OD FIZYKI I MATEMATYKI DO BIOLOGII I CHEMII NOWA (BIO)TECHNOLOGICZNA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OD FIZYKI I MATEMATYKI DO BIOLOGII I CHEMII NOWA (BIO)TECHNOLOGICZNA"

Transkrypt

1 OD FIZYKI I MATEMATYKI DO BIOLOGII I CHEMII NOWA (BIO)TECHNOLOGICZNA REWOLUCJA W SPRAWACH WOJSKOWYCH Tomasz Wójtowicz Akademia Obrony Narodowej Streszczenie Wojna informacyjna, wojna cybernetyczna, wojna wirtualna, wojna sieciocentryczna, rewolucja w sprawach wojskowych to tylko niektóre teorie (koncepcje), jakie pojawiły się w ciągu ostatnich lat pod wpływem wzrostu znaczenia nowych technologii. Źródłem innowacji, takich jak amunicja precyzyjna, systemy C4ISR czy systemy umożliwiające prowadzenie operacji w cyberprzestrzeni były uczelnie techniczne i międzynarodowe korporacje sektora informatycznego, lotniczego i telekomunikacyjnego. Obecnie, w związku z dynamicznym rozwojem biotechnologii, nanotechnologii i innych obszarów nauk biologicznych i chemicznych, następuje przejście z informacyjnej rewolucji w sprawach wojskowych (RMA) do (bio)technologicznej RMA 1. Przyszłe konflikty zbrojne, prowadzone przez państwa wysoko rozwinięte, oprócz powszechnego wykorzystania robotów, obejmować będą także wykorzystanie środków medycznych, podwyższających wydolność żołnierza i umożliwiających jego szybsze leczenie, środków umożliwiających skuteczniejszy kamuflaż, nanodronów przemieszczających się po polu walki i wiele innych nowych technologii, o których wkrótce zapewne się dowiemy. From physics and mathematics to biology and chemistry - new (bio) technological revolution in military affairs Summary Information warfare, cyber war, the war virtual, network-centric war, the revolution in military affairs - these are just some theories (concepts) which describe the impact of new techonologii in national security. Until recently, the source of most of the new technology sector was computer science, robotics and telecommunications. Currently we are seeing a dynamic development biotechnology, nanotechnology and other areas of biological and chemical sciences. This article demonstrates the use of biological and chemical technology for military purposes. His main thesis is that future conflicts will be based on technologies enabling rapid treatment, biological improvement of the soldiers, and even genetic modification. 1 Rewolucja w sprawach wojskowych (Revolution in Military Affairs) termin obecny w nauk politycznych, naukach o bezpieczeństwie, stosunkach międzynarodowych oraz naukach strategicznych od początku lat 90. XX wieku. Oznacza transformację sił zbrojnych w oparciu o wykorzystanie najnowszych technologii. Do elementów składowych, leżących u podstaw RMA, zalicza się: informatyzację i usieciowienie, broń precyzyjną i zwiększenie dystansu walki. Zob. więcej: Kamieński Ł., Technologia I wojna przyszłości. Wokół nuklearnej i informacyjnej rewolucji w sprawach wojskowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2009, s. 78, Kopeć R., Rewolucja w sprawach wojskowych uniwersalne remedium czy wielka iluzja?, Przeszłość Teraźniejszość Przyszłość. Problemy badawcze młodych politologów, Kraków 2010, s ISSN , Nr 4 (20) 2014, s

2 Wprowadzenie Technologia zawsze wpływała na przebieg wojen. W czasie wojny stuletniej ( ) symbolem zwycięstwa Anglików nad Francuzami był długi łuk, w 1571 roku w czasie bitwy pod Lepanto zwycięstwo Świętej Lidze umożliwiły armaty, w które wyposażone były okręty, w 1859 roku Włosi ulegli Francuzom z powodu braku sieci kolei, niemiecki Blitzkrieg nie byłby możliwy, gdyby nie rewolucja przemysłowa, a nieodłącznym elementem doktryny odstraszania nuklearnego w czasie zimnej wojny były z kolei międzykontynentalne pociski balistyczne, bombowce strategiczne i pociski balistyczne wystrzeliwane przez okręty podwodne. Celem tego artykułu jest przedstawienie czytelnikowi idei rewolucji w sprawach wojskowych (RMA), jej obecnej postaci (informacyjnej RMA) oraz transformacji w kierunku (bio)technologicznej RMA. 1. Technologia a nauka Paul Forman w publikacji The Primacy Science in Modernity of Technology in Postmodernity and Ideology in the History of Technology stwierdził, iż od lat 80. XX wieku dokonuje się gwałtowne odwrócenie kulturowo określonej tezy o prymacie nauki nad technologią na rzecz tezy o prymacie technologii nad nauką. Odwrócenie to traktowane jest także jako wskaźnik, pozwalający odróżnić nowoczesność od postnowoczesności, czyli okres, w którym nauka podporządkowywała technologię, od okresu, w którym to technologia zdominowała naukę 2. Determinizm technologiczny, rewolucja technologiczna oraz pojęcie technowojny podzieliły badaczy. Część z nich podkreślała fundamentalne znaczenie nowych technologii we wszystkich sferach ludzkiego życia od ekonomii po bezpieczeństwo, inni nazywali siebie umiarkowanymi entuzjastami, jeszcze inni sceptykami i krytykami. Do grona pierwszych zalicza się m.in. Alvin Toffler, który w szeregu swoich publikacji opisywał znaczenie nowych technologii. W Szoku przyszłości 3 wskazał na liczbę wynalazków i patentów, konsumowanych przez gospodarkę pod koniec XX wieku, w Trzeciej fali 4 przedstawił swoją najbardziej znaną teorię o trzech historycznych rewolucjach technologicznych, w Wojnie i antywojnie 5 przypomniał przebieg I wojny w Zatoce Perskiej, uwzględniając znaczenie broni precyzyjnych i systemów informacyjnych, w Rewolucyjnym bogactwie 6 wybiegł z kolei w przyszłość, zarysowując wizję świata i gospodarki zdominowanych przez wiedzę i technologię. Inny badacz Neil Postman badając wpływ technologii na kulturę, w głośnej książce Technopol podzielił historię ludzkości na trzy cywilizacje: cywilizację narzędzi, cywilizację technokracji i cywilizację technopolu. Ostatnia z nich, której początek datuje się na rok 1911 i rozwój biznesowego imperium Fredericka Taylora, charakteryzuje się całkowitym zdominowaniem społeczeństw przez informację, technologię i statystyczną ocenę pracy ludzi 7. Natomiast Dima Adamsky, przechodząc w publikacji Culture of Military Innovation do wpływu technologii na bezpieczeństwo podkreślił, że zastosowanie innowacji wojskowych zależy od kultury strategicznej konkretnego 2 Forman P., The Primacy of Science in Modernity, of Technology in Postmodernity, and of Ideology in the History of Technology, History and Technology, March/June 2007, vol. 23, s Toffler A., Szok przyszłości, Wydawnictwo Kurpisz, Warszawa Toffler A., Trzecia fala, Wydawnictwo PIW, Warszawa Toffler A., Toffler H., Wojna i antywojna, Wydawnictwo Kurpisz, Warszawa Toffler A., Toffler H., Rewolucyjne bogactwo, Wydawnictwo Kurpisz, Warszawa Postman N., Technopol. Triumf techniki nad kulturą, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA, Warszawa

