ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 3(94)/2013

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 3(94)/2013"

Transkrypt

1 ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 3(94)/2013 Zbigniew Szydelski 1 HYDROMECHANICZNA SKRZYNIA BIEGÓW PROF. EDWARDA HABICHA DLA SAMOCHODÓW TERENOWYCH I AUTOBUSÓW 1. Wstęp W 1957 r. prof. Edward Habich podjął inicjatywę opracowania dla wojska hydromechanicznej skrzyni biegów dla samochodów terenowych i uzyskał z Szefostwa Służby Samochodowej MON kierowanego przez gen. Cezarego Nowickiego zlecenie na tę pracę. Uczestniczyłem w tych pracach od początku, pisałem z nich sprawozdania i wykonywałem fotografie. Fot. 1. Rok 1962 prof. Edward Habich i pracownicy Katedry Ciągników w laboratorium katedry. Od prawej: Stanisław Kowalski, Zbigniew Szydelski, Edward Habich, Andrzej Górny i Bogumił Szwabik. Pamięć ludzka jest jednak ułomna, toteż w tym artykule opieram się przede wszystkim na dokumentach i fotografiach. Niestety nie pozostało ich wiele. Długi czas prace te były objęte tajemnicą, nie mogliśmy ich wyników publikować. Później wiele 1 dr inż. Zbigniew Szydelski 25

2 wewnętrznych sprawozdań i rysunków, a także wykonanych prototypów zostało zniszczonych. Niewielu pozostało też uczestników tych prac, z którymi mogłem teraz pewne fakty uzgadniać. A i tu okazywało się, że niektóre sprawy pamiętamy nieco inaczej. W 1957 r. Na Politechnice Warszawskiej był Wydział Samochodów i Ciągników (SiC), taką nazwę nosił obecny Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych (SiMR). Wydział miał strukturę katedralną i jedną z nich była Katedra Ciągników i Pojazdów Specjalnych o następującym składzie osobowym: kierownik Katedry: pracownicy dydaktyczni: prof. Edward Habich doc. Tadeusz Pierożyński mgr inż Stanisław Kowalski mgr inż. Michal Paszkowski mgr inż. Wojciech Piłatowicz mgr inż. Zbigniew Szydelski w latach 1960 i 1961 doszli: mgr inż. Andrzej Górny mgr inż. Zdzisław Tomczyński pracownik techniczny: Tadeusz Karpiuk, kierownik warsztatu W dalszych latach przybywało jeszcze pracowników dydaktycznych i ci, którzy pracowali przy skrzyni biegów są w dalszej części wymienieni. Oprócz tego Habich angażował okresowo jeszcze wiele osób zarówno z Wydziału, jak i z zewnątrz, trudno byłoby tu ich wszystkich wymienić. Fot. 1 wykonana w 1962 r. przedstawia prof. Habicha i kilku pracowników Katedry. Fot. 2. Samochód terenowy Star 66 przeznaczony dla wojska. Konstrukcję opracował BKPMot, pierwszy prototyp zbudowano w 1953 r., a seryjną produkcję rozpoczęła FSC w Starachowicach w 1958 r. Był zbudowany całkowicie z wytwarzanych w Polsce elementów. Przedstawicielami Szefostwa MON do kontaktów z Katedrą byli wówczas płk. Strzelichowski i mjr. Milewski, ale odwiedzał Katedrę również szef, gen. Nowicki. Chodziło przede wszystkim o skrzynię biegów dla samochodu ciężarowego terenowego Star 66 (fot. 2), którego prototyp został wykonany w 1953 r. 26

3 a) b) Fot. 3. Fabryczne elementy układu napędowego samochodu Star 66: a) pięciobiegowa skrzynia zębata bez synchronizatorów, b) dwustopniowa skrzynka rozdzielcza z wyjściami napędu na trzy mosty, łączona ze skrzynią biegów za pomocą wału z przegubami. 27

4 Zaprojektowany przez Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Motoryzacyjnego, wyposażony w 6-cio cylindrowy silnik benzynowy S47 był na ówczesne czasy nowoczesny. Jego słabym punktem była mechaniczna 5-cio biegowa zębata skrzynka przekładniowa bez synchronizatorów (fot. 3a). Powodowało to, że biegów nie dawało się szybko przełączać. Przy jeździe w ciężkim terenie samochód ten często utykał w czasie zmiany biegu, gdyż wówczas następowała przerwa w napędzie związana z wysprzęglaniem i duże opory ruchu powodowały zatrzymanie pojazdu. Zatrzymanego samochodu nie dawało się już ruszyć, zakopywał się. Wady takiej nie mają samochody wyposażone w hydromechaniczne skrzynie biegów, w których zmiana biegu odbywa się bez wysprzęglania, a więc bez przerwy w napędzie. Lata pięćdziesiąte ubiegłego wieku był to okres ogromnego rozwoju tego rodzaju skrzyń biegów dla samochodów w USA. a) b) Fot. 4. Amerykańska hydromechaniczna skrzynia biegów Hydra-Matic do samochodów osobowych General Motors, wersja z 1944 r.: a) schemat kinematyczny, b) przekrój podłużny ; 1- sprzęgło hydrokinetyczne, 2-, 3 i 4- szeregi planetarne, 5 i 6- hamulce taśmowe, 7 i 8- sprzęgła wielopłytkowe, 9- wał wejściowy, 10- wał wyjściowy, 11- ryglowanie mechaniczne. 28

5 2. Skrzynia biegów SP Habich rozpatrywał początkowo kilka schematów kinematycznych takiej skrzyni biegów. Zainspirowała go amerykańska hydromechaniczna 4-ro biegowa planetarna skrzynka przekładniowa ze sprzęgłem hydrokinetycznym Hydra-Matic (fot. 4 ). Była to jedyna wówczas produkowana w USA 4-ro biegowa hydromechaniczna skrzynka biegów ze sprzęgłem hydrokinetycznym.. Zdawał sobie sprawę, że wykonanie w kraju przekładni hydrokinetycznej byłoby wówczas niesłychanie trudne, praktycznie nie możliwe. Nowatorskim wówczas w skrzynce Hydra-Matic było umieszczenie pierwszego szeregu planetarnego (poz. 2 fot. 4a) szeregowo przed sprzęgłem hydrokinetycznym. Dzięki temu na biegu 1 przy włączeniu hamulca poz. 5 przez sprzęgło hydrokinetyczne płynął napęd od silnika poprzez przełożenie przekładni 2, a więc ze zredukowaną prędkością i zwiększonym momentem. Dawało to miękką pracę sprzęgła, co było korzystne przy ruszaniu. Natomiast na biegu 2 po włączeniu sprzęgła wielopłytkowego poz. 7 szereg planetarny poz. 2 był zblokowany i do sprzęgła hydrokinetycznego dochodził bezpośredni napęd od silnika, co usztywniało je. Dodatkowo takie umieszczenie szeregu planetarnego poz. 2 pozwalało po włączeniu sprzęgła wielopłytkowego poz. 8 na rozdział napędu od silnika na dwie drogi: część przez sprzęgło hydrokinetyczne i część z jego ominięciem. Wykorzystywane to było na 3-cim i 4-ym biegu zapewniając zmniejszenie strat mocy w sprzęgle hydrokinetycznym i związaną z tym wyższą sprawność całej przekładni. Fot. 5. Wykonane części hydromechanicznej skrzyni biegów SP: 1- wirniki sprzęgła hydrokinetycznego, 2- obudowa sprzęgła hydrokinetycznego, 3- kosz satelitów przekładni planetarnej, 4- taśma hamulca taśmowego 2-u zwojnego, 5- płytki sprzęgieł wielopłytkowych, 6- koła zębate pompy olejowej, 7- tłok sprzęgła wielopłytkowego, 8- zawory sterujące ( ze zbiorów Katedry Ciągników P.W. fot. W.Komierowski). 29

6 Habich wykorzystał schemat przekładni Hydra-Matic i dodając dwa hamulce taśmowe i dwa sprzęgła wielopłytkowe uzyskał 6 biegów. Jak wykazały obliczenia trakcyjne było to wystarczające dla terenowego samochodu Star 66. Konstrukcję pierwszego prototypu opracował Stanisław Kowalski wyposażając go we własnego pomysłu układ zmiany biegów za pomocą sterowanych wolnych kół. Wykonany prototyp nie działał jednak prawidłowo, biegi nie dawały się przełączać, wolne kola zakleszczały się. Trzeba było przerobić konstrukcję wprowadzając klasyczne rozwiązanie z przełączaniem biegów za pomocą elementów ciernych, jak sprzęgła wielopłytkowe i hamulce taśmowe, a więc zgodnie z rozwiązaniami amerykańskimi. Tak powstał opracowany przez Michała Paszkowskiego i przeze mnie projekt skrzyni biegów oznaczonej symbolem SP, w którym sterowanie hydrauliczne zaprojektował Stanisław Kowalski. Nie zachowały się niestety jej rysunki. Wykonany został jej prototyp przy czym napotkaliśmy tu duże trudności. Była to pionierska praca, nie było jeszcze w kraju żadnych doświadczeń w budowie tego rodzaju skrzyń biegów, Ponadto nie było wielu materiałów potrzebnych do ich budowy, a o imporcie w ówczesnych latach nie było co marzyć. Dotyczyło to np. uszczelnień z gumy olejoodpornej czy materiałów na okładziny cierne do hamulców i sprzęgieł wielopłytkowych. Pomagały nam w tych sprawach różne instytuty, np. materiały gumowe opracowywał Instytut Przemysłu Gumowego w Piastowie. Ich odporność badałem gotując je wiele godzin w oleju. Cały układ sterowania hydraulicznego wraz ze wszystkimi zaworami musieliśmy sami zaprojektować. W tych czasach nie było możliwe kupienie jakichkolwiek komponentów hydraulicznych. Ponadto przemysł polski niechętnie wówczas przyjmował zamówienia na wykonanie części zwłaszcza, gdy była wymagana odpowiednia dokładność wykonania. Toteż miał z tym sporo kłopotów Tadeusz Karpiuk, który był odpowiedzialny w Katedrze za wykonawstwo części. Ostatecznie większość części wykonała Fabryka Samochodów Ciężarowych w Starachowicach (fot. 5). Ze względu na długie terminy wykonania odlewów w pierwszym prototypie sprzęgło hydrokinetyczne miało czasze toczone z wstawianymi łopatkami z blachy stalowej ( fot. 5 poz. 1). Jednak już wtedy wykonaliśmy rysunki wirników sprzęgła odlewanych ze stopu aluminiowego i poszły one do wykonania. Wykonany w 1959 r. prototyp został zmontowany z 6-cio cylindrowym silnikiem spalinowym typ S47 o mocy 105 KM i najpierw przebadany na stanowisku w laboratorium katedry (fot.6 ). Prowadziłem te badania przez wiele godzin sprawdzając prawidłowość przełączania biegów. Najwięcej problemów nastręczała przy tym regulacja taśm hamulców tak, aby uzyskać odpowiednie hamowanie przy zaciśniętym hamulcu i małe opory przy zwolnionym, a także niedostateczna trwałość uszczelnień gumowych. W czasie tych badań wystąpiły uszkodzenia łożysk igiełkowych satelitów wskutek niedostatecznej twardości czopów i trzeba było je wymieniać na nowe, lepiej wykonane. Po wielokrotnym rozbieraniu i składaniu skrzyni z nowymi, poprawionymi elementami badania stanowiskowe zostały zakończone w 1960 r., kiedy uznaliśmy, że prototyp działa prawidłowo. Wkrótce po tym Szefostwo Służb Samochodowych MON przekazało nam jeden egzemplarz samochodu Star 66 do badań ze skrzynią SP. 30

