Sens pracy bez płacy. Liga Mistrzów wśród kół naukowych. Watchdog polski. wolontariat tak, praktyki studenckie nie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sens pracy bez płacy. Liga Mistrzów wśród kół naukowych. Watchdog polski. wolontariat tak, praktyki studenckie nie"

Transkrypt

1 Duże tematy wydanie specjalne ISSN Nr 2 (3) Sens pracy bez płacy wolontariat tak, praktyki studenckie nie Liga Mistrzów wśród kół naukowych Watchdog polski twój dobry partner, którego nie znasz

2

3 StRuNa Biuletyn Młodych Naukowców StRuNa Young Scientists Journal ISSN niezależne ogólnopolskie czasopismo informacyjno-naukowe Copyright by Fundusz Pomocy Studentom, Warszawa 2012, 2013 Copyright by Authors, Warszawa 2013 redakcja Adriana Bartnik (zastępczyni redaktora naczelnego) Bożena Bednarczyk Maria Golińska Anna Książkowska (redakcja językowa, szefowa działu korekty) Tomasz Lewiński (zastępca redaktora naczelnego, szef działu prawnego) Marcin Łączyński Robert Pawłowski (redaktor naczelny) Dominika Rafalska (pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego) Paweł Strawiński nr 2 (3) 2013 nakład: 1540 egz. opracowanie graficzne: Antoni Frontczak rozwiązania informatyczne: Kamil Łucznik zdjęcia: Ewa Przedpełska, Piotr Wilhelmi, SXC Numer przygotowany w ramach zadania zleconego Minis ter stwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą StRuNa III Najważniejsze osiągnięcia ruchu naukowego studentów i doktorantów. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść mate riałów przesłanych jej do publikacji przez autorów pro jek tów naukowych. Redakcja nie zwraca materiałów niezamó wio nych. Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania zmian i skrótów. wydawca Fundacja Fundusz Pomocy Studentom KRS NIP ul. Krakowskie Przedmieście 24/ Warszawa Wspólna strona dla przedsięwzięć realizo wanych w ramach programu StRuNa, w tym: bazy danych StRuNa zawierającej informacje o organizacjach studentów i doktorantów posiadających cele naukowe oraz o realizowanych przez nie projektach, konkursu StRuNa w kategoriach Projekt Roku, Koło Naukowe Roku, Opiekun Roku, Publikacja Roku, Konferencja Roku, Wyprawa Roku, czasopisma StRuNa Biuletynu Młodych Naukowców. StRuNa w sieci również na:

4 2 Rada programowa czasopisma StRuNa prof. dr hab. Katarzyna Chałasińska-Macukow prof. dr hab. Mirosław Duchowski prof. dr hab. Małgorzata Fuszara prof. dr hab. Piotr Garstecki prof. dr hab. Mirosław Handke prof. dr hab. Zbigniew Judycki prof. dr hab. inż. Waldemar Kaczmarek prof. dr hab. Elżbieta Kaczyńska prof. dr hab. Marta Kicińska-Habior prof. dr hab. Wiesław Krajka prof. dr hab. Marcin Król prof. dr hab. Jacek Kurczewski prof. dr hab. Zbigniew Marciniak prof. dr hab. Alojzy Nowak prof. dr hab. Wojciech Pluskiewicz prof. dr hab. Krystyna Pyrzyńska prof. Jerzy Stuhr prof. dr hab. Bogusław Śliwerski prof. dr hab. Łukasz Turski prof. dr hab. Marek Wąsowicz prof. dr hab. inż. Władysław Wieczorek prof. dr hab. Wiesław Władyka prof. dr hab. Tadeusz Wolsza prof. dr hab. Andrzej Zoll prof. dr hab. Katarzyna Żukrowska dr hab. Urszula Jarecka, profesor UW dr hab. Janusz Knorowski, profesor ASP dr hab. Andrzej Kraszewski, profesor PW dr hab. Grzegorz Leszczyński, profesor UW dr hab. n. med. Grzegorz Madycki dr hab. Janusz Majcherek, profesor UP dr hab. Krystyna Ostrowska, profesor UW dr hab. inż. Janusz Piechna, profesor PW dr hab. Monika Płatek, profesor UW dr hab. Arkady Rzegocki dr hab. inż. kpt. ż. w. Adam Weintrit, profesor AM dr hab. Waldemar Zubrzycki, profesor WSPol ks. dr hab. Władysław Zuziak, profesor UPJPII dr Magdalena Biesaga dr Agata Fijalkowski dr Aneta Gawkowska dr Anna Krajewska dr Magdalena Sobolewska dr Joanna Śmigielska dr János Tischler dr Marzena Trybull-Piotrowska prof. dr hab. Leszek Zasztowt StRuNa nr 2 (3) 2013

5 3 Spis treści OBYWATELSKI MONITORING Watchdogi w Polsce Ryszard Skrzypiec Amnesty International Weronika Rokicka Panoptykon Anna Obem Court Watch Polska Filip A. Gołębiewski Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego Krzysztof Śmiszek Sieć Obywatelska Watchdog Polska Krzysztof Izdebski KODEKS DOBRYCH STUDENCKICH PRAKTYK 42 SOCJOLOGIA Wolontariat w instytucjach kultury a jego zaplecze ideowe i ryzyko wyzysku Marta Sienkiewicz ELEMENTARZ MŁODEGO NAUKOWCA Nauka o przypadkach Anna Olga Polanowska Autor i właściciel Adriana Bartnik, Tomasz Lewiński PARADA ZWYCIĘZCÓW Liga Mistrzów Nagrodzeni HERMENEUTYKA Kierunek zmian w badaniach nad interpretacją Monika Murawska