3 państwa. Jego zdaniem, kultury strategiczne najbardziej otwarte na konsumpcję najnowszych technologii charakteryzują Izrael i Stany Zjednoczone. Ten stan Adamsky nazywa technologicznym romantyzmem Rewolucja w sprawach wojskowych (RMA) Nie ma jednej, uniwersalnej definicji rewolucji w sprawach wojskowych, ani precyzyjnej, budzącej zgodę wśród badaczy daty wskazującej na jej początek. Tim Benbow z King s College London, w publikacji The Magic Bullet? Understanding the Revolution in Military Affairs, starając się podać roboczą definicję RMA stwierdził, iż termin ten oznacza zasadnicze zmiany w charakterze wojny 9. Profesor Colin S. Gray z University of Reading w głośnej książce Strategy for Chaos. Revolution in Military Affairs and the Evidence of History napisał, że przez RMA rozumie radykalną zmianę w charakterze i prowadzeniu wojny 10. Inne spojrzenie na RMA przedstawili Michael G. Vickers i Robert C. Martinage z Center for Strategic nad Budgetary Assessments, którzy w publikacji The Revolution in War postawili następujące tezy: - rewolucja wojskowa charakteryzuje się prowadzeniem precyzyjnych działań wojennych w każdych warunkach pogodowych; - rewolucja wojskowa pojawia się niespodziewanie; - rewolucja wojskowa charakteryzuje się powstawaniem i rozwojem systemów bezzałogowych; - rewolucja wojskowa polega na wykorzystaniu przestrzeni kosmicznej do celów taktycznych i operacyjnych; - rewolucja wojskowa charakteryzuje się pojawieniem się elementów wojny sieciowej oraz prowadzeniem operacji połączonych 11. Spośród polskich naukowców, RMA zajął się m.in. Maciej Lekowski, który w tekście pt. Współczesna rewolucja w dziedzinie wojskowości. Analiza wybranych aspektów i cech charakterystycznych, zamieszczonym w kwartalniku Biura Bezpieczeństwa Narodowego, określił rewolucję w sprawach wojskowych jako termin opisujący przemiany zachodzące w sposobie prowadzenia wojny i organizacji armii. Przyznał ponadto, iż obecna rewolucja nie kończy się w momencie wypracowania jakiegoś kolejnego innowacyjnego wynalazku w dziedzinie wojskowości. Szybkość przemian współczesnej technologii pokazuje, że wojsko ciągle dysponuje nowymi rozwiązaniami, które zmieniają oblicze konfliktów zbrojnych Pięć debat Szeroką debatę na temat RMA rozpoczęła I wojna w Zatoce Perskiej w 1991 roku. Jak podkreśla Łukasz Kamieński z Uniwersytetu Jagiellońskiego, zarówno podczas operacji Pustynna Burza, jak również bitwy pod Cambrai w 1917 roku, zaskoczenie przeciwnika uzyskano dzięki skoordynowanemu 8 Adamsky D., The Culture of Military Innovation, The Impact of Cultural Factors on The Revolution in Military Affairs in Russia, The US and Israel, Stanford Security Studies, An Imprint of Stanford University Press, Stanford, California Benbow T., The Magic Bullet? Understanding the Revolution in Millitary Affairs, Conway Martime Press, s Gray C. S., Strategy for Chaos; Revolution in Military Affairs and Evidence of History, University of Reading 2002, s Vickers M. G., Martinage R. C., The Revolution in War, The Center for Strategic and Budgetary Assessments, grudzień 2004, s Lekowski M., Współczesna rewolucja w dziedzinie wojskowości; Analiza wybranych aspektów i cech charakterystycznych, Bezpieczeństwo Narodowe nr 19, Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, Warszawa 2011, s

4 zastosowaniu nowych technologii 13. Oba wydarzenia stanowiły swego rodzaju zwiastuny przyszłości służyły krystalizowaniu się nowego rodzaju wojny (technowojny) 14. Od 1991 roku dyskusja na temat RMA przybiera wiele form. O złożoności tej tematyki świadczy chociażby praca Michaela Raski ze School of Public Policy Lee Kuan Yew w Singapurze The RMA Theory, Process, and Debate: Five Waves 15. Zdaniem autora, mimo iż tematyka transformacji i roli nowych technologii we współczesnych konfliktach zbrojnych pojawiła się w latach 80. XX wieku, miało już miejsce pięć debat (fal) na temat RMA. Pierwsza pojawiła się w Związku Radzieckim i powszechnie znana jest pod nazwą rewolucji naukowo-technicznej (Military-Technical Revolution). Jej propagatorem był szef radzieckiego sztabu generalnego, marszałek Michaił Ogarkow. Jego zdaniem, różnica jakościowa w potencjałach sił zbrojnych NATO i Układu Warszawskiego była tak znacząca, iż ewentualna konfrontacja mogła skończyć się dla bloku wschodniego dotkliwą porażką. Dlatego postulował zwiększenie inwestycji w wojskowy sektor B+R 16 i zastosowanie w siłach zbrojnych na masową skalę laserów, energii kinetycznej, amunicji precyzyjnej, automatycznych systemów wsparcia i rozwiązań telekomunikacyjnych. Kryzys finansowy ZSRR, a następnie jego rozpad spowodowały, że założenia zmian pod kątem wykorzystania nowych technologii pozostały jedynie na papierze. Druga debata (fala) na temat rewolucji w sprawach wojskowych pojawiła się w Stanach Zjednoczonych jako reakcja na radziecką MTR (Military-Technical Revolution rewolucję naukowo-techniczną). W większości środowisk wojskowych podejście do radzieckiej dyskusji miało na początku charakter lekceważący. Amerykanie, wierząc w swój potencjał militarny nie sądzili, że Związkowi Radzieckiemu uda się osiągnąć znaczące sukcesy w obszarze innowacji wojskowych. Niemniej w Pentagonie pojawiła się mała grupa oficerów, na czele z Andrew W. Marshallem i Andrew Krepinevichem, którzy bardziej wnikliwie przyjrzeli się założeniom radzieckiej rewolucji naukowo-technicznej. Wynikiem ich pracy był wydany w 1992 roku raport Military-Technical Revolution: A Preliminary Assessment. Wkrótce stał się on podstawą do dalszej, znacznie wykraczającej poza mury Pentagonu debaty nad RMA w Stanach Zjednoczonych. Podstawowe pytania, jakie zadawano wówczas, dotyczyły tego, kiedy zaczęła się RMA i jakie są jej historyczne przykłady. Nie uzyskano jednak jednej, precyzyjnej odpowiedzi. Wspominany już Alvin Toffler był zdania, że rewolucje, w tym także rewolucje wojskowe, były trzy (agrarna, przemysłowa i informacyjna) 17. Andrew Krepinevich uważał zaś, że rewolucyjnych zmian w prowadzeniu wojny było znacznie więcej (rewolucja piechoty w XIV wieku, rewolucja artylerii, rewolucja w marynarce, rewolucja w fortyfikacjach, rewolucja prochu, rewolucja napoleońska w XIX wieku, rewolucja w wojskach lądowych w XIX wieku, rewolucja w marynarce w XIX wieku, re- 13 W bitwie pod Cambrai użyte zostały po raz pierwszy na szeroką skalę czołgi. Połączenie broni pancernej i masowego ostrzału artyleryjskiego okazało się skuteczną metodą na przesuwanie linii frontu, której bardzo potrzebowały strony I wojny światowej. Operacja Pustynna Burza była z kolei pierwszą operacją wojskową, w czasie której potężna armia lądowa została pokonana przez siły powietrzne. Wykorzystanie dominacji w powietrzu, jak również technologii informacyjnych, umożliwiło stronie amerykańskiej ograniczenie strat własnych do 192 żołnierzy, przy 700 tys. ofiar po stronie irackiej. Zob. więcej: Pimlott J., Wielkie bitwy i kampanie, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2001, s , Durschmied E., Czynnik zwrotny w bitwach. Od Troi do Zatoki Perskiej, Wydawnictwo Amber, Warszawa 1999, s Kamieński Ł., Technologia i wojna przyszłości. Wokół nuklearnej i informacyjnej rewolucji w sprawach wojskowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2009, s Raska M., The RMA Theory, Process, and Debate: Five Waves, School of Public Policy Lee Kuan Yew, Working Paper Series 2010, s Badania i rozwój (Research & Development) działalność naukowa, zmierzająca do udoskonalenia techniki, technologii, metodologii etc. Jej efektem mogą być nowe odkrycia, wynalazki i teorie. 17 Toffler A., Trzecia fala, dz. cyt. 4