7 Fot. 6. Badania stanowiskowe prototypu skrzyni biegów SP w zespole z silnikiem spalinowym: 1- silnik spalinowy, 2- skrzynia biegów SP, 3- prądnica prądu stałego z wagowym pomiarem momentu obrotowego działająca jako hamulec. Fot. 7. Badania stanowiskowe fabrycznej skrzyni rozdzielczej samochodu Star 66 : 1- silnik elektryczny napędzający z pomiarem wagowym momentu obrotowego, 2- skrzynia rozdzielcza, 3- prądnica hamująca z pomiarem wagowym momentu obrotowego. Wymontowaliśmy z niego jego fabryczną skrzynię biegów i skrzynię rozdzielczą i ta ostatnia została poddana badaniom stanowiskowym w celu sprawdzenia, czy będzie 31

8 mogła współpracować ze skrzynią SP ( fot. 7 ). Badania te dały pozytywny rezultat i wobec tego skrzynia biegów SP i skrzynia rozdzielcza zostały zamontowane do samochodu. Przed chłodnicą wodną samochodu zamontowaliśmy dodatkową chłodnicę oleju dla skrzyni SP ( fot. 8 ). Fot. 8. Dodatkowa chłodnica oleju skrzyni biegów SP zamontowana w samochodzie Star 66 przed chłodnicą wodną silnika. Widok po odjęciu pokrywy chłodnicy Stara. Prace te zostały zakończone w 1961 r. i samochód został ustawiony na stanowisku gąsienicowym (fot. 9 ) z zamontowaną aparaturą pomiarową. Przeprowadzono badania trakcyjne przy różnych obciążeniach na wszystkich biegach mierząc prędkość jazdy (prędkość toru gąsienicowego), siłę uciągu. dynamometrem hydraulicznym Amsler, prędkości obrotowe silnika oraz koła jezdnego samochodu za pomocą prądniczek tachometrycznych. Fot. 9b pokazuje ówczesną aparaturę pomiarową. Pomiary te pozwoliły na sporządzenie wykresu trakcyjnego samochodu Star 66 z przekładnią SP. Wyniki badań były dobre, wykres trakcyjny wskazywał na dobre własności dynamiczne samochodu i skrzynia SP działała bez zarzutu. 32

9 Fot. 9. Badania samochodu Star 66 ze skrzynią biegów SP na stanowisku gąsienicowym w Laboratorium Katedry Ciągników: a) Star na stanowisku, b) szczegóły aparatury pomiarowej: 1- dynamometr hydrauliczny Amsler, 2- prądniczka tachometryczna do pomiaru prędkości obrotowej koła samochodu. Następnym etapem były badania trakcyjne terenowe. Rozpoczęliśmy je na poligonie wojskowym w pobliżu Miłosnej, gdzie było dużo terenu piaszczystego ze wzniesieniami (fot. 10). Star 66 ze skrzynią SP spisywał się tu bardzo dobrze. Porównawcze badania ze Starem 66 ze zwykłą fabryczną skrzynią biegów wykazały znacznie lepsze własności trakcyjne przy zastosowaniu skrzyni SP. Tam, gdzie fabryczny Star 66 utykał i zakopywał się, ze skrzynią SP przejeżdżał bez problemów. Dzięki sprzęgłu hydrokinetycznemu ruszanie było płynne, bez szarpnięć dzięki czemu samochód nawet zatrzymany w miękkim terenie ruszał nie zakopując się (fot. 10 a). 33

10 Fot. 10. Rok 1961, samochód Star 66 ze skrzynią biegów SP w czasie badań trakcyjnych na poligonie wojskowym w Miłosnej. Badania wykazały bardzo dobre własności terenowe samochodu ze skrzynią SP. Nawet zatrzymanym i ugrzęźniętym samochodem (fot. 10a) dawało się ruszyć z miejsca. Po badaniach poligonowych nastąpiły próby w terenach górskich. Najpierw w Bieszczadach, gdzie wówczas (rok 1962) wiele dróg były to kamieniste trakty i bezdroża. Prowadził je Andrzej Górny. Mieliśmy dwóch kierowców zawodowych, Wiesława Klingbajla i Romana Łubnickiego, ale poza drogami publicznymi prowadziliśmy czasem samochód również sami. Przejeżdżaliśmy między innymi pętlę bieszczadzką (fot. 11 a i b ) wjeżdżając nieraz w leśne ostępy. Ruch był wtedy bardzo mały i nikt nie pilnował wjazdów do lasu. Następnie jeździliśmy w okolicach Zakopanego wjeżdżając również na Gubałówkę ( fot. 12 ) i do Morskiego Oka (fot. 13 ). 34

11 Fot.11. Rok 1962, badania trakcyjne samochodu Star 66 ze skrzynią biegów SP na terenach górskich Bieszczad: a) Jazda z Ustrzyk Górnych, droga jeszcze wówczas kamienista i wąska, b) Tu samochód na pętli bieszczadzkiej. Fot. 12. Rok 1962, badania samochodu Star 66 ze skrzynią biegów SP. Samochód wjechał na Gubałówkę. Za kierownicą Wiesław Klingbajl. Samochodem Star 66 po włączeniu przedniego napędu dawało się wszędzie wjechać i wykorzystywaliśmy to wjeżdżając również w leśne dukty. Nikt wówczas tego nie zabraniał. W czasie tych badań wystąpiła jedna awaria skrzyni SP, rozleciały się wirniki sprzęgła hydrokinetycznego, wypadły z nich wstawiane w aluminiowe czasze łopatki wycięte z blachy (fot. 14 ). Ich połączenie przez wciskanie okazało się za słabe, zresztą traktowaliśmy to rozwiązanie jako tymczasowe. W międzyczasie wykonane zostały już wirniki odlewane (fot. 15) i te zostały zamontowane w skrzyni SP. Więcej kłopotów ze sprzęgłem hydrokinetycznym już nie mieliśmy. Na śliskiej drodze zdarzył nam się również wypadek. Wskutek poślizgu samochód zjechał do rowu i przewrócił się 35

12 (fot. 16 ). O dziwo, mimo, że w kabinie znajdowały się 4 osoby nic się nikomu nie stało. Trzeba było odholować samochód po postawieniu na koła do naprawy. W sumie w czasie badań trakcyjnych przejechaliśmy Starem 66 ze skrzynią SP łącznie ponad 30 tys. km i w 1962 r. badania te zakończyliśmy. Fot. 13. Rok 1962, badania samochodu Star 66 ze skrzynią biegów SP. Samochód w drodze do Morskiego Oka wjeżdża w las. Fot. 14. Zniszczone w czasie badań wirniki sprzęgła hydrokinetycznego skrzyni biegów SP. Wykonane w postaci toczonych czasz aluminiowych ze wstawianymi na wcisk blaszanymi łopatkami okazały się niewystarczająco wytrzymałe. 36

13 Fot 15. Nowe wirniki sprzęgła hydrokinetycznego skrzyni biegów SP wykonane w postaci odlewów aluminiowych. 37

14 Fot. 16 a i b. Na śliskiej nawierzchni w okolicach Nowego Targu Star 66 wpadł w poślizg, wjechał do rowu i przewrócił się. Trudno w to uwierzyć, że z 4 osób, które znajdowały się w kabinie nikt nie odniósł nawet sińca. Fot. 17. Rok 1962, konferencja zorganizowana przez prof. Habicha w Katedrze Ciągników PW na temat hydromechanicznej skrzyni biegów SP. W prezydium od lewej dwóch pułkowników ( nazwiska nie zapamiętane ) i prof. Habich. W trakcie badań skrzyni SP zebraliśmy cenne doświadczenia. Ogólne, znane z literatury i własnych rozważań zalety tego rodzaju skrzyń biegów potwierdziły się, natomiast wybrany schemat kinematyczny skrzyni SP wykazał pewne wady. Dotyczyło 38

15 to zbyt dużej rozpiętości przełożeń i niekorzystnego ich rozkładu. W związku z tym Habich postanowił opracować nowy projekt hydromechanicznej skrzyni biegów. Fot. 18. Prof. Habich pokazuje egzemplarz skrzyni biegów SP uczestnikom konferencji. Poza prof. Habichem (drugi od lewej) pozostałe osoby nie rozpoznane. Fot. 19. Rok 1962, wystawiony na stoisku Katedry Ciągników na wystawie Politechnika Warszawska w służbie Gospodarki Narodowej egzemplarz prototypu Ciągnika rolniczego EH 4x4, obok stoi prof. Edward Habich. 39

16 Fot. 20. Egzemplarz skrzynki przekładniowej SP w zespole z silnikiem spalinowym pokazany na wystawie. Fot. 21. Prof. Habich pokazuje i objaśnia ówczesnemu Premierowi Piotrowi Jaroszewiczowi ( drugi od lewej) wystawione eksponaty Katedry Ciągników. Trzeci od lewej prof. Ignacy Brach. 40