6

7 Obywatelski monitoring Trzeba bronić społeczeństwa głosił Michel Foucault w latach 70. ubiegłego stulecia. Ten postulat realizują dziś watchdogi, zwane również organizacjami obywatelskiego nadzoru lub straż niczymi. Ich działalność jest wciąż mało roz propa gowana, dlatego postanowiliśmy poświęcić im pierwszą część tego wyda nia czasopisma StRuNa. Watchdogi to ważna grupa organizacji pozarządowych, które monitorują przestrzeganie praw jednostek i całych społeczeństw oraz sposób dystrybucji pieniędzy publicznych. W ich szeregach spotkać można głównie studentów, doktorantów i absolwentów uczelni. Na kolejnych stronach przedstawiamy panoramę polskich organizacji watchdogowych oraz pięć przykładów obywatels kie go nadzoru opisanych przez osoby bezpośrednio go realizujące. Jeżeli nie zawsze akceptujesz to, co się robi w imieniu społeczeństwa i za publiczne pieniądze, pomyśl o współpracy z watchdogami. Jeżeli chcesz zdobyć dodatkowe informacje o tych organi zacjach lub kontakty do nich, napisz na adres:

8 6 Watchdogi w Polsce Rzecz o genezie, celach, zasadach i sposobach działania strażników praw jednostek i zbiorowości Ryszard Skrzypiec Organizacje strażnicze nadzorują działania władz publicznych, przedsiębiorstw i organizacji pozarządowych oraz dążą do zmiany sposobu funkcjonowania tych podmiotów. Ich aktywność jest nierozerwalnie związana ze współczesnym państwem prawnym. W artykule podejmuję próbę przybliżenia i usystematyzowania wiedzy na temat obywatelskiej działalności strażniczej, prowadzonej przede wszystkim przez organizacje strażnicze zwane także organizacjami watchdogowymi (z ang. watchdog pies stróżujący), a w mniejszym stopniu, w sposób niezorganizowany, prowadzonej przez indywidualnych obywateli. Korzenie działań strażniczych Watchdogi wywodzą się z dziennikarstwa śledczego, z ruchów społecznych zorientowanych na takie wartości jak prawa człowieka, prawa i wolności obywatelskie czy ochrona środowiska, z działalności antykorupcyjnej i prokonsumenckiej. Na początku lat 60. powstała Amnesty International jedna z najważniejszych organizacji watchdogowych. Założona przez brytyjskiego dziennikarza Petera Benensona, który opublikował na łamach gazety The Observer artykuł wzywający do zorganizowania międzynarodowej kampanii mającej na celu obronę zapomnianych więźniów, zwanych także więźniami sumienia, czyli osób więzionych za przekonania polityczne bądź wyznanie (źródło 1.). W krajach komunistycznych inspiracją do tworzenia organizacji zajmu jących się ochroną praw człowieka i obywatela było podpisanie w Helsinkach Aktu końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (maj 1975 r.). Nad sposobem przestrzegania zapisów aktu w państwach sygnatariuszach zaczęli czuwać członkowie niezależnych inicjatyw obywatelskich. Komitet Helsiński w Polsce powstał w 1982 r., podczas stanu wojennego. Na początku transformacji ustrojowej, w 1989 r., jego członkowie powołali Helsińską Fundację Praw Człowieka, jeden z najważniejszych watchdogów w Polsce (źródło 3.). StRuNa nr 2 (3) 2013