5 wolucja międzywojenna w mechanizacji, rewolucja nuklearna). Williamson Murray wskazywał z kolei na cztery rewolucje (państwocentryczną, napoleońską, przemysłową, I wojnę światową) 18. Trzecia debata (fala) na temat RMA miała miejsce w połowie lat 90. XX wieku i została nazwana mianem technophilli 19. W tym czasie eksperci zajmujący się rewolucją w sprawach wojskowych skupili się na kwestiach związanych z przyszłością nowych technologii. Pytania natury historycznej zastąpiły pytania dotyczące tego, jakie cele i w jaki sposób powinna realizować RMA. Entuzjastyczne podejście do nowych technologii widoczne było m.in. w Pentagonie, gdzie wiceprzewodniczący Kolegium Połączonych Szefów Sztabów, admirał William Owen, przedstawił koncepcję the system-of-systems (system systemów) 20. Miała ona polegać na szerokim zastosowaniu technologii informacyjnych i komunikacyjnych, celem osiągnięcia pełnej świadomości sytuacyjnej. W siłach zbrojnych USA pojawiły się systemy ISR (intelligence, surveillance, reconnaissance) i C4I (command, control, computer, communication and information). Wśród zamówień składanych przez Pentagon znalazły się sensory i platformy ISR, takie jak: AWACS, JSTAR, HASA oraz C4I, takie jak GCCS, MILSTAR czy SONET 21. Fundamentalnym dokumentem był z kolei The Joint Vision 2010 (JV2010), który odwoływał się do dominującego manewru precyzyjnych uderzeń, pełnej ochrony i koncentracji logistyki 22. Czwarta debata (fala), której przedmiotem była RMA, miała miejsce w Stanach Zjednoczonych w czasie prezydentury George a Busha. Wówczas najważniejsze funkcje w Pentagonie piastowali politycy i byli wojskowi, będący gorącymi zwolennikami transformacji w sprawach wojskowych w duchu rewolucji. Wśród nich znajdowali się przede wszystkim: sekretarz obrony Donald Rumsfeld, Andrew Krepinevich, Andrew Marshall i wiceadmirał Arthur A. Cebrowski. Symbolem podejścia do spraw RMA nowego zespołu zarządzającego siłami zbrojnymi USA było wydanie Future Combat System (FCS), ocenianego jako największy i najbardziej kosztowny program zmian sił zbrojnych USA po II wojnie światowej. W perspektywie strategicznej, realizacja FCS została zaplanowana do 2030 roku, a do jego przeprowadzenia zgłosiło się ponad 550 wykonawców i podwykonawców, w tym korporacje Boeing, Lockheed Martin, Northrop Grumman, General Dynamics, BAE Systems i Raytheon. W założeniach FCS znalazły się m.in. postulaty wykorzystania nowego uzbrojenia, nowych technologii oraz nowa organizacja ugrupowań bojowych (Brigade Combat Teams) 23. Piąta debata na temat RMA rozpoczęła się w 2005 roku i trwa do dzisiaj. Z jednej strony charakteryzuje się wyraźnym spadkiem euforii i krytycznym podejściem do roli nowych technologii w czasie konfliktów zbrojnych. Powodem tego były m.in. skutki międzynarodowego kryzysu finansowego z 2008 roku i konieczne oszczędności w budżecie federalnym oraz błędnie oszacowane koszty programu FCS, który okazał się znacznie droższy niż przewidywano. Z drugiej strony jednak, w dokumentach takich, jak Quadrennial Defense Review Report (QDR) z 2006 i 2010 roku autorzy podkreślają, iż rola nowych technologii nie uległa zmianie. Obok technologii informacyjnych, coraz 18 Benbow T., dz. cyt., s Technophillia (gr.) entuzjastyczne podejście do nowych technologii, takich jak Internet, komputer osobisty, kino domowe. Zob. ( ). 20 Raska M., dz. cyt., s Systemy komunikacji takie jak C2 lub C4 definiowane są jako zintegrowany system, zapewniający organom dowodzenia na wszystkich poziomach aktualne i właściwe dane w celu planowania, kierowania i kontrolowania ich działań, obejmujący doktrynę, procedury, strukturę organizacyjną, stan osobowy, sprzęt, infrastrukturę i łączność. Systemy JSTAR i AWACS są to z kolei lądowe i powietrzne systemy wczesnego ostrzegania. Zob. więcej: Joint Publication 1-02, Department of Defense Dictionary of Military and Associated Terms, 12 April 2001, s Joint Vision 2010, Joint Chiefs of Staff, ( ). 23 Kaeser H. U., The Future Combat Systems, What Future Can the Army Afford? Center for Strategic and International Studies, Washington DC, 5 February 2009, s

6 częściej wojskowe ośrodki badawcze i korporacje sektora zbrojeniowego prowadzą badania nad zastosowaniem innowacji z dziedziny nanotechnologii i biotechnologii. Może świadczyć to o rozpoczynającej się nowej, (bio)technologicznej rewolucji w sprawach wojskowych Nowa/stara (bio)technologiczna rewolucja w sprawach wojskowych Podobnie jak w przypadku poprzedniej (informacyjnej) RMA, jej biotechnologiczna wersja nie została jeszcze zdefiniowana. Sama biotechnologia, jako dziedzina nauk technicznych, oznacza wykorzystywanie procesów biologicznych na skalę przemysłową. W związku z powyższym, biotechnologiczna RMA będzie polegała na zastosowaniu technologii biologicznych i chemicznych do celów militarnych. Przed podaniem aktualnych przykładów i przeszłej postaci konfliktów zbrojnych opartych na biologii i chemii, należy odpowiedzieć na pytanie, czy zasadnym jest nazywanie jej rewolucją, czy może jest to raczej ewolucja zastosowanych w historii rozwiązań. Jak zauważył Łukasz Kamieński w książce Farmakologizacja wojny, środki biologiczne i chemiczne stosowane były wielokrotnie na przestrzeni dziejów. Pierwsze przypadki można znaleźć w przekazach źródłowych już za czasów Assasynów islamskich wojowników, stanowiących radykalny odłam wyznawców szyickiej odmiany islamu (izmailitów). Jak czytamy w publikacji Kamieńskiego, środkiem, który miał pomóc pokonać młodym terrorystom strach, był haszysz 25. Odurzeni narkotykiem islamiści, z zimną krwią dokonywali wielu mordów na przeciwnikach religijnych i plemiennych. Innym przykładem historycznym byli berserkowie (wikingowie), którzy przed walką używali różnego rodzaju muchomorów. Wojny opiumowe, wojny kokainowe w Afryce Południowej w XIX wieku, skutki stosowania opium i morfiny w wojnie secesyjnej to tylko niektóre przykłady efektywnego zastosowania środków biologicznych i chemicznych. Pierwszą wojną farmakologiczną, jak podaje Kamieński, była interwencja USA w Wietnamie. Stanowiła ona krytyczny punkt przecięcia się farmakologii i technologii przemocy. Poza powszechnością marihuany, którą można było dostać w amerykańskich bazach w Azji Południowo-Wschodniej, US Army masowo rozdawała swoim żołnierzom amfetaminowe stymulanty (popularne speedy). Ich celem nie było leczenie źródeł stresu, ponieważ tego nie da się pokonać wyłącznie środkami farmakologicznymi. Pomagały one jednak na pewien czas złagodzić strach i stres wywołany działaniami bojowymi i umożliwiały żołnierzowi wykonanie nawet najtrudniejszego zadania. Do podobnych przypadków wykorzystania stymulantów dochodziło także w czasie radzieckiej interwencji w Afganistanie 26. Na podstawie powyższych przykładów można stwierdzić, że wykorzystanie zdobyczy biologii i chemii miało miejsce w każdym okresie historycznym, niezależnie od kulturowego stosunku do nowych technologii. Tym, czym różni się obecna (bio)technologiczna RMA od poprzednich przykładów, jest obecny element high-tech. Aby zrozumieć, jaki wpływ będzie on miał na przyszłe konflikty zbrojne, należy przyjrzeć się projektom, nad którymi pracują szaleni naukowcy z amerykańskiej DARPA i innych instytucji współpracujących z Pentagonem. 24 Quadrennial Defense Review 2006, Department of Defense, ( ). 25 Kamieński Ł., Farmakologizacja wojny. Historia narkotyków na polu walki, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2012, s Tamże, s

7 5. Przyszła postać (bio)rma Sklonowanie owcy Dolly w 1996 roku, opublikowanie raportu podsumowującego badania nad ludzkim genomem w 2003 roku czy produkcja żywności modyfikowanej genetycznie, mającej ustrzec wiele miejsc na świecie od nędzy to tylko niektóre z przykładów zastosowania biotechnologii. Miejscem, gdzie prowadzone są badania, mające na celu zastosowanie jej do celów wojskowych jest m.in. DARPA Agencja Zaawansowanych Projektów Badawczych w Obszarze Obronności (Defense Advanced Research Projects Agency). Na jej stronie internetowej znajduje się jedynie ok. 30% przedstawionych projektów, nad którymi pracuje 240 pracowników. Reszta pozostaje tajna 27. Jednym z przykładów projektów realizowanych przez DARPA są badania nad nanoterapią leczenia uszkodzeń mózgu, spowodowanych urazami mechanicznymi w czasie działań bojowych. Interdyscyplinarny zespół naukowców, na czele z profesorem Michaelem J. Sailorem z University of California w San Diego, mając do dyspozycji budżet w wysokości 6 milionów dolarów, stara się opracować metodę, która pozwoli na zmniejszenie śmiertelności wśród żołnierzy służących w miejscach konfliktowych takich jak Irak i Afganistan oraz skuteczniejsze leczenie urazów mechanicznych mózgu 28. Kolejnym programem DARPA, wykorzystującym elementy biotechnologii, jest Nano Air Vehicle Program (NAV). Polega on na konstruowaniu przy zastosowaniu nanotechnologii bezzałogowych pojazdów latających wielkości owadów. Jednym z nich jest Koliber NAV, który w 2011 roku został nazwany przez amerykański Times jednym ze 100 najlepszych wynalazków. Mający długość 15 centymetrów i ważący 19 gramów dron jest w stanie wykonywać misje niedostępne do tej pory dla człowieka. Może zostać wykorzystany do poszukiwań ratowniczych w trudno dostępnych miejscach, prowadzenia misji rozpoznawczych na krótkich odległościach w obszarze prowadzenia działań wojennych, itp. 29 Medycyna pola walki, substancje umożliwiające wolniejszą utratę krwi, technologie przedstawiające ocenę zagrożenia to tylko niektóre pozostałe programy, nad którymi pracuje DARPA. Medycynę pola walki mają tworzyć środki farmakologiczne, umożliwiające skuteczną pomoc poszkodowanym żołnierzom. Technologie przedstawiające ocenę zagrożenia mają definiować, czy w danym miejscu prowadzenia operacji nie znajdują się środki biologiczne i chemiczne zagrażające żołnierzom, substancje umożliwiające wolniejszą utratę krwi mają z kolei zmniejszyć śmiertelność wśród żołnierzy, którzy odnieśli poważne obrażenia 30. Zakończenie Na początku lat 90., kiedy rozpoczęła się debata na temat rewolucji w sprawach wojskowych, intelektualiści z zachodnich uczelni spierali się, czy transformację zachodzącą w siłach zbrojnych państw wysoko rozwiniętych można nazwać rewolucją, czy może jest to ewolucja. Nie odnosząc się do tego sporu, który wymagałby dłuższej analizy samego zjawiska RMA i zastosowania wielu metod badawczych, starałem się przedstawić transformację zachodzącą we współczesnym militarnym sektorze 27 Defense Advanced Research Projects Agency, ( ). 28 DARPA Awards $6 Million to Develop Nanotech Therapies for Traumatic Brain Injuries, UC San Diego News Center,http://ucsdnews.ucsd.edu/pressrelease/darpa_awards_6_million_to_develop_nanotech_therapies_for_traumatic_brai n_in ( ). 29 Hummingbird Nano Air Vehicle (NAV), United States of America, AirForce-Technology.com ( ). 30 Surviving Blood Loss (SBL), Defense Advanced Research Projects Agency ( ), Rapid Threat Assessment, Battlefield Medicine, ( ). 7

8 B+R, posiłkując się jednocześnie historią. Z pewnością dalszy rozwój i zastosowanie biotechnologii w siłach zbrojnych będą charakterystyczne dla państw zachodnich. Obniżenie strat własnych, wykonywanie niebezpiecznych misji przez maszyny, zastosowanie środków farmakologicznych, zwiększających wydajność i zwalczających sen u żołnierzy to elementy wpisujące się czytelnie w kulturę strategiczną państw takich, jak Stany Zjednoczone czy Izrael. W ciągu najbliższych lat należy spodziewać się kolejnych programów badawczych i kolejnych wynalazków z obszaru biologii i chemii, które zaskoczą nas pomysłowością autorów i innowacyjnym zastosowaniem. Bibliografia 1. Adamsky D., The Culture of Military Innovation, The Impact of Cultural Factors on The Revolution in Military Affairs in Russia, The US and Israel, Stanford Security Studies, An Imprint of Stanford University Press, Stanford, California Benbow T., The Magic Bullet? Understanding the Revolution in Military Affairs, Conway Maritime Press 3. Gray C. S., Strategy for Chaos; Revolution in Military Affairs and Evidence of History, University of Reading Forman P., The Primacy of Science in Modernity, of Technology in Postmodernity, and of Ideology in the History of Technology, History and Technology, March/June 2007, vol Kamieński Ł., Technologia i wojna przyszłości. Wokół nuklearnej i informacyjnej rewolucji w sprawach wojskowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków Kamieński Ł., Farmakologizacja wojny. Historia narkotyków na polu walki, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków Kaeser H. U., The Future Combat Systems, What Future Can the Army Afford? Center for Strategic and International Studies, Washington DC, 5 February Lekowski M., Współczesna rewolucja w dziedzinie wojskowości; Analiza wybranych aspektów i cech charakterystycznych, Kwartalnik Bezpieczeństwo Narodowe nr 19, Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, Warszawa Postman N., Technopol. Triumf techniki nad kulturą, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA, Warszawa Raska M., The RMA Theory, Process, and Debate: Five Waves, School of Public Policy Lee Kuan Yew, Working Paper Series Toffler A., Szok przyszłości, Wydawnictwo Kurpisz, Warszawa Toffler A., Trzecia fala, Wydawnictwo PIW, Warszawa Toffler A., Toffler H., Wojna i antywojna, Wydawnictwo Kurpisz, Warszawa Toffler A., Toffler H., Rewolucyjne bogactwo, Wydawnictwo Kurpisz, Warszawa Vickers M. G., Martinage R. C., The Revolution in War, The Center for Strategic and Budgetary Assessments, grudzień

9 16. Joint Vision 2010, Joint Chiefs of Staff, 17. Quadrennial Defense Review 2006, Department of Defense, 18. Defense Advanced Research Projects Agency, 19. Hummingbird Nano Air Vehicle (NAV), United States of America, AirForce-Technology.com 9

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

Zmiany w naukach wojskowych (o obronności) a opracowanie zasobów bibliotecznych. Grzegorz Kolek Biblioteka Główna Akademii Obrony Narodowej

Zmiany w naukach wojskowych (o obronności) a opracowanie zasobów bibliotecznych. Grzegorz Kolek Biblioteka Główna Akademii Obrony Narodowej Zmiany w naukach wojskowych (o obronności) a opracowanie zasobów bibliotecznych Grzegorz Kolek Biblioteka Główna Akademii Obrony Narodowej Układ wystąpienia Zmiany w nazewnictwie Ewolucja nauk wojskowych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie. I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ)

Spis treści. Wprowadzenie. I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ) Spis treści Wprowadzenie I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ) 1.1. Tradycje kształcenia obronnego młodzieŝy 1.1.1. Kształcenie obronne w okresie rozbiorów 1.1.2. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP Założenia i implementacja Stanisław Koziej Szef BBN www.bbn.gov.pl @SKoziej 7 stycznia 2015 r. 1 AGENDA 1. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA SBN

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

TRANSSEKTOROWY CHARAKTER CYBERBEZPIECZEŃSTWA:

TRANSSEKTOROWY CHARAKTER CYBERBEZPIECZEŃSTWA: IBK, Warszawa, 25.10.2016 Stanisław Koziej TRANSSEKTOROWY CHARAKTER CYBERBEZPIECZEŃSTWA: Strategiczne wyzwania dla Polski i NATO 1 PLAN 1. Istota i charakter cyberbezpieczeństwa 2. Polska: strategiczne

Bardziej szczegółowo

Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju. Prowadzący (dr Dariusz Kotarski)

Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju. Prowadzący (dr Dariusz Kotarski) Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju Prowadzący (dr Dariusz Kotarski) Tematyka zajęć 1. Istotne cechy i Istotne cechy i podział cywilizacji we współczesnym świecie. 2. Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON A YADEMECUM NATO Wydanie jubileuszowe Dom Wydawniczy Bellona przy współpracy Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON Warszawa 1999 SPIS TREŚCI Strona Słowo wstępne Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ

AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO PROGRAM KSZTAŁCENIA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA LICENCJACKIE Kierunek: Specjalność: Forma studiów: Profil kształcenia: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW ĆWICZENIA IV WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW POJĘCIE RELIGII I KULTURY RELIGIA to zespół wierzeń dotyczących ludzkości i człowieka, związanych z nim zagadnień oraz form organizacji

Bardziej szczegółowo

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Stanisław Koziej KONFLIKTY MIĘDZYNARODOWE I METODY ICH ROZWIĄZYWANIA

Stanisław Koziej KONFLIKTY MIĘDZYNARODOWE I METODY ICH ROZWIĄZYWANIA Stanisław Koziej KONFLIKTY MIĘDZYNARODOWE W XX I XXI WIEKU I METODY ICH ROZWIĄZYWANIA UCZELNIA ŁAZARSKIEGO 2016/17 www.koziej.pl @SKoziej 1 LITERATURA J. S. Nye jr., Konflikty międzynarodowe. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju nauki w Polsce i na świecie. Quo vadis science? Dr n. med. Izabela Młynarczuk-Biały

Perspektywy rozwoju nauki w Polsce i na świecie. Quo vadis science? Dr n. med. Izabela Młynarczuk-Biały Perspektywy rozwoju nauki w Polsce i na świecie Quo vadis science? Dr n. med. Izabela Młynarczuk-Biały Skąd fundusze na naukę Coraz szczuplejszy budżet w czasach kryzysu Coraz więcej odbiorców finansowanych

Bardziej szczegółowo

WIELOWYMIAROWOŚĆ (KOMPLEKSOWOŚĆ) CYBERBEZPIECZEŃSTWA

WIELOWYMIAROWOŚĆ (KOMPLEKSOWOŚĆ) CYBERBEZPIECZEŃSTWA PTSM, WZ/UW, Warszawa, 25.05.2017 Stanisław Koziej WIELOWYMIAROWOŚĆ (KOMPLEKSOWOŚĆ) CYBERBEZPIECZEŃSTWA 1 CYBERBEZPIECZEŃSTWO JAKO RODZAJ BEZPIECZEŃSTWA Bezpieczeństwo Bezpieczeństwo jako kategoria polityczna

Bardziej szczegółowo

Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki

Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki Nazwa pojawiła się na przełomie lat 50-60-tych i przyjęła się na dobre w Europie Jedna z definicji (z Wikipedii): Informatyka dziedzina nauki i techniki

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW POJĘCIE RELIGII I KULTURY RELIGIA to zespół wierzeo dotyczących ludzkości i człowieka, związanych z nim zagadnieo oraz form organizacji społecznych

Bardziej szczegółowo

Nazwa jednostki prowadzącej Katedra Politologii, Wydział Socjologiczno-Historyczny

Nazwa jednostki prowadzącej Katedra Politologii, Wydział Socjologiczno-Historyczny Rzeszów, 1 październik 201 r. SYLABUS Nazwa Spory i konflikty międzynarodowe Nazwa jednostki prowadzącej Katedra Politologii, przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Kod MK_6 Studia Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Arkadiusz Michał Kowalski 4. OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE OFONAWTDAWN^ WARSZAWA 2013 SPIS TREŚCI wstęp : 9 1. Przedmiot,

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE I stopień studia stacjonarne

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE I stopień studia stacjonarne BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE I stopień studia stacjonarne Imię i nazwisko promotora DR HAB. ARKADIUSZ JUNCEWICZ DR HAB. INŻ. WALDEMAR KAWKA Zakres zainteresowań naukowych System bezpieczeństwa narodowego RP.

Bardziej szczegółowo

Wstęp 9. Rozdział 2 [Roman Kuźniar]

Wstęp 9. Rozdział 2 [Roman Kuźniar] Spis treści [Roman Kuźniar] Wstęp 9 Rozdział 1 [Roman Kuźniar] Ewolucja problemu bezpieczeństwa rys historyczny 18 1. Pierwsze traktaty o pokoju i równowadze sił 19 2. Liga Narodów niedoceniony wynalazek

Bardziej szczegółowo

2014 rok Rok Pamięci Narodowej

2014 rok Rok Pamięci Narodowej 2014 rok Rok Pamięci Narodowej I. 100 rocznica wybuchu I wojny światowej I wojna światowa konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytania, Francją,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW ANGLOJĘZYCZNE INTERDYSCYPLINARNE STUDIA DOKTORANCKIE SPOŁECZEŃSTWO TECHNOLOGIE - ŚRODOWISKO

PROGRAM STUDIÓW ANGLOJĘZYCZNE INTERDYSCYPLINARNE STUDIA DOKTORANCKIE SPOŁECZEŃSTWO TECHNOLOGIE - ŚRODOWISKO PROGRAM STUDIÓW ANGLOJĘZYCZNE INTERDYSCYPLINARNE STUDIA DOKTORANCKIE SPOŁECZEŃSTWO TECHNOLOGIE - ŚRODOWISKO ZAWARTOŚĆ Zawartość... 2 WPROWADZENIE... 3 OPIS PROGRAMU STUDIÓW W JĘZYKU EFEKTÓW KSZTAŁCENIA...

Bardziej szczegółowo

Od jednostkowych badań w stronę syntezy i metaanalizy -wyzwanie dla procesu planowania ewaluacji w perspektywie 2014-2020

Od jednostkowych badań w stronę syntezy i metaanalizy -wyzwanie dla procesu planowania ewaluacji w perspektywie 2014-2020 Od jednostkowych badań w stronę syntezy i metaanalizy -wyzwanie dla procesu planowania ewaluacji w perspektywie 2014-2020 OPOLSKA KONFERENCJA MONITOROWANIA I EWALUACJI POLITYK PUBLICZNYCH doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające Historia ekonomii Mgr Robert Mróz Zajęcia wprowadzające 04.10.2016 Plan Organizacja zajęć Warunki zaliczenia Co to jest historia ekonomii i po co nam ona? Organizacja zajęć robertmrozecon.wordpress.com

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE I ROLA NACZELNEGO DOWÓDCY SIŁ ZBROJNYCH W POŁĄCZONEJ OPERACJI OBRONNEJ W WYMIARZE NARODOWYM I SOJUSZNICZYM

MIEJSCE I ROLA NACZELNEGO DOWÓDCY SIŁ ZBROJNYCH W POŁĄCZONEJ OPERACJI OBRONNEJ W WYMIARZE NARODOWYM I SOJUSZNICZYM S Z T A B G E N E R A L N Y W P ZARZĄD PLANOWANIA OPERACYJNEGO P3 MIEJSCE I ROLA NACZELNEGO DOWÓDCY SIŁ ZBROJNYCH W POŁĄCZONEJ OPERACJI OBRONNEJ W WYMIARZE NARODOWYM I SOJUSZNICZYM ppłk dr Dariusz ŻYŁKA

Bardziej szczegółowo

Wykaz przedmiotów i modułów, które umożliwiają studentom powracającym z programów ERASMUS i MOST realizację kierunkowych efektów kształcenia

Wykaz przedmiotów i modułów, które umożliwiają studentom powracającym z programów ERASMUS i MOST realizację kierunkowych efektów kształcenia Wykaz przedmiotów i modułów, które umożliwiają studentom powracającym z programów ERASMUS i MOST realizację kierunkowych efektów kształcenia Kierunek: Stosunki międzynarodowe (studia I stopnia) Przedmioty

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 24 lipca 2013 r. Poz. 196

Warszawa, dnia 24 lipca 2013 r. Poz. 196 Warszawa, dnia 24 lipca 2013 r. Poz. 196 Departament Administracyjny DECYZJA Nr 214/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 24 lipca 2013 r. w sprawie bezpośredniego podporządkowania jednostek organizacyjnych

Bardziej szczegółowo

Przedmiot do wyboru: Wojna w dziejach Europy

Przedmiot do wyboru: Wojna w dziejach Europy Przedmiot do wyboru: Wojna w dziejach Europy - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Przedmiot do wyboru: Wojna w dziejach Europy Kod przedmiotu 08.3-WH-P-PDW/2-S16 Wydział Kierunek Wydział

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

TŁUMACZENIE Unia i NATO powinny się wzajemnie uzupełniać

TŁUMACZENIE Unia i NATO powinny się wzajemnie uzupełniać TŁUMACZENIE Unia i NATO powinny się wzajemnie uzupełniać - Jeśli chodzi o nasze bezpieczeństwo zewnętrzne, to najważniejszymi wyzwaniami stojącymi przed Polską jest - do czego naszych sojuszników staramy

Bardziej szczegółowo

Wstęp. CZĘŚĆ I. Bezpieczeństwo militarne

Wstęp. CZĘŚĆ I. Bezpieczeństwo militarne Wstęp CZĘŚĆ I. Bezpieczeństwo militarne Rozdział 1. Rola i modele sił zbrojnych we współczesnym świecie Role armii Modele armii Armie wybranych państw Rozdział 2. Wojny i konflikty zbrojne Definicja wojny

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 9 października 2013 r. Poz. 246. DECYZJA Nr 296/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 9 października 2013 r.

Warszawa, dnia 9 października 2013 r. Poz. 246. DECYZJA Nr 296/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 9 października 2013 r. Warszawa, dnia 9 października 2013 r. Poz. 246 Zarząd Organizacji i Uzupełnień P1 DECYZJA Nr 296/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 9 października 2013 r. w sprawie wdrożenia do eksploatacji użytkowej

Bardziej szczegółowo

Lp. ODBIORCA KOD ADRES. 5 Dyrektor Generalny MON 00-909 Warszawa ul. Klonowa 1 1 1. 2 Dyrektor Sekretariatu MON 00-909 Warszawa ul.

Lp. ODBIORCA KOD ADRES. 5 Dyrektor Generalny MON 00-909 Warszawa ul. Klonowa 1 1 1. 2 Dyrektor Sekretariatu MON 00-909 Warszawa ul. Dostawa dzienników dla wszystkich odbiorców do godz. 7.00! ROZDZIELNIK na prasę krajową dla komórek organizacyjnych w okresie od 1 lutego 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. Załącznik nr 1 do SIWZ Ilość egzemplarzy

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO MIĘDZYNARODOWE Studia stacjonarne. Semestr I. Globalizacja i regionalizacja. Metodologia badań. Studia nad bezpieczeństwem

KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO MIĘDZYNARODOWE Studia stacjonarne. Semestr I. Globalizacja i regionalizacja. Metodologia badań. Studia nad bezpieczeństwem KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO MIĘDZYNARODOWE Studia stacjonarne Semestr I Strona 1 Nazwa Przedmioty składowe Forma rozliczenia Liczba godzin Liczba punktów dla ECTS dla Globalizacja i regionalizacja Globalizacja

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa

Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa I. Informacje ogólne II. Rekrutacja III. Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych IV. Treści programowe V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

Losy absolwentów 2014. II Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. A. Mickiewicza w Słupsku

Losy absolwentów 2014. II Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. A. Mickiewicza w Słupsku Losy absolwentów 04 II Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. A. Mickiewicza w Słupsku Jednym z obszarów działalności II Liceum Ogólnokształcącego w Słupsku jest monitorowanie losów swoich

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja zagrożeń załogi pojazdów specjalnych podczas wybuchu

Identyfikacja zagrożeń załogi pojazdów specjalnych podczas wybuchu Identyfikacja zagrożeń załogi pojazdów specjalnych podczas wybuchu Edyta KRZYSTAŁA Sławomir KCIUK Arkadiusz MĘŻYK Identyfikacja zagrożeń załogi pojazdów specjalnych podczas wybuchu Autorzy monografii

Bardziej szczegółowo

Specjalistyczna platforma informacyjno-biznesowa Twój zaufany partner w biznesie

Specjalistyczna platforma informacyjno-biznesowa Twój zaufany partner w biznesie www.biotechnologia.pl Specjalistyczna platforma informacyjno-biznesowa Twój zaufany partner w biznesie O portalu portal rozwija się od 13 lat lider mediów o tematyce innowacyjnego biobiznesu zespół portalu

Bardziej szczegółowo

I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju

I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju Konferencja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju Badania i innowacje

Bardziej szczegółowo

USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK

USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK polish.poland.usembassy.gov Facebook www.facebook.com/usembassywarsaw YouTube www.youtube.com/user/usembassywarsaw Twitter twitter.com/usembassywarsaw USA & Poland Polska

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

Rewolucja w sprawach wojskowych uniwersalne remedium czy wielka iluzja?

Rewolucja w sprawach wojskowych uniwersalne remedium czy wielka iluzja? Rafał Kopeć Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie Przeszłość Teraźniejszość Przyszłość. Problemy badawcze młodych politologów Kraków 2010 ISBN 978-83-7271-635-4 s. 195 204 Rewolucja w sprawach wojskowych

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa

Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa I. Informacje ogólne II. Rekrutacja III. Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych IV. Treści programowe V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 22/2014. Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 29 maja 2014 roku

UCHWAŁA NR 22/2014. Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 29 maja 2014 roku UCHWAŁA NR 22/2014 Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 29 maja 2014 roku w sprawie: określenia dodatkowych efektów kształcenia dla kandydatów na żołnierzy zawodowych dla

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE MEDIA DYDAKTYCZNE JAKO NARZĘDZIE PRACY NAUCZYCIELA FIZYKI SPRAWOZDANIE Z BADAŃ WŁASNYCH

KOMPUTEROWE MEDIA DYDAKTYCZNE JAKO NARZĘDZIE PRACY NAUCZYCIELA FIZYKI SPRAWOZDANIE Z BADAŃ WŁASNYCH Artur Bartoszewski Katedra Informatyki Politechnika Radomska Magdalena Gawor IX Liceum Ogólnokształcące przy Zespole Szkół Zawodowych im. Stanisława Staszica w Radomiu KOMPUTEROWE MEDIA DYDAKTYCZNE JAKO

Bardziej szczegółowo

Zagadnienie 2. Koncepcja wojny, koncepcja pokoju wg św. Augustyna. Wojna sprawiedliwa wg św. Tomasza z Akwinu. Wystąpienia (po min)

Zagadnienie 2. Koncepcja wojny, koncepcja pokoju wg św. Augustyna. Wojna sprawiedliwa wg św. Tomasza z Akwinu. Wystąpienia (po min) NAUKA O WOJNIE I POKOJU Program konwersatorium I rok studiów magisterskich; specjalność: bezpieczeństwo i studia strategiczne. (skrót konspektu zajęć) Prowadzący: prof. dr hab. Bolesław Balcerowicz) Wykład

Bardziej szczegółowo

Staż naukowy Foresight impact on innovation

Staż naukowy Foresight impact on innovation Staż naukowy Foresight impact on innovation Łukasz Nazarko Visitining Research Associate @ Yashiro Lab Institute of Industrial Science University of Tokyo Bialystok University of Technology Faculty of

Bardziej szczegółowo

CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA BEZPIECZEŃSTWA IIIRP

CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA BEZPIECZEŃSTWA IIIRP Stanisław Koziej CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA BEZPIECZEŃSTWA IIIRP Tezy do debaty w Klubie Obywatelskim, Gryfice, 6.12.2016 r. Etapy ewolucji bezpieczeństwa III RP Okres IIIRP to dynamiczny proces zmian i ciągłości

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia

Opis kierunkowych efektów kształcenia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów kształcenia do obszaru wiedzy Filozofia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Geografia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Historia

Bardziej szczegółowo

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Inteligentne budynki (2) Źródła Loe E. C., Cost of Intelligent Buildings, Intelligent Buildings Conference, Watford, U. K., 1994 Nowak M., Zintegrowane systemy zarządzania inteligentnym budynkiem, Efektywność

Bardziej szczegółowo

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO B/60205 Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO /atla2 Wrocław 2003 Spis treści Wprowadzenie 9 1. GENEZA I ROZWÓJ SOJUSZU PÓŁNOCNOATLANTYCKIEGO 11 1.1. Układ militarny podstawą istnienia Sojuszu Północnoatlantyckiego

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Źródło: pixabay.com II Kongres Uniwersytetów Dziecięcych, Warszawa, 26 marca 2015 Anna Grąbczewska, Uniwersytet Dzieci Laboratorium - eksperymenty - narzędzia i

Bardziej szczegółowo

BEZZAŁOGOWE SYSTEMY LATAJĄCE Cezary Galiński Jarosław Hajduk

BEZZAŁOGOWE SYSTEMY LATAJĄCE Cezary Galiński Jarosław Hajduk BEZZAŁOGOWE SYSTEMY LATAJĄCE Cezary Galiński Jarosław Hajduk Lotnictwo bezzałogowe jest znacznie starsze od załogowego. Każdy, bowiem pionier zaczynał swoją działalność od budowy modeli latających swojego

Bardziej szczegółowo

OD STAROŻYTNOŚCI DO R.

OD STAROŻYTNOŚCI DO R. Spis treści WSTĘP 13 Rozdział 1 Dzieje CYPRU OD STAROŻYTNOŚCI DO 1878 R. 1.1. Historia Cypru do podboju tureckiego w 1571 r. 21 1.2. Cypr pod rządami Turków w latach 1571-1878 27 1.3. Sytuacja międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

BIAŁA KSIĘGA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

BIAŁA KSIĘGA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYKŁAD INAUGURACYJNY BIAŁA KSIĘGA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP - UMACNIANIE BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO Stanisław Koziej Szef 1 CEL Biała Księga Bezpieczeństwa Narodowego RP dla Polaków

Bardziej szczegółowo

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Redaktor prowadzący: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Michał Olewnik Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa 2010 ISBN 978-83-7383-469-9

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 20 III 2014 r. dr Błażej Sajduk. Dyplomatyka i drony. Dlaczego systemy bezzałogowe są wizytówką polskiej nauki i gospodarki?

Warszawa, 20 III 2014 r. dr Błażej Sajduk. Dyplomatyka i drony. Dlaczego systemy bezzałogowe są wizytówką polskiej nauki i gospodarki? Warszawa, 20 III 2014 r. dr Błażej Sajduk Dyplomatyka i drony Dlaczego systemy bezzałogowe są wizytówką polskiej nauki i gospodarki? Schemat wystąpienia Schemat wystąpienia Wprowadzenie Użytkownicy UAV

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia Studia II stopnia Studia stacjonarne

SYLABUS. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia Studia II stopnia Studia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 201 r. SYLABUS Nazwa Spory i konflikty międzynarodowe Nazwa jednostki prowadzącej Wydział Socjologiczno-Historyczny przedmiot Katedra Politologii Kod MK_21 Studia Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Analiza i modelowanie_nowicki, Chomiak_Księga1.indb :03:08

Spis treści. Analiza i modelowanie_nowicki, Chomiak_Księga1.indb :03:08 Spis treści Wstęp.............................................................. 7 Część I Podstawy analizy i modelowania systemów 1. Charakterystyka systemów informacyjnych....................... 13 1.1.

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Obrony Narodowej Podstawowe informacje o budżecie resortu obrony narodowej na 2014 r.

Ministerstwo Obrony Narodowej Podstawowe informacje o budżecie resortu obrony narodowej na 2014 r. Ministerstwo Obrony Narodowej Podstawowe informacje o budżecie resortu obrony narodowej na 2014 r. Warszawa, kwiecień 2014 r. Wprowadzenie Niniejsza publikacja zawiera podstawowe informacje na temat budżetu

Bardziej szczegółowo

Kodowanie produktów - cz. 1

Kodowanie produktów - cz. 1 Kodowanie produktów - cz. 1 25.07.2005 r. Wstęp Do identyfikacji wyrobów od dawna używa się różnego rodzaju kodów i klasyfikacji. Obecnie stosuje się m.in. natowską kodyfikację wyrobów, kodowanie wyrobów

Bardziej szczegółowo

Małopolska Inteligentne specjalizacje jako niezbędne elementy architektury gospodarczej. Szczecin, 1 marca 2013 r.

Małopolska Inteligentne specjalizacje jako niezbędne elementy architektury gospodarczej. Szczecin, 1 marca 2013 r. Małopolska Inteligentne specjalizacje jako niezbędne elementy architektury gospodarczej Szczecin, 1 marca 2013 r. Perspektywa technologiczna Kraków Małopolska 2020 Punkt wyjścia raport The Global Technology

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

Bardziej szczegółowo

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII Przedmowa XIII Część 1 TEORIE POLITYCZNE 1. Co to jest polityka? Definiowanie polityki 4 Polityka jako sztuka rządzenia 6 Polityka jako sprawy publiczne 10 Polityka jako kompromis i konsensus 11 Polityka

Bardziej szczegółowo

Faculty of Environmental Engineering. St.Petersburg 2010

Faculty of Environmental Engineering. St.Petersburg 2010 Faculty of Environmental Engineering St.Petersburg 2010 Location of Wrocław LOCATION: centre of the Silesian Lowland 51º07 N, 17º02 E TOTAL AREA: 293 km 2 GREEN AREAS: 35% of the overall area ISLANDS:

Bardziej szczegółowo

Wykrywacze min Rozminowanie Środki i urządzenia rozminowania PKW w Afganistanie

Wykrywacze min Rozminowanie Środki i urządzenia rozminowania PKW w Afganistanie Wykrywacze min Rozminowanie Środki i urządzenia rozminowania PKW w Afganistanie ppłk dr inż. Tomasz CISZEWSKI, kpt. mgr inż. Piotr GRZEGORZEWSKI: Doświadczenia z wykorzystania wykrywaczy min przez polskich

Bardziej szczegółowo

Studenci Students. w tym of which. kobiety

Studenci Students. w tym of which. kobiety STUDIÓW STUDIES OGÓ EM TOTAL 1995/96... 41020 23699 13176 4804 3144 2000/01... 81139 44901 24090 11851 8019... 93931 51724 24148 14620 9689 UNIWERSYTET ÓDZKI UNIVERSITY OF ÓD RAZEM...1995/96 Administracja...

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA Nazwa modułu Historia gospodarcza Nazwa modułu w języku angielskim Market history Kod modułu Kody nie zostały jeszcze przypisane Kierunek studiów Kierunek

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

Pytania egzaminacyjne dla kierunku BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE

Pytania egzaminacyjne dla kierunku BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Pytania egzaminacyjne dla kierunku BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Egzamin w roku akademickim 2011/2012 Obowiązuje studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych 1. Przedstaw rozumienie bezpieczeństwa państwa

Bardziej szczegółowo

Azja w stosunkach międzynarodowych. dr Andrzej Anders

Azja w stosunkach międzynarodowych. dr Andrzej Anders Azja w stosunkach międzynarodowych dr Andrzej Anders Japonia współczesna Japonia jest jednym z nielicznych krajów pozaeuropejskich, które uniknęły kolonizacji w XIX w. Wraz z wzrostem mocarstwowości Japonii

Bardziej szczegółowo

Wyjazdy dla studentów Politechniki Krakowskiej zainteresowanych studiami częściowymi w Tianjin Polytechnic University (Chiny).

Wyjazdy dla studentów Politechniki Krakowskiej zainteresowanych studiami częściowymi w Tianjin Polytechnic University (Chiny). Wyjazdy dla studentów Politechniki Krakowskiej zainteresowanych studiami częściowymi w Tianjin Polytechnic University (Chiny). Tianjin Polytechnic University (TJPU) jest państwową uczelnią chińską założoną

Bardziej szczegółowo

BIM jako techniczna platforma Zintegrowanej Realizacji Przedsięwzięcia (IPD - Integrated Project Delivery)

BIM jako techniczna platforma Zintegrowanej Realizacji Przedsięwzięcia (IPD - Integrated Project Delivery) BIM jako techniczna platforma Zintegrowanej Realizacji Przedsięwzięcia (IPD - Integrated Project Delivery) Dr inż. Michał Juszczyk Politechnika Krakowska Wydział Inżynierii Lądowej Zakład Technologii i

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 17 maja 2008

Warszawa, 17 maja 2008 Warszawa, 17 maja 2008 Karol Życzkowski Instytut Fizyki, Uniwersytet Jagielloński Centrum Fizyki Teoretycznej, PAN (1/4 etatu) Forum Integracyjne Nauki Polskiej zainteresowania badawcze: - dynamika nieliniowa,

Bardziej szczegółowo

" " " " " " " " " " " " " " " KONSPEKT ĆWICZEŃ Z PRZEDMIOTU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI POLITYCZNE$ II ROK, STUDIA LICENCJACKIE, NIESTACJONARNE, SM$

               KONSPEKT ĆWICZEŃ Z PRZEDMIOTU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI POLITYCZNE$ II ROK, STUDIA LICENCJACKIE, NIESTACJONARNE, SM$ 1 z 8 KONSPEKT ĆWICZEŃ Z PRZEDMIOTU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI POLITYCZNE$ II ROK, STUDIA LICENCJACKIE, NIESTACJONARNE, SM$ ROK AKADEMICKI 2014/2015, SEMESTR ZIMOWY$ NIEDZIELA, GODZ. 10.25-11.55, s. 11 PROWADZĄCY:

Bardziej szczegółowo

DECYZJA Nr 268/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 13 lipca 2011 r. bezpośredniego podporządkowania jednostek organizacyjnych

DECYZJA Nr 268/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 13 lipca 2011 r. bezpośredniego podporządkowania jednostek organizacyjnych Departament Administracyjny 216 DECYZJA Nr 268/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 13 lipca 2011 r. w sprawie bezpośredniego podporządkowania jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej

Bardziej szczegółowo

Aktualnie realizowane prace rozwojowe i wdrożeniowe w obszarze C4ISR oraz perspektywa podjęcia nowych prac

Aktualnie realizowane prace rozwojowe i wdrożeniowe w obszarze C4ISR oraz perspektywa podjęcia nowych prac Aktualnie realizowane prace rozwojowe i wdrożeniowe w obszarze C4ISR oraz perspektywa podjęcia nowych prac płk Piotr KOWALUK Departament Polityki Zbrojeniowej Ministerstwo Obrony Narodowej Seminarium DNiSzW

Bardziej szczegółowo

Wojskowe plany wzmocnienia Polski Wschodniej

Wojskowe plany wzmocnienia Polski Wschodniej Wojskowe plany wzmocnienia Polski Wschodniej Wicepremier Tomasz Siemoniak przekazał wczoraj, 19 października w Białymstoku informację, że w 2017 r. na bazie obecnego 18. pułku rozpoznawczego, w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020.

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020. Z A T W I E R D Z A M P R E Z E S Polskiego Komitetu Normalizacyjnego /-/ dr inż. Tomasz SCHWEITZER Strategia informatyzacji Polskiego Komitetu Normalizacyjnego na lata 2009-2013 1. Wprowadzenie Informatyzacja

Bardziej szczegółowo

Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM)

Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM) Strona znajduje się w archiwum. Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM) Tworzenie Jednostki rozpoczęto w 1990 roku, wykorzystując najlepsze doświadczenia zagraniczne zwłaszcza Stanów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Polski Wielowarstwowy System Naziemnej Obrony Przeciwlotniczej

Polski Wielowarstwowy System Naziemnej Obrony Przeciwlotniczej v Polski Wielowarstwowy System Naziemnej Obrony Przeciwlotniczej Propozycja Współpracy Przemysłowej dla Polski Spotkanie w Ambasadzie Republiki Francji 13 marca 2014 Warszawa Przemówienie wygłosi J.E.

Bardziej szczegółowo

Chcesz pracować w wojsku?

Chcesz pracować w wojsku? Praca w wojsku Chcesz pracować w wojsku? Marzysz o pracy w służbie mundurowej, ale nie wiesz, jak się do niej dostać? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Charakterystyka Sił Zbrojnych RP Siły Zbrojne Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Rozdział 2 Andrzej Bartnicki KLUCZ DO INDII. PODBÓJ EGIPTU I SUDANU

Rozdział 2 Andrzej Bartnicki KLUCZ DO INDII. PODBÓJ EGIPTU I SUDANU Spis treści Rozdział 1 KILKA SŁÓW O TEORII KONFLIKTÓ W MIĘDZYNARODOWYCH Rozdział 2 KLUCZ DO INDII. PODBÓJ EGIPTU I SUDANU 1869-1989 Rozdział 3 FRANCUSKO-WŁOSKI ZATARG O TUNIS 1881-1883 Rozdział 4 ADUA

Bardziej szczegółowo

1. Cyberterroryzm jako wzrastające zagrożenie dla bezpieczeństwa międzynarodowego w XXI wieku Andrzej Podraza

1. Cyberterroryzm jako wzrastające zagrożenie dla bezpieczeństwa międzynarodowego w XXI wieku Andrzej Podraza Spis treści: Wprowadzenie Część I CYBERTERRORYZM WYMIAR POLITYCZNY 1. Cyberterroryzm jako wzrastające zagrożenie dla bezpieczeństwa międzynarodowego w XXI wieku Andrzej Podraza 1.1. Transformacja porządku

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach.

- o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 677 Warszawa, 9 czerwca 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu: System bezpieczeństwa narodowego

Sylabus przedmiotu: System bezpieczeństwa narodowego Sylabus System bezpieczeństwa narodowego Nazwa programu (kierunku) Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach Bezpieczeństwo wewnętrzne Wydział Ochrony Zdrowia Poziom i forma studiów Specjalność: Wszystkie

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. ma rozszerzoną wiedzę interdyscyplinarną z zakresu nauk społecznych, szczególnie nauk o bezpieczeństwie i ich miejscu w systemie nauk

WIEDZA. ma rozszerzoną wiedzę interdyscyplinarną z zakresu nauk społecznych, szczególnie nauk o bezpieczeństwie i ich miejscu w systemie nauk Efekty kształcenia dla kierunku Bezpieczeństwo wewnętrzne Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych Profil kształcenia: ogólno-akademicki

Bardziej szczegółowo

płk dr Artur ZDROJEWSKI, ul. RADIOWA 49, WARSZAWA tel. (+ 48) ,

płk dr Artur ZDROJEWSKI, ul. RADIOWA 49, WARSZAWA tel. (+ 48) , płk dr Artur ZDROJEWSKI, amz@army.mil.pl ul. RADIOWA 49, 01-499 WARSZAWA tel. (+ 48) 22 68 92 612, http://www.cresz.wp.mil.pl 1 SPIS ZAWARTOŚCI WSTĘP. DEFINICJE MEDINTU. ZAŁOŻENIA PODŁOŻE HISTORYCZNE WYWIADU

Bardziej szczegółowo

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 POLSKA AKADEMIA NAUK KANCELARIA PAN KOMITET PROGNOZ POLSKA 2000 PLUS' EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 EUROPĘ IN THE PERSPECTIVE TO 2050 Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Uwagi wstępne 10 EUROPA 2050 - WYZWANIA

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

CENTRALNA BIBLIOTEKA WOJSKOWA JAKO KRAJOWE CENTRUM DYSTRYBUCJI PUBLIKACJI NATO RTO. Dr hab. Aleksandra SKRABACZ

CENTRALNA BIBLIOTEKA WOJSKOWA JAKO KRAJOWE CENTRUM DYSTRYBUCJI PUBLIKACJI NATO RTO. Dr hab. Aleksandra SKRABACZ CENTRALNA BIBLIOTEKA WOJSKOWA JAKO KRAJOWE CENTRUM DYSTRYBUCJI PUBLIKACJI NATO RTO Dr hab. Aleksandra SKRABACZ GŁÓWNA KSIĄŻNICA WOJSKA POLSKIEGO GROMADZĄCA MATERIAŁY BIBLIOTECZNE CBW ŁĄCZYMY TEORIĘ Z PRAKTYKĄ

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy

Bardziej szczegółowo

Procesy globalizacyjne

Procesy globalizacyjne Procesy globalizacyjne Cele lekcji pojęcie globalizacja ; płaszczyzny globalizacji; przykłady procesów globalizacji; wpływ globalizacji na rozwój społeczno-gospodarczy regionów; skutki globalizacji dla

Bardziej szczegółowo

NARODOWA WYSTAWA MILITARNA PAŹDZIERNIKA 2017 WARSZAWA

NARODOWA WYSTAWA MILITARNA PAŹDZIERNIKA 2017 WARSZAWA NARODOWA IDEA WYSTAWY MILITARNEJ STREFY WYSTAWY HISTORYCZNO- EDUKACYJNA To nowa generacja wystawy pro-obronnej, dostosowana do współczesnych realiów wzrostu zagrożenia bezpieczeństwa w Europie, w świetle

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWA 30 czerwca 1 lipca 2014 r.

MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWA 30 czerwca 1 lipca 2014 r. MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWA 30 czerwca 1 lipca 2014 r. TEMAT KONFERENCJI I Wojna Światowa na Bałkanach Największy teoretyk myśli wojskowej, Carl von Clausewitz, zdefiniował wojnę jako dziwną trójcę,

Bardziej szczegółowo