo (szkło, porcelana). 2. Termodynamika Termodynamika jest nauką o związku pracy i energii mechanicznej z energią wewnętrzną i jej transportem (przekazywanym ciepłem). Z praktycznego punktu widzenia jej praw są respektowane w meteorologii, przy budowie silników cieplnych, lodówek, urządzeń klimatyzacyjnych, reaktorów jądrowych i innych urządzeń w których występują przemiany energii wewnętrznej. a. Temperatura jest miarą średniej energii kinetycznej ruchu postępowego, przypadającego na jedną cząstkę a między tymi zależnościami zachodzi proporcjonalność: E = C T gdzie : C współczynnik proporcjonalności 32

33 T temperatura w skali Kelwina. Temperatura w skali Kelwina nie przyjmuje wartości ujemnych dlatego nazywamy ją temperaturą bezwzględną. 0 o C = 273,15K. Np.: 20 o C = 293,15K b. Energia wewnętrzna ciała U to suma wszystkich rodzajów energii wszystkich cząstek ciała. Pierwsza zasada termodynamiki. Energię wewnętrzną ciała można zmienić przez wykonanie pracy W nad układem przez siłę zewnętrzną lub przez dostarczenie albo odebranie energii ciepła Q. U = W + Q c. Ciepło energia, jest przekazywane przez układ o temperaturze wyższej do ciała o temperaturze niższej. d. Gaz doskonały. Wszystkie ciała składają się z cząstek. Cząstki te są w ciągłym ruchu. Średnia energia kinetyczna cząstek rośnie w raz ze wzrostem temperatury ciała. e. Równanie Clapeyrona p, N A = 6, liczba Avogadra R = 8,314 - stała gazowa n liczba moli n = f. Równanie stanu gazu doskonałego Równanie stanu gazu doskonałego: = const. Parametry opisujące stan gazu to: p ciśnienie gazu V objętość gazu T temperatura w skali Kelwina 33

34 g. Przemiany gazu doskonałego Przemiana izobaryczna Przemiana gazu, w której nie ulega zmianie ciśnienie nazywa się ona przemianą izobaryczną. Dla tej przemiany p = const., zmianie ulegają T temperatura i objętość V. Równanie stanu gazu doskonałego przyjmuje postać: = const. Z równania wynika, że objętość jest wprost proporcjonalna do temperatury ciała. Oznacza to, że gdy np.: objętość rośnie to temperatura też rośnie.. W procesie izobarycznym energia wewnętrzna U = Q. Przyrost energii wewnętrznej jest równy pobranemu ciepłu. Przemiana izotermiczna. Przemiana gazu, w której nie ulega zmianie temperatura nazywa się ona przemianą izotermiczną. Dla tej przemiany T = const., zmianie ulegają ciśnienie p i objętość V. Równanie stanu gazu doskonałego przyjmuje postać: p V = const. Z równania wynika, że ciśnienie jest odwrotnie proporcjonalne do objętości ciała. Oznacza to, że gdy np.: ciśnienie rośnie to objętość maleje. W procesie izotermicznym nie ulega zmianie energia wewnętrzna U = 0. Przemiana izochoryczna Przemiana gazu, w której nie ulega zmianie objętość nazywa się ona przemianą izochoryczną. Dla tej przemiany V = const., zmianie ulegają ciśnienie p i temperatura T. Równanie stanu gazu doskonałego przyjmuje postać: = const. 34

35 Z równania wynika, że ciśnienie jest wprost proporcjonalna do temperatury ciała. Oznacza to, że gdy np.: ciśnienie rośnie to temperatura też rośnie.. W procesie izochorycznym energia wewnętrzna zmienia się U = Q W lub U = Q + W. Przyrost energii wewnętrznej jest równy pobranemu ciepłu. h. Druga zasada termodynamiki. Urządzenie, w którym uzyskujemy energię mechaniczną kosztem innego rodzaju energii nazywamy silnikiem. Druga zasada termodynamiki mówi o tym, że niemożliwy jest taki proces, którego jedynym rezultatem byłoby pobieranie ciepła ze źródła i zamiana tego ciepła w 100% na pracę. 3. Podstawowe pojęcia z optyki a. Światło jako fala elektromagnetyczna. Światło jest falą elektromagnetyczną. Światło rozchodzi się w próżni z największą prędkością w przyrodzie równą km/s = m/s. W miarę wzrostu gęstości ośrodka maleje prędkość rozchodzenia się fali świetlnej. b. Prawo odbicia. Kąt padania, kąt odbicia i normalna leżą w jednej płaszczyźnie. Kąt padania i kąt odbicia mają tę samą wartość. c. Zjawisko rozproszenia światła zachodzi przy odbiciu światła od powierzchni chropowatej. Wiązka promieni równoległych padająca na chropowatą powierzchnie po odbiciu przestaje być wiązką promieni równoległych. Promienie zostają rozproszone w różnych kierunkach. 35

36 d. Współczynnik załamania Współczynnik załamania określa stosunek prędkości światła w próżni c do prędkości światła w danym ośrodku v. n = e. Prawo załamania. Stosunek sinusa kąta padania do sinusa kata załamania jest równy stosunkowi współczynnika załamania ośrodka drugiego do współczynnika załamania ośrodka pierwszego lub jest równy stosunkowi prędkości fali świetlnej w ośrodku pierwszym do prędkości fali świetlnej w drugim ośrodku. = = f. Promień krzywizny r i ogniskowa - f związane są następującą zależnością: f = g. Powiększenie Powiększenie obliczamy korzystając z dwóch zależności: p = lub p = gdzie: x odległość przedmiotu y odległość obrazu 36

37 A B wysokość obrazu AB - wysokość przedmiotu p = 1 rozmiary obrazu są takie same jak rozmiary przedmiotu p Є (0;1) rozmiary obrazu są mniejsze od rozmiarów przedmiotu p > 1 rozmiary obrazu są większe od rozmiarów przedmiotu h. Zwierciadła kuliste Zwierciadła kuliste dzielimy na wklęsłe i wypukłe. Zwierciadła kuliste wklęsłe to zwierciadła, których powierzchnia jest częścią wewnętrzną kuli. Zwierciadło posiada ognisko rzeczywiste F. Środek krzywizny zwierciadła oznaczamy symbolem O. Prosta przechodząca przez środek czaszy zwierciadła i środek krzywizny to główna oś optyczna. Zwierciadła kuliste wypukłe to zwierciadła, których powierzchnia jest częścią zewnętrzną kuli. Zwierciadło posiada ognisko pozorne F. Promienie świetlne zawsze po odbiciu od czaszy zwierciadła ulegają zjawisku rozproszenia. Obrazy powstające w zwierciadłach wypukłych są pozorne, proste i powiększone. 37

38 Podając cechy obrazu zawsze podajemy trzy cechy: obraz pozorny lub rzeczywisty obraz powiększony, pomniejszony lub tych samych rozmiarów co przedmiot obraz odwrócony lub prosty i. Soczewki i ich rodzaje Soczewka sferyczna to bryła ograniczona dwiema powierzchniami kulistymi, lub jedną powierzchnią kulistą i drugą powierzchnią płaską. Jeśli soczewka jest ograniczona powierzchnią płaską wówczas przyjmujemy, że promień krzywizny od strony powierzchni płaskiej dąży do nieskończoności, co oznacza, że wartość przyjmujemy jako równą zero w równaniach. Soczewki mogą mieć następujące nazwy: dwuwypukle, dwuwklęsłe, płasko wypukłe, płasko wklęsłe, wklęsłowypukłe, wypukłowklęsłe. Soczewka dwuwypukła posiada dwa ogniska rzeczywiste, dwa promienie krzywizny, główną oś optyczną przechodzącą przez środek zwierciadła. Soczewka dwuwypukła może działać jak lupa, jeżeli obserwowany przedmiot znajdzie się między soczewką a ogniskiem. Wówczas powstaje obraz, który jest pozorny, prosty i powiększony. 38

39 Jeżeli przedmiot zostanie umieszczony w ognisku soczewki dwuwypukłej wówczas nie otrzymamy obrazu. Soczewka dwuwklęsła posiada dwa ogniska pozorne, dwa promienie krzywizny, główną oś optyczną przechodzącą przez środek zwierciadła. j. Zdolność skupiająca Z = jednostką jest = D (dioptria) Z = ( 1) ( ) gdzie: R 1, R 2 promienie krzywizny k. Zdolność skupiająca układu soczewek Z = Z 1 + Z Z n = Jeśli układ składa się z więcej niż jednej soczewki wówczas jego zdolność skupiająca jest równa sumie zdolności skupiających wszystkich soczewek wchodzących w skład układu. l. Wady wzroku i sposoby ich korekcji Oko zbudowane jest ze: źrenicy, soczewki skupiającej, siatkówki. Na siatkówce powstaje obraz, który jest: pomniejszony, odwrócony i pozorny. Odległość dobrego widzenia dla zdrowego oka wynosi około 25 cm. Odległość obrazu y pozostaje stała ponieważ nie ulega zmianie odległość siatkówki od soczewki oka. Dlatego oko ludzkie posiada zdolność nazywaną akomodacją. Zdolność ta objawia się umiejętnością zmiany kształtu soczewki oka. Wady wzroku, które możemy korygować za pomocą okularów to: krótkowzroczność i dalekowzroczność. Krótkowzroczność to wada wzroku polegająca tym, że obraz powstaje przed siatkówką. Do korekcji tej wady używamy szkieł rozpraszających promienie świetlne. Dalekowzroczność to wada wzroku polegająca tym, że obraz powstaje za siatkówką. Do korekcji tej wady używamy szkieł skupiających promienie świetlne. 39