9 obywatelski monitoring 7 Na gruncie działalności ekologicznej ważną organizacją watchdogową jest powstały w 1971 r. Greenpeace (Perkowski, Wojownicy tęczy), zaś w Polsce utworzony w 1980 r. w Krakowie, w czasie pierwszego zrywu Solidarności, Polski Klub Ekologiczny (PKE). Była to pierwsza w bloku wschodnim niezależna organizacja otwarcie sprzeciwiająca się traktowaniu środowiska jako dobra niczyjego, stanowiącego wartość drugorzędną w stosunku do gospodarki kraju (źródło 5.). W początkowym okresie jej działania były skierowane na przełamanie bariery milczenia wokół zagrożeń ekologicznych, zagrożeń zdrowia i kultury narodowej, szczególnie w obszarach oddziaływania przemysłu surowcowego i uciążliwych zakładów produkcyjnych. Największym sukcesem PKE w tamtym czasie było doprowadzenie do zamknięcia szkodliwej dla zdrowia ludzi i środowiska naturalnego działalności Huty Aluminium w Skawinie (źródło 5.). W latach 90. ekologiczną działalność strażniczą podjęły tzw. zielone telefony. Pomysł został przeniesiony z Holandii, jednak na gruncie polskim rozwinął się w nieco innym kierunku niż na zachodzie Europy. Tam zielone telefony pełnią raczej funkcję ośrodków ekologicznego doradztwa konsumenckiego, u nas podjęły działalność o charakterze interwencji i kontroli (Green Telephone). Przykładem polskiego zielonego telefonu jest Punkt Informacji Ekologicznej dla Społeczeństwa (PIES) działający przy Kole Miejskim Polskiego Klubu Ekologicznego w Gliwicach, a jego działalność polega m.in. na: udzielaniu porad w zakresie prawa ochrony środowiska, wsparciu przy rozwiązywaniu problemów ekologicznych, podejmowaniu interwencji w sytuacjach konfliktowych oraz występowaniu na prawach strony w postępowaniach administracyjnych z zakresu ochrony środowiska. PIES przyjmuje zgłoszenia telefoniczne lub osobiste, a w zależności od sytuacji jego pracownik udziela porad, czasem decyduje o udzieleniu wsparcia (np. w po stępowaniu administracyjnym) lub interwencji w da nej sprawie (źródło 30.). Inny nurt stanowi działalność antykorupcyjna. Najbardziej znaną organizacją, którą można uważać za prekursora działań w tym obszarze, jest Transparency International, założona w 1993 r. w Berlinie przez byłego dyrektora Banku Światowego Petera Eigena. Jej celem jest badanie, ujawniane i zwalczanie praktyk korupcyjnych (źródło 6.). W 1998 r. powstała Transparency International Polska, która w 2011 r. została rozwiązana przez Radę Międzynarodową Transparency International (Kacprzak, Znikła organizacja ). W 2000 r. w Fundacji im. Stefana Batorego został uruchomiony program Przeciw korupcji, którego celem było uwrażliwienie opinii publicznej na różne aspekty i formy korupcji, a jedną z form działania było pięć kilkumiesięcznych sesji szkoleniowych dla liderów lokalnych grup obywatelskich (źródło 7.). W 2003 r. powstało Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich, które obecnie funkcjonuje pod nazwą Sieć Obywatelska Watchdog Polska. Stowarzyszenie prowadzi działania na rzecz upowszechniania i realizacji idei dobrego rządzenia, w szczególności w zakresie dostępu do informacji publicznej, poddawania się przez władzę kontroli społecznej, prawidłowego zarządzania środkami publicznymi, wykorzystywania instrumentów wpływania obywateli na realizowaną politykę oraz decydowania o swoim najbliższym otoczeniu (źródło 8.). Kolejnym nurtem jest ruch konsumencki legitymujący się rodowodem sięgającym co najmniej XIX w., a może nawet wcześniejszym, bowiem w Europie ustawodawstwo chroniące konsumenta znane było już w średniowieczu (Jawłowska, Ruch konsumentów, s. 22).

10 8 Watchdogi w polsce W Polsce ruch konsumencki wydaje się stosunkowo słabo rozwinięty. Jednym z jego prekursorów jest zarejestrowane w 1981 r., na fali wydarzeń sierpniowych, ogólnopolskie stowarzyszenie pod nazwą Federacja Konsumentów. Jego podstawowa działalność polega na świadczeniu bezpłatnego doradztwa i pomocy prawnej konsumentom. Celem Federacji jest także lobbing na rzecz przepisów prawnych gwarantujących bezpieczeństwo konsumentów i satysfakcjonujący sposób ich funkcjonowania na rynku. Federacja zrzesza 16 wojewódzkich centrów doradztwa konsumenckiego (źródło 9.). Ich działalność jest słabo zakorzeniona w świadomości społecznej, a skuteczność interwencyjna ograniczona. Ważniejszą rolę w tym zakresie zaczyna odgrywać instytucja powiatowego rzecznika praw konsumenta, który w obronie konsumentów pełni funkcję oskarżyciela publicznego, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (źródło 10.). Po 1989 r. niewiele było dużych protestów konsu menckich, takich jak zainicjowany wiosną 2013 r. sprzeciw klientów platform telewizji cyfrowych N i Canal+ wobec nowych warunków korzystania z usług, jakie próbowali narzucić połączeni nadawcy (źródło 11.). Wynika to, jak się wydaje, z niskiej zdolności samoorganizacji społecznej, braku tradycji i słabości ruchu konsumenckiego w Polsce. Być może sukces tego protestu przyczyni się do wzrostu liczby i skuteczności zorganizowanych działań o takim charakterze. Funkcja nadzorcza Kontrola obywatelska lub społeczna polega na obserwowaniu działalności administracji publicznej (organów, urzędów administracyjnych itd.); formułowaniu pod jej adresem ocen, opinii i postulatów, których celem jest zasygnalizowanie nieprawidłowości, błędów i uchybień w tej działalności; podejmowaniu działań mających na celu skuteczne wyeliminowanie tych nieprawidłowości (Jagielski, Kontrola administracji publicznej, s. 157). Uprawnienia do jej sprawowania przysługują zarówno indywidualnym, jak i co zdarza się częściej zorganizowanym grupom obywateli na mocy przepisów ogólnoustrojowych wprowadzonych przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., która gwarantuje podstawowe prawa obywatelskie, takie jak wolność słowa (art. 54), wolność zrzeszania się (art. 58), wolność tworzenia i działania związków zawodowych, organizacji społeczno-zawodowych rolników, stowarzyszeń, ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych zrzeszeń i fundacji (art. 12), prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne (art. 61), prawo składania petycji, wniosków i skarg w interesie publicznym i własnym zarówno do organów władzy publicznej, jak i do organizacji i instytucji społecznych realizujących zadania zlecone z zakresu administracji publicznej (art. 63), a także instytucję tzw. skargi konstytucyjnej, której wniesienie do Trybunału Konstytucyjnego przysługuje każdemu, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone (art. 79). Prawa obywatelskie są zapisane między innymi w takich ustawach jak Kodeks postępowania administracyjnego, Ustawa o dostępie do informacji publicznej, Prawo ochrony środowiska, ustawy samorządowe, Prawo o stowarzyszeniach. Różnorodne typologie organizacji pozarządowych jako jedną z pełnionych przez nie funkcji obok innowacyjnej, rzeczniczej (ang. advocacy) i świadczenia usług społecznych wymieniają także funkcję kontrolną (Chimiak, How Individualists Make, s. 70) oraz StRuNa nr 2 (3) 2013