17 Fot. 22. Prof. Habich na stoisku Katedry Ciągników na Wystawie. Drugi od prawej ówczesny Rektor Politechniki Warszawskiej prof. Jerzy Bukowski. W 1962 r. odbyła się w Katedrze Ciągników konferencja zorganizowana przez Habicha. Zaproszeni zostali na nią przedstawiciele wojska ( fot. 17 ) i Habich przedstawił podsumowanie dotychczasowych wyników prac nad hydromechaniczną skrzynią biegów pokazując również wykonany egzemplarz (fot. 18 ). Następnie złożył propozycję, aby korzystając z zebranych doświadczeń wykonać prototyp skrzyni biegów oparty na nowym schemacie. Uznano, że wyniki są pozytywne i że należy prowadzić prace nadal, w tym również w kierunku zastosowań skrzyni w samochodach cywilnych. W 1962 r. została także zorganizowana na Politechnice Warszawskiej w Gmachu Głównym wystawa pt. Politechnika Warszawska w służbie Gospodarki Narodowej. Na wystawie tej dość obszerne stoisko było poświęcone wynikom prac Katedry Ciągników PW i przedstawiono na nim między innymi prototyp ciągnika EH 4x4 (fot. 19) i skrzyni biegów SP w zespole z silnikiem spalinowym (fot. 20). Stoisko odwiedzili liczni przedstawiciele władz rządowych z ówczesnym premierem Piotrem Jaroszewiczem (fot. 21) i władze Politechniki z Rektorem prof. Jerzym Bukowskim (fot. 22). 3. Skrzynia biegów PA W 1962 r. w Katedrze Ciągników rozpoczęły się prace nad nową hydromechaniczną skrzynią biegów. Zaczęło się od dyskusji nad możliwymi schematami przedstawionymi przez prof. Habicha i Michała Paszkowskiego. Ostatecznie Habich zdecydował, że będzie realizowany jego schemat. Na tej podstawie Michał Paszkowski, Andrzej Górny, Zbigniew Szydelski i Zdzisław Tomczyński opracowali rysunki konstrukcyjne skrzyni biegów oznaczonej PA. W 1963 r. Habich zgłosił do opatentowania schemat tej skrzyni i otrzymał patent nr (fot. 23). Części skrzyni wykonała FSC Starachowice i tam 41

18 też przy współpracy Andrzeja Górnego zostały zmontowane i następnie przywiezione do Katedry 2 egzemplarze prototypów. Tu skrzynia PA przeszła najpierw badania stanowiskowe (fot. 24) po czym jeden egzemplarz został zamontowany w samochodzie ciężarowym Star 27 wyposażonym w silnik wysokoprężny S530 o mocy 100 KM. Najpierw przeprowadziliśmy badania trakcyjne z wykorzystaniem przyrządu z tzw. piątym kołem (fot. 25), a następnie badania drogowe częściowo na drogach górskich w Bieszczadach (fot. 26) i Tatrach (fot. 27). Wyniki badań były pozytywne i zakończyliśmy je w 1964 r. przekazując samochód ze skrzynią PA do FSC w Starachowicach. Fot. 23. Schemat kinematyczny planetarnej skrzyni biegów do pojazdów mechanicznych według rysunku z patentu nr Edwarda Habicha: 1 - wał wejściowy, 2- wał wyjściowy, 3- sprzęgło hydrokinetyczne, 4, 5 i 6- szeregi planetarne, 7, 8, 9 i 10- hamulce taśmowe, 11, 12, 13 i 14- sprzęgła wielopłytkowe, 15- wolne koło. Włączane na poszczególnych biegach są następujące elementy cierne: I - hamulce 7, 8 i 9, IIhamulce 8 i 10, sprzęgło 13, III - hamulec 8,sprzęgła 13 i 14, IV - hamulce 9 i 10, sprzęgło 11, V - hamulec 10, sprzęgła 11 i 12, VI - sprzęgła 11, 12 i 13, wsteczny - hamulce 7 i 10, sprzęgło 12. Fot. 24. Badania stanowiskowe prototypu skrzyni PA. Skrzynia była napędzana silnikiem elektrycznym z pomiarem momentu obrotowego na wejściu. 42

19 Fot. 25. Badania trakcyjne samochodu Star 27 ze skrzynią PA za pomocą przyrządu z tak zwanym piątym kołem. Fot. 26. Rok 1963 badania drogowe samochodu Star 27 ze skrzynią PA w Bieszczadach. Przy samochodzie od lewej Zdzisław Tomczyński i Wiesław Klingbajl. 43

20 Fot. 27. Badania drogowe samochodu Star 27 ze skrzynią PA w Tatrach, tu w okolicy Morskiego Oka. Fot. 28. Rok 1964 badania trakcyjne autobusu SAN H30 ze skrzynią biegów PA i silnikiem S530. W 1964 r. Fabryka Autobusów w Sanoku przekazała Katedrze Ciągników do badań ze skrzynią PA autobus SAN H30 z silnikiem wysokoprężnym S530. Po wymontowaniu fabrycznej skrzyni biegów założyliśmy skrzynię PA. Mieliśmy tu trochę kłopotów z mechanizmem przełączania biegów, gdyż między skrzynią PA zblokowaną z silnikiem 44

21 umieszczonym z tyłu autobusu i kabiną kierowcy była dość spora odległość. Udało nam się nabyć oryginalną, długą linkę Bowdena od francuskiego autobusu Chausson. Była ona bardzo starannie wykonana, wewnętrzna linka poruszała się w zewnętrznym pancerzu za pośrednictwem układu kulek, dzięki czemu ruch jej odbywał się z bardzo małymi oporami. Za pomocą tej linki połączyliśmy dźwignię zmiany biegów umieszczoną na desce rozdzielczej z mechanizmem na skrzyni PA. Do badań trakcyjnych autobus został wyposażony w urządzenie z piątym kołem (fot. 28), prądniczkę tachometryczną do pomiaru prędkości obrotowej silnika (fot. 29) i odpowiednie wskaźniki przy tablicy rozdzielczej (fot. 30). Przeprowadzone badania dały dobre wyniki i następnie przez kilka lat eksploatowaliśmy autobus jeżdżąc między innymi na różne sympozja i konferencje. Przejechaliśmy łącznie ponad 30 tys. km, po czym przekazaliśmy autobus z powrotem do Fabryki w Sanoku. Fot. 29. Badania autobusu SAN H30 ze skrzynią biegów PA. Zainstalowana prądniczka tachometryczna na wale silnika. Jak widać jest to model autobusu SAN z silnikiem z tyłu, ale umieszczonym wzdłużnie. Fot. 30. Tablica rozdzielcza autobusu SAN H30 wyposażonego w skrzynię biegów PA. Widoczny wskaźnik prędkości obrotowej silnika i dźwigienka zmiany biegów. 45

22 W 1964 r. prof. Habich zorganizował w Katedrze konferencję z zaproszonymi przedstawicielami Szefostwa Służb Samochodowych MON, na której przedstawił wyniki dotychczasowych prac nad skrzynią PA. Zapadła wówczas decyzja o przygotowaniu dokumentacji skrzyni do podjęcia produkcji seryjnej. Ponadto przedstawiciele wojska zaproponowali podjęcie prób nad zastosowaniem skrzyni PA w opancerzonym transporterze SKOT i Habich podjął to zadanie. Wiązało się to z pewnymi kłopotami, jakie nastręczała w eksploatacji fabryczna skrzynia biegów tego pojazdu. Mimo, że ten produkowany w Czechosłowacji pojazd był dobrze opisany w zagranicznych pismach sprawę objęto bardzo ścisłą tajemnicą. Nie wolno nam było w żadnych dokumentach pisanych wymieniać słowa SKOT, a jedynie pojazd terenowy. Najpierw wojsko przekazało nam do badań fabryczną skrzynię biegów marki PRAGA stosowaną w SKOCIE. Fot. 31. Rok 1964, badania stanowiskowe fabrycznej czechosłowackiej skrzyni biegów marki PRAGA stosowanej w transporterze opancerzonym SKOT : 1- silnik elektryczny dynamometryczny, 2- skrzynia biegów PRAGA. Nasze badania stanowiskowe (fot. 31) wykazały, że rzeczywiście przełączanie biegów w skrzyni PRAGA jest kłopotliwe. Ponadto skrzynia ma duże opory własne i nadmiernie grzeje się. Następnie zamontowaliśmy naszą skrzynie PA do SKOTA i odbyły się badania trakcyjne na poligonie w Sulejówku. SKOTEM kierował nasz pracownik Stanisław Samek, a w jazdach brał udział również Habich. Obserwowałem te badania towarzysząc delegacji Czechosłowackiej, która przybyła specjalnie do Polski w celu zapoznania się z wynikami zastosowania skrzyni PA w ich pojeździe. Byli zaskoczeni łatwością operowania skrzynią PA. Ponadto nie występowało nadmierne grzanie się skrzyni biegów PA. Niestety nie zezwolono mi na wykonanie fotografii SKOTA jeżdżącego ze skrzynią PA. 46

23 4. Zakończenie prac nad hydromechaniczną skrzynia biegów Fot. 32. Rok. 1967, planowana produkcja w WSK Kalisz hydromechanicznych skrzyń biegów w 5 wersjach. Pozytywne wyniki badań prototypów skrzyni biegów PA spowodowały podjęcie przez Zjednoczenie Przemysłu Motoryzacyjnego Polmo decyzji o uruchomieniu jej produkcji seryjnej. Jako producent została wytypowana WSK Kalisz i w 1965 r. rozpoczęła się współpraca Katedry z tą Wytwórnią przy opracowywaniu dokumentacji dla pierwszej serii. Ze strony WSK przyjeżdżała do Katedry cała ekipa pracowników i wspólnie z Andrzejem Górnym, Janem Olechowiczem, Michałem Paszkowskim, Bogumiłem Szwabikiem i Zdzisławem Tomczyńskim opracowywała rysunki. Plany były 47

24 zakrojone na szeroką skalę, przewidywano produkcję 5 wersji skrzyń biegów dla samochodów: Star 27, Star 66, Skot, autobus Jelcz i autobus SAN ( fot. 32) i dla wersji tych opracowano dokumentację. WSK zaczęła nawet już wykonywać pierwsze części do skrzynki, kiedy otrzymała propozycję uruchomienia produkcji licencyjnej dla firmy Henschel, którą uznała za korzystniejszą i w związku z tym zaniechała dalszych prac nad skrzynką PA. Nastąpiły również zmiany organizacyjne na Wydziale SiMR PW, powstał Instytut Pojazdów w którym znalazła się Katedra Ciągników przekształcona w Zespół Dydaktyczny Ciągników. Część pracowników, w tym Michał Paszkowski przeszła do Przemysłowego Instytutu Motoryzacji. Wraz z nim przeniosły się do tego Instytutu dalsze prace nad rozwojem hydromechanicznych skrzyń biegów, Nadal współpracowali przy tym pracownicy Instytutu Pojazdów: Andrzej Górny, Zdzisław Tomczyński i Zbigniew Szydelski. Efektem były projekty kilku wersji 5-cio biegowych i 3-y biegowych skrzyń ze sprzęgłami hydrokinetycznymi bądź przekładniami hydrokinetycznymi przeznaczonymi dla autobusów. Wykonane zostały dwa prototypy wersji 3-y biegowej z przekładniami hydrokinetycznymi wyposażone w elektronicznohydrauliczne układy zmiany biegów z możliwością wyboru sterowania ręcznego bądź automatycznego. Jeden został przekazany do autobusu miejskiego do Sanoka, a drugi do MZK w Warszawie. Wyniki badań eksploatacyjnych były bardzo dobre. Fot. 33. Jedna z wersji hydromechanicznej skrzyni biegów dla autobusów opracowanej w PIMOT przez Michała Paszkowskiego i Zdzisława Tomczyńskiego w 1974 r. jako kontynuacja prac nad skrzynią PA. Niestety polski przemysł nastawił się wówczas na produkcję licencyjną i przerwano kontynuację tych prac. Nie zachowały się wykonane prototypy tych skrzyń biegów, a z dokumentacji zdołałem odzyskać tylko rysunek zestawieniowy jednej z ostatnich wersji 48

