Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie"

Transkrypt

1

2 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 2 MAŁGORZATA TURSKA Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Copyright by e-bookowo & Małgorzata Turska 2008 ISBN Internetowe Wydawnictwo e-bookowo Kontakt: Wszelkie prawa zastrze one. Kopiowanie, rozpowszechnianie cz ci lub cało ci bez zgody wydawcy zabronione Wydanie I 2008

3 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 3 SPIS TRE CI WST P... 4 ROZDZIAŁ I: PROBLEMATYKA DZIECKA NIEWIDOMEGO W WIETLE LITERATURY PRZEDMIOTU FUNKCJONOWANIE NARZ DU WZROKU WADY WZROKU DZIECKO NIEWIDOME I SŁABOWIDZ CE SKUTKI USZKODZENIA ANALIZATORA WZROKU POTRZEBY ROZWOJOWE DZIECI Z USZKODZONYM WZROKIEM ROZDZIAŁ II RODZINA W PROCESIE REHABILITACJI RODZINA Z DZIECKIEM NIEWIDOMYM. CECHY SWOISTE OGÓLNE CELE REHABILITACJI REHABILITACJA DZIECKA NIEWIDOMEGO UDZIAŁ RODZINY WE WSPOMAGANIU DZIECKA NIEWIDOMEGO 36 ROZDZIAŁ III: METODOLOGICZNE PODSTAWY BADA CEL, PRZEDMIOT I ZAKRES BADA PROBLEMY I PYTANIA BADAWCZE METODY, TECHNIKI I NARZ DZIA BADAWCZE ORGANIZACJA PRZEBIEGU BADA CHARAKTERYSTYKA BADANEJ PRÓBY ROZDZIAŁ IV: CECHY BADANYCH RODZIN SYTUACJA SOCJOBYTOWA W RODZINACH STRUKTURA BADANYCH RODZIN WARTO CI PREFEROWANE W RODZINACH PODSUMOWANIE ROZDZIAŁ V: POSTAWY RODZICÓW WOBEC NIEPEŁNOSPRAWNO CI DZIECKA REAKCJA RODZICÓW NA NIEPEŁNOSPRAWNO Ć UDZIAŁ RODZICÓW W PROCESIE REHABILITACJI METODY POST POWANIA WYCHOWAWCZEGO ZAKRES I CHARAKTER WSPARCIA Z ZEWN TRZ PODSUMOWANIE ROZDZIAŁ VI: WNIOSKI I POSTULATY PEDAGOGICZNE SYNTEZA UOGÓLNIAJ CA POSTULATY PEDAGOGICZNE BIBLIOGRAFIA SPIS TABEL SPIS WYKRESÓW ANEKS MARIA ZIEMSKA: KWESTIONARIUSZ DLA RODZICÓW KWESTIONARIUSZ WYWIADU SKALA WARTO CI SCHELEROWSKICH... 94

4 WST P Celem niniejszej pracy jest ukazanie roli rodziny w rehabilitacji dziecka niewidomego w wieku przedszkolnym. Rodzina pełni zasadnicz rol w wychowaniu, szczególnie we wczesnym okresie ycia. Dziecko niepełnosprawne wymaga wyj tkowej opieki ze strony rodziców, która powinna być wsparta elementami rehabilitacji. Co prawda, wielu rodziców uwa a, e rehabilitacj powinny zajmować si wyspecjalizowane instytucje. Jednak najbli sza rodzina tak e odgrywa wa n rol w rozwoju dziecka. Pierwsze dwa rozdziały dotycz problemu niepełnosprawno ci zwi zanego z niewidzeniem oraz metod rehabilitacji dziecka niewidomego w rodzinie. Wczesne dzieci stwo jest bardzo wa nym okresem w yciu niepełnosprawnego dziecka, gdy wtedy wła nie najłatwiej jest zapobiec pogł bianiu si upo ledzenia i zwi zanych z nim problemów z przystosowaniem si do ycia społecznego. Trzeci rozdział opisuje zastosowan w badaniach metodologi, a tak e cel, przedmiot i zakres bada, w których wykorzystano kwestionariusze przeprowadzone w ród rodziców, ukazuj ce ich stosunek do problemów wychowawczych i rehabilitacyjnych dziecka niewidomego. Poruszony tak e został problem metod, technik i narz dzi badawczych, z których skorzystano przeprowadzonych badaniach. Opisany został przebieg bada oraz scharakteryzowana została grupa, któr poddano badaniu. A wszystko podporz dkowane nadrz dnemu celowi bada, którym jest ukazanie roli rodziny w procesie rewalidacji dziecka z upo ledzeniem wzroku.

5 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 5 Z kolei czwarty rozdział opisuje rodzin, jej struktur, sytuacj materialn, socjaln, a tak e wybór warto ci preferowanych przez rodziców wychowuj cych dziecko niewidome. Ostatni rozdział skupia si na analizie przeprowadzonych bada i wnioskach z nich płyn cych, ukazuj c stosunek badanych rodzin do dziecka niewidomego, ich reakcje, metody wychowawcze, udział w całym procesie rewalidacji wraz ze współprac z wyspecjalizowanymi instytucjami oraz podej cie do zada zwi zanych z rehabilitacj. Na ko cu pracy zamieszczono Aneks zawieraj cy zastosowane w badaniach kwestionariusze, a s to: Kwestionariusz dla rodziców Marii Ziemskiej; Kwestionariusz wywiadu, zawieraj cy pytania ogólne dotycz ce sytuacji socjalnej, materialnej badanych rodzin, a tak e przygotowania samych rodziców do udziału w rehabilitacji; Skala warto ci Schelerowskich, prezentuj ca wybór pi ćdziesi ciu warto ci, które rodzice mogli oceniać na podstawie własnych do wiadcze i potrzeb.

6 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 6 ROZDZIAŁ I: PROBLEMATYKA DZIECKA NIEWIDOMEGO W WIETLE LITERATURY PRZEDMIOTU 1.1 FUNKCJONOWANIE NARZ DU WZROKU Narz d wzroku ma bardzo zło on i delikatn budow. Składa si on z gałek ocznych wraz z mi niami umo liwiaj cymi ich ruchy oraz nerwów wzrokowych, ł cz cych je z odpowiedni parti komórek nerwowych, zlokalizowan w płacie potylicznym kory mózgowej, zwan o rodkiem wzrokowym. Zako czenia nerwów wzrokowych znajduj ce si w siatkówce na dnie oka stanowi receptory wzrokowe. S to tzw. czopki i pr ciki, czyli wyspecjalizowane komórki wiatłoczułe, reaguj ce na bod ce wzrokowe, którymi s fale elektromagnetyczne, czyli wiatło. Oko ma w przybli eniu kształt kuli o rednicy 24 mm, wypełnionej w wi kszo ci bezpostaciow substancj (ciałkiem szklistym), znajduj cej si pod ci nieniem pozwalaj cym na utrzymanie jego kształtu. 1 Poni szy rysunek przedstawia przekrój oka: 1 Por.