11 obywatelski monitoring 9 korygującą działania instytucji państwa (parlamentu, rządu, administracji publicznej, samorządu) i biznesu (Schimanek, Obywatelskie nieposłuszeństwo, s. 38). Jest to możliwe dzięki udziałowi w sprawowaniu władzy, który jest możliwy za sprawą coraz bardziej powszechnych procedur podejmowania [decyzji] w formie konsultacji czy poprzez demokrację bezpośrednią (referenda) (Frączak, Wady i zalety, s ). Organizacje strażnicze, jak wynika z dość pobieżnego rysu historycznego przedstawionego powyżej, wyrosły z działań o charakterze interwencyjnym, często zwykłego sprzeciwu mieszkańców, pracowników, klientów, obywateli wobec różnorodnych form niesprawiedliwości i krzywd, które ich bezpośrednio lub pośrednio dotykały. Od tego typu akcji rozpoczynały swoją historię Amnesty International czy Greenpeace. Wiele działań interwencyjnych, szczególnie lokalnych, ma postać typowego NIMBY (ang. Not in My Back Yard byle nie w moim ogrodzie), czyli protestu przeciwko lokalizacji niechcianych inwestycji (przemysłowych, drogowych, instytucji społecznych np. ośrodka Monaru) czy generalnie decyzji władz publicznych i podmiotów prywatnych, które są odbierane jako niekorzystne, uciążliwe lub szkodliwe dla uczestników protestu. Taką genezę ruchu potwierdza między innymi wypowiedź Agnieszki Ziółkowskiej ze stowarzyszenia My Poznaniacy, aktywnego w środowisku tzw. ruchów miejskich:»my Poznaniacy«byli na początku typowym NIMB-em ruchem wywodzącym się z protestu wobec tego, co dotyka mieszkańców bezpośrednio (Entuzjazm strukturalny, s. 176). W typowym NIMBY często niewiele jest troski o interes publiczny, dobro wspólne, a więcej o interes partykularny. Protestujący nie kwestionują zasadności inwestycji lub decyzji władz, a jedynie ich lokalizację czy formę realizacji. Jak pisze Marta Śliwińska, dla uczestników konfliktów ekologicznych cele proekologiczne są niekwestionowaną wartością, ale rozbieżność z partykularnymi interesami nie pozwala na ich pełną akceptację (Śliwińska, Rola, przyczyny i skutki, s. 83). W imię zmiany Przyjmuje się, że celem działania organizacji strażniczych, a przynajmniej większości z nich, jest dążenie do systemowych zmian w funkcjonowaniu instytucji państwa (Nowicki i Fialova, Monitoring praw człowieka, s. 11), a w szerokim ujęciu społeczeństwa. Zobaczmy zatem, jak tę zmianę definiują wybrane polskie organizacje strażnicze. 1. Towarzystwo na rzecz Ziemi prowadzi działania zmierzające do zachowania, ochrony i odtwarzania dziedzictwa przyrodniczego, ochrony zdrowia i życia ludzi przed szkodliwym oddziaływaniem zanieczyszczeń oraz tworzenia warunków dla rozwoju demokracji lokalnej i upodmiotowienia społeczeństwa. Za najważniejsze cele prowadzonej działalności strażniczej uznaje wymuszanie na organach publicznych prawidłowego i przejrzystego prowadzenia postępowań administracyjnych, uwzględniających udział społeczny oraz zaznajomienie lokalnych społeczności z przysługującymi im uprawnieniami (źródło 13.). 2. Stowarzyszenie 61 zajmuje się udostępnia niem obywatelom danych o poglądach, doświadczeniu i dzia łaniach zawodowym parlamentarzystów. Pomaga obywatelom w identyfikacji reprezentantów ich interesów oraz ocenie stopnia realizacji obietnic wyborczych (źródło 15.). 3. Stowarzyszenie Pacjentów Primum Non Nocere zajmuje się skutkami błędów lekarskich. Za główne cele swojej działalności uznaje lobbing na rzecz