40 Wybrane materiały dydaktyczne dla klasy IV 1. Rzut ukośny Rzut ukośny występuje gdy ciału nadajemy prędkość początkową poziomu. pod kątem α do Czas lotu ciała jest równy: Zasięg maksymalny: Maksymalna wysokość: skąd 2. Zjawisko fotoelektryczne Zjawisko fotoelektryczne można podzielić na zewnętrzne i wewnętrzne. Zjawisko fotoelektryczne zewnętrzne polega na emisji elektronów z powierzchni metalu pod wpływem padającego promieniowania elektromagnetycznego. Zjawisko fotoelektryczne wewnętrzne polega na pojawieniu się w półprzewodnikach nośników prądu elektrycznego pod wpływem padającego promieniowania elektromagnetycznego. 40

41 Prawa zjawiska fotoelektrycznego: Zjawisko jest natychmiastowe, nie ma opóźnienia w czasie między padaniem światła na powierzchnię fotokatody, a emisją elektronów. Dla każdego metalu istnieje najniższa częstotliwość światła, poniżej której zjawisko nie zachodzi ( częstotliwość graniczna). Dla każdej fotokatody ilość emitowanych elektronów jest wprost proporcjonalna do natężenia oświetlenia powierzchni fotokatody. Maksymalna prędkość fotoelektronów zależy od rodzaju materiału fotokatody i od częstotliwości światła padającego na fotokatodę, a nie zależy od natężenia światła. Poniższy wykres przedstawia zależność natężenia prądu fotoelektrycznego od napięcia przyłożonego między elektrodami fotokomórki dla dwóch natężeń oświetlenia fotokatody przy niezmiennej częstotliwości promieniowania. Zjawisko fotoelektryczne można opisać wzorem: E f energia fotonu padającego, W praca wyjścia, E k Energia kinetyczna wybitego elektronu Równanie powyższe znane jest pod nazwą równania Einsteina-Millikana. Maksymalną energię kinetyczną wybitego elektronu można wyrazić wzorem: gdzie wartość ładunku elementarnego, U h napięcie hamowania 41

42 Zależność napięcia hamującego od częstotliwości promieniowania Energię fotonu można wyrazić przez: Częstotliwość graniczna odpowiada sytuacji, gdy energia fotonu równa jest pracy wyjścia elektronu z metalu, wówczas: Maksymalną energię kinetyczną można wyrazić wzorem: Pęd fotonu wyraża się wzorem: 3. Zasada nieoznaczoności Heisenberga Nie istnieje możliwość równoczesnego dokładnego pomiaru zarówno położenia jak i pędu cząstki w tym samym czasie. 42

43 4. Elementy fizyki relatywistycznej Równania fizyki relatywistycznej stosuje się dla dużych prędkości rzędu c, gdzie c to prędkość światła w próżni i wynosi km/s. Wielkości opisujące prawa relatywistyczne: Prawo składania prędkości gdzie Skrócenie długości odcinka gdzie Dylatacja czasu gdzie początek i koniec procesu zachodzą w tym samym miejscu Masa relatywistyczna, gdzie m 0 - masa spoczynkowa Pęd cząstki, gdzie p 0 - pęd spoczynkowy Energia relatywistyczna Energia spoczynkowa 43

44 Energia kinetyczna Energia całkowita 5. Wahadło matematyczne Wahadłem matematycznym nazywamy ciało o masie m i o niezmiernie małej objętości, zawieszonej na nieważkiej i nierozciągliwej nici o długości l. Okres drgań wahadła matematycznego wyznacza się z zależności: 44

45 29. Diagram Hertzsprunga-Russella Diagram Hertzsprunga-Russella (H-R) wykres klasyfikujący gwiazdy. Został skonstruowany w 1911 r. przez E. Hertzsprunga, a w 1913 r. udoskonalony przez H.N. Russella. Na wykresie tym na jednej z osi układu współrzędnych zaznaczony jest typ widmowy (lub temperatura fotosfery albo wskaźnik barwy), natomiast na drugiej osi naniesiona jest jasność. Na diagramie H-R gwiazdy grupują się w pewnych obszarach. Większość gwiazd tworzy tzw. ciąg główny (rozciągający się wzdłuż przekątnej od prawego dolnego do lewego górnego rogu wykresu). Jest on tworzony głównie przez młode gwiazdy. Gałąź leżąca bezpośrednio poniżej ciągu głównego, to gałąź podkarłów. W lewym dolnym rogu wykresu znajduje się grupa białych karłów, natomiast nad ciągiem głównym znajdują się kolejno od prawej grupy: podolbrzymy, czerwone olbrzymy, olbrzymy i nadolbrzymy. W czasie swojego życia, gwiazda podlega ewolucji. W pierwszej, gdy rozpoczyna się fuzja wodoru, gwiazda przemieszcza się na diagramie H-R w lewo (rośnie jej temperatura) osiągając ciąg główny. Gdy zasoby wodoru zmniejszają i w reakcjach jądrowych coraz 45

46 większą rolę zaczyna odgrywać hel, gwiazda opuszcza ciąg główny przesuwając się na diagramie H-R w prawą stronę i w górę (zmniejsza się jej temperatura i rośnie jasność). To, jak długo gwiazda pozostaje w ciągu głównym, zależy od jej masy. Gwiazdy o masie poniżej 10% masy Słońca stają się od razu białymi karłami. Jeżeli masa gwiazdy wynosi od 10% 40% masy Słońca to gwiazda po bardzo długim czasie z gwiazdy ciągu głównego stanie się białym karłem. Gwiazdy z ciągu głównego o masie od 0,4 do 3 mas Słońca w końcu swego życia stają się czerwonymi olbrzymami, a ostatecznie po "spaleniu" helu stają się białymi karłami. Gdy masa gwiazdy jest większa od 3 mas Słońca, to po krótkim pobycie na ciągu głównym gwiazda staje się nadolbrzymem, nową lub supernową, by ostatecznie skończyć jako biały karzeł, gwiazda neutronowa lub czarna dziura. 46

47 C. Testy, zadania i pytania sprawdzające Zadania i pytania dla klasy I Przykład.1 Wyznacz wzór na drogę, korzystając ze wzoru na szybkość: v =. v = / t s = v t Przykład.2 Wyznacz wzór na czas, korzystając ze wzoru na szybkość: v =. v = / t s = v t /:v t = Przykład.3 Wyznacz wzór na czas, korzystając ze wzoru na drogę w ruchu jednostajnie przyspieszonym: s =, dla prędkości początkowej równej zero. s = / 2 2 s = /: = t Przykład.4 Szybkość ciała wynosi 4. Ciało porusza się ruchem jednostajnym. a. Sporządź wykres zależności drogi od czasu s(t) w ruchu jednostajnym. b. Sporządź wykres zależności szybkości od czasu v(t) w ruchu jednostajnym. 47

48 Tabela służąca pomocą w szkicowaniu wykresów s(t) i v(t) w ruchu jednostajnym: t(s) v ( ) s (m) Odp.:a 48

49 Odp.:b Broszura bezpłatna, współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego Przykład.5 Przyspieszenie ciała wynosi 4. Ciało porusza się ruchem jednostajnie przyspieszonym. a. Sporządź wykres zależności drogi od czasu s(t) w ruchu jednostajnie przyspieszonym. b. Sporządź wykres zależności szybkości od czasu v(t) w ruchu jednostajnie przyspieszonym. c. Sporządź wykres zależności przyspieszenia od czasu a(t) w ruchu jednostajnie przyspieszonym. Tabela służąca pomocą w szkicowaniu wykresów s(t) i v(t) w ruchu jednostajnym: t(s) v ( ) a ( ) s (m)

50 Odp.:a Broszura bezpłatna, współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego Odp.:b Odp.:c 50

51 Przykład.6 Broszura bezpłatna, współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego Uzupełnij tabelę (uzupełnij wartości i jednostki). Obliczenia: Lp. W [.] F [.] s [..] Odp.: Lp. W [J] F [N] s [m] Obliczenia: W = F s /:F s = s = = = 5 m W = F s W = 2 N 10m = 20 J W = F s /:s F = F = = = 4 N Przykład.7 Jakie warunki muszą być spełnione abyśmy w sensie fizycznym mogli mieć doczynienia z pracą? Odp.: Praca zostanie wykonana w sensie fizycznym tylko wtedy gdy: na ciało działa siła ciało zostało przemieszczone 51

52 Przykład.8 Broszura bezpłatna, współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego Oblicz prace wykonaną przez siłę 80 [N] działającą na ciało pod kątem 30 o do poziomu. Narysuj tą sytuację, zapisz, która siła wykonuje pracę z narysowanych (rozrysuj siły ). Oblicz pracę jeśli ciało przesunięto na odległość 22 [m]. Dane: Szukane: F = 80N W=? s = 22m α = cos = Pracę wykonuje zawsze siła równoległa do przemieszczenia. Siła równoległa do przemieszczenia to siła składowa oznaczona symbolem F x. W = F x s cosα W = 80N 22m cos = 880 J Odp.: Ciało wykonało pracę 880J. Przykład.9 Ciało ma moc 2kW. Pod wpływem działania siły 250 N ciało uzyskało prędkość v. Oblicz wartość tej prędkości. Dane: Szukane: P = 2kW = 2000W v=? F = 250N P = = F v v = 52