25 oznaczonej symbolem PB (fot. 33). Jest tu już blokowana sprzęgłem wielopłytkowym przekładnia hydrokinetyczna i wszystkie elementy cierne wykonane w postaci sprzęgieł wielopłytkowych, a więc tak, jak się to robi do dzisiaj. Niestety, tak jak wiele dobrych krajowych rozwiązań pozytywne wyniki zainicjowanych przez prof. Habicha prac nad hydromechanicznymi skrzyniami biegów nie zostały wykorzystane w samochodach. Natomiast zebrane doświadczenia pozwoliły nam na zaprojektowanie hydromechanicznych skrzyń biegów do wózków widłowych. Szczególnie owocna była współpraca z Gliwickimi Zakładami Urządzeń Transportowych ZREMB na podstawie, której uruchomiona została seryjna produkcja wózków widłowych GPW2500 i T200 i małej ładowarki Gł-120 (Kameleon) wyposażonych w hydromechaniczne skrzynie biegów zaprojektowane przez nas. Wózki te były produkowane przez wiele lat i są w użyciu do dzisiaj. Literatura: [1] Habich E.: Planetarna skrzynia biegów do pojazdów mechanicznych. Patent nr zgłoszony w 1963 r.. [2] Górny A., Szydelski Z.: Automatyzacja hydromechanicznej skrzyni biegów. Technika Motoryzacyjna nr /79. [3] Szydelski Z.: Przekladnia hydrokinetyczna do wózków widłowych. Przegląd Mechaniczny nr 24/85. [4] Szydelski Z.: Mała ładowarka kołowa do mechanizacji prac ziemnych. Przegląd Mechaniczny nr. 16/87. [5] Żebrowski Z.: Hydromechaniczna skrzynia biegów PA. Przegląd Mechaniczny Nr. 10/ Streszczenie Artykuł jest poświęcony historii opracowania konstrukcji, wykonania prototypów i badań hydromechanicznej skrzyni biegów dla samochodów terenowych i autobusów. Prace te były prowadzone w latach na zlecenie Szefostwa Służby Samochodowej MON przez pracowników Katedry Ciągników Politechniki Warszawskiej pod kierunkiem prof. Edwarda Habicha. Doprowadziły do wykonania prototypów 6-cio biegowych planetarnych skrzyń biegów typ SP i PA ze sprzęgłami hydrokinetycznymi, przebadanych następnie na samochodzie terenowym STAR 66, ciężarowym STAR 27, autobusie SAN H30 i transporterze opancerzonym SKOT. Wyniki badań były pozytywne co spowodowało w 1965 r. podjęcie decyzji przez Zjednoczenie Przemysłu Motoryzacyjnego POLMO o uruchomieniu produkcji seryjnej tych skrzyń biegów przez WSK Kalisz. Niestety nadszedł okres przestawiania się polskiego przemysłu na licencje i produkcji tej zaniechano. Zbudowane zostały jeszcze przez PIMOT prototypy 3-y biegowych tego typu skrzyń z przekładniami hydrokinetycznymi dla autobusów jako kontynuacja prac na skrzyniami PA i przebadano je na autobusach miejskich ale i tym razem na prototypach się skończyło. Słowa kluczowe: hydromechaniczna skrzynia biegów, przekładnia hydrokinetyczna, sprzęgło hydrokinetyczne, STAR 66, STAR 27, SAN H30, SKOT 49

26 EDWARD HABICH S HYDROMECHANICAL TRANSMISSION FOR OFF-ROAD VEHICLES AND BUSES Abstract Paper presents the overview of development, design process, prototyping, engineering and testing of hydro-mechanical transmission for off-road vehicles and busses. The research was carried out between at the request of the command of Służba Samochodowa of Ministry of National Defence, by the employees of the Department of Tractors, Warsaw University of Technology, under the auspices of prof. Edward Habich. This led to manufacturing the prototype of six geared planetary gearbox type SP and PA with hydrokinetic clutches. These were examined in STAR 66 off-road vehicle, Start 27 truck, SAN H30 bus and armored transporter SKOT. The results were positive which resulted in the 1965 decision by the Association of Automotive Industry POLMO to launch mass production of these gearboxes by WSK Kalisz. Unfortunately, due to the trend in Polish Industry for production licenses, the processes of production was abandoned. Another prototypes of three geared transmission with hydrokinetic clutches for buses were constructed at PIMOT, as a continuation of the previous research. Prototypes were examined in city buses, but this time they never ended up in mass production. Keywords: hydro-mechanic transmission, gearbox, fluid clutch, STAR 66, STAR 27, SAN H30 SKOT 50

STANOWISKOWE BADANIE ZESPOŁU PRZENIESIENIA NAPĘDU NA PRZYKŁADZIE WIELOSTOPNIOWEJ PRZEKŁADNI ZĘBATEJ

STANOWISKOWE BADANIE ZESPOŁU PRZENIESIENIA NAPĘDU NA PRZYKŁADZIE WIELOSTOPNIOWEJ PRZEKŁADNI ZĘBATEJ Postępy Nauki i Techniki nr 12, 2012 Jakub Lisiecki *, Paweł Rosa *, Szymon Lisiecki * STANOWISKOWE BADANIE ZESPOŁU PRZENIESIENIA NAPĘDU NA PRZYKŁADZIE WIELOSTOPNIOWEJ PRZEKŁADNI ZĘBATEJ Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja układów napędowych. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

Konfiguracja układów napędowych. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Konfiguracja układów napędowych Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Ogólna klasyfikacja układów napędowych Koła napędzane Typ układu Opis Przednie Przedni zblokowany Silnik i wszystkie

Bardziej szczegółowo

Zadania i funkcje skrzyń biegów. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

Zadania i funkcje skrzyń biegów. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Zadania i funkcje skrzyń biegów Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Zadania skrzyni biegów Skrzynia biegów umożliwia optymalne wykorzystanie mocy silnika. Każdy silnik ma pewien

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu

POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu PRACA DYPLOMOWA BADANIA I MODELOWANIE PRACY UKŁADU NAPĘDOWEGO SAMOCHODU Z AUTOMATYCZNĄ SKRZYNIĄ BIEGÓW Autor: inŝ. Janusz Walkowiak Promotor:

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający Mechanizmy napędowe pojazdów samochodowych (Wg programu nauczania 3808 /SZ/MEN/ )

Test sprawdzający Mechanizmy napędowe pojazdów samochodowych (Wg programu nauczania 3808 /SZ/MEN/ ) SYSTEM OCENY OPARTY NA POMIARZE DYDAKTYCZNYM Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalność: mechanik pojazdów samochodowych Przedmiot: Budowa samochodów Test sprawdzający Mechanizmy napędowe pojazdów samochodowych

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO

BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO - 1 - POLITECHNIKA ŚWIETOKRZYSKA Katedra Pojazdów Samochodowych i Transportu LABORATORIUM POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH I CIĄGNIKÓW BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA 3Bt Pomiary

Bardziej szczegółowo

Układy napędowe maszyn - opis przedmiotu

Układy napędowe maszyn - opis przedmiotu Układy napędowe maszyn - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Układy napędowe maszyn Kod przedmiotu 06.1-WM-MiBM-P-59_15gen Wydział Kierunek Wydział Mechaniczny Mechanika i budowa maszyn

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE PRZEKŁADNI HYDROKINETYCZNEJ DO REDUKCJI WIBRACJI HYBRYDOWEGO UKŁADU NAPĘDOWEGO

ZASTOSOWANIE PRZEKŁADNI HYDROKINETYCZNEJ DO REDUKCJI WIBRACJI HYBRYDOWEGO UKŁADU NAPĘDOWEGO MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISSN 1896-771X 41, s. 197-204, Gliwice 2011 ZASTOSOWANIE PRZEKŁADNI HYDROKINETYCZNEJ DO REDUKCJI WIBRACJI HYBRYDOWEGO UKŁADU NAPĘDOWEGO GABRIEL KOST, ANDRZEJ NIERYCHLOK, WACŁAW

Bardziej szczegółowo

Podstawy skrzyni biegów

Podstawy skrzyni biegów Układ napędowy - podzespoły Podstawy skrzyni biegów opracowanie mgr inż. Ireneusz Kulczyk aktualizacja 02.2011 07.2011 2015 Zespół Szkół Samochodowych w Bydgoszczy Wykład Linia ciągła skrzynka z biegiem

Bardziej szczegółowo

Przenośniki Układy napędowe

Przenośniki Układy napędowe Przenośniki układy napędowe Katedra Maszyn Górniczych, Przeróbczych i Transportowych AGH Przenośniki Układy napędowe Dr inż. Piotr Kulinowski pk@imir.agh.edu.pl tel. (12617) 30 74 B-2 parter p.6 konsultacje:

Bardziej szczegółowo

PL B1. Układ przeniesienia napędu do hybrydowych pojazdów roboczych dużej mocy zwłaszcza wózków widłowych o dużym udźwigu

PL B1. Układ przeniesienia napędu do hybrydowych pojazdów roboczych dużej mocy zwłaszcza wózków widłowych o dużym udźwigu PL 219224 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 219224 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 394214 (22) Data zgłoszenia: 15.03.2011 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, Spis treści

Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, Spis treści Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, 2016 Spis treści Wykaz ważniejszych oznaczeń 11 Od autora 13 Wstęp 15 Rozdział 1. Wprowadzenie 17 1.1. Pojęcia ogólne. Klasyfikacja pojazdów

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu [Mechanika i Budowa Maszyn] Studia I stopnia. Budowa samochodów i ciągników Rodzaj przedmiotu: Język polski

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu [Mechanika i Budowa Maszyn] Studia I stopnia. Budowa samochodów i ciągników Rodzaj przedmiotu: Język polski Karta (sylabus) modułu/przedmiotu [Mechanika i Budowa Maszyn] Studia I stopnia Przedmiot: Budowa samochodów i ciągników Rodzaj przedmiotu: Obieralny Kod przedmiotu: MBM 1 S 0 5 58-2 _0 Rok: III Semestr:

Bardziej szczegółowo

PL B1. Zespół napędowy pojazdu mechanicznego, zwłaszcza dla pojazdu przeznaczonego do użytkowania w ruchu miejskim

PL B1. Zespół napędowy pojazdu mechanicznego, zwłaszcza dla pojazdu przeznaczonego do użytkowania w ruchu miejskim PL 224683 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 224683 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 410139 (22) Data zgłoszenia: 14.11.2014 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu [Mechanika i Budowa Maszyn] Studia I stopnia. Budowa samochodów i ciągników Rodzaj przedmiotu: Język polski

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu [Mechanika i Budowa Maszyn] Studia I stopnia. Budowa samochodów i ciągników Rodzaj przedmiotu: Język polski Karta (sylabus) modułu/przedmiotu [Mechanika i Budowa Maszyn] Studia I stopnia Przedmiot: Budowa samochodów i ciągników Rodzaj przedmiotu: Obieralny Kod przedmiotu: MBM N 0 8-2 _0 Rok: III Semestr: V Forma

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. Napędy hydrauliczne są to urządzenia służące do przekazywania energii mechanicznej z miejsca jej wytwarzania do urządzenia napędzanego.