12 10 Watchdogi w polsce wprowadzenia regulacji prawnych koniecznych dla obiektywnej oceny spraw medycznych oraz zapobieganie ukrywaniu błędów lekarskich kosztem zdrowia czy życia poszkodowanych (źródło 16.). 4. Stowarzyszenie Aktywności Obywatelskiej Bona Fides jako cel swojej działalności podaje rozwój społeczeństwa obywatelskiego i podnoszenie jakości życia publicznego w Polsce. Prowadzi monitoring urzędów gmin w województwie śląskim, udziela pomocy prawnej lokalnym organizacjom pozarządowym działającym na rzecz zwiększenia udziału mieszkańców w procesie podejmowania ważnych decyzji (źródło 17.). Przytoczone powyżej przykłady organizacji strażniczych obrazują trzy grupy celów: systemowe (poszanowanie, zmiana przepisów prawa), na rzecz zbiorowości (dobre działanie instytucji publicznych, mobilizacja społeczna na rzecz zmiany), partykularne (edukowanie i rozbudzanie świadomości jednostek). Działania na rzecz zmiany można realizować w for mie: interwencji na drodze postępowania administracyjnego lub sądowego (szczególnie często w sprawach lokalizacji inwestycji uciążliwych dla środowiska i zdrowia mieszkańców czy dostępu do informacji publicznej); interwencji pozaprawnych w formie rzecznictwa, lobbingu, wywierania nacisku społecznego (np. pisanie listów, petycji, składanie wniosków jedne z najbardziej znanych i skutecznych to Maratony Pisania Listów w obronie osób lub grup osób, których prawa zostały złamane, organizowane od kilkunastu lat przez Amnesty International; źródło 25.); testów stosowania w praktyce obowiązujących regulacji prawnych; wiele tego typu działań w zakresie dostępu do informacji publicznej prowadzi Pozarządowe Centrum Dostępu do Informacji Publicznej (źródło 26.); prowokacji, jak np. w dość prozaicznej sprawie, jaką okazał się zapis w regulaminie rady pewnej gminy, że informacja o sesjach rady będzie publikowana wyłącznie na tablicy ogłoszeń w urzędzie gminy. Skoro organ nie zareagował na wniosek o zmianę zapisu, a urząd literalnie stosował się do niego, konieczne okazało się wyręczenie organu poprzez rozplakatowanie na terenie gminy ogłoszeń o najbliższej sesji rady. Akcja okazała się skuteczna, ponieważ prawie natychmiast sygnowane przez Lokalną Grupę Obywatelską plakaty zastąpiono urzędowymi ogłoszeniami (Skrzypiec, Co się dzieje ); uczestnictwa w pracach zespołów zadaniowych, konsultacjach (np. programów współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi); formułowania opinii, rekomendacji, propozycji, stanowisk (np. Uwagi Instytutu Spraw Publicznych do Rządowego Programu Przeciwdziałania Korupcji na lata ; źródło 27.); organizacji i uczestnictwa w manifestacjach (np. przeciwko ACTA, Parady Równości); akcji bezpośrednich najbardziej znane w skali ogólnopolskiej to akcje Tama tamie, czyli blokady budowy zapory na Dunajcu w Czorsztynie w początku lat 90. (zob. relacje w piśmie Zielone Brygady. Pismo Ekologów z lat ), Bitwa o Górę św. Anny, czyli blokada budowy autostrady A4 przez najcenniejszy pod względem walorów przyrodniczych obszar województwa opolskiego StRuNa nr 2 (3) 2013

13 obywatelski monitoring 11 w 1998 r. (zob. relacje w piśmie Dzikie Życie z roku 1998), lokalnych inwestycji przez mieszkańców; obywatelskiego nieposłuszeństwa, czyli poprzez świadome i publiczne naruszenie normy prawa uznawanej przez naruszającego za niesprawiedliwą lub w proteście przeciwko regulacji za taką uznanej wraz z gotowością do poniesienia sankcji za ten czyn (Skrzypiec, W poszukiwaniu sprawiedliwości; Kaczmarczyk, Nieposłuszeństwo obywatelskie ). Obywatelskie nieposłuszeństwo można realizować między innymi poprzez niepłacenie podatków, nielegalne manifestacje, naruszanie przepisów porządkowych, akcje sabotażowe, ostracyzm towarzyski czy bojkot konsumencki (Sharp, The Methods of Nonviolent Action). Jednak w Polsce tego typu akcje odbywają się sporadycznie, a co ciekawe, ostatnie działania, np. wezwanie do niepłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne w proteście przeciwko finansowaniu zabiegów aborcyjnych (w 1996 r.), blokady dróg czy wysypywanie zboża z wagonów (również w 1996 r.) podejmowano z inicjatywy opozycyjnych polityków (Skrzypiec, Pomiędzy anarchią a przyzwoleniem; Skrzypiec, Szczekać, nie szczekać ). Zmiana społeczna, zmiana w ludziach, która zgodnie z twierdzeniem Petera F. Druckera jest podstawowym celem działania organizacji pozarządowych (Drucker, Zarządzanie organizacją pozarządową, s. 10), a zatem także watchdogów, jak wynika z przywołanych przykładów, bywa rozumiana na wiele różnych sposobów. Co ważne, w wielu przypadkach nie ogranicza się wyłącznie do zmiany instytucjonalnej, ale dzięki wpisanym w działania strażnicze elementom edukacji i uświadamiania skutkuje także zmianami postaw społecznych. Kto na celowniku Działalność zdecydowanej większości watchdogów polega na patrzeniu władzy na ręce. Mowa głównie o organach stanowiących prawo oraz władzach wykonawczych szczebla krajowego, regionalnego i lokalnego. Sporadycznie instytucje te działają w obszarze bezpieczeństwa publicznego czy wymiaru sprawiedliwości nadzorując sądy, ale także samorządowe kolegia odwoławcze (Skrzypiec, Analiza doświadczeń, s. 24). Organizacje strażnicze nie ograniczają się do obserwowania instytucji publicznych. Biorą pod lupę także działania biznesu i biznesmenów CEE Bankwatch Network monitoruje na przykład działalność międzynarodowych instytucji finansowych (źródło 18.). W polu zainteresowania mogą znaleźć się orga nizacje pozarządowe dobrym przykładem jest tu nagłaśnianie przypadków tzw. ekoharaczy, czyli procederu nadużycia prawa lub wręcz jego naruszenia przez organizację pozarządową w celu otrzymania od realizatora oprotestowanej inwestycji dotacji w zamian za odstąpienie od protestu (Skrzypiec, Obywatelskie instytucje ). Na celownik mogą być wzięte również partie polityczne Program przeciw korupcji Fundacji im. Stefana Batorego we współpracy z Instytutem Spraw Publicznych monitorował finansowanie prezydenckiej kampanii wyborczej (źródło 19.). Stosunkowo rzadko przedmiotem zainteresowania organizacji strażniczych są działania tak ważnych ze społecznego punktu widzenia instytucji jak media czy kościoły. Zasady działania Z uwagi na materię, którą się zajmują, organizacje strażnicze zaliczane są do instytucji zaufania pu-