53 P = F v v = = = 8 Odp.: Wartość prędkości jaką osiąga ciało wynosi 8. Przykład.10 a. Oblicz prędkość z jaką ciało uderzy o ziemię jeśli spadało zostało puszczone z wysokości 5 m. Ciało posiada na początku energię potencjalną. Energia potencjalna ciała zmienia się stopniowo w energię kinetyczną. W momencie uderzenia o ziemię ciało posiada energię kinetyczną. Dane: Szukane: h = 5m v=? g = 10 m g h = m /:m g h = / 2 2 g h = = = 10 Odp.: Prędkość z jaką ciało uderzy o ziemię wynosi 10 b. Oblicz prędkość z jaką ciało uderzy o ziemię jeśli spadało zostało puszczone z wysokości 5 m jeśli w czasie spadku straciło 10% energii. Ciało posiada na początku energię potencjalną. Ciało straciło 10% energii potencjalnej (energii początkowej) pozostało 90% tej energii. Początkowa energia potencjalna w momencie uderzenia o ziemię zmieniła się w energię kinetyczną. Dane: Szukane: h = 5m v=? 53

54 g = 10 Broszura bezpłatna, współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego 0,9 m g h = m /:m 0,9 g h = / 2 2 0,9 g h = = = = 3 Odp.: Prędkość z jaką ciało uderzy o ziemię wynosi 3 Przykład.11 Oblicz pęd ciała o masie 2300 g poruszającego się z prędkością 36 km/h. Dane: Szukane: m = 2300g = 2,3 kg p =? v = = 36 = = 10 p = m v = 2,3 kg 10 = 23 kg Odp.: Pęd ciała wynosi 23 kg. Przykład.12 Kula o masie 300g została wystrzelona z pistoletu z prędkością 108. Oblicz prędkość odrzutu pistoletu jeśli masa pistoletu wynosiła 2kg. Dane: Szukane: m k = 300g = 0,3 kg v p =? m p = 2 kg a. v k = 108 = = 108 = = 30 54

55 p o = p ko + p po = = 0 p o (pęd początkowy układu) = p k (pęd końcowy układu) p k = p kk - p pk = m k v k - m p v p 0 = m k v k - m p v p m k v k = m p v p v p = v p = v p = 4,5 Odp.: Wartość prędkości odrzutu pistoletu wynosi v = 4,5. Przykład.13 Chłopiec o masie 45 kg wskoczył biegnąc z prędkością 2 na spoczywającą deskorolkę o masie 3kg. Oblicz wartość prędkości z jaką poruszała się deskorolka razem z chłopcem. Dane: Szukane: m ch = 45kg v=? m d = 3 kg v ch = 2 v d = 0 p o (pęd początkowy układu) = p k (pęd końcowy układu) p o = p cho + p do = m ch v ch + m d v d = m ch v ch + 0 = m ch v ch p k = p chk + p dk = m ch v + m d v = ( m ch + m d ) v m ch v ch = ( m ch + m d ) v /: ( m ch + m d ) v = v = v = 1,875 v 1,9 Odp.: Wartość prędkości chłopca i deskorolki wynosi v 1,9. 55

56 Przykład.14 Broszura bezpłatna, współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego Z działa o masie 2ton wystrzelono pocisk o masie 5 kg. Prędkość pocisku po wystrzale wynosi 288km/h. a. Ile wynosił pęd układu na początku. Uzasadnij odpowiedź. Odp.: Pęd początkowy układu ciał wynosił zero. Ciała się nie poruszają ich prędkość wynosi zero. b. Ile wynosił pęd układu na końcu. Uzasadnij odpowiedź. Odp.: Pęd końcowy układu ciał wynosił zero. Pędy ciał mają takie same wartości, ale przeciwne zwroty, dlatego po zsumowaniu pędów ciał wartość pędu układu ciał wynosi zero. c. Oblicz pęd pocisku po wystrzale. Dane: Szukane: m k = 5 kg p =? v p = = 288 = = 80 p = m k v p = 5 kg 80 = 400 kg Odp.: Pęd ciała wynosi 400 kg. d. Oblicz prędkość działa po wystrzale. Dane: Szukane: m k = 5 kg v d =? m d = 2tony = 2000 kg v p = = 80 p o = p ko + p do = = 0 p o (pęd początkowy układu) = p k (pęd końcowy układu) p k = p kk p dk = m k v k - m p v p 0 = m k v k m d v d m k v k = m d v d 56

57 v d = v d = v p = 0,2 Odp.: Wartość prędkości odrzutu pistoletu wynosi v = 0,2. Przykład.15 Uszereguj ośrodki od tych w których fale mechaniczne rozchodzą się najszybciej: a. woda b. próżnia c. ciało stałe d. powietrze Odp.: ciało stałe, woda, powietrze, próżnia Przykładowe zadania z zamiany jednostek Zad.1 20pkt. Zamień jednostki. a. 1[m]=...[mm] b. 2[cm] =...[dm] c. 4[dm]=...[cm] d.3[mm]=...[cm] e. 1[s]=...[h] f.1[kwadrans]=...[h] g.1[min]=..[h] h.1[h]=..[doby] i.1[g]=. [kg] j.1[g]=...[dag] l.2[dag]=...[g] m.3[dag]=..[kg] 57

58 n.12[min]=...[h] o.2[min]=...[s] p.8[km]=..[m] r.1[ha]=...[m 2 ] s.7[mm]=...[m] t.34[s]=...[min] u.2[kwadranse]=....[s] w.1[litr]=..[dm 3 ] Zad.2 6pkt. Zamień jednostki. a.1[m 2 ]=......=.[cm 2 ] b.2[dm 2 ]=....=.[cm 2 ] c.1[cm 2 ]=...=... 1[m 2 ] Zad.3 6pkt. Zamień jednostki. a.36[ =.....=..[ ] b.5[ =...=..[ ] c.6[ = =..[ ] 58

59 Zadania sprawdzające wiedzę z kinematyki Zad.1 (2pkt.) Zawodnik ścigający się na rowerze po kołowym torze o promieniu 20 [m] wykonał 12 okrążeń w czasie 5 minut. Oblicz wartość okresu drgań i częstotliwość. Zad.2 (2pkt.) m Ciało porusza się ruchem jednostajnie przyspieszonym z przyspieszeniem o wartości 2 [ 2 ]. s Wiedząc, że prędkość początkowa wynosi 5 [ s m ], oblicz prędkość jaką osiągnie ciało po czasie 4 [s]. Zad.3 (3pkt.) m Ciało porusza się ruchem jednostajnie przyspieszonym z przyspieszeniem o wartości 3 [ 2 ]. s Narysuj wykres zależności v(t) dla tego ciała. Zad.4 (2pkt.) Samochód przebył drogę 15[km] pierwszy etap swojej podróży w czasie 1 godziny i 30 minut. Pozostałe 25[km] przebył w czasie 0,5 godziny. Oblicz szybkość średnią z jaką poruszał się samochód w czasie podróży. Zad.5 (3pkt.) m Ciało porusza się ruchem jednostajnie przyspieszonym z przyspieszeniem o wartości 4 [ 2 ]. s a. Szybkość ciała po dwóch pierwszych sekundach ruchu wynosi... b. W każdej sekundzie ruchu prędkość ciała wzrasta o... c. W trzeciej sekundzie ruchu prędkość ciała wzrosła o... 59

60 Zad.6 (2pkt.-wyskalowanie osi i jednostki, 1pkt.-wykres, 1pkt.-nazwanie ruchu) a. W tabeli podano szybkości zjeżdżających z górki sanek w kilku chwilach. Sporządź wykres zależności szybkości sanek od czasu. Uzupełnij jednostki. t [... ] v [... ] b. Jakim ruchem poruszało się to ciało? Odp.... Zad.7 (2pkt. Pokaż zamianę jednostek+1pkt.odp) Dwa samochody poruszają się w tym samym kierunku i w tą samą stronę z prędkościami o wartościach 108km/h i 18m/s. Z jaką prędkością poruszają się samochody względem siebie. Zadania sprawdzające wiedzę z dynamiki Zad.1 ( 1pkt.) Masa i ciężar : a. są sobie równe b. mierzą te same wielkości c. mierzy się je w kilogramach d. są to różne wielkości fizyczne Zad.2( 1pkt.) wyraża wzór: Na dwa ciała przedstawione na rys działa siła F. Przyspieszenie dużego klocka a. a = c. a = b. a = d. a = m 60 2m

61 Zad.3(1 pkt.) Broszura bezpłatna, współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego Wartość siły tarcia działającej na nasze buty na lodzie jest: a. mniejsza od wartości siły tarcia na trawie, b. większa od wartości siły tarcia na trawie. Zad.4 (1pkt.) Jednostką siły jest:.. Zad.5 (1pkt.) Jednostką przyspieszenia jest:.. Zad.6 (1pkt.) Czy siła jest wielkością wektorową?.. Zad.7 (1pkt.) Symbolem przyspieszenia jest:.. Zad.8 (1pkt.) Oblicz wartość siły wypadkowej: a. F 1 = 3[N] b. F 2 =4[N] F 1 = 3[N] F 2 = 4[N] c. F 1 = 3[N] F 2 = 4[N] Zad.9 (1pkt.) Korzystając z zależności na siłę: F = m a odpowiedz na pytanie: A. wartość siły jest wprost proporcjonalna do przyspieszenia ciała: a. prawda b. fałsz B. Przyspieszenie ciała maleje wraz ze wzrostem siły: a. prawda b. fałsz Zad.10 (1pkt.) Oblicz pęd ciała o masie 8kg poruszającego się z prędkością 72km/h. 61

62 Zadania sprawdzające wiedzę z pracy, mocy i energii 1. 1pkt. Jednostką pracy jest: a. J b. W c. kg d. N 2. 1pkt. Jednostką mocy jest: a. J b. W c. kg d. N 3. 1pkt. Praca i energia to pojęcia: a. równoznaczne b. nie równoznaczne 4. 1pkt. Moc wynosi 40 Wat oznacza to, że: a. Praca 40 J została wykonana w czasie 2 s b. Praca 80 J została wykonana w czasie 2s c. Moc 40 W została wykonana w czasie 2s 5. 1pkt. Praca zależy od: a. tylko od siły b. tylko od przemieszczenia c. siły i przemieszczenia 6. 2pkt. Udowodnij, że jednostką pracy (korzystając ze wzoru na pracę) jest: pkt. Ptak lecący na wysokości h =10m z prędkością v = 36 km/h posiada energię: a. Tylko energię potencjalną b. Tylko energię kinetyczną c. Potencjalną i kinetyczną 8. 1pkt. Jeśli przestawimy książkę na tej samej półce w bibliotece to: a. Zmienimy jej energię potencjalną b. Nie zmienimy jej energii potencjalnej c. Zmienimy jej energię kinetyczną 9. 1pkt. Ciało o masie 1kg znajdujące się na wysokości 4m ma energię potencjalną o wartości około: a. 4J b. 400J c. 40J 10. 2pkt. Oblicz energię potencjalną ciała znajdującego się na wysokości 5m nad ziemią mającego masę 4kg. 62

63 11. 2pkt. Oblicz z jaką prędkością uderzy o Ziemię ciało o masie 1kg znajdujące się na wysokości 4m pkt. Oblicz prace wykonaną przez siłę 80 [N] działającą na ciało pod kątem 30 o do poziomu. Narysuj tą sytuację, zapisz, która siła wykonuje pracę z narysowanych (rozrysuj siły ). Oblicz pracę jeśli ciało przesunięto na odległość 22 [m]. Pytania testowe i zadania otwarte - sprawdzian końcowy 1. Krążek hokejowy porusza się po tafli lodowiska ruchem jednostajnym prostoliniowym w pierwszej sekundzie przebywa drogę 10m. Krążek przebędzie drogę: a. W drugiej sekundzie b. W dwóch sekundach.. 2. Wyraź: 108 km/h w. m/s. 108km/h = 3. Ile wynosi wartość przyspieszenia ciała, które zmieniło swą prędkość od 4 m/s do 8 m/s w czasie 2s. a. 6 m/s 2 b. 2 m/s 2 c. 12 m/s 2 4. Masa ciała z zadania 3 wynosi 2kg. Jaka siła działa na to ciało w czasie zmiany prędkości. a. 0 N b. 12N c. 4N d. 24N 63

64 5. Satelita geostacjonarny obiega Ziemię po okręgu w czasie T = 24 h. Promień Ziemi wynosi około 6000km. Oblicz prędkość liniową satelity i podaj ją w km/h. 6. Pocisk lecący z prędkością 300 m/s wbija się w piasek i traci całą swą energię. Masa pocisku wynosi 200g. a. Podaj nazwę energii, którą posiada pocisk.. b. Podaj wór z, którego można ją obliczyć c. Oblicz wartość tej energii, wraz z rachunkiem jednostek. 7. Praca jest wynikiem działania siły i przemieszczenia ciała : a. prawda b. fałsz 8. Wyjaśnij co oznacza informacja podana na urządzeniu. Urządzenie ma moc 800 W. Oznacza to, że Spadek swobodny to przykład ruchu: a. jednostajnego b. jednostajnie przyspieszonego c. jednostajnie opóźnionego 10. Karuzela w czasie 2 minut wykonuje 12 obrotów. Ile wynosi okres i częstotliwość w tym ruchu? 11. Oblicz szybkość średnią samochodu, który odległość między miastami A i B wynoszącą 50 km przebył w czasie 1h. Drogę powrotną pokonał w czasie 30 min. 64

65 12. Kazio wchodzi po schodach z prędkości 2 m/s, schody poruszają się z prędkością 1,5 m/s. Ile wynosi prędkość Kazia względem schodów. a. 3,5 m/s b. 0,5 m/s c. 2 m/s 13. Narysuj siły działające na kloce poruszający się ruchem jednostajnie przyspieszonym po chropowatej powierzchni, jeśli wiadomo, że na klocek działa siła oporu podłoża. 14. Oblicz przyspieszenie ciała z poprzedniego zadania jeśli wiadomo, że siła ciągu wynosi 4000N, siła oporu jest 4 razy mniejsza Masa ciała wynosi 0,2 tony. 15. Narysuj wykres prędkości od czasu w ruchu jednostajnym prostoliniowym dla ciała poruszającego się z prędkością 6 m/s. 65

66 Zadania i pytania dla klasy II Przykład.1 Dwa ciała o masach m 1 i m 2 przyciągają się siłą F. Odległość między ciałami wzrosła 3 razy. W jaki sposób zmieniła się wartość siły wzajemnego oddziaływania między ciałami? m1 m F 1 = G 2 R m1 m F 2 = G 2 ( 3R) 2 2 wartość siły oddziaływania na początku wartość siły oddziaływania na końcu = = = F 2 = F 1 Odp.: Siła wzajemnego oddziaływania między ciałami zmalała 9 razy wtedy gdy odległość między ciałami wzrosła 3 razy. Przykład.2 2 T Udowodnij, że 3 R =const. W tym celu przyjmij, że planety krążą wokół Słońca po okręgach. Wykorzystaj informacje: a. na Planety krążące po okręgach działa siła odśrodkowa F od = 66 mv 2, R b. ciała posiadające masę oddziałują ze sobą siłą, której wartość obliczamy ze wzoru F g = m1 m2 G 2 R c. prędkość ciała planety krążącej po okręgu: v =.

67 Wartość siły odśrodkowej jest równa wartości siły grawitacji. Przyjmujemy, że: m 1 masa ciała satelity krążącego wokół planety m 2 masa Słońca R promień orbity po, której porusza się satelita, T czas obiegu satelity wokół planety F od = F g m v 2 1 R m m G /:m 1 R 1 2 = 2 v 2 = / R R ( ) 2 = = = = stąd = = const. Przykład.3 Oblicz ciężar ciała o masie 45kg. Przyjmij g= 9,81m/s 2. Dane: Szukane: m = 45 kg F =? g = 9,81 67

68 F = m g = 45 kg 9,81 = 441,45 N. Odp.: Ciężar ciała wynosi 441,45 N. Przykład.4 Oblicz ciężar ciała o masie 45kg korzystając z prawa powszechnej grawitacji F = G. Przyjmij masę Ziemi 6 Dane: kg oraz promień Ziemi 6000 km. Szukane: m 1 = 45 kg F =? m 2 = kg R z = 6380 km = m = 6, m G = 6, = 44,2 10 N = 442 N F = G = 6,67 10 Odp.: Siła ciężkości wynosi 442N Przykład.5 Oblicz energię potencjalną ciała o masie 12 kg znajdującego się na wysokości h = 8m. Dane: Szukane: m = 12 kg E =? g = 10 h = 8 m E = m g h = 12 kg 10 8 m = 960 kg = 960 J Odp.: Energia potencjalna grawitacyjna ciała wynosi 960 J. 68

69 Przykład.6 Broszura bezpłatna, współfinansowana z Europejskiego Funduszu Społecznego Podaj różnice między teorią helio- i geocentryczną. Odp.: Teoria geocentryczna mówiła o tym, że Ziemia jest centrum Wszechświata wszystkie ciała niebieskie krążą wokół niej. Teoria heliocentryczna mówiła o tym, że Słońce znajduje się w centrum, a wszystkie Planety krążą wokół niej. Przykład.7 Podaj zasadniczą różnicę między teorią M. Kopernika i J. Keplera. Kepler ogłaszając swoje prawa podał, że planety krążą wokół Słońca po elipsach, natomiast Kopernik w swojej teorii założył, że Planety krążą po okręgach. Przykład.8 Jak odchyli się cząstka wpadająca w pole magnetyczne? Odp.: Zwrot i kierunek siły Lorentza wyznaczamy z reguły lewej dłoni. Siła ma kierunek pionowy, z zwrot jest skierowany do góry. Przykład.9 Narysuj i zaznacz jego zwrot pole elektrostatyczne między dwoma ładunkami różnoimiennymi. Odp.: Do obrazowego przedstawienia pola elektrycznego używa się linii sił pola elektrycznego, są to linie, które w każdym punkcie przestrzeni są styczne do wektora siły działającej w tym polu na dodatni ładunek próbny. 69

70 Przykład.10 Wyjaśnij w jaki sposób umownie wyznaczono zwrot pola elektrostatycznego. Odp.: W polu elektrostatycznym ładunku dodatniego lub ujemnego umieszczono dodatni ładunek próbny. Jeśli źródło ma ładunek dodatni wówczas dwa ładunki jednoimienne się odpychają więc zwrot pola od ładunku dodatniego przyjmujemy na zewnątrz. Jeśli źródło ma ładunek ujemny wówczas dwa ładunki różnoimienne się przyciągają się więc zwrot pola przyjmujemy do środka ładunku. Przykład.11 Narysuj pole jednorodne: Przykład.12 Oblicz natężenie pola elektrostatycznego w środku między ładunkami tworzącymi dipol. Ładunki mają tę samą wartość ale przeciwne znaki: -Q 1 i Q 2. 70

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor.

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. DKOS-5002-2\04 Anna Basza-Szuland FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. WYMAGANIA NA OCENĘ DOPUSZCZAJĄCĄ DLA REALIZOWANYCH TREŚCI PROGRAMOWYCH Kinematyka

Bardziej szczegółowo

FIZYKA I ASTRONOMIA RUCH JEDNOSTAJNIE PROSTOLINIOWY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE PRZYSPIESZONY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE OPÓŹNIONY

FIZYKA I ASTRONOMIA RUCH JEDNOSTAJNIE PROSTOLINIOWY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE PRZYSPIESZONY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE OPÓŹNIONY FIZYKA I ASTRONOMIA RUCH JEDNOSTAJNIE PROSTOLINIOWY Każdy ruch jest zmienną położenia w czasie danego ciała lub układu ciał względem pewnego wybranego układu odniesienia. v= s/t RUCH

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»»

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»» ««*» ( # * *»» CZĘŚĆ I. POJĘCIA PODSTAWOWE 1. Co to jest fizyka? 11 2. Wielkości fizyczne 11 3. Prawa fizyki 17 4. Teorie fizyki 19 5. Układ jednostek SI 20 6. Stałe fizyczne 20 CZĘŚĆ II. MECHANIKA 7.

Bardziej szczegółowo

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY MODUŁ MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI Z ELEMENTAMI TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

Pole magnetyczne Ziemi. Pole magnetyczne przewodnika z prądem

Pole magnetyczne Ziemi. Pole magnetyczne przewodnika z prądem Pole magnetyczne Własność przestrzeni polegającą na tym, że na umieszczoną w niej igiełkę magnetyczną działają siły, nazywamy polem magnetycznym. Pole takie wytwarza ruda magnetytu, magnes stały (czyli

Bardziej szczegółowo

36P POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII. POZIOM PODSTAWOWY (od początku do optyki geometrycznej)

36P POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII. POZIOM PODSTAWOWY (od początku do optyki geometrycznej) Włodzimierz Wolczyński 36P POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII POZIOM PODSTAWOWY (od początku do optyki geometrycznej) Rozwiązanie zadań należy zapisać w wyznaczonych miejscach pod

Bardziej szczegółowo

Zestaw zadań na I etap konkursu fizycznego. Zad. 1 Kamień spadał swobodnie z wysokości h=20m. Średnia prędkość kamienia wynosiła :

Zestaw zadań na I etap konkursu fizycznego. Zad. 1 Kamień spadał swobodnie z wysokości h=20m. Średnia prędkość kamienia wynosiła : Zestaw zadań na I etap konkursu fizycznego Zad. 1 Kamień spadał swobodnie z wysokości h=20m. Średnia prędkość kamienia wynosiła : A) 5m/s B) 10m/s C) 20m/s D) 40m/s. Zad.2 Samochód o masie 1 tony poruszał

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II

ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II Piotr Ludwikowski XI. POLE MAGNETYCZNE Lp. Temat lekcji Wymagania konieczne i podstawowe. Uczeń: 43 Oddziaływanie

Bardziej szczegółowo

Zwierciadło kuliste stanowi część gładkiej, wypolerowanej powierzchni kuli. Wyróżniamy zwierciadła kuliste:

Zwierciadło kuliste stanowi część gładkiej, wypolerowanej powierzchni kuli. Wyróżniamy zwierciadła kuliste: Fale świetlne Światło jest falą elektromagnetyczną, czyli rozchodzącymi się w przestrzeni zmiennymi i wzajemnie przenikającymi się polami: elektrycznym i magnetycznym. Szybkość światła w próżni jest największa

Bardziej szczegółowo

V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r.

V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r. V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r. 1. Po wirującej płycie gramofonowej idzie wzdłuż promienia mrówka ze stałą prędkością względem płyty. Torem ruchu mrówki

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 009 FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Zadanie 1.1 Narysowanie toru ruchu ciała w rzucie ukośnym. Narysowanie wektora siły działającej na ciało w

Bardziej szczegółowo

Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania. Pole elektryczne. Copyright by pleciuga@ o2.pl

Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania. Pole elektryczne. Copyright by pleciuga@ o2.pl Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania Pole elektryczne Copyright by pleciuga@ o2.pl Ładunek punktowy Ładunek punktowy (q) jest to wyidealizowany model, który zastępuje rzeczywiste naelektryzowane

Bardziej szczegółowo

ZBIÓR ZADAŃ STRUKTURALNYCH

ZBIÓR ZADAŃ STRUKTURALNYCH ZBIÓR ZADAŃ STRUKTURALNYCH Zgodnie z zaleceniami metodyki nauki fizyki we współczesnej szkole zadania prezentowane uczniom mają odnosić się do rzeczywistości i być tak sformułowane, aby każdy nawet najsłabszy

Bardziej szczegółowo

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zajęcia wyrównawcze z fizyki -Zestaw 4 -eoria ermodynamika Równanie stanu gazu doskonałego Izoprzemiany gazowe Energia wewnętrzna gazu doskonałego Praca i ciepło w przemianach gazowych Silniki cieplne

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Lekcja organizacyjna. Omówienie programu nauczania i przypomnienie wymagań przedmiotowych Tytuł rozdziału

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z fizyki. Nowa podstawa programowa nauczania fizyki i astronomii w gimnazjum. Moduł I, klasa I. 1.Ocenę dopuszczającą otrzymuje

Kryteria oceniania z fizyki. Nowa podstawa programowa nauczania fizyki i astronomii w gimnazjum. Moduł I, klasa I. 1.Ocenę dopuszczającą otrzymuje Kryteria oceniania z fizyki. Moduł I, klasa I. - zna pojęcia: substancja, ekologia, wzajemność oddziaływań, siła. - zna cechy wielkości siły, jednostki siły. - wie, jaki przyrząd służy do pomiaru siły.

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II Semestr I Elektrostatyka Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Wie że materia zbudowana jest z cząsteczek Wie że cząsteczki składają się

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KL.II I-półrocze

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KL.II I-półrocze Temat Energia wewnętrzna i jej zmiany przez wykonanie pracy Cieplny przepływ energii. Rola izolacji cieplnej Zjawisko konwekcji Ciepło właściwe Przemiany energii podczas topnienia. Wyznaczanie ciepła topnienia

Bardziej szczegółowo

Ruch drgający i falowy

Ruch drgający i falowy Ruch drgający i falowy 1. Ruch harmoniczny 1.1. Pojęcie ruchu harmonicznego Jednym z najbardziej rozpowszechnionych ruchów w mechanice jest ruch ciała drgającego. Przykładem takiego ruchu może być ruch

Bardziej szczegółowo

A. 0,3 N B. 1,5 N C. 15 N D. 30 N. Posługiwać się wzajemnym związkiem między siłą, a zmianą pędu Odpowiedź

A. 0,3 N B. 1,5 N C. 15 N D. 30 N. Posługiwać się wzajemnym związkiem między siłą, a zmianą pędu Odpowiedź Egzamin maturalny z fizyki z astronomią W zadaniach od 1. do 10. należy wybrać jedną poprawną odpowiedź i wpisać właściwą literę: A, B, C lub D do kwadratu obok słowa:. m Przyjmij do obliczeń, że przyśpieszenie

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze 11 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej

Materiały pomocnicze 11 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej Materiały pomocnicze 11 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej 1. Magnetyzm to zjawisko przyciągania kawałeczków stali przez magnesy. 2. Źródła pola magnetycznego. a. Magnesy

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający wiedzę z fizyki z zakresu gimnazjum autor: Dorota Jeziorek-Knioła

Test sprawdzający wiedzę z fizyki z zakresu gimnazjum autor: Dorota Jeziorek-Knioła Test. ( p.) Wzdłuż wiszących swobodnie drutów telefonicznych przesuwa się fala z prędkością 4 s m. Odległość dwóch najbliższych grzbietów fali wynosi 00 cm. Okres i częstotliwość drgań wynoszą: A. 4 s;

Bardziej szczegółowo

FIZYKA IV etap edukacyjny zakres rozszerzony

FIZYKA IV etap edukacyjny zakres rozszerzony FIZYKA IV etap edukacyjny zakres rozszerzony Cele kształcenia wymagania ogólne I. Znajomość i umiejętność wykorzystania pojęć i praw fizyki do wyjaśniania procesów i zjawisk w przyrodzie. II. Analiza tekstów

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Miejsce na naklejkę z kodem szkoły dysleksja MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 13

Bardziej szczegółowo

Prawa optyki geometrycznej

Prawa optyki geometrycznej Optyka Podstawowe pojęcia Światłem nazywamy fale elektromagnetyczne, o długościach, na które reaguje oko ludzkie, tzn. 380-780 nm. O falowych własnościach światła świadczą takie zjawiska, jak ugięcie (dyfrakcja)

Bardziej szczegółowo

Plan realizacji materiału z fizyki.

Plan realizacji materiału z fizyki. Plan realizacji materiału z fizyki. Ze względu na małą ilość godzin jaką mamy do dyspozycji w całym cyklu nauczania fizyki pojawił się problem odpowiedniego doboru podręczników oraz podziału programu na

Bardziej szczegółowo

wskazuje w otoczeniu zjawiska elektryzowania przez tarcie formułuje wnioski z doświadczenia sposobu elektryzowania ciał objaśnia pojęcie jon

wskazuje w otoczeniu zjawiska elektryzowania przez tarcie formułuje wnioski z doświadczenia sposobu elektryzowania ciał objaśnia pojęcie jon Klasa III Elektryzowanie przez tarcie. Ładunek elementarny i jego wielokrotności opisuje budowę atomu i jego składniki elektryzuje ciało przez potarcie wskazuje w otoczeniu zjawiska elektryzowania przez

Bardziej szczegółowo

Fizyka - zakres materiału oraz kryteria oceniania. w zakresie rozszerzonym kl 2 i 3

Fizyka - zakres materiału oraz kryteria oceniania. w zakresie rozszerzonym kl 2 i 3 Fizyka - zakres materiału oraz kryteria oceniania w zakresie rozszerzonym kl 2 i 3 METODY OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW Celem nauczania jest kształtowanie kompetencji kluczowych, niezbędnych człowiekowi w dorosłym

Bardziej szczegółowo

CIĘŻAR. gdzie: F ciężar [N] m masa [kg] g przyspieszenie ziemskie ( 10 N ) kg

CIĘŻAR. gdzie: F ciężar [N] m masa [kg] g przyspieszenie ziemskie ( 10 N ) kg WZORY CIĘŻAR F = m g F ciężar [N] m masa [kg] g przyspieszenie ziemskie ( 10 N ) kg 1N = kg m s 2 GĘSTOŚĆ ρ = m V ρ gęstość substancji, z jakiej zbudowane jest ciało [ kg m 3] m- masa [kg] V objętość [m

Bardziej szczegółowo

Klasa 1. Zadania domowe w ostatniej kolumnie znajdują się na stronie internetowej szkolnej. 1 godzina fizyki w tygodniu. 36 godzin w roku szkolnym.

Klasa 1. Zadania domowe w ostatniej kolumnie znajdują się na stronie internetowej szkolnej. 1 godzina fizyki w tygodniu. 36 godzin w roku szkolnym. Rozkład materiału nauczania z fizyki. Numer programu: Gm Nr 2/07/2009 Gimnazjum klasa 1.! godzina fizyki w tygodniu. 36 godzin w ciągu roku. Klasa 1 Podręcznik: To jest fizyka. Autor: Marcin Braun, Weronika

Bardziej szczegółowo

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego.

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego. Astronomia M = masa ciała G = stała grawitacji (6,67 10-11 [N m 2 /kg 2 ]) R, r = odległość dwóch ciał/promień Fg = ciężar ciała g = przyspieszenie grawitacyjne ( 9,8 m/s²) V I = pierwsza prędkość kosmiczna

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Osiak ZADA IA PROBLEMOWE Z FIZYKI

Zbigniew Osiak ZADA IA PROBLEMOWE Z FIZYKI Zbigniew Osiak ZADA IA PROBLEMOWE Z FIZYKI 3 Copyright by Zbigniew Osiak Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie i kopiowanie całości lub części publikacji zabronione bez pisemnej zgody autora. Portret

Bardziej szczegółowo

Zasady dynamiki Newtona. Ilość ruchu, stan ruchu danego ciała opisuje pęd

Zasady dynamiki Newtona. Ilość ruchu, stan ruchu danego ciała opisuje pęd Zasady dynamiki Newtona Ilość ruchu, stan ruchu danego ciała opisuje pęd Siły - wektory Ilość ruchu, stan ruchu danego ciała opisuje pęd Zasady dynamiki Newtona I Każde ciało trwa w stanie spoczynku lub

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne FIZYKA. zakres rozszerzony

Wymagania edukacyjne FIZYKA. zakres rozszerzony Wymagania edukacyjne FIZYKA zakres rozszerzony I. Cele kształcenia wymagania ogólne I. Znajomość i umiejętność wykorzystania pojęć i praw fizyki do wyjaśniania procesów i zjawisk w przyrodzie. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

Optyka 2012/13 powtórzenie

Optyka 2012/13 powtórzenie strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Słońce w ciągu dnia przemieszcza się na niebie ze wschodu na zachód. W którym kierunku obraca się Ziemia? Zadanie 2. Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015 kod wewnątrz Zadanie 1. (0 1) KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony Listopad 2015 Vademecum Fizyka fizyka ZAKRES ROZSZERZONY VADEMECUM MATURA 2016 Zacznij przygotowania

Bardziej szczegółowo

Pytania i zagadnienia sprawdzające wiedzę z fizyki.

Pytania i zagadnienia sprawdzające wiedzę z fizyki. Pytania i zagadnienia sprawdzające wiedzę z fizyki. 1. Przeliczanie jednostek. Po co człowiek wprowadził jednostki dla różnych wielkości fizycznych? Wymień kilka znanych ci jednostek fizycznych. Kiedy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III Drgania i fale mechaniczne Wymagania na stopień dopuszczający obejmują treści niezbędne dla dalszego kształcenia oraz użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR2 W BIAŁYMSTOKU FIZYKA I ASTRONOMIA

WYMAGANIA EDUKACYJNE ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR2 W BIAŁYMSTOKU FIZYKA I ASTRONOMIA RUCH I SIŁY Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: WYMAGANIA EDUKACYJNE ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR2 W BIAŁYMSTOKU FIZYKA I ASTRONOMIA KLASA I LICEUM PROFILOWANE I TECHNIKUM ZAWODOWE RUCH, ODDZIAŁYWANIA

Bardziej szczegółowo

Teresa Wieczorkiewicz. Fizyka i astronomia. Program nauczania, rozkład materiału oraz plan wynikowy Gimnazjum klasy: 3G i 3H

Teresa Wieczorkiewicz. Fizyka i astronomia. Program nauczania, rozkład materiału oraz plan wynikowy Gimnazjum klasy: 3G i 3H Teresa Wieczorkiewicz Fizyka i astronomia Program nauczania, rozkład materiału oraz plan wynikowy Gimnazjum klasy: 3G i 3H Wg podstawy programowej z Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA ZGODNIE Z PROGRAMEM NAUCZANIA G-11/09/10 Osiągnięcia konieczne Osiągnięcia podstawowe Osiągnięcia rozszerzone Osiągnięcia dopełniające

WYMAGANIA ZGODNIE Z PROGRAMEM NAUCZANIA G-11/09/10 Osiągnięcia konieczne Osiągnięcia podstawowe Osiągnięcia rozszerzone Osiągnięcia dopełniające WYMAGANIA ZGODNIE Z PROGRAMEM NAUCZANIA G-11/09/10 Osiągnięcia konieczne Osiągnięcia podstawowe Osiągnięcia rozszerzone Osiągnięcia dopełniające zna pojęcia położenia równowagi, wychylenia, amplitudy;

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE z Fizyki klasa I i III Gimnazjum w Zespole Szkół w Rudkach.

WYMAGANIA EDUKACYJNE z Fizyki klasa I i III Gimnazjum w Zespole Szkół w Rudkach. Beata Cieślik KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE z Fizyki klasa I i III Gimnazjum w Zespole Szkół w Rudkach. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który - Opanował treści elementarne użyteczne w pozaszkolnej

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka 7. Pole magnetyczne zadania z arkusza I 7.8 7.1 7.9 7.2 7.3 7.10 7.11 7.4 7.12 7.5 7.13 7.6 7.7 7. Pole magnetyczne - 1 - 7.14 7.25 7.15 7.26 7.16 7.17 7.18 7.19 7.20 7.21 7.27 Kwadratową ramkę (rys.)

Bardziej szczegółowo

FIZYKA Z ASTRONOMIĄ POZIOM PODSTAWOWY

FIZYKA Z ASTRONOMIĄ POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 FIZYKA Z ASTRONOMIĄ POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 2 Egzamin maturalny z fizyki i astronomii Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Wykład FIZYKA I. 5. Energia, praca, moc. http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

Wykład FIZYKA I. 5. Energia, praca, moc. http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Wykład FIZYKA I 5. Energia, praca, moc Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html ENERGIA, PRACA, MOC Siła to wielkość

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia zadania z arkusza I 4.8 4.1 4.9 4.2 4.10 4.3 4.4 4.11 4.12 4.5 4.13 4.14 4.6 4.15 4.7 4.16 4.17 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia - 1 - 4.18 4.27 4.19 4.20

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura 12. Fale elektromagnetyczne zadania z arkusza I 12.5 12.1 12.6 12.2 12.7 12.8 12.9 12.3 12.10 12.4 12.11 12. Fale elektromagnetyczne - 1 - 12.12 12.20 12.13 12.14 12.21 12.22 12.15 12.23 12.16 12.24 12.17

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.. Wprowadzenie Soczewką nazywamy ciało przezroczyste ograniczone

Bardziej szczegółowo

KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 27 stycznia 2012 r. zawody II stopnia (rejonowe)

KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 27 stycznia 2012 r. zawody II stopnia (rejonowe) Pieczęć KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 27 stycznia 2012 r. zawody II stopnia (rejonowe) Witamy Cię na drugim etapie Konkursu Fizycznego i życzymy powodzenia. Maksymalna liczba

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE CELE EDUKACYJNE

SZCZEGÓŁOWE CELE EDUKACYJNE Program nauczania: Fizyka z plusem, numer dopuszczenia: DKW 4014-58/01 Plan realizacji materiału nauczania fizyki w klasie I wraz z określeniem wymagań edukacyjnych DZIAŁ PRO- GRA- MOWY Pomiary i Siły

Bardziej szczegółowo

ODDZIAŁYWANIA W PRZYRODZIE ODDZIAŁYWANIA GRAWITACYJNE

ODDZIAŁYWANIA W PRZYRODZIE ODDZIAŁYWANIA GRAWITACYJNE ODDZIAŁYWANIA W PRZYRODZIE ODDZIAŁYWANIA GRAWITACYJNE 1. Ruch planet dookoła Słońca Najjaśniejszą gwiazdą na niebie jest Słońce. W przeszłości debatowano na temat związku Ziemi i Słońca, a także innych

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze 14 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej

Materiały pomocnicze 14 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej Materiały pomocnicze 4 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej. Zwierciadło płaskie. Zwierciadło płaskie jest najprostszym przyrządem optycznym. Jest to wypolerowana płaska powierzchnia

Bardziej szczegółowo

Sztuczny satelita Ziemi. Ruch w polu grawitacyjnym

Sztuczny satelita Ziemi. Ruch w polu grawitacyjnym Sztuczny satelita Ziemi Ruch w polu grawitacyjnym Sztuczny satelita Ziemi Jest to obiekt, któremu na pewnej wysokości nad powierzchnią Ziemi nadano prędkość wystarczającą do uzyskania przez niego ruchu

Bardziej szczegółowo

MAGNETYZM. 1. Pole magnetyczne Ziemi i magnesu stałego.

MAGNETYZM. 1. Pole magnetyczne Ziemi i magnesu stałego. MAGNETYZM 1. Pole magnetyczne Ziemi i magnesu stałego. Źródła pola magnetycznego: Ziemia, magnes stały (sztabkowy, podkowiasty), ruda magnetytu, przewodnik, w którym płynie prąd. Każdy magnes posiada dwa

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS FIZYCZNY [ETAP WOJEWÓDZKI CZĘŚĆ I] ROK SZKOLNY 2010/2011 Czas trwania: 90 minut

WOJEWÓDZKI KONKURS FIZYCZNY [ETAP WOJEWÓDZKI CZĘŚĆ I] ROK SZKOLNY 2010/2011 Czas trwania: 90 minut MIEJSCE NA KOD UCZESNIKA KONKURSU WOJEWÓDZKI KONKURS FIZYCZNY [ETAP WOJEWÓDZKI CZĘŚĆ I] ROK SZKOLNY 2010/2011 Czas trwania: 90 minut Część pierwsza zawiera 6 zadań otwartych, za które możesz otrzymać maksymalnie

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Katowicach KONKURS PRZEDMIOTOWY Z FIZYKI I ASTRONOMII DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH. Etap III 10 marca 2008 r.

Kuratorium Oświaty w Katowicach KONKURS PRZEDMIOTOWY Z FIZYKI I ASTRONOMII DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH. Etap III 10 marca 2008 r. NUMER KODOWY Kuratorium Oświaty w Katowicach KONKURS PRZEDMIOTOWY Z FIZYKI I ASTRONOMII DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH Etap III 10 marca 2008 r. Drogi uczestniku Konkursu Gratulacje! Przeszedłeś przez

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z fizyki dla klasy 3 gimnazjum

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z fizyki dla klasy 3 gimnazjum Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z fizyki dla klasy 3 gimnazjum Semestr I 2. Drgania i fale sprężyste Ruch drgający wskazuje w otoczeniu

Bardziej szczegółowo

Dynamika ruchu postępowego, ruchu punktu materialnego po okręgu i ruchu obrotowego bryły sztywnej

Dynamika ruchu postępowego, ruchu punktu materialnego po okręgu i ruchu obrotowego bryły sztywnej Dynamika ruchu postępowego, ruchu punktu materialnego po okręgu i ruchu obrotowego bryły sztywnej Dynamika ruchu postępowego 1. Balon opada ze stałą prędkością. Jaką masę balastu należy wyrzucić, aby balon

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA II Energia Wymagania na stopień dopuszczający obejmują treści niezbędne dla dalszego kształcenia oraz użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia zna pojęcia pracy

Bardziej szczegółowo

- podaje warunki konieczne do tego, by w sensie fizycznym była wykonywana praca

- podaje warunki konieczne do tego, by w sensie fizycznym była wykonywana praca Fizyka, klasa II Podręcznik: Świat fizyki, cz.2 pod red. Barbary Sagnowskiej 6. Praca. Moc. Energia. Lp. Temat lekcji Wymagania konieczne i podstawowe 1 Praca mechaniczna - podaje przykłady wykonania pracy

Bardziej szczegółowo

Oddziaływania te mogą być różne i dlatego można podzieli je np. na:

Oddziaływania te mogą być różne i dlatego można podzieli je np. na: DYNAMIKA Oddziaływanie między ciałami można ilościowo opisywać posługując się pojęciem siły. Działanie siły na jakieś ciało przejawia się albo w zmianie stanu ruchu tego ciała (zmianie prędkości), albo

Bardziej szczegółowo

Tadeusz Lesiak. Dynamika punktu materialnego: Praca i energia; zasada zachowania energii

Tadeusz Lesiak. Dynamika punktu materialnego: Praca i energia; zasada zachowania energii Mechanika klasyczna Tadeusz Lesiak Wykład nr 4 Dynamika punktu materialnego: Praca i energia; zasada zachowania energii Energia i praca T. Lesiak Mechanika klasyczna 2 Praca Praca (W) wykonana przez stałą

Bardziej szczegółowo

Fizyka. Klasa 3. Semestr 1. Dział : Optyka. Wymagania na ocenę dopuszczającą. Uczeń:

Fizyka. Klasa 3. Semestr 1. Dział : Optyka. Wymagania na ocenę dopuszczającą. Uczeń: Fizyka. Klasa 3. Semestr 1. Dział : Optyka Wymagania na ocenę dopuszczającą. Uczeń: 1. wymienia źródła światła 2. wyjaśnia, co to jest promień światła 3. wymienia rodzaje wiązek światła 4. wyjaśnia, dlaczego

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS Z FIZYKI DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM, ROK SZKOLNY 2015/2016, ETAP REJONOWY

WOJEWÓDZKI KONKURS Z FIZYKI DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM, ROK SZKOLNY 2015/2016, ETAP REJONOWY WOJEWÓDZKI KONKURS Z FIZYKI DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2015/2016 IMIĘ I NAZWISKO UCZNIA wpisuje komisja konkursowa po rozkodowaniu pracy! KOD UCZNIA: ETAP II REJONOWY Informacje: 1. Czas rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA TESTU. Test sprawdza bieżące wiadomości i umiejętności z zakresu kinematyki i dynamiki w klasie I LO.

KONCEPCJA TESTU. Test sprawdza bieżące wiadomości i umiejętności z zakresu kinematyki i dynamiki w klasie I LO. JOLANTA SUCHAŃSKA. CEL POMIARU: KONCEPCJA TESTU Test sprawdza bieżące wiadomości i umiejętności z zakresu kinematyki i dynamiki w klasie I LO. 2. RODZAJ TESTU: Jest to test sprawdzający, wielostopniowy,

Bardziej szczegółowo

2. Oblicz jakie przyspieszenie zyskała kula o masie 0,15 tony pod wpływem popchnięcia jej przez strongmana siłą 600N.

2. Oblicz jakie przyspieszenie zyskała kula o masie 0,15 tony pod wpływem popchnięcia jej przez strongmana siłą 600N. Wersja A KONKURS FIZYCZNY DLA UCZNIÓW KLAS 3 GIMNAZJUM Masz przed sobą zestaw 20 zadań. Na ich rozwiązanie masz 45 minut. Czytaj uważnie treści zadań. Tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa. Za każde prawidłowo

Bardziej szczegółowo

Liczba uzyskanych punktów (maks. 40):

Liczba uzyskanych punktów (maks. 40): KOD UCZNIA Liczba uzyskanych punktów (maks. 40): WOJEWÓDZKI KONKURS FIZYCZNY Etap wojewódzki Młody Fizyku!. Masz do rozwiązania 27 zadań (w tym 4 otwarte). Całkowity czas na rozwiązanie wynosi 90 minut.

Bardziej szczegółowo

3. Zadanie nr 21 z rozdziału 7. książki HRW

3. Zadanie nr 21 z rozdziału 7. książki HRW Lista 3. do kursu Fizyka; rok. ak. 2012/13 sem. letni W. Inż. Środ.; kierunek Inż. Środowiska Tabele wzorów matematycznych (http://www.if.pwr.wroc.pl/~wsalejda/mat-wzory.pdf) i fizycznych (http://www.if.pwr.wroc.pl/~wsalejda/wzf1.pdf;

Bardziej szczegółowo

ZESTAW POWTÓRKOWY (1) KINEMATYKA POWTÓRKI PRZED EGZAMINEM ZADANIA WYKONUJ SAMODZIELNIE!

ZESTAW POWTÓRKOWY (1) KINEMATYKA POWTÓRKI PRZED EGZAMINEM ZADANIA WYKONUJ SAMODZIELNIE! Imię i nazwisko: Kl. Termin oddania: Liczba uzyskanych punktów: /50 Ocena: ZESTAW POWTÓRKOWY (1) KINEMATYKA POWTÓRKI PRZED EGZAMINEM ZADANIA WYKONUJ SAMODZIELNIE! 1. /(0-2) Przelicz jednostki szybkości:

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z fizyki w klasie III gimnazjum

Wymagania edukacyjne z fizyki w klasie III gimnazjum Wymagania edukacyjne z fizyki w klasie III gimnazjum 8. Drgania i fale sprężyste 8.1. Ruch drgający wskazuje w otoczeniu przykłady ciał wykonujących ruch drgający objaśnia, co to są drgania gasnące podaje

Bardziej szczegółowo

PRACA. MOC. ENERGIA. 1/20

PRACA. MOC. ENERGIA. 1/20 PRACA. MOC. ENERGIA. 1/20 Czym jest energia? Większość zjawisk w przyrodzie związana jest z przemianami energii. Energia może zostać przekazana od jednego ciała do drugiego lub ulec przemianie z jednej

Bardziej szczegółowo

FIZYKA. Nauczanie fizyki odbywa się według programu: Barbary Sagnowskiej Świat fizyki (wersja 2) wydawnictwo Zamkor

FIZYKA. Nauczanie fizyki odbywa się według programu: Barbary Sagnowskiej Świat fizyki (wersja 2) wydawnictwo Zamkor FIZYKA 1. Uwagi wstępne. Ocenianie wewnątrzszkolne ma na celu: 1) poinformowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i postępach w tym zakresie; 2) udzielanie uczniowi pomocy w samodzielnym planowaniu

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum

Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum Szczegółowe wymagania na poszczególne stopnie (oceny) 1. Drgania i fale R treści nadprogramowe Stopień dopuszczający Stopień dostateczny Stopień

Bardziej szczegółowo

SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU II. Zadanie 28. Kołowrót

SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU II. Zadanie 28. Kołowrót SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU II Zadanie 8. Kołowrót Numer dania Narysowanie sił działających na układ. czynność danie N N Q 8. Zapisanie równania ruchu obrotowego kołowrotu.

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy (propozycja)

Plan wynikowy (propozycja) Plan wynikowy (propozycja) lekcji Cele operacyjne uczeń: Wymagania podstawowe po nadpod stawowe Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry 1 2 3 4 5 6 1. Światło i cień wymienia źródła światła wyjaśnia,

Bardziej szczegółowo

(Plan wynikowy) - zakładane osiągnięcia ucznia. stosuje wzory

(Plan wynikowy) - zakładane osiągnięcia ucznia. stosuje wzory (Plan wynikowy) - zakładane osiągnięcia ucznia Fizyka klasa III 1 Zapoznanie z wymaganiami edukacyjnymi i kryteriami oceniania. Regulamin pracowni i przepisy BHP. 1. Drgania i fale spręŝyste (8.1-8.12)

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ

LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ POMIAR OGNISKOWYCH SOCZEWEK CIENKICH 1. Cel dwiczenia Zapoznanie z niektórymi metodami badania ogniskowych soczewek cienkich. 2. Zakres wymaganych zagadnieo: Prawa odbicia

Bardziej szczegółowo

Lekcja 40. Obraz graficzny pola elektrycznego.

Lekcja 40. Obraz graficzny pola elektrycznego. Lekcja 40. Obraz graficzny pola elektrycznego. Polem elektrycznym nazywamy obszar, w którym na wprowadzony doń ładunek próbny q działa siła. Pole elektryczne występuje wokół ładunków elektrycznych i ciał

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: inżynieria środowiska Rodzaj przedmiotu: nauk ścisłych, moduł 1 Rodzaj zajęć: Wykład, ćwiczenia Profil kształcenia: ogólnoakademicki Fizyka Physics Poziom kształcenia: I stopnia

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Fizyki dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2013/2014

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Fizyki dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2013/2014 Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Fizyki dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2013/2014 KOD UCZNIA Etap: Data: Czas pracy: finał wojewódzki 10 marca 2014 r. 90 minut Informacje dla

Bardziej szczegółowo

KLASA II (nacobezu) Rozdział I. PRACA, MOC, ENERGIA. Ciepło jako forma przekazywania energii. Wymagania rozszerzające (PP) (oceny:4,5) (oceny:2,3)

KLASA II (nacobezu) Rozdział I. PRACA, MOC, ENERGIA. Ciepło jako forma przekazywania energii. Wymagania rozszerzające (PP) (oceny:4,5) (oceny:2,3) KLASA II (nacobezu) Rozdział I. PRACA, MOC, ENERGIA Temat lekcji Wymagania podstawowe (P) (oceny:2,3) Wymagania rozszerzające (PP) (oceny:4,5) 1. Praca praca jest wykonywana wtedy, gdy pod działaniem siły

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Maria Majewska. Ocena niedostateczna: uczeń nie opanował wymagań na ocenę dopuszczającą.

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Maria Majewska. Ocena niedostateczna: uczeń nie opanował wymagań na ocenę dopuszczającą. Wymagania programowe na poszczególne oceny klasa III Maria Majewska Ocena niedostateczna: uczeń nie opanował wymagań na ocenę dopuszczającą. Ocena dopuszczająca [1] - zna pojęcia: położenie równowagi,

Bardziej szczegółowo

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki.

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. 1. Równanie soczewki i zwierciadła kulistego. Z podobieństwa trójkątów ABF i LFD (patrz rysunek powyżej) wynika,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z fizyki dla klasy 3 gimnazjum

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z fizyki dla klasy 3 gimnazjum Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z fizyki dla klasy 3 gimnazjum Semestr I 1. Przemiany energii w zjawiskach cieplnych Zmiana energii

Bardziej szczegółowo

Praca, moc, energia. 1. Klasyfikacja energii. W = Epoczątkowa Ekońcowa

Praca, moc, energia. 1. Klasyfikacja energii. W = Epoczątkowa Ekońcowa Praca, moc, energia 1. Klasyfikacja energii. Jeżeli ciało posiada energię, to ma również zdolnoć do wykonania pracy kosztem częci swojej energii. W = Epoczątkowa Ekońcowa Wewnętrzna Energia Mechaniczna

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego w klasie III gimnazjum na lekcjach fizyki w roku szkolym 2015/2016

Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego w klasie III gimnazjum na lekcjach fizyki w roku szkolym 2015/2016 Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego w klasie III gimnazjum na lekcjach fizyki w roku szkolym 2015/2016 Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada wiedzę i umiejętności znacznie

Bardziej szczegółowo

f = -50 cm ma zdolność skupiającą

f = -50 cm ma zdolność skupiającą 19. KIAKOPIA 1. Wstęp W oku miarowym wymiary struktur oka, ich wzajemne odległości, promienie krzywizn powierzchni załamujących światło oraz wartości współczynników załamania ośrodków, przez które światło

Bardziej szczegółowo

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B.

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B. Imię i nazwisko Pytanie 1/ Zaznacz właściwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne są falami poprzecznymi podłużnymi Pytanie 2/ Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka

Bardziej szczegółowo

PRZEMIANY ENERGII W ZJAWISKACH CIEPLNYCH

PRZEMIANY ENERGII W ZJAWISKACH CIEPLNYCH PRZEMIANY ENERGII W ZJAWISKACH CIEPLNYCH Ocenę DOPUSZCZAJĄCĄ otrzymuje uczeń, który : podaje przykłady, w których na skutek wykonania pracy wzrosła energia wewnętrzna ciała podaje przykłady przewodników

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY Z FIZYKI i ASTRONOMII

ARKUSZ EGZAMINACYJNY Z FIZYKI i ASTRONOMII (Wypełnia kandydat przed rozpoczęciem pracy) KOD KANDYDATA ARKUSZ EGZAMINACYJNY Z FIZYKI i ASTRONOMII Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 12 stron.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI DLA KLASY III Gimnazjum. Temat dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI DLA KLASY III Gimnazjum. Temat dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry Lekcja organizacyjna. Zapoznanie z systemem oceniania i wymaganiami edukacyjnymi z oraz warunkami i trybem otrzymywania oceny wyższej niż przewidywana. Pole elektryczne wie, co to jest pole elektryczne

Bardziej szczegółowo

Publiczne Gimnazjum im. Jana Deszcza w Miechowicach Wielkich. Opracowanie: mgr Michał Wolak

Publiczne Gimnazjum im. Jana Deszcza w Miechowicach Wielkich. Opracowanie: mgr Michał Wolak 1. Drgania i fale R treści nadprogramowe Stopień dopuszczający Stopień dostateczny Stopień dobry Stopień bardzo dobry wskazuje w otaczającej rzeczywistości przykłady ruchu drgającego opisuje przebieg i

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi. Fizyka

Klucz odpowiedzi. Fizyka Klucz odpowiedzi. Fizyka Zadanie Oczekiwana odpowiedź Liczba punktów za czynność zadanie 1.1. Δs = 2π(R r) Δs = 2 3,14 (0,35 0,31) m Δs = 0,25 m. 1 p. za zauważenie, że różnica dróg to różnica obwodów,

Bardziej szczegółowo

XII WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z FIZYKI dla uczniów gimnazjów województwa kujawsko-pomorskiego 2014/2015 Etap rejonowy czas rozwiązania 90 minut

XII WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z FIZYKI dla uczniów gimnazjów województwa kujawsko-pomorskiego 2014/2015 Etap rejonowy czas rozwiązania 90 minut XII WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z FIZYKI dla uczniów gimnazjów województwa kujawsko-pomorskiego 2014/2015 Etap rejonowy czas rozwiązania 90 minut Na karcie odpowiedzi należy umieścić swój kod (numer).

Bardziej szczegółowo

OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH

OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH Prawa Euklidesa: 1. Promień padający i odbity znajdują się w jednej płaszczyźnie przechodzącej przez prostopadłą wystawioną do powierzchni zwierciadła w punkcie odbicia.

Bardziej szczegółowo

OBUDŹ W SOBIE MYŚL TECHNICZNĄ KATOWICE 2013R.

OBUDŹ W SOBIE MYŚL TECHNICZNĄ KATOWICE 2013R. OBUDŹ W SOBIE MYŚL TECHNICZNĄ KATOWICE 2013R. Pytania mogą posłużyć do rozegrania I etapu konkursu rozgrywającego się w macierzystej szkole gimnazjalistów - kandydatów. Matematyka Zad. 1 Ze wzoru wynika,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z fizyki w klasie 3

Przedmiotowy system oceniania z fizyki w klasie 3 Przedmiotowy system oceniania z fizyki w klasie 3 Szczegółowe wymagania na poszczególne stopnie (oceny) 1. Drgania i fale R treści nadprogramowe Stopień dopuszczający Stopień dostateczny Stopień dobry

Bardziej szczegółowo