Wprowadzenie. Napędy hydrauliczne są to urządzenia służące do przekazywania energii mechanicznej z miejsca jej wytwarzania do urządzenia napędzanego. Napędy hydrauliczne Wprowadzenie Napędy hydrauliczne są to urządzenia służące do przekazywania energii mechanicznej z miejsca jej wytwarzania do urządzenia napędzanego. W napędach tych czynnikiem przenoszącym

Bardziej szczegółowo

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH Dr inż. Artur JAWORSKI, Dr inż. Hubert KUSZEWSKI, Dr inż. Adam USTRZYCKI W artykule przedstawiono wyniki analizy symulacyjnej

Bardziej szczegółowo

P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A

P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A WYDZIAŁ BUDOWNICTWA, MECHANIKI I PETROCHEMII INSTYTUT INŻYNIERII MECHANICZNEJ LABORATORIUM NAPĘDÓW I STEROWANIA HYDRAULICZNEGO I PNEUMATYCZNEGO Instrukcja do

Bardziej szczegółowo

ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I BADANIA EKSPLOATACYJNE MIEJSKIEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z NAPĘDEM ELEKTRYCZNYM e-kit

ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I BADANIA EKSPLOATACYJNE MIEJSKIEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z NAPĘDEM ELEKTRYCZNYM e-kit Instytut Napędów i Maszyn Elektrycznych KOMEL ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I BADANIA EKSPLOATACYJNE MIEJSKIEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z NAPĘDEM ELEKTRYCZNYM e-kit dr hab. inż. Jakub Bernatt, prof.

Bardziej szczegółowo

Układ kierowniczy. Potrzebę stosowania układu kierowniczego ze zwrotnicami przedstawia poniższy rysunek:

Układ kierowniczy. Potrzebę stosowania układu kierowniczego ze zwrotnicami przedstawia poniższy rysunek: 1 Układ kierowniczy Potrzebę stosowania układu kierowniczego ze zwrotnicami przedstawia poniższy rysunek: Definicja: Układ kierowniczy to zbiór mechanizmów umożliwiających kierowanie pojazdem, a więc utrzymanie

Bardziej szczegółowo

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) PL B1. Fig. 1 F16H 1/22 B63H 3/02 F01D 7/02. (73) Uprawniony z patentu:

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) PL B1. Fig. 1 F16H 1/22 B63H 3/02 F01D 7/02. (73) Uprawniony z patentu: RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 184780 (13) B1 (2 1) Numer zgłoszenia: 323265 (22) Data zgłoszenia: 19.11.1997 (51) IntCl7 F16H 1/22 B63H

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI RACJONALNA JAZDA Z UWZGLĘDNIENIEM PRZEPISÓW BEZPIECZEŃSTWA... 9

SPIS TREŚCI RACJONALNA JAZDA Z UWZGLĘDNIENIEM PRZEPISÓW BEZPIECZEŃSTWA... 9 RACJONALNA JAZDA Z UWZGLĘDNIENIEM PRZEPISÓW BEZPIECZEŃSTWA... 9 I. Parametry ruchu silnika i pojazdu... 9 1. Parametry pracy silnika... 10 1.1. Moc silnika... 10 1.2. Moment obrotowy silnika... 13 1.3.

Bardziej szczegółowo

Zwolnice przekładnie boczne

Zwolnice przekładnie boczne Układ napędowy - podzespoły Zwolnice przekładnie boczne opracowanie mgr inż. Ireneusz Kulczyk 2009-2012 Zespół Szkół Samochodowych w Bydgoszczy Sprawdziany Wykład Schemat kinematyczny Budowa klasycznego

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (13) B1

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (13) B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 163271 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 286299 (22) Data zgłoszenia: 01.08.1990 (51) IntCl5: F03D 3/02 (54)

Bardziej szczegółowo

Centrum Szkoleniowo-Technologiczne PL. 43-190 Mikołów ul. Pokoju 2 tel.(0-32)226-26-01,tel./fax (032)226-26-01 www.zstws.com.pl/

Centrum Szkoleniowo-Technologiczne PL. 43-190 Mikołów ul. Pokoju 2 tel.(0-32)226-26-01,tel./fax (032)226-26-01 www.zstws.com.pl/ Temat kursu: Układy hamulcowe i systemy kontroli trakcji Czas trwania: 2 dni opis budowy oraz zasady działania konwencjonalnych układów hamulcowych i układów ABS, TCS, ASR, EBD i ESP opis budowy oraz zasady

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu [Mechanika i Budowa Maszyn] Studia II stopnia. Wybrane zagadnienia budowy pojazdów Rodzaj przedmiotu: Język polski

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu [Mechanika i Budowa Maszyn] Studia II stopnia. Wybrane zagadnienia budowy pojazdów Rodzaj przedmiotu: Język polski Karta (sylabus) modułu/przedmiotu [Mechanika i Budowa Maszyn] Studia II stopnia Przedmiot: Wybrane zagadnienia budowy pojazdów Rodzaj przedmiotu: Obowiązkowy Kod przedmiotu: MBM S 6 8-0_ Rok: I Semestr:

Bardziej szczegółowo

PL B1. KRUPANEK LESZEK, Bielsko-Biała, PL BUP 05/05. LESZEK KRUPANEK, Bielsko-Biała, PL WUP 09/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA

PL B1. KRUPANEK LESZEK, Bielsko-Biała, PL BUP 05/05. LESZEK KRUPANEK, Bielsko-Biała, PL WUP 09/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 206649 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 361961 (51) Int.Cl. B60K 6/08 (2006.01) F03G 7/08 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data

Bardziej szczegółowo

This copy is for personal use only - distribution prohibited.

This copy is for personal use only - distribution prohibited. ZESZYTY NAUKOWE WSOWL Nr 3 (161) 2011 Robert SOSNOWICZ Przemysław WACHOWIAK Maciej DORCZUK KONCEPCJA ELEKTROMECHANICZNEGO UKŁADU NAPĘDOWEGO DO POJAZDU GĄSIENICOWEGO MT-LB Praca przedstawia analizę możliwości

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY. (54)Uniwersalny moduł obrotowo-podziałowy

(12) OPIS PATENTOWY. (54)Uniwersalny moduł obrotowo-podziałowy RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 160463 (13) B2 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 283098 (22) Data zgłoszenia: 28.12.1989 B23Q (51)IntCl5: 16/06 (54)Uniwersalny

Bardziej szczegółowo

MODELE. Max. moc. Model KM

MODELE. Max. moc. Model KM MODELE Max. moc Model 30 40 50 KM 35 41 47 ZASTOSOWANIE Wszechstronne ciągniki sprawdzają się w: sadach szklarniach ogrodnictwie parkach i ogrodach utrzymaniu zieleni sektorze komunalnym SYLISTYKA Zwarta

Bardziej szczegółowo

Wykorzystano materiały. Układ napędowy - podzespoły. Mechanizm różnicowy. opracowanie mgr inż. Ireneusz Kulczyk

Wykorzystano materiały. Układ napędowy - podzespoły. Mechanizm różnicowy. opracowanie mgr inż. Ireneusz Kulczyk Wykorzystano materiały Układ napędowy - podzespoły Mechanizm różnicowy opracowanie mgr inż. Ireneusz Kulczyk Zespół Szkół Samochodowych w Bydgoszczy 2011-2012 Mechanizm różnicowy rozdziela równo moment

Bardziej szczegółowo

VIKING Seria 4. Kosiarki spalinowe z podwójnym uchwytem. Ergonomiczny, miękki uchwyt. Obustronne, stabilne elementy obsługi

VIKING Seria 4. Kosiarki spalinowe z podwójnym uchwytem. Ergonomiczny, miękki uchwyt. Obustronne, stabilne elementy obsługi NOWOŚCI 2013 VIKING Seria 4 VIKING Seria 4 Kosiarki spalinowe z podwójnym uchwytem Obustronne, stabilne elementy obsługi Ergonomiczny, miękki uchwyt Uchwyt linki rozrusznika dla ergonomicznego startu Zatrzask

Bardziej szczegółowo

Maszyny do robót ziemnych : ABC operatora / Maciej Jodłowski. Krosno, Spis treści

Maszyny do robót ziemnych : ABC operatora / Maciej Jodłowski. Krosno, Spis treści Maszyny do robót ziemnych : ABC operatora / Maciej Jodłowski. Krosno, 2016 Spis treści Wstęp 11 1. Tryb uzyskiwania kwalifikacji dla zawodu operatora maszyn do robót ziemnych 12 2. Ogólne wiadomości o

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA I NAPRAWA ELEMENTÓW UKŁADU NAPĘDOWEGO

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA I NAPRAWA ELEMENTÓW UKŁADU NAPĘDOWEGO LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA I NAPRAWA ELEMENTÓW UKŁADU NAPĘDOWEGO 2 1. Cel ćwiczenia: Dokonać weryfikacji elementów przeniesienia napędu oraz pojazdu. W wyniku opanowania treści ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Badanie napędu z silnikiem bezszczotkowym prądu stałego

Badanie napędu z silnikiem bezszczotkowym prądu stałego Badanie napędu z silnikiem bezszczotkowym prądu stałego Instrukcja do ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z budową, zasadą działania oraz sposobem sterowania 3- pasmowego silnika bezszczotkowego