14 12 Watchdogi w polsce blicznego. Takie założenie nakłada na nie obowiązek kierowania się zasadami gwarantującymi wiarygodność formułowanych wniosków oraz skuteczność podejmowanych interwencji. Przypadki nieetycznych działań organizacji strażniczych, zachowań ich aktywistów szybko przedostają się do opinii publicznej i negatywnie wpływają na wiarygodność i zaufanie nie tylko do organizacji naruszającej zasady, ale także do innych watchdogów. W dalszej części przybliżę najważniejsze zasady, na których opierają swoją działalność polskie organizacje strażnicze (Frączak, Kwestia...). Najważniejszą zasadą, którą w swojej działalno ści kieruje się Helsińska Fundacja Praw Człowieka, jest apolityczność. W opinii władz fundacji jest ona wspólnym dobrem. Zgodnie z tą zasadą niedopuszczalne jest publiczne angażowanie się przez osoby związane z fundacją w działalność partii politycznych, popieranie polityków czy programów partyjnych. Ta pokusa szczególnie silna jest na szczeblu lokalnym, gdzie zdarza się, że przedstawiciele watchdogów szukają haków na osoby sprawujące władzę wyłącznie w celu ich wykorzystania w trakcie walki wyborczej. Jednak i inne szczeble nie są wolne od tego typu przypadków. Za najgłośniejszy można uznać start ówczesnej prezes Transparency International Polska Julii Pitery w wyborach do Sejmu RP w 2005 r. Kolejną powszechnie akceptowaną zasadą jest unikanie konfliktu interesów, czyli oddzielenie działalności zawodowej od roli nadzorcy (źródło 3.). Zgodnie z tą zasadą osoby związane z fundacją nie mogą równocześnie np. doradzać instytucji i ją monitorować. Takie sytuacje rodzą podejrzenia o wiarygodność wyników badania. Nieco odmienne wytyczne do prowadzenia działalności strażniczej zapisano w Karcie zasad organizacji monitorujących działalność samorządu. Znalazły się tam trzy główne zasady: obiektywizm ponieważ celem działalności strażniczej jest dotarcie do rzetelnej i obiektywnej wiedzy na temat zasad i efektów działania monitorowanego podmiotu i nie może ona prowa dzić do udowadniania z góry założonej tezy; orientacja na rzecz dobra wspólnego działalność strażniczą podejmuje się w celu poprawy funkcjonowania społeczeństwa; jawność działalność strażnicza musi być realizowana zgodnie z tymi samymi zasadami, których strażnik wymaga od monitorowanego podmiotu (Frączak i Skrzypiec, Przejrzysta gmina, s. 103). W kodeksie etyki stowarzyszenia Sieć Obywatelska Watchdog Polska zapisano między innymi, że prowadzenie działalności strażniczej jest służbą publiczną, której rzetelne pełnienie wymaga zachowania bezstronności, wolności od wpływów czy nacisków, obiektywizmu i rzetelności badań, jawności informacji o prowadzonych działaniach (źródło 20.). Etyka to równie ważny element działań strażniczych jak cel, metody czy zasoby. Potwierdzeniem tego są przykre konsekwencje, które spotkały gdyńską Fundację Pomocy Dzieciom Maciuś. Opublikowanie przez nią nierzetelnych wyników badania diagnozującego poziom niedożywienia polskich dzieci (Pezda, Jak fundacja Maciuś ) spotkało się z krytyką środowisk zajmujących się tym problemem. Skończyło się to zleceniem kontroli fundacji przez wojewodę pomorskiego (źródło 4.) oraz ujawnieniem przez media nieprawidłowości w gospodarowaniu pozyskanymi środkami. Metody działania Arsenał metod znajdujących zastosowanie w działa- StRuNa nr 2 (3) 2013

15 obywatelski monitoring 13 niach strażniczych jest bogaty i generalnie można go podzielić na kilka kategorii: interesowanie się, sygnalizowanie oraz działania na rzecz zmiany. Interesowanie się można realizować poprzez: zadawanie pytań w formie pisemnej lub ustnej o funkcjonowanie wybranego mechanizmu (np. Jakie organizacje pozarządowe, na jakie zadania, w jakiej wysokości i dlaczego otrzymały dotacje z budżetu gminy?), korzyści związane z pełnie niem funkcji publicznych (np. Ile zarabia burmistrz?), skutki podjętych decyzji (np. Czy uchwa lony plan zagospodarowania przestrzenne go gminy uniemożliwi realizację inwestycji szkodliwych dla zdrowia i życia mieszkańców?) i wiele innych spraw; obserwację stanowienia prawa (np. poprzez uczestnictwo w posiedzeniach rad i komisji jednostek samorządu terytorialnego); obserwowanie wykonywania prawa (np. uczestnictwo w charakterze obserwatora w procesie sądowym (ang. court watch; źródło 21.). Sygnalizowanie można realizować poprzez: zbieranie i przekazywanie informacji o naruszeniach prawa, działaniach nieetycznych do instytucji odpowiedzialnych za dokonanie zmian za pośrednictwem telefonów interwencyjnych (organizacje antykorupcyjne, zielone telefony ); informowanie opinii publicznej o przypadkach naruszania prawa, działaniach przestępczych firmy, instytucji publicznej, organizacji przez tzw. sygnalistę (ang. whistleblower), czyli osobę, która jest pracownikiem, współpracownikiem, członkiem instytucji (urzędu, firmy, organizacji), o której działalności informuje, nierzadko wbrew własnemu interesowi i/lub narażając się na poważne konsekwencje (źródło 22.); informowanie o rezultatach podjętych działań w formie raportów i sprawozdań (np. Dostęp do informacji publicznej na wniosek w gminach i miastach województwa śląskiego. Raport z monitoringu); organizowanie konferencji i debat publicznych (np. Bibliografia Chimiak G., How Individualists Make Solidarity Work, Warszawa Drucker P.F., Zarządzanie organizacją pozarządową. Teoria i praktyka, Warszawa Entuzjazm strukturalny, rozmowa z Agnieszką Ziółkowską, Notes , listopad-grudzień. Frączak P., Kwestia zasad casus Przyjazne Miasto w: Frączak P., Trzeci sektor w III Rzeczypospolitej, Warszawa Frączak P., Wady i zalety dobrego obyczaju kontroli społecznej, Studia i Materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej 2009, r. 11, zeszyt 1 (20). Frączak P., Skrzypiec R. (red.), Przejrzysta gmina. Organizacje pozarządowe. Korupcja, Warszawa Green Telephone. A Training for Greennet Participants, Organized by Milieukontakt Oost-Europa and Milieutelefoon of Vereniging Milieudefensie, czerwca 1997, materiał powielony.

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ]

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 173 Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 175 1. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczpospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sady administracyjne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA EGZAMIN POPRAWKOWY

WYMAGANIA NA EGZAMIN POPRAWKOWY WYMAGANIA NA EGZAMIN POPRAWKOWY 1. Obywatelstwo polskie i unijne - wyjaśnia znaczenie terminów: obywatelstwo, społeczeństwo obywatelskie, - wymienia dwa podstawowe sposoby nabywania obywatelstwa (prawo

Bardziej szczegółowo

NA CZYM POLEGA INNOWACYJNOŚĆ NASZEGO STOWARZYSZENIA?

NA CZYM POLEGA INNOWACYJNOŚĆ NASZEGO STOWARZYSZENIA? W NASZYCH działaniach WAŻNA JEST: Sprawa prowadzimy poradnictwo prawne w indywidualnych sprawach, reprezentujemy naszych Klientów przed sądami oraz organami administracji. Wszystkich porad udzielamy bezpłatnie

Bardziej szczegółowo

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE. Pierwsze półrocze, rozdział I i II Opis wymagań na poszczególne oceny:

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE. Pierwsze półrocze, rozdział I i II Opis wymagań na poszczególne oceny: WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE Pierwsze półrocze, rozdział I i II Opis wymagań na poszczególne oceny: OCENA ZAGADNIENIA Celujący Uczeń opanował następujące pojęcia: uzasadnia znaczenie nadrzędności Konstytucji

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Uwagi wprowadzające... 26

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Uwagi wprowadzające... 26 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... XI Wykaz podstawowej literatury... XV Przedmowa... XVII Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej... 1 1. Uwagi wprowadzające... 2 2. Zasada

Bardziej szczegółowo

Administracja publiczna Wprowadzenie. Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/

Administracja publiczna Wprowadzenie. Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/ Administracja publiczna Wprowadzenie Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/ Główne idee normatywne współczesnego państwa Suwerenność narodu, która zakłada państwo narodowe i demokrację

Bardziej szczegółowo

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm. WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U.

Bardziej szczegółowo

3. Idea działań strażniczych

3. Idea działań strażniczych 3. Idea działań strażniczych Idea kontroli obywatelskiej to temat wciąż w Polsce nowy, choć mechanizm ten odpowiada na istniejące zapotrzebowanie społeczne. Większość Polaków uważa, że organizacje pozarządowe

Bardziej szczegółowo

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.); 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim

Bardziej szczegółowo

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg)

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie,

Bardziej szczegółowo

Łukasz Gibała Poseł na Sejm RP

Łukasz Gibała Poseł na Sejm RP Kraków, czerwca 2012 r. Szanowny Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów INTERPELACJA w sprawie konieczności udziału Polski w międzynarodowym porozumieniu Partnerstwo Otwartych Rządów (Open Government Partnership)

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak Pan ZSRI5 OO/4/20 14/MM Marek Michalak Kwestię uregulowania treści wokandy sądowej określa zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 roku w sprawie organizacji i zakresu działania salą, w

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 2013 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

USTAWA z dnia 2013 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Projekt USTAWA z dnia 2013 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319,

Bardziej szczegółowo

11-13 maja 2012, Miedzeszyn k. Warszawy

11-13 maja 2012, Miedzeszyn k. Warszawy Miej wpływ na wydatki z funduszu korkowego w swojej gminie 11-13 maja 2012, Miedzeszyn k. Warszawy Cele spotkania: Poznanie się i integracja grup Masz Głos Masz Wybór Poznanie osób oraz ich motywacji do

Bardziej szczegółowo

WŁADZA SĄDOWNICZA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości

WŁADZA SĄDOWNICZA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości Sądy są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Sądy wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE Spis treści Wstęp... 10 Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE 1. Definicja ruchu społecznego... 21 2. Rodzaje ruchów społecznych... 31 2.1. Wybrane klasyfikacje... 31 2.2. Stare i nowe ruchy społeczne... 35 3. Ruch

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający 3 Prawo i sądy

Test sprawdzający 3 Prawo i sądy Test sprawdzający 3 Prawo i sądy Grupa II Imię i nazwisko... Klasa... Data... 1. (1 pkt) Podkreśl poprawną odpowiedz. Prawo dziedziczenia dziecko nabywa w chwili: A. narodzin. B. poczęcia. C. uzyskania

Bardziej szczegółowo

Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej

Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej Michał Szczerba Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu Spotkanie inauguracyjne

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

Kontrola społeczna służbą demokracji

Kontrola społeczna służbą demokracji Kontrola społeczna służbą demokracji Jeżeli działacie w organizacji, która zajmuje się lub chce zajmować się kontrolą społeczną, zapraszamy Was do udziału w projekcie systemowo wzmacniającym watchdogi.

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Anna Błaszczak Zespół Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny Prawa kobiet w Polsce

Projekt edukacyjny Prawa kobiet w Polsce Projekt edukacyjny Prawa kobiet w Polsce Realizowane treści nauczania z podstawy programowej przedstawia prawa i wolności zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wymienia środki i mechanizmy

Bardziej szczegółowo

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Wyroki wydawane w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, w postępowaniu co najmniej dwuinstancyjnym.

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie polityki komunikacyjnej i wizerunkowej sądu. Konferencja, Warszawa 31 marca 2015 r.

Kształtowanie polityki komunikacyjnej i wizerunkowej sądu. Konferencja, Warszawa 31 marca 2015 r. Kształtowanie polityki komunikacyjnej i wizerunkowej sądu Konferencja, Warszawa 31 marca 2015 r. Część I Ankieta dla dziennikarzy Cel: poznanie opinii i potrzeb dziennikarzy współpracujących z sądami powszechnymi

Bardziej szczegółowo

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych.

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. W szerszym znaczeniu termin "demokracja elektroniczna" obejmuje również elektroniczny

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z Wiedzy o społeczeństwie zostały opracowane w oparciu o:

Wymagania edukacyjne z Wiedzy o społeczeństwie zostały opracowane w oparciu o: Wymagania edukacyjne z Wiedzy o społeczeństwie zostały opracowane w oparciu o: - program nauczania zgodny z z nową podstawą programową - obowiązujące Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23

Bardziej szczegółowo

Komisja Monitoringu Demokracji w Europie (Commission for Monitoring Democracy in Europe)

Komisja Monitoringu Demokracji w Europie (Commission for Monitoring Democracy in Europe) Komisja Monitoringu Demokracji w Europie (Commission for Monitoring Democracy in Europe) Uwagi wstępne 1. Powołana w 1949 roku Rada Europy dostała potrójny mandat: aby dbać o prawa człowieka, o rządy prawa,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 marca 2016 r.

Warszawa, dnia 15 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO SPRAWIEDLIWOŚCI RZECZNIK PRASOWY MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI Warszawa, dnia 15 marca 2016 r. Pan Tomasz Machała Redaktor Naczelny natemat.pl Na podstawie art. 31 a ustawy

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ PRZEDMOWA ROZDZIAŁ I. ZMIANY USTROJU POLITYCZNEGO POLSKI W LATACH 1944-1997 1. Pojęcie ustroju politycznego i jego periodyzacja 2. Okres Krajowej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne dla uzyskania poszczególnych śródrocznych ocen klasyfikacyjnych z wiedzy o społeczeństwie dla klasy II

Wymagania edukacyjne niezbędne dla uzyskania poszczególnych śródrocznych ocen klasyfikacyjnych z wiedzy o społeczeństwie dla klasy II Wymagania edukacyjne niezbędne dla uzyskania poszczególnych śródrocznych ocen klasyfikacyjnych z wiedzy o społeczeństwie dla klasy II Temat lekcji Zagadnienia 1. Konstytucja - ustawa zasadnicza - zasady

Bardziej szczegółowo