7 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 7 Rys. 1. Przekrój oka. 2 Rogówka (przezroczysta błona) i soczewka dwuwypukła reguluj ostro ć obrazu przedmiotów poło onych blisko i daleko. renica, zmieniaj c rednic reguluje dopływ wiatła do oka. Je li wszystkie te czynno ci odbywaj si prawidłowo, na siatkówce powstaje odwrócony obraz przedmiotu. Oczy zbieraj informacje o otaczaj cym wiecie i przekazuj je do mózgowia, gdzie informacje te s przetwarzane na obrazy rzeczy. W miejscu gdzie poł czenia nerwowe elementów wiatłoczułych z mózgiem tworz wspólny nerw wzrokowy powstaje plamka lepa pozbawiona zupełnie czopków i pr cików. Je li obraz przedmiotu obserwowanego znajdzie si w tym miejscu wra enie wzrokowe nie zostanie odebrane i obserwator nie zauwa y tego przedmiotu WADY WZROKU Tak jak ka dy inny narz d organizmu, równie narz d wzroku i jego czynno ci mog ulec uszkodzeniu na skutek działania ró nych czynników. 2 Por. ibidem. 3 Por. ibidem.

8 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 8 Zaburzenia budowy gałki ocznej, zdolno ci akomodacyjnych soczewki oraz rogówki s przyczyn najcz ciej wyst puj cych wad wzroku - krótkowzroczno ci, dalekowzroczno ci i astygmatyzmu. Korekty tych nieprawidłowo ci dokonuje si za pomoc odpowiednich szkieł. W oku normalnym promienie wietlne równolegle biegn ce od przedmiotu skupiaj si na siatkówce. Oko krótkowzroczne ma wydłu on gałk oczn, tote promienie wietlne skupiaj si przed siatkówk, daj c tym samym nieostry obraz na siatkówce. Z kolei w oku dalekowzrocznym, gałka oczna jest zbyt krótka i promienie słoneczne skupiaj si poza siatkówk. Astygmatyzm polega na tym, e na siatkówce powstaj obrazy niewyra ne i zniekształcone, gdy oko nie załamuje z jednakow sił we wszystkich płaszczyznach, czyli załamuje niesferycznie daj c nie tylko obrazy załamane, ale i zniekształcone przez sztuczne wydłu enie lub poszerzenie. Niekiedy trudne jest ustalenie, czy wada wzroku jest spowodowana nieprawidłowym rozwojem tego organu w okresie ycia płodowego, czy te jest ona przekazana dziedzicznie przez kogo z rodziny za po rednictwem którego z rodziców, którzy mog być zdrowi, ale s nosicielami kalectwa. lepota lub słabowzroczno ć mog zostać przekazane dziecku genetycznie. Ma to miejsce w przypadku dziedzicznej zaćmy (katarakty), dziedzicznego zaniku nerwu wzrokowego, dziedzicznej wysokiej krótkowzroczno ci. Uszkodzenie wzroku mo e powstać tak e w okresie płodowym, kiedy to najcz ciej spowodowane jest chorobami matki w okresie ci y. Bardzo niebezpieczne dla płodu s kiła, odra, ró yczka czy toksoplazmoza (zaka enie paso ytnicze). Ró nego rodzaju zatrucia w okresie ci y mog tak e zako czyć si uszkodzeniem wzroku nienarodzonego dziecka. Do szkodliwych dla płodu czynników nale y tak e spo ywanie alkoholu przez kobiet ci arn. Tak e w wyniku

9 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 9 przebywania w inkubatorze przez dłu szy czas wzrok dziecka mo e ulec uszkodzeniu. Choroby oczu, które mog wyst pić po urodzeniu si dziecka i w pó niejszym okresie ycia to: jaskra, zaćma, jaglica, nowotwory oka, barwnikowe zwyrodnienie siatkówki itp. Do chorób ogólnych powoduj cych uszkodzenie narz du wzroku nale : cukrzyca, gru lica, choroby weneryczne, zapalenie opon mózgowych i mózgu, guz mózgu, albinizm (bielactwo) itp. 4 Przyczyn problemów ze wzrokiem mog być tak e zewn trzne urazy, b d ce wynikiem zabaw niebezpiecznymi dla oczu przedmiotami, wypadków w domu czy w szkole lub wypadków drogowych itp., a tak e niewła ciwa, pozbawiona witaminy A dieta. Mo e to powodować ró nego rodzaju uszkodzenia wzroku. Trwałe jego uszkodzenie mo e prowadzić do zupełnej lepoty. J. Sowa przytacza trzy podstawowe grupy przyczyn wad wzroku: - dziedziczne i wrodzone - patologiczne (chorobowe) - traumatyczne (urazowe). 5 Autor wyró nia tak e trzy jednostki zale nie od stopnia utraty wzroku: - niewidome - z resztkami wzroku - niedowidz ce. 6 Z punktu widzenia rehabilitacji pisze dalej J.Sowa jednostek z wadami wzroku stosuje si jeszcze podział dodatkowy na: osoby 4 Por. Popularna Encyklopedia Powszechna, Fogra, Kraków Sowa J.: Pedagogika specjalna w zarysie, Wydawnictwo O wiatowe FOSZE, Rzeszów 1997, s Por. ibidem, s. 166.

10 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 10 niewidome (niewidz ce od urodzenia) oraz osoby ociemniałe (które utraciły wzrok w okre lonym momencie rozwoju). 7 Niewidomym nazywamy osob, której ostro ć widzenia nie przekracza 3/60 normy lub te k t widzenia jest ograniczony maks. do 20, tzn. jest dotkni ta lepot. lepota jest to znaczne upo ledzenie widzenia lub utrata wzroku spowodowane zm tnieniem układu optycznego oka (rogówki, soczewki, ciała szklistego), zapalnym, urazowym lub zanikowym uszkodzeniem siatkówki, nerwu wzrokowego, szlaków nerwowych lub o rodka wzrokowego w korze mózgowej ( lepota korowa, która mo e mieć charakter tylko czynno ciowy). lepot rozró nia si na: - dziedziczn (np. wskutek barwnikowego zwyrodnienia siatkówki) - wrodzon (np. wskutek niedorozwoju siatkówki) - nabyt (np. w nast pstwie urazu oka). Ponadto wyró nić mo na: lepot całkowit (brak poczucia wiatła) i lepot praktyczn - gdy ostro ć wzroku nie jest wi ksza od 3/60 normy, lub gdy pole widzenia uległo koncentrycznemu zw eniu do 20. Cz st przyczyn lepoty jest jaskra, zwyrodnienie siatkówki powstałe w nast pstwie cukrzycy, a tak e urazów gałki ocznej. Ludzie dotkni ci lepot s zaliczani w Polsce do I grupy inwalidów i otoczeni specjaln opiek. Trudna do jednoznacznego okre lenia jest granica mi dzy niewidomym i słabowidz cym. Stosuje si tu ró ne definicje, bazuj ce na ró norakich kryteriach, np. zawodowym, pedagogicznym czy medycznym. Definicja pedagogiczna uwzgl dnia [...] mo liwo ci wykorzystania zachowanej sprawno ci widzenia w realizacji programu szkolnego. W tym przypadku dziecko niedowidz ce (słabo widz ce) 7 Ibidem, s. 167.