Bardziej szczegółowo

GWARANCJA. Power Train pompa główna X X pompa pilotowa. Główne komponenty Plus

GWARANCJA. Power Train pompa główna X X pompa pilotowa. Główne komponenty Plus GWARANCJA TONA Sp. z o.o. tel.: 32 289 95 33 fax: 32 380 30 80 www.tona.com.pl Załącznik nr 1. Zakres przedłużonej gwarancji HELP Koparki Główne komponenty Standard Plus Power Train pompa główna pompa

Bardziej szczegółowo

HYDROSTATYCZNE UKŁADY NAPĘDOWE W BEZZAŁOGOWYCH POJAZDACH LĄDOWYCH

HYDROSTATYCZNE UKŁADY NAPĘDOWE W BEZZAŁOGOWYCH POJAZDACH LĄDOWYCH HYDROSTATYCZNE UKŁADY NAPĘDOWE W BEZZAŁOGOWYCH POJAZDACH LĄDOWYCH Adam BARTNICKI, Andrzej TYPIAK Instytut Budowy Maszyn, Wydział Mechaniczny Wojskowa Akademia Techniczna, Warszawa, Polska tel. (22) 683

Bardziej szczegółowo

KARTY POMIAROWE DO BADAŃ DROGOWYCH

KARTY POMIAROWE DO BADAŃ DROGOWYCH Katedra Pojazdów i Sprzętu Mechanicznego Laboratorium KARTY POMIAROWE DO BADAŃ DROGOWYCH Zawartość 5 kart pomiarowych Kielce 00 Opracował : dr inż. Rafał Jurecki str. Strona / Silnik Charakterystyka obiektu

Bardziej szczegółowo

Teoria ruchu pojazdów samochodowych

Teoria ruchu pojazdów samochodowych Opis przedmiotu: Teoria ruchu pojazdów samochodowych Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu TR.SIP404 Teoria ruchu pojazdów samochodowych Wersja przedmiotu 2013/14 A. Usytuowanie przedmiotu w systemie studiów

Bardziej szczegółowo

Przystawki odbioru mocy, zestawienie. Spis treści. Objaśnienie podstawowych terminów

Przystawki odbioru mocy, zestawienie. Spis treści. Objaśnienie podstawowych terminów Spis treści Spis treści Ten dokument zawiera podsumowanie gamy przystawek odbioru mocy firmy Scania oraz najważniejsze szczegóły techniczne. Objaśnienie podstawowych terminów Oznaczenie zakończone literą

Bardziej szczegółowo

1 Wstęp Słowo wstępne Ogólne wskazówki dot. czynności montażowych Zastosowane symbole...15

1 Wstęp Słowo wstępne Ogólne wskazówki dot. czynności montażowych Zastosowane symbole...15 1 Wstęp...11 1.1 Słowo wstępne...11 1.2 Ogólne wskazówki dot. czynności montażowych...13 1.3 Zastosowane symbole...15 2 Skrzynia sprzęgłowa gr. 108...17 2.1 Wskazówki ogólne...17 2.2 Demontaż bębna napędzanego

Bardziej szczegółowo

PL 210006 B1. POLITECHNIKA WARSZAWSKA, Warszawa, PL

PL 210006 B1. POLITECHNIKA WARSZAWSKA, Warszawa, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 210006 (21) Numer zgłoszenia: 380722 (22) Data zgłoszenia: 01.10.2006 (13) B1 (51) Int.Cl. A61G 5/02 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO (,9,PL <1» 63238

WZORU UŻYTKOWEGO (,9,PL <1» 63238 EGZEMPLARZ ARCHIWALNY RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS OCHRONNY Dl.,_ WZORU UŻYTKOWEGO (,9,PL

Bardziej szczegółowo

Zespoły pojazdu objęte ochroną w poszczególnych wariantach

Zespoły pojazdu objęte ochroną w poszczególnych wariantach Zespoły pojazdu objęte ochroną w poszczególnych wariantach Silnik Skrzynia biegów - mechaniczna Skrzynia biegów - automatyczna Skrzynia biegów - bezstopniowa Mechanizm różnicowy Koła napędowe - tylne Koła

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 18 ANALIZA UKŁADU NAPĘDOWEGO CIĄGNIKA

ĆWICZENIE 18 ANALIZA UKŁADU NAPĘDOWEGO CIĄGNIKA ĆWICZENIE 18 ANALIZA UKŁADU NAPĘDOWEGO CIĄGNIKA 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie budowy i zasady działania podzespołów ciągnika oraz poznanie wpływu cech konstrukcyjnych układu napędowego

Bardziej szczegółowo

Katalog szkoleń technicznych. Schaeffler Polska Sp. z o.o.

Katalog szkoleń technicznych. Schaeffler Polska Sp. z o.o. Katalog szkoleń technicznych Schaeffler Polska Sp. z o.o. 03/2015 Treść katalogu szkoleń nie stanowi oferty w rozumieniu odpowiednich przepisów prawa. Informacje na temat wszystkich szkoleń dostępne są

Bardziej szczegółowo

POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO Z SILNIKIEM INDUKCYJNYM ŚREDNIEGO NAPIĘCIA POPRZEZ JEGO ZASILANIE Z PRZEMIENNIKA CZĘSTOTLIWOŚCI

POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO Z SILNIKIEM INDUKCYJNYM ŚREDNIEGO NAPIĘCIA POPRZEZ JEGO ZASILANIE Z PRZEMIENNIKA CZĘSTOTLIWOŚCI Zeszyty Problemowe Maszyny Elektryczne Nr 73/5 49 Zbigniew Szulc, łodzimierz Koczara Politechnika arszawska, arszawa POPRAA EFEKTYNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOEGO Z SILNIKIEM INDUKCYJNYM ŚREDNIEGO

Bardziej szczegółowo

Jak przebiega badanie diagnostyczne układu napędowego?

Jak przebiega badanie diagnostyczne układu napędowego? Jak przebiega badanie diagnostyczne układu napędowego? data aktualizacji: 2016.08.29 Rys. 1. Zespoły układu napędowego samochodu ciężarowego DAF serii CF (źródło: DAF). Procesy przetwarzania energii w

Bardziej szczegółowo

Specyfikacja techniczna pojazdu: 2a) Ładowacz Cyklop T-214/1 z kabiną. Podstawowe dane :

Specyfikacja techniczna pojazdu: 2a) Ładowacz Cyklop T-214/1 z kabiną. Podstawowe dane : 2a) Ładowacz Cyklop T-214/1 z kabiną CYKLOP T-214/1 Rok produkcji: 1983 Nr ewidencyjny: 599/10/226 Maksymalny udźwig: 500 kg Ładowacz służy dom ładowania materiałów sypkich. Jednoosiowe podwozie ładowacza

Bardziej szczegółowo

(54) Sposób oceny szczelności komory spalania silnika samochodowego i układ do oceny

(54) Sposób oceny szczelności komory spalania silnika samochodowego i układ do oceny RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189563 (21) Numer zgłoszenia: 332658 (22) Data zgłoszenia: 19.04.1999 (13) B1 (51) IntCl7 G01M 15/00 (54)

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD KONSTRUKCJI JEDNOFAZOWYCH SILNIKÓW SYNCHRONICZNYCH Z MAGNESAMI TRWAŁYMI O ROZRUCHU BEZPOŚREDNIM

PRZEGLĄD KONSTRUKCJI JEDNOFAZOWYCH SILNIKÓW SYNCHRONICZNYCH Z MAGNESAMI TRWAŁYMI O ROZRUCHU BEZPOŚREDNIM 51 Maciej Gwoździewicz, Jan Zawilak Politechnika Wrocławska, Wrocław PRZEGLĄD KONSTRUKCJI JEDNOFAZOWYCH SILNIKÓW SYNCHRONICZNYCH Z MAGNESAMI TRWAŁYMI O ROZRUCHU BEZPOŚREDNIM REVIEW OF SINGLE-PHASE LINE

Bardziej szczegółowo

Gilotyna Modele Q 11 2 x 1300 Q 11 2 x 2000 Q 11 2,5 x 1600 Q 11 3 x 1300 Q 11 4 x 2000 Q 11 4 x 2500 DOKUMENTACJA TECHNICZNO RUCHOWA

Gilotyna Modele Q 11 2 x 1300 Q 11 2 x 2000 Q 11 2,5 x 1600 Q 11 3 x 1300 Q 11 4 x 2000 Q 11 4 x 2500 DOKUMENTACJA TECHNICZNO RUCHOWA Modele Q 11 2 x 1300 Q 11 2 x 2000 Q 11 2,5 x 1600 Q 11 3 x 1300 Q 11 4 x 2000 Q 11 4 x 2500 DOKUMENTACJA TECHNICZNO Stron 7 Strona 1 Spis treści 1. Rysunek poglądowy maszyny 2 2. Podstawowe dane techniczne

Bardziej szczegółowo

(73) Uprawniony z patentu:

(73) Uprawniony z patentu: RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 182357 (13) B1 (21 ) Numer zgłoszenia: 318667 (51) IntCl7 A61G 3/06 (22) Data zgłoszenia: 26.02.1997 A61G

Bardziej szczegółowo

Komponenty przemyslowe i samochodowe

Komponenty przemyslowe i samochodowe Komponenty przemyslowe i samochodowe Na kolejnych stronach prezentujemy produkcję BECO przeznaczoną dla sektorów samochodowego i przemysłowego, dla których dostępne są poszczególne katalogi. Obecna produkcja

Bardziej szczegółowo

Katalog szkoleń technicznych. Schaeffler Polska Sp. z o.o.

Katalog szkoleń technicznych. Schaeffler Polska Sp. z o.o. Katalog szkoleń technicznych Schaeffler Polska Sp. z o.o. 08/2015 Treść katalogu szkoleń nie stanowi oferty w rozumieniu odpowiednich przepisów prawa. Informacje na temat wszystkich szkoleń dostępne są

Bardziej szczegółowo

BADANIA WPŁYWU PRACY PRZY KOMPUTERZE NA ZDOLNOŚĆ PROWADZENIA POJAZDÓW CIĘŻAROWYCH

BADANIA WPŁYWU PRACY PRZY KOMPUTERZE NA ZDOLNOŚĆ PROWADZENIA POJAZDÓW CIĘŻAROWYCH BADANIA WPŁYWU PRACY PRZY KOMPUTERZE NA ZDOLNOŚĆ PROWADZENIA POJAZDÓW CIĘŻAROWYCH Krzysztof BALAWENDER, Mirosław JAKUBOWSKI, Artur KRZEMIŃSKI, Paweł WOJEWODA W artykule zostały przedstawione badania wpływu

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO BADAWCZE DO OCENY STANU TECHNICZNEGO PRZEKŁ ADNI MOSTÓW NAPĘ DOWYCH KTO ROSOMAK

STANOWISKO BADAWCZE DO OCENY STANU TECHNICZNEGO PRZEKŁ ADNI MOSTÓW NAPĘ DOWYCH KTO ROSOMAK ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK LIV NR (193) 013 Jerzy Walentynowicz, Grzegorz Trawiński, Marcin Wieczorek, Grzegorz Dyga Wojskowa Akademia Techniczna Wydział Mechaniczny, Instytut Pojazdów

Bardziej szczegółowo

GĄSIENICOWY UKŁAD JEZDNY

GĄSIENICOWY UKŁAD JEZDNY Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (22) nr 1, 2007 Jerzy NAWROCKI GĄSIENICOWY UKŁAD JEZDNY Streszczenie: W artykule przedstawiono możliwoś ci szybkiego zamontowania na terenowych pojazdach kołowych, w miejsce

Bardziej szczegółowo

PL B BUP 23/11

PL B BUP 23/11 PL 218230 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 218230 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 391114 (51) Int.Cl. B65G 23/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia:

Bardziej szczegółowo

Katalog szkoleń technicznych. Schaeffler Polska Sp. z o.o.

Katalog szkoleń technicznych. Schaeffler Polska Sp. z o.o. Katalog szkoleń technicznych Schaeffler Polska Sp. z o.o. Treść katalogu szkoleń nie stanowi oferty w rozumieniu odpowiednich przepisów prawa. Informacje na temat wszystkich szkoleń dostępne są u dystrybutorów

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE. - Profesjonalne sadownictwo - Uprawy specjalistyczne. standard 1280mm (przy ogumieniu 360/70 R 24 tył)

ZASTOSOWANIE. - Profesjonalne sadownictwo - Uprawy specjalistyczne. standard 1280mm (przy ogumieniu 360/70 R 24 tył) ZASTOSOWANIE - Profesjonalne sadownictwo - Uprawy specjalistyczne - Szerokość min. od 1100mm standard 1280mm (przy ogumieniu 360/70 R 24 tył) SILNIK - EURO II - Duża pojemność 3,0 lub 4,0 L -Chłodzenie

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska. Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki. Praca dyplomowa inżynierska. Wydział Mechaniczny Technologiczny

Politechnika Śląska. Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki. Praca dyplomowa inżynierska. Wydział Mechaniczny Technologiczny Politechnika Śląska Wydział Mechaniczny Technologiczny Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki Praca dyplomowa inżynierska Temat pracy Symulacja komputerowa działania hamulca tarczowego

Bardziej szczegółowo

BADANIA PNEUMATYCZNEGO SIŁOWNIKA BEZTŁOCZYSKOWEGO

BADANIA PNEUMATYCZNEGO SIŁOWNIKA BEZTŁOCZYSKOWEGO INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ ĆWICZENIE NR P-6 BADANIA PNEUMATYCZNEGO SIŁOWNIKA BEZTŁOCZYSKOWEGO Koncepcja i opracowanie: dr inż. Michał Krępski Łódź, 2011 r. Stanowiska

Bardziej szczegółowo

81C BEZPIECZNIKI. Skrzynka bezpieczników i przekaźników kabiny: Identyfikacja F G H I J K L M N O 81C-1

81C BEZPIECZNIKI. Skrzynka bezpieczników i przekaźników kabiny: Identyfikacja F G H I J K L M N O 81C-1 Skrzynka bezpieczników i przekaźników kabiny: Identyfikacja Skrzynka ta znajduje się w kabinie, po stronie kierowcy. Skrzynka znajduje się za klapą (2). KIEROWNICA Z LEWEJ STRONY A B 1 Skrzynka znajduje

Bardziej szczegółowo

TYPY STOSOWANYCH WÓZKÓW JEZDNIOWYCH Z NAPĘDEM SILNIKOWYM

TYPY STOSOWANYCH WÓZKÓW JEZDNIOWYCH Z NAPĘDEM SILNIKOWYM TYPY STOSOWANYCH WÓZKÓW JEZDNIOWYCH Z NAPĘDEM SILNIKOWYM Podać definicję wózka jezdniowego napędzanego Podać i omówić podział wózków ze względu na rodzaj napędu Podać i omówić podział wózków ze względu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Przedmowa... 8

SPIS TREŚCI. Przedmowa... 8 SPIS TREŚCI Przedmowa... 8 1. BADANIA DIAGNOSTYCZNE POJAZDU NA HAMOWNI PODWOZIOWEJ (Wiktor Mackiewicz, Andrzej Wolff)... 9 1.1. Wprowadzenie... 9 1.2. Podstawy teoretyczne... 9 1.2.1. Wady i zalety stanowiskowych

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 150

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 150 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 150 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 29 sierpnia 2013 r. Nazwa i adres AB 150 WOJSKOWY

Bardziej szczegółowo

Automobil może ruszyć po 30 minutach palenia węgla, papieru lub drewna. Wtedy bowiem wytwarza się wystarczająca ilość pary.

Automobil może ruszyć po 30 minutach palenia węgla, papieru lub drewna. Wtedy bowiem wytwarza się wystarczająca ilość pary. Automobil może ruszyć po 30 minutach palenia węgla, papieru lub drewna. Wtedy bowiem wytwarza się wystarczająca ilość pary. Samochód 2-osobowy, zaprezentowany po raz pierwszy w 1936 roku, produkowany

Bardziej szczegółowo

MOBILNE STANOWISKO DO BADAŃ DYNAMIKI POJAZDÓW

MOBILNE STANOWISKO DO BADAŃ DYNAMIKI POJAZDÓW MOBILNE STANOWISKO DO BADAŃ DYNAMIKI POJAZDÓW ADAM GOŁASZEWSKI 1, TOMASZ SZYDŁOWSKI 2 Politechnika Łódzka Streszczenie Badania dynamiki ruchu pojazdów wpływają w istotny sposób na rozwój ogólnie rozumianej

Bardziej szczegółowo

Audi A > - automatyczna skrzynia biegów 09L Audi A4 Cabriolet 2003> - automatyczna skrzynia biegów 09L

Audi A > - automatyczna skrzynia biegów 09L Audi A4 Cabriolet 2003> - automatyczna skrzynia biegów 09L Odczyt bloku wartości mierzonych Audi A4 2001 > - automatyczna skrzynia biegów 09L Audi A4 Cabriolet 2003> - automatyczna skrzynia biegów 09L Mogą być wskazywane następujące bloki wartości mierzonych:

Bardziej szczegółowo

PRZEKŁADNIE CIERNE PRZEKŁADNIE MECHANICZNE ZĘBATE CIĘGNOWE CIERNE ŁAŃCUCHOWE. a) o przełożeniu stałym. b) o przełożeniu zmiennym

PRZEKŁADNIE CIERNE PRZEKŁADNIE MECHANICZNE ZĘBATE CIĘGNOWE CIERNE ŁAŃCUCHOWE. a) o przełożeniu stałym. b) o przełożeniu zmiennym PRZEKŁADNIE CIERNE PRZEKŁADNIE MECHANICZNE ZĘBATE CIĘGNOWE CIERNE PASOWE LINOWE ŁAŃCUCHOWE a) o przełożeniu stałym a) z pasem płaskim a) łańcych pierścieniowy b) o przełożeniu zmiennym b) z pasem okrągłym

Bardziej szczegółowo

Audi A3 2004> - Automatyczna skrzynia biegów 09G Audi A3 USA 2006> - Automatyczna skrzynia biegów 09G

Audi A3 2004> - Automatyczna skrzynia biegów 09G Audi A3 USA 2006> - Automatyczna skrzynia biegów 09G Odczyt bloku wartości mierzonych Audi A3 2004> - Automatyczna skrzynia biegów 09G Audi A3 USA 2006> - Automatyczna skrzynia biegów 09G Mogą być pokazane następujące bloki wartości mierzonych: Grupa wskazań

Bardziej szczegółowo

Technika powraca do punktu wyjścia historia skrzyni biegów

Technika powraca do punktu wyjścia historia skrzyni biegów Informacje prasowe Technika powraca do punktu wyjścia historia skrzyni biegów Współczesna, nowoczesna skrzynia biegów powróciła do tego, czym była w 1928 r. trzybiegową przekładnią pozbawioną synchronizacji.

Bardziej szczegółowo

POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO POMPY WODY ZASILAJĄCEJ DUŻEJ MOCY

POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO POMPY WODY ZASILAJĄCEJ DUŻEJ MOCY Zeszyty Problemowe Maszyny Elektryczne Nr 78/27 99 Tomasz Kubera, PKN Orlen, Płock Zbigniew Szulc, Politechnika Warszawska, Warszawa POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO POMPY WODY ZASILAJĄCEJ

Bardziej szczegółowo

Odczyt bloku wartości mierzonych. Audi Q > Automatyczna skrzynia biegów 0AT od modelu roku 2005

Odczyt bloku wartości mierzonych. Audi Q > Automatyczna skrzynia biegów 0AT od modelu roku 2005 Odczyt bloku wartości mierzonych Audi Q7 2007 > Automatyczna skrzynia biegów 0AT od modelu roku 2005 Mogą być pokazane następujące bloki wartości mierzonych: Grupa wskazań 001: Pole wskazań 1: liczba obrotów

Bardziej szczegółowo

Włączanie przystawki odbioru mocy EK. Działanie

Włączanie przystawki odbioru mocy EK. Działanie Funkcja służy do włączania przystawki odbioru mocy z miejsca kierowcy i spoza kabiny. Przystawką odbioru mocy steruje jednostka sterująca BCI. Przystawkę odbioru mocy napędzaną kołem zamachowym można odpowiednio

Bardziej szczegółowo

Samochód ważny element naszego życia.

Samochód ważny element naszego życia. Samochód ważny element naszego życia. Samochód dla wielu z nas jest podstawowym środkiem transportu bez którego nie wyobrażamy sobie funkcjonowania. Dzięki niemu możemy dojechać do pracy, na zakupy, na

Bardziej szczegółowo

13. WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK ORAZ PRZEŁOŻENIA UKŁADU KIEROWNICZEGO

13. WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK ORAZ PRZEŁOŻENIA UKŁADU KIEROWNICZEGO 13. WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK ORAZ PRZEŁOŻENIA UKŁADU KIEROWNICZEGO 13.0. Uwagi dotyczące bezpieczeństwa podczas wykonywania ćwiczenia 1. Studenci są zobowiązani do przestrzegania ogólnych przepisów BHP

Bardziej szczegółowo

Audi A8 od 2003 > Automatyczna skrzynia biegów 09L od modelu roku 2003

Audi A8 od 2003 > Automatyczna skrzynia biegów 09L od modelu roku 2003 Odczytywanie bloku wartości mierzonych Audi A8 od 2003 > Automatyczna skrzynia biegów 09L od modelu roku 2003 Mogą być wskazywane następujące bloki wartości mierzonych: Grupa wskazań 001: Pole wskazań

Bardziej szczegółowo

NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY PRZEDMIOT: MECHANIZACJA ROLNICTWA KL.III TR Nr Pr 321 [05] T4,TU SP/MENiS 2005.02.03

NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY PRZEDMIOT: MECHANIZACJA ROLNICTWA KL.III TR Nr Pr 321 [05] T4,TU SP/MENiS 2005.02.03 NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY PRZEDMIOT: MECHANIZACJA ROLNICTWA KL.III TR Nr Pr 321 [05] T4,TU SP/MENiS 2005.02.03 Moduł dział temat Zakres treści I. Istota mechanizacji i rolnictwa 1. Zapoznanie z PSO

Bardziej szczegółowo

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) PL B1 B23K 7/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) PL B1 B23K 7/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 175070 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 306629 Data zgłoszenia: 29.12.1994 (51) IntCl6: B23K 7/10 (54) Przecinarka

Bardziej szczegółowo

Rafał WRONA. 1. Wstęp. 2. Analityczne metody oceny procesu rozpędzania i kryteria jakości

Rafał WRONA. 1. Wstęp. 2. Analityczne metody oceny procesu rozpędzania i kryteria jakości Rafał WRONA WYZNACZANIE OPTYMALNYCH ALGORYTMÓW STEROWANIA AUTOMATYCZNEJ PRZEKŁADNI HYDROMECHANICZNEJ AUTOBUSU MIEJSKIEGO DETERMINING OPTIMUM CONTROL ALGORITHMS OF CITY BUS AUTOMATIC HYDROMECHANICAL GEAR

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: MECHANIZACJA ROLNICTWA. Klasa 3TR. LP Moduł-dział-temat. Zakres treści. z. 1

Przedmiot: MECHANIZACJA ROLNICTWA. Klasa 3TR. LP Moduł-dział-temat. Zakres treści. z. 1 Przedmiot: MECHANIZACJA ROLNICTWA LP Moduł-dział-temat. Zapoznanie się z PSO oraz zadania i zakres przedmiotu 2 Znaczenie mechanizacji w rolnictwie 3 Arkusze rysunkowe i podstawy pisma technicznego 4 Ćwiczenie

Bardziej szczegółowo

Hamulce elektromagnetyczne. EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie

Hamulce elektromagnetyczne. EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie Hamulce elektromagnetyczne EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie Elektromagnetyczne hamulce i sprzęgła proszkowe Sposób oznaczania zamówienia P Wielkość mechaniczna Odmiana

Bardziej szczegółowo

PL B1. POLITECHNIKA POZNAŃSKA, Poznań, PL BUP 14/14. BARTOSZ WIECZOREK, Poznań, PL MAREK ZABŁOCKI, Poznań, PL

PL B1. POLITECHNIKA POZNAŃSKA, Poznań, PL BUP 14/14. BARTOSZ WIECZOREK, Poznań, PL MAREK ZABŁOCKI, Poznań, PL PL 223141 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 223141 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 402276 (51) Int.Cl. B62M 1/14 (2006.01) A61G 5/02 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Projekt konstrukcyjny i wykonanie prototypu mechanizmu Jansena. The construction project and making the prototype of the Jansen mechanism

Projekt konstrukcyjny i wykonanie prototypu mechanizmu Jansena. The construction project and making the prototype of the Jansen mechanism inż. Karol Sieczka, email : krlsieczka@gmail.com dr inż. Piotr Skawiński, email : psk@simr.pw.edu.pl Politechnika Warszawska, Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych Projekt konstrukcyjny i wykonanie prototypu

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 2. Analiza kinematyczna napędu z przekładniami

INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 2. Analiza kinematyczna napędu z przekładniami INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 2 Analiza kinematyczna napędu z przekładniami 1. Wprowadzenie Układ roboczy maszyny, cechuje się swoistą charakterystyką ruchowoenergetyczną, często odmienną od charakterystyki

Bardziej szczegółowo

SIŁOWNIK OBROTOWY ZE SPRZĘGŁEM O NASTAWIANYM MOMENCIE W ZESPOLE KÓŁKA RĘCZNEGO

SIŁOWNIK OBROTOWY ZE SPRZĘGŁEM O NASTAWIANYM MOMENCIE W ZESPOLE KÓŁKA RĘCZNEGO DTR Załącznik nr 13 SIŁOWNIK OBROTOWY ZE SPRZĘGŁEM O NASTAWIANYM MOMENCIE W ZESPOLE KÓŁKA RĘCZNEGO Wydanie 1 kwiecień 2014 r. 1 Załącznik nr 13 DTR SPIS TREŚCI Strona 1. Wstęp... 3 2. Opis techniczny...

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROGRAM SZKOLENIA

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROGRAM SZKOLENIA PROGRAM SZKOLENIA z zakresu doskonalenia techniki kierowania samochodem osobowym w ramach projektu pt. Droga do bezpiecznej służby realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE HAMULCA TARCZOWEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z WYKORZYSTANIEM ZINTEGROWANYCH SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH CAD/CAE

MODELOWANIE HAMULCA TARCZOWEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z WYKORZYSTANIEM ZINTEGROWANYCH SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH CAD/CAE Marta KORDOWSKA, Zbigniew BUDNIAK, Wojciech MUSIAŁ MODELOWANIE HAMULCA TARCZOWEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z WYKORZYSTANIEM ZINTEGROWANYCH SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH CAD/CAE Streszczenie W artykule omówiona została

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ 2014 Seria: TRANSPORT z. 82 Nr kol. 1903

ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ 2014 Seria: TRANSPORT z. 82 Nr kol. 1903 ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ 2014 Seria: TRANSPORT z. 82 Nr kol. 1903 Piotr FOLĘGA 1 DOBÓR ZĘBATYCH PRZEKŁADNI FALOWYCH Streszczenie. Różnorodność typów oraz rozmiarów obecnie produkowanych zębatych

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne systemy napędów w pojazdach elektrycznych. Green cars

Nowoczesne systemy napędów w pojazdach elektrycznych. Green cars Nowoczesne systemy napędów w pojazdach elektrycznych. Green cars dr hab. inż. Jerzy Jantos, profesor PO prof. dr hab. inż. Bronisław Tomczuk dr inż. Jan Zimon mgr inż. Andrzej Lechowicz 1 Katedra Pojazdów

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczenia torowiska na drogę hamowania tramwaju

Wpływ zanieczyszczenia torowiska na drogę hamowania tramwaju DYCHTO Rafał 1 PIETRUSZEWSKI Robert 2 Wpływ zanieczyszczenia torowiska na drogę hamowania tramwaju WSTĘP W Katedrze Pojazdów i Podstaw Budowy Maszyn Politechniki Łódzkiej prowadzone są badania, których

Bardziej szczegółowo

Polskie Konstrukcje Motoryzacyjne w latach 1922-1939

Polskie Konstrukcje Motoryzacyjne w latach 1922-1939 Politechnika Warszawska Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych Instytut Pojazdów VII Ogólnopolskie Sympozjum Historyczny Rozwój Konstrukcji Pojazdów Polskie Konstrukcje Motoryzacyjne w latach 1922-1939

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE WYNIKÓW BADAŃ DROGOWYCH Z ICH SYMULACJĄ PROGRAMEM V-SIM NA PRZYKŁADZIE EKSTREMALNEGO HAMOWANIA SAMOCHODU WYPOSAŻONEGO W UKŁAD ABS

PORÓWNANIE WYNIKÓW BADAŃ DROGOWYCH Z ICH SYMULACJĄ PROGRAMEM V-SIM NA PRZYKŁADZIE EKSTREMALNEGO HAMOWANIA SAMOCHODU WYPOSAŻONEGO W UKŁAD ABS Robert Janczur PORÓWNANIE WYNIKÓW BADAŃ DROGOWYCH Z ICH SYMULACJĄ PROGRAMEM V-SIM NA PRZYKŁADZIE EKSTREMALNEGO HAMOWANIA SAMOCHODU WYPOSAŻONEGO W UKŁAD ABS Streszczenie W artykule przedstawiono wyniki

Bardziej szczegółowo

Katalog szkoleń technicznych

Katalog szkoleń technicznych Katalog szkoleń technicznych Schaeffler Polska Sp. z o.o. 05/2016 Treść katalogu szkoleń nie stanowi oferty w rozumieniu odpowiednich przepisów prawa. Informacje na temat wszystkich szkoleń dostępne są

Bardziej szczegółowo

PL B1. POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice, PL

PL B1. POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice, PL PL 214302 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 214302 (21) Numer zgłoszenia: 379747 (22) Data zgłoszenia: 22.05.2006 (13) B1 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Maksymalna wysokość podnoszenia: 17,56 m Maksymalny zasięg: 14,26 m Silnik: JCB ECOMAX 93 KW - 126 KM Przekładnia hydrostatyczna ze sterowaniem

Maksymalna wysokość podnoszenia: 17,56 m Maksymalny zasięg: 14,26 m Silnik: JCB ECOMAX 93 KW - 126 KM Przekładnia hydrostatyczna ze sterowaniem Maksymalna wysokość podnoszenia: 17,56 m Maksymalny zasięg: 14,26 m Silnik: JCB ECOMAX 93 KW - 126 KM Przekładnia hydrostatyczna ze sterowaniem elektronicznym Automatyczne poziomowanie RTH5.18 OPIS MASZYNY

Bardziej szczegółowo

ARMAK Ltd Brytyjski producent silników pneumatycznych typu ATEX

ARMAK Ltd Brytyjski producent silników pneumatycznych typu ATEX S I L N I K I P N E U M AT Y C Z N E Z T Ł O K A M I Z Ę B AT Y M I ARMAK Ltd Brytyjski producent silników pneumatycznych typu ATEX Firma Armak Ltd została założona w roku 2007, jako joint venture firm

Bardziej szczegółowo

Zespoły pojazdu Wariant I Wariant II Wariant III Wariant IV. Silnik V V V V. Skrzynia biegów - mechaniczna V V V. Skrzynia biegów - automatyczna V V V

Zespoły pojazdu Wariant I Wariant II Wariant III Wariant IV. Silnik V V V V. Skrzynia biegów - mechaniczna V V V. Skrzynia biegów - automatyczna V V V Zespoły pojazdu Wariant I Wariant II Wariant III Wariant I Silnik Skrzynia biegów - mechaniczna Skrzynia biegów - automatyczna Skrzynia biegów - bezstopniowa Mechanizm różnicowy Koła napędowe - tylne Koła

Bardziej szczegółowo