11 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 11 uwa a si takie, które zachowało zdolno ć widzenia i traktuje j jako główne ródło uczenia si. [...] Osoby uznane za niewidome i słabo widz ce mog mieć swoj niepełnosprawno ć od urodzenia lub nabyć ja w pó niejszym okresie ycia osoby ociemniałe całkowicie lub cz ciowo. [...] Nale y tak e zaznaczyć, e według ameryka skich bada, w ród osób z uszkodzonym wzrokiem jest zaledwie 6,2 % osób całkowicie niewidomych. Pozostałe 93,8 % osób posiada w wi kszym lub mniejszym stopniu zachowany wzrok. 8 Tak wi c kwestia braku wzroku jest trudna do jednoznacznego okre lenia, trudno jest te wyznaczyć wyra n granic mi dzy słabowidz cym a niewidomym. Utrata wzroku b d jego powa ne ograniczenie wpływa przede wszystkim na mo liwo ci poznawcze. Najwi cej informacji człowiek uzyskuje przy pomocy wzroku. Utrata tego zmysłu musi ograniczaj co wpływać równie na mo liwo ci wykonawcze. Zakres tych trudno ci i ogranicze jest rozległy i obejmuje czynno ci: samoobsługowe, prowadzenie gospodarstwa domowego, samodzielne orientowanie si i poruszanie w przestrzeni, czynno ci zawodowe i wiele innych. Trudno ci poznawcze wynikaj przede wszystkim z ograniczenia wzrokowej obserwacji, ograniczenia mo liwo ci czytania, pisania technikami powszechnie stosowanymi, korzystania z rysunków, filmów itp. Człowiek niewidomy ma znaczne utrudnienia w zdobywaniu informacji, niedogodno ci w samodzielnym poruszaniu si i w komunikacji interpersonalnej. Wi e si to z problemami natury psychologicznej, a tak e z trudno ciami w funkcjonowaniu 8 Sowa J., Wojciechowski F.: Proces rehabilitacji w kontek cie edukacyjnym, Wydawnictwo O wiatowe FOSZE, Rzeszów 2001, s

12 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 12 społecznym. Istotnym problemem osób słabowidz cych jest obawa przed całkowit utrat wzroku. 9 U niewidomych funkcje poznawcze przejmuj w znacznej mierze słuch i dotyk. Jednak wykorzystanie nawet wszystkich zmysłów nie jest w stanie w pełni zast pić wzroku. Nie oznacza to, e ograniczenia niewidomego musz być tak wielkie, jak wynikałoby to z roli pełnionej przez wzrok. Kompensacja utraty wzroku przez pozostałe zmysły jest znaczna. Niewidomy sprawny umysłowo mo e w znacznej mierze zrekompensować ograniczenia wynikaj ce z utraty wzroku. Wa ne jest jednak wszechstronne przeszkolenie rehabilitacyjne i w trudniejszych sytuacjach zapewnienie pomocy innych osób. Zastosowanie odpowiedniego sprz tu rehabilitacyjnego mo e równie znacznie złagodzić skutki utraty wzroku. Jednym z najpowa niejszych problemów jest negatywny wpływ utraty wzroku na psychik człowieka. Ograniczenia wyst puj ce w sferze poznawczej i wykonawczej mog powodować zaburzenia funkcjonowania całego organizmu, w tym i psychiczne. Słabo widz cy równie maj znaczne ograniczenia mo liwo ci poznawczych i wykonawczych. Trudno ci ich s mniejsze ni trudno ci niewidomych, ale zdarza si, e słabo widz cy nie mog zaakceptować swojej niepełnosprawno ci. S sytuacje, w których funkcjonuj oni podobnie jak osoby pełnosprawne, jednak w innych musz zachowywać si jak niewidomi. Ich sytuacja nie jest równie jednoznaczna jak niewidomych. Mo e wywoływać to tak silne emocje, e funkcjonowanie w grupie społecznej staje si niemo liwe. Trudno ci i ograniczenia niewidomych i słabowidz cych nie przekre laj jednak ich mo liwo ci yciowych. Zadaniem rehabilitacji jest stworzenie warunków wykorzystania 9 Por. Sowa J., Wojciechowski F.: Rehabilitacja edukacyjna w zarysie. Uj cie systemowe, Wy sza Szkoła Zarz dzania i Administracji w Zamo ciu, Zamo ć 2003, s. 175.

13 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 13 sprawno ci, jakie pozostały jednostce poszkodowanej dla jej pełnej samorealizacji. 1.3 DZIECKO NIEWIDOME I SŁABOWIDZ CE Zmysł wzroku stanowi dla dziecka główne ródło wiedzy o otaczaj cym go wiecie. Dzi ki obserwowaniu najbli szych mały człowiek poznaje gesty, mimik, sposoby wyra ania uczuć, zachowanie dorosłych. Ma to olbrzymie znaczenie dla jego przystosowania si do ycia w rodzinie i społecze stwie. Dziecko niewidome lub słabowidz ce jest pozbawione mo liwo ci obserwacji. Jego poznawanie otoczenia jest uzale nione od stopnia wykorzystania pozostałych zmysłów. Jak wiadomo, pisze J. Sowa niedost pne jest dla niewidomego poznanie barwy, perspektywy, poznanie przedmiotów w ruchu i ich zmienno ć sprawia znaczne kłopoty. Istotne dlatego jest działanie kompensuj ce przez poznanie dotykowe, słuchowe, a przede wszystkim werbalne. 10 Dziecko niewidome musi wszystkiego dotkn ć, dosi gn ć, przypomnieć sobie nazw przedmiotu na podstawie jego kształtu, zapachu. Nie mo e przecie kierować si danymi płyn cymi ze wzroku, jak kolor, perspektywa, oddalenie w przestrzeni, ruch, kształt poznawany wzrokowo. Dzieci niewidome od urodzenia, szcz tkowo widz ce, cz ciowo lub całkowicie ociemniałe w pó niejszym okresie ycia mog posiadać dodatkowe niepełnosprawno ci, je li pozbawione zostały odpowiedniej opieki. Mog być zatem głuchonieme, czasem te upo ledzone intelektualnie. Dodatkowym schorzeniem warunkuj cym ich rozwój mo e być cukrzyca. 10 Sowa J.: Pedagogika specjalna w zarysie, Wydawnictwo O wiatowe FOSZE, Rzeszów 1997, s. 168.

14 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 14 Dzieci niewidome musz kompensować brak widzenia odbiorem bod ców pochodz cych z pozostałych zmysłów. Wiod cymi zmysłami b d dla nich przede wszystkim dotyk i słuch, które stanowi główn pomoc w orientacji w otaczaj cym wiecie. Dotyk b dzie jednak zawsze dla nich zmysłem dominuj cym, wymagaj cym wysokiej specjalizacji. Brak bod ców wzrokowych we wczesnym dzieci stwie pełni zasadnicz rol w rozwoju psychicznym dziecka. Brak pobudze wizualnych, ubogie do wiadczenie bezpo rednie oraz pozbawienie dziecka całego bogactwa informacji płyn cych z otoczenia za po rednictwem wzroku mo e prowadzić do powa nych opó nie w rozwoju umysłowym. Niewidome dziecko jest pozbawione kontaktu wzrokowego z matk i bliskimi osobami, a tak e jak e istotnej mo liwo ci nauki zachowa poprzez na ladownictwo. Czynniki te wpływaj na opó nienie jego rozwoju emocjonalnego i socjalnego. Dziecko niewidome b dzie miało znacznie wi ksze trudno ci w przystosowaniu si do ycia w społecze stwie ni dziecko widz ce. Brak wzroku znacznie ogranicza samodzielno ć i zaradno ć. Aby unikn ć dodatkowych negatywnych skutków lepoty u dzieci nale y otoczyć je prawidłow opiek, miło ci i umiej tn rehabilitacj ju we wczesnych latach ycia. Pozwoli to unikn ć opó nie w rozwoju dziecka, tak w sensie emocjonalnym, intelektualnym, jak i społecznym. Dla małego dziecka wzrok ma wprost nieocenione znaczenie w jego nauce, a wi c w poznawaniu rzeczywisto ci - przedmiotów, ludzi, zwierz t i zjawisk, a tak e w kształtowaniu ró nych umiej tno ci praktycznych, pocz wszy od tych najprostszych (czynno ci dnia codziennego), a sko czywszy na bardzo zło onych jak czytanie i pisanie. Nauka tych umiej tno ci w znacznym stopniu bazuje na

15 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 15 obserwacji i demonstracji. Dziecko obserwuj c inne osoby stara si je na ladować. Dzieci całkowicie niewidome to dzieci, które nie reaguj na adne bod ce wzrokowe. Wyj tek w tej grupie stanowi dzieci, które zachowały tzw. poczucie wiatła. Potrafi one jedynie rozró niać dzie i noc lub zapalone wiatło wieczorem w pomieszczeniu. Poznanie u dzieci niewidomych ma charakter dotykowo-słuchowy. Poniewa w poznawaniu przedmiotów, ludzi i zjawisk dzieci całkowicie niewidome opieraj si głównie na zmy le dotyku i słuchu, ich spostrze enia odzwierciedlaj tylko takie cechy rzeczywisto ci, które odbierane s przez te zmysły. Obrazy przedmiotów, ludzi i zjawisk pozbawione s wi c elementów, które rejestruje zmysł wzroku, a wi c wiatła i barwy. Równie przy wykonywaniu ró nych czynno ci praktycznych dzieci całkowicie niewidome wykorzystuj dotyk i słuch, a tylko niekiedy pozostałe zmysły. U dzieci całkowicie niewidomych, z powodu braku koordynacji wzrokowo-ruchowej, mog pojawić si zaburzenia w rozwoju motorycznym. Wiele z tych dzieci ma wady postawy (kr gosłupa), znaczne opó nienia w rozwoju manipulacji i lokomocji oraz mniejsz aktywno ć motoryczn. Bardzo cz sto mo na spotkać u nich tzw. blindyzmy, przejawiaj ce si w cz stym wykonywaniu pewnych stereotypowych, bezcelowych ruchów i czynno ci, jak np. kr cenie si w kółko, kiwanie si, podskakiwanie, uciskanie gałek ocznych, chodzenie na sztywnych nogach, mru enie powiek itp. Udoskonalenie dotyku u niewidomych jest wynikiem wprawy. Zrozumiałe, e do takiej wprawy nie mog doj ć osobnicy posługuj cy si wzrokiem. W przeciwie stwie do widz cych uwaga niewidomych skierowana na dane dotykowe umo liwia im odczucie jako ci dotykowych o wiele subtelniejszych i bardziej zło onych, a

16 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 16 jednocze nie ja niej zarysowuj cych si w wiadomo ci. Czucia dotykowe, które przechodz niepostrze enie u widz cych, cz sto nabieraj wyrazisto ci dla niewidomych. Niewidomy zbiera materiały dostarczone mu przez dotyk i zmysł kinestetyczny. Interpretuje jedne na zasadzie drugich, kombinuje je i kojarzy rozlicznymi sposobami, oceniaj c stosunki czasowe i przestrzenne. Niewidomi dotykiem potrafi zast pić w pewnej mierze brakuj ce zmysły, trzema zasadniczymi wła ciwo ciami: umiej tno ci dotykania, wi ksz sprawno ci kojarzenia ró norodnych elementów psychicznych z wra eniami dotykowymi i lepiej rozwini t pami ci dotykow. Za pomoc dotyku i zmysłu mi niowego niewidomy poznaje kształt, powierzchni przedmiotu, poznaje zwi zki i stosunki mi dzy ró nymi wła ciwo ciami powierzchni przedmiotów. Dotykiem rozpoznaje ró ne tkaniny, poznaje i ocenia kształty. Dotyk, słuch, smak, w ch musz być wysoko rozwini te u dzieci niewidomych, by mogły one choć w cz ci zast pić pragn cemu poznawać wiat dziecku brakuj cy mu zmysł wzroku. Aby tak si stało, aby dziecko nie zagubiło si w potoku niezrozumiałych wra e zmysłowych konieczna jest troskliwa opieka osób dorosłych, którzy w sposób umiej tny naucz niewidz ce dziecko poruszania si w wiecie ciemno ci. Konieczne jest zaakceptowanie zaistniałej sytuacji i u wiadomienie sobie, szczególnie przez rodziców, e brak wzroku nie musi być deprymuj cym ograniczeniem. Rodzice niewidomego dziecka powinni szczególnie dbać o to, by nie czuło si ono zagubione i nieszcz liwe. Powinni starać si nauczyć je korzystania z pozostałych zmysłów, aby mogło si prawidłowo rozwijać, uczyć i cieszyć si yciem.

17 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona SKUTKI USZKODZENIA ANALIZATORA WZROKU Termin osoba niepełnosprawna jest przez wiele osób wyra eniem interpretowanym niejednoznacznie. Powszechnie okre lenie to odnoszone jest do ka dej osoby (dziecka, osoby dojrzewaj cej lub dorosłej), która nie jest w pełni sprawna. Rozumiej c tak zagadnienie niepełnosprawno ci, trzeba byłoby zakwalifikować do osób niepełnosprawnych, tak e osoby w podeszłym wieku i niemowl ta ze wzgl du na ich nieumiej tno ć mówienia, czy poruszania si. Od 1 lutego 2003 roku zacz ły obowi zywać przepisy nowelizacji ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych. Nowelizacja została przyj ta przez Sejm 20 grudnia Nowe regulacje dotycz mi dzy innymi stopni niepełnosprawno ci. Przyj to nast puj ce definicje: - znaczny stopie niepełnosprawno ci - zalicza si do niego osob z naruszon sprawno ci organizmu, niezdoln do pracy albo zdoln do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagaj c, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w zwi zku z niezdolno ci do samodzielnej egzystencji. - umiarkowany stopie niepełnosprawno ci - zalicza si do niego osob o naruszonej sprawno ci organizmu, niezdoln do pracy albo zdoln do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagaj c czasowej albo cz ciowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych - lekki stopie niepełnosprawno ci - zalicza si do niego osob o naruszonej sprawno ci organizmu, powoduj cej w sposób istotny obni enie zdolno ci do wykonywania pracy w porównaniu do zdolno ci, jak wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełn sprawno ci psychiczn i fizyczn, lub maj ca

18 Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Strona 18 ograniczenia w pełnieniu ról społecznych daj ce si kompensować przy pomocy wyposa enia w przedmioty ortopedyczne, rodki pomocnicze lub rodki techniczne. 1.5 POTRZEBY ROZWOJOWE DZIECI Z USZKODZONYM WZROKIEM Tyflos po grecku znaczy lepy niewidomy. Słowo to ma dzi szeroki zakres znaczeniowy: niewidomy, który nigdy nie widział, ociemniały, który pami ta wiat widziany przed utrat wzroku, inwalida wzroku dysponuj cy bardzo ró nie ograniczon zdolno ci odbierania i interpretowania wra e wzrokowych, osoba stopniowo trac ca wzrok, lub zszokowana nagł utrat zdolno ci widzenia, osoba, która dzi ki działaniom medycznym uzyskała ograniczon zdolno ć widzenia, ale jeszcze nie potrafi z niej korzystać i funkcjonuje bezwzrokowo. Nie istnieje wi c kategoria niewidomy, a tyflologia nie jest nauk o takiej kategorii. Jest zbiorem wiadomo ci z wielu dziedzin jak psychologia, medycyna, pedagogika, socjologia, technika, zbiorem wiadomo ci, które mog być przydatne osobom niewidomym, lub tym, które maj do czynienia z niewidomymi. Współcze nie rozumiana sprawa niewidomych i wiedza tyflologiczna zainicjowana została we Francji. Do Polski rozumienie problemu i spolszczony termin przeniosła matka El bieta Czacka. Pierwszym powa nym polskim dziełem z tej dziedziny jest Psychologia Niewidomych M. Grzegorzewskiej zało ycielki Instytutu Pedagogiki Specjalnej. Matka E. Czacka była wykształconym i do wiadczonym pionierem opieki nad niewidomymi w Polsce. To ona pierwsza u yła w Polsce terminu tyflologia na okre lenie kompleksu zagadnie

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje:

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: orzeczenia o niepełnosprawności dla osób, które nie ukończyły 16 roku życia, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla osób, które ukończyły

Bardziej szczegółowo

MAŁGORZATA MISIARA TURSKA. Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie

MAŁGORZATA MISIARA TURSKA. Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie MAŁGORZATA MISIARA TURSKA Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie Małgorzata Turska: Rehabilitacja dziecka niewidomego w rodzinie S t r o n a 2 MAŁGORZATA TURSKA Rehabilitacja dziecka niewidomego

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020

Powiatowy Program działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020 Powiatowy Program działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020 1. Wstęp Niepełnosprawność oznacza trwałą lub okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

Vademecum dla osób niepełnosprawnych- przewodnik zawodowy Część III. Rynek pracy. Uprawnienia zatrudnianych osób niepełnosprawnych

Vademecum dla osób niepełnosprawnych- przewodnik zawodowy Część III. Rynek pracy. Uprawnienia zatrudnianych osób niepełnosprawnych Vademecum dla osób niepełnosprawnych- przewodnik zawodowy Część III. Rynek pracy Uprawnienia zatrudnianych osób niepełnosprawnych SPIS TREŚCI: Zatrudnianie osób niepełnosprawnych str. 3 Obowiązek przedstawiania

Bardziej szczegółowo

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r.

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r. Zadania polityki pomocy społecznej i polityki rynku pracy w zwalczaniu wykluczenia społecznego Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa Warszawa, 18.11.2010 r. Piotr B dowski2010

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 USTAWA z dnia 7 wrze nia 1991 r. o systemie o wiaty Art. 14a. 1. Rada gminy ustala sie prowadzonych przez gmin publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Kolorowe przytulanki

Kolorowe przytulanki Innowacja pedagogiczna. Kolorowe przytulanki Autorki : mgr Małgorzata Drozdek mgr Wioletta Szypowska Założenia ogólne: Każdy rodzaj kontaktu ze sztuką rozwija i kształtuje osobowość człowieka. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 129/16/V/2016 Zarządu Powiatu w Olkuszu z dnia 13.04.2016r.

Uchwała Nr 129/16/V/2016 Zarządu Powiatu w Olkuszu z dnia 13.04.2016r. Uchwała Nr 129/16/V/2016 Zarządu Powiatu w Olkuszu z dnia 13.04.2016r. w sprawie: ustalenia kwot dofinansowania zadań powiatu w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej ze środków Państwowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

Serwis osób niepełnosprawnych

Serwis osób niepełnosprawnych 1 Serwis osób niepełnosprawnych Kolejna witryna sieci PWSZ Informacje Informacje na temat niepełnosprawności Określenie niepełnosprawności uległo w ostatnich latach znacznej modyfikacji. Według definicji

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Szkolenie instruktorów nauki jazdy Postanowienia wstępne

Szkolenie instruktorów nauki jazdy Postanowienia wstępne Załącznik nr 6 do 217 str. 1/5 Brzmienia załącznika: 2009-06-09 Dz.U. 2009, Nr 78, poz. 653 1 2006-01-10 Załącznik 6. Program szkolenia kandydatów na instruktorów i instruktorów nauki jazdy 1 1. Szkolenie

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

Co każdy rodzic powinien wiedzieć o rozwoju mowy swojego dziecka?

Co każdy rodzic powinien wiedzieć o rozwoju mowy swojego dziecka? Co każdy rodzic powinien wiedzieć o rozwoju mowy swojego dziecka? Rodzice są pierwszymi i najważniejszymi nauczycielami mowy swojego dziecka Mowa jest podstawowym środkiem komunikacji i ma szczególne znaczenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji...

Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji... Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji... 21 Prokreacja, zdrowie reprodukcyjne, zdrowie prokreacyjne...

Bardziej szczegółowo

Rozpoczęcie edukacji przedszkolnej w wieku 3 lat dla wielu dzieci oznacza. pierwsze kontakty z duŝą grupą. Zmienia się tryb Ŝycia dziecka i sposób

Rozpoczęcie edukacji przedszkolnej w wieku 3 lat dla wielu dzieci oznacza. pierwsze kontakty z duŝą grupą. Zmienia się tryb Ŝycia dziecka i sposób 1. PROGRAM ADAPTACYJNY autor GraŜyna Myszor Rozpoczęcie edukacji przedszkolnej w wieku 3 lat dla wielu dzieci oznacza pierwsze kontakty z duŝą grupą. Zmienia się tryb Ŝycia dziecka i sposób zaspokajania

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

RAMOWY STATUT PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA

RAMOWY STATUT PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA RAMOWY STATUT PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA Projekt z dnia 18 sierpnia 2010 r. Zał czniki do rozporz dzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 2010 r. (poz...) Zał cznik nr 1 1. 1. Statut publicznego przedszkola,

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja autyzmu wg ICD 10 (1994) zakłada, że jest to całościowe zaburzenie rozwojowe (F84)- autyzm dziecięcy (F.84.0) charakteryzujące się:

Klasyfikacja autyzmu wg ICD 10 (1994) zakłada, że jest to całościowe zaburzenie rozwojowe (F84)- autyzm dziecięcy (F.84.0) charakteryzujące się: Co to jest autyzm? Autyzm to całościowe, rozległe zaburzenie rozwojowe charakteryzujące się licznymi nieprawidłowościami w rozwoju, uwidaczniającymi się przed ukończeniem trzeciego roku życia w co najmniej

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji dzieci do Oddziału Przedszkolnego przy Szkole

Regulamin rekrutacji dzieci do Oddziału Przedszkolnego przy Szkole Regulamin rekrutacji dzieci do Oddziału Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej w Ulimiu. Podstawy prawne: Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty ( Dz.U. Nr 256 2004r. poz.2572 z późniejszymi

Bardziej szczegółowo

SPRZĄTACZKA pracownik gospodarczy

SPRZĄTACZKA pracownik gospodarczy Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy SPRZĄTACZKA pracownik gospodarczy pod red. Bogdana Rączkowskiego Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa dla Miasta Duszniki Zdrój na lata 2009 2014 Opracowała: Anna Podhalicz 1 Duszniki Zdrój 2008 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Podstawa prawna......

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania Według opublikowanych na początku tej dekady badań Demoskopu, zdecydowana większość respondentów (74%) przyznaje, że w miejscowości, w której mieszkają znajdują się nośniki reklamy zewnętrznej (specjalne,

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VI/133//15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO z dnia 23 marca 2015r.

UCHWAŁA NR VI/133//15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO z dnia 23 marca 2015r. UCHWAŁA NR VI/133//15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO z dnia 23 marca 2015r. w sprawie określenia zadań Samorządu Województwa Świętokrzyskiego, które mogą być finansowane w 2015r. ze środków Państwowego

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNY PROGRAM EDUKACYJNO TERAPEUTYCZNY (I etap edukacyjny) Program opracowany na I etap edukacyjny przez zespół nauczycieli w składzie:

INDYWIDUALNY PROGRAM EDUKACYJNO TERAPEUTYCZNY (I etap edukacyjny) Program opracowany na I etap edukacyjny przez zespół nauczycieli w składzie: Pieczęć szkoły INDYWIDUALNY PROGRAM EDUKACYJNO TERAPEUTYCZNY (I etap edukacyjny) Program opracowany na I etap edukacyjny przez zespół nauczycieli w składzie: 1.. koordynator -.. 2.... 3.... 4.... 5.. 6..

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO 2 1. Cel ćwiczenia : Dokonać pomiaru zuŝycia tulei cylindrowej (cylindra) W wyniku opanowania treści ćwiczenia student

Bardziej szczegółowo

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY LEKCJA 3 STRES POURAZOWY Stres pourazowy definicje Stres pourazowy definiuje się jako zespół specyficznych symptomów, które mogą pojawić się po przeżyciu ekstremalnego, traumatycznego zdarzenia. Są to

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ dla studentów II roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA

PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ dla studentów II roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA Kod przedmiotu: 100N-2P2LOGc PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ dla studentów II roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA Praktyki organizowane są na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH dr Wojciech R. Wiewiórowski DOLiS - 035 1997/13/KR Warszawa, dnia 8 sierpnia 2013 r. Pan Sławomir Nowak Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Przodkowo.

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Projekt: wersja β do konsultacji społecznych Opracowanie: Zarząd Dróg i Transportu w Łodzi Ul. Piotrkowska 175 90-447 Łódź Spis treści

Bardziej szczegółowo

Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela. Warszawa, kwiecień 2013

Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela. Warszawa, kwiecień 2013 Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela Warszawa, kwiecień 2013 1 Harmonogram odbytych spotkań 1. Spotkanie inauguracyjne 17 lipca 2012 r. 2. Urlop dla poratowania zdrowia 7 sierpnia 2012 r. 3. Wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03.

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03. Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej mgr Marzena Kruk Katedra Polityki Społecznej i Etyki Politycznej Katolicki Uniwersytet Lubelski

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem DZIAŁ ÓSMY Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA

PROCEDURA POSTĘPOWANIA PROCEDURA POSTĘPOWANIA w przypadku wystąpienia u dziecka niepowikłanego i powikłanego wybuchu złości Cel główny: zapewnienie bezpieczeństwa dziecku/dzieciom w sytuacjach trudnych wychowawczo i/oraz zagrażających

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku.

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Rada Nadzorcza zgodnie z treścią Statutu Spółki składa się od 5 do 9 Członków powoływanych przez Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1 Warunki organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Dz.U.2015.1113 z dnia 2015.08.07

Bardziej szczegółowo

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr /

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / zawarta w dniu. w Szczecinie pomiędzy: Wojewodą Zachodniopomorskim z siedzibą w Szczecinie, Wały Chrobrego 4, zwanym dalej "Zamawiającym" a nr NIP..., nr KRS...,

Bardziej szczegółowo

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce JANUSZ WOJCIECHOWSKI POSEŁ DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO WICEPRZEWODNICZĄCY KOMISJI ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Tekst wystąpienia na Konferencji: "TRADYCYJNE NASIONA - NASZE DZIEDZICTWO I SKARB NARODOWY. Tradycyjne

Bardziej szczegółowo

OPERACYJNE USUNIĘCIE ZAĆMY POŁĄCZONE Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI

OPERACYJNE USUNIĘCIE ZAĆMY POŁĄCZONE Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI OPERACYJNE USUNIĘCIE ZAĆMY POŁĄCZONE Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI Szanowni Państwo, Rutynowe badanie okulistyczne wykazało u Pani/Pana obecność zaćmy, która powoduje zaburzenia widzenia w jednym lub

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27

SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27 SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27 Informowanie pracowników Pracodawca ma obowiązek poinformowania

Bardziej szczegółowo

Ankieta dotycz ca klimatu bezpiecze stwa pracy w krajach nordyckich

Ankieta dotycz ca klimatu bezpiecze stwa pracy w krajach nordyckich NOSACQ-50- Polish Ankieta dotycz ca klimatu pracy w krajach nordyckich Celem tej ankiety jest zapoznanie z Twoimi pogl dami na temat Tego miejsca pracy. Twoje odpowiedzi zostan komputerowo przetworzone

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie zdrowia i znajomość czynników na nie wpływających przez dzieci w wieku przedszkolnym.

Postrzeganie zdrowia i znajomość czynników na nie wpływających przez dzieci w wieku przedszkolnym. Postrzeganie zdrowia i znajomość czynników na nie wpływających przez dzieci w wieku przedszkolnym. W nowoczesnym podejściu do edukacji zdrowotnej, zwłaszcza dzięki rozwojowi nauk medycznych, w tym higieny,

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 19 /2009 Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 20 kwietnia 2009 r.

Zarządzenie Nr 19 /2009 Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 20 kwietnia 2009 r. Zarządzenie Nr 19 /2009 Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 20 kwietnia 2009 r. w sprawie szczegółowego sposobu przeprowadzania służby przygotowawczej i organizowania egzaminu kończącego tę służbę

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

JAK OCENIAĆ, BY WSPIERAĆ ROZWÓJ UCZNIA

JAK OCENIAĆ, BY WSPIERAĆ ROZWÓJ UCZNIA JAK OCENIAĆ, BY WSPIERAĆ ROZWÓJ UCZNIA Jak oceniać, by wspierać rozwój ucznia PLAN PREZENTACJI: 1. Wstęp 2. Atmosfera w szkole 3. Zajęcia edukacyjne 4. Ocenianie ucznia 5. Współpraca w szkole 6. Współpraca

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C Raport TNS Polska Warszawa, luty 2015 Spis treści 1 Informacje o badaniu Struktura badanej próby 2 Kluczowe wyniki Podsumowanie 3 Szczegółowe wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów 45 min Wolontariat w Polsce Autorka scenariusza: Małgorzata Wojnarowska Cele lekcji: Uczeń: wyjaśnia znaczenie

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka mł. insp. dr hab. Agata Tyburska Zakład Zarządzania Kryzysowego Wyższa

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane Ι. WPROWADZENIE Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane z funkcjonowaniem społeczności lokalnych i grup społecznych oraz wyznacza kierunki działań, mających na celu

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 52/2015. Wójta Gminy Jemielno. z dnia 24 lipca 2015 roku

Zarządzenie Nr 52/2015. Wójta Gminy Jemielno. z dnia 24 lipca 2015 roku Zarządzenie Nr 52/2015 Wójta Gminy Jemielno z dnia 24 lipca 2015 roku w sprawie: zasad ustalenia zwrotu kosztów przejazdu uczniów i dzieci niepełnosprawnych oraz ich rodziców, opiekunów lub opiekunów prawnych

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach w roku szkolnym 2013/2014 WYMAGANIE PLACÓWKA REALIZUJE KONCEPCJĘ PRACY Bełżyce 2014 SPIS TREŚCI: I Cele i zakres ewaluacji

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

PANEL III: SZACOWANIE KOSZTÓW ROZWOJU PRZESTRZENNEGO

PANEL III: SZACOWANIE KOSZTÓW ROZWOJU PRZESTRZENNEGO PANEL III: SZACOWANIE KOSZTÓW ROZWOJU PRZESTRZENNEGO Pan mgr inż. Janusz Walczak Rzeczoznawca majątkowy i biegły sądowy Postrzeganie gospodarki przestrzennej przez uczestników rynku nieruchomości Konferencja

Bardziej szczegółowo

Co do zasady, obliczenie wykazywanej

Co do zasady, obliczenie wykazywanej Korekta deklaracji podatkowej: można uniknąć sankcji i odzyskać ulgi Piotr Podolski Do 30 kwietnia podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych byli zobowiązani złożyć zeznanie określające wysokość

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

czasu pracy 1/2 etatu

czasu pracy 1/2 etatu Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej ogłasza nabór na wolne stanowisko robotnika gospodarczego w Ośrodku Pomocy Społecznej wymiarze OPS 1100.6.2015 Wymiar etatu: 1/2 Liczba stanowisk pracy -1 czasu pracy

Bardziej szczegółowo

3. Zarz dzenie wchodzi w ycie z dniem podpisania z moc obowi zuj c od 1 wrze nia 2011 roku.

3. Zarz dzenie wchodzi w ycie z dniem podpisania z moc obowi zuj c od 1 wrze nia 2011 roku. Zarz dzenie Nr III/561/2011 Prezydenta Miasta Ostrowca wi tokrzyskiego z dnia 25 sierpnia 2011 roku w sprawie ustalenia szczegółowych warunków pobierania opłat za wiadczenia udzielane przez przedszkola

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 325/09 Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski z dnia 29 czerwca 2009 r.

Zarządzenie Nr 325/09 Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski z dnia 29 czerwca 2009 r. Zarządzenie Nr 325/09 Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski z dnia 29 czerwca 2009 r. w sprawie wprowadzenia w Urzędzie Miasta Bielsk Podlaski regulaminu okresowej oceny pracowników Na podstawie art. 28 ustawy

Bardziej szczegółowo

Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS

Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS Autor: Bożena Wiktorowska Ze względu na to, że podwładny uległ wypadkowi przy pracy, za okres niezdolności do pracy spowodowanej tym wypadkiem nie zachowuje

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 14 Strona 2 z 14 Strona 3 z 14 Strona 4 z 14 Strona 5 z 14 Strona 6 z 14 Uwagi ogólne Egzamin praktyczny w zawodzie technik dróg i mostów kolejowych zdawały wyłącznie osoby w wieku wskazującym

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Szkolna interwencja profilaktyczna Szkolna interwencja profilaktyczna Program wczesnej interwencji Profilaktyka selektywna Program adresowany do szkół Opracowanie programu

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH Opracowano na podstawie następujących aktów prawnych: - rozdział 3a Karty Nauczyciela, ustawa

Bardziej szczegółowo

SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020. Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM

SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020. Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020 Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM SPR wprowadzenie Subregionalny Program Rozwoju do roku 2020: Jest instrumentem służącym wdrożeniu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława ROZDZIAŁ I

REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława ROZDZIAŁ I Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr169/2011 Burmistrza Miasta Mława z dnia 2 listopada 2011 r. REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława Ilekroć w niniejszym regulaminie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Procedura nadawania uprawnień do potwierdzania Profili Zaufanych w Urzędzie Gminy w Ryjewie

Procedura nadawania uprawnień do potwierdzania Profili Zaufanych w Urzędzie Gminy w Ryjewie WÓJT GMINY RYJEWO Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Nr 13/15 Wójta Gminy Ryjewo z dnia 20 lutego 2015 roku w sprawie zmiany treści zarządzenia Nr 45/14 Wójta Gminy Ryjewo z dnia 30 czerwca 2014 roku w sprawie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY Z analizy zjawiska przestępczości, demoralizacji nieletnich oraz

Bardziej szczegółowo

Procedura działania Punktu Potwierdzającego Profile Zaufane epuap Urzędzie Gminy w Ułężu

Procedura działania Punktu Potwierdzającego Profile Zaufane epuap Urzędzie Gminy w Ułężu Załącznik nr 1 do Zarządzenia Wójta Gminy Ułęż nr 21 z dnia 14 maja 2014r. Procedura działania Punktu Potwierdzającego Profile Zaufane epuap Urzędzie Gminy w Ułężu Spis treści Użyte pojęcia i skróty...

Bardziej szczegółowo

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych Kamila Mroczek Plan prezentacji 1. Definicje: stary, starzenie się, zdrowie 2. Naturalny proces starzenia a inne czynniki wpływające na stan zdrowia 3. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 2860/2013 Prezydenta Miasta Płocka z dnia 05 marca 2013 roku

Zarządzenie Nr 2860/2013 Prezydenta Miasta Płocka z dnia 05 marca 2013 roku Zarządzenie Nr 2860/2013 Prezydenta Miasta Płocka z dnia 05 marca 2013 roku w sprawie zasad rekrutacji dzieci do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych prowadzonych przez Gminę

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR OPS 021.1.46.2012. Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Sandomierzu. z dnia 20.08.2012

ZARZĄDZENIE NR OPS 021.1.46.2012. Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Sandomierzu. z dnia 20.08.2012 ZARZĄDZENIE NR OPS 021.1.46.2012 Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Sandomierzu z dnia 20.08.2012 w sprawie wprowadzenie procedury dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Tajemnice świata zmysłów oko.

Tajemnice świata zmysłów oko. Tajemnice świata zmysłów oko. Spis treści Narządy zmysłów Zmysły u człowieka Oko Budowa oka Model budowy siatkówki Działanie oka Kolory oczu Choroby oczu Krótkowzroczność Dalekowzroczność Astygmatyzm Akomodacja

Bardziej szczegółowo

Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa

Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa Żałoba Śmierć bliskiej osoby to dramatyczne wydarzenie. Nagła śmierć w wyniku morderstwa lub zabójstwa wywołuje szczególny

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA Ładowarka kołowa przegubowo-teleskopowa

KARTA INFORMACYJNA Ładowarka kołowa przegubowo-teleskopowa OPINIA TECHNICZNA NR 3166/BK/09/2015 KARTA INFORMACYJNA Ładowarka kołowa przegubowo-teleskopowa Schaffer 6370T, S/N: 4670B030 Wykonał: mgr inż. Bartłomiej Kosma Rzeczoznawca ds. wyceny pojazdów, maszyn

Bardziej szczegółowo

RODZINA JAKO ŚRODOWISKO SPOŁECZNO - WYCHOWAWCZE

RODZINA JAKO ŚRODOWISKO SPOŁECZNO - WYCHOWAWCZE Referat na zebranie z rodzicami: RODZINA JAKO ŚRODOWISKO SPOŁECZNO - WYCHOWAWCZE Sprawy rodziny to sprawy dogłębnie ludzkie i zawsze aktualne, należące do najważniejszych pytań każdego pokolenia. Rodzina

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZESPOŁÓW ORZEKAJĄCYCH PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ NR 3 W GDYNI

REGULAMIN ZESPOŁÓW ORZEKAJĄCYCH PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ NR 3 W GDYNI REGULAMIN ZESPOŁÓW ORZEKAJĄCYCH PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ NR 3 W GDYNI Na podstawie Rozporządzenia MENiS z dnia 11 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni

Bardziej szczegółowo

1 Przedmiot Umowy 1. Przedmiotem umowy jest sukcesywna dostawa: publikacji książkowych i nutowych wydanych przez. (dalej zwanych: Publikacjami).

1 Przedmiot Umowy 1. Przedmiotem umowy jest sukcesywna dostawa: publikacji książkowych i nutowych wydanych przez. (dalej zwanych: Publikacjami). WZÓR UMOWY ANALOGICZNY dla CZĘŚCI 1-10 UMOWA o wykonanie zamówienia publicznego zawarta w dniu.. w Krakowie pomiędzy: Polskim Wydawnictwem Muzycznym z siedzibą w Krakowie 31-111, al. Krasińskiego 11a wpisanym

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 Załącznik do Uchwały Nr 47/IX/11 Rady Miejskiej Łomży z dnia 27 kwietnia.2011 r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 ROZDZIAŁ I

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 4331/2010 PREZYDENTA MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 22 marca 2010 r.

ZARZĄDZENIE NR 4331/2010 PREZYDENTA MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 22 marca 2010 r. GP-0151/4331/2010 ZARZĄDZENIE NR 4331/2010 PREZYDENTA MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 22 marca 2010 r. w sprawie wprowadzenia Procedury kierowania do Domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w

Bardziej szczegółowo

III. Warunki i tryb przyjmowania uczniów do liceum ogólnokształcącego, technikum i zasadniczej szkoły zawodowej.

III. Warunki i tryb przyjmowania uczniów do liceum ogólnokształcącego, technikum i zasadniczej szkoły zawodowej. Regulamin rekrutacji do szkół w Zespole Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych im. Jarosława Iwaszkiewicza w CIECHANOWCU na rok szkolny 2016/2017 I. Podstawa prawna - Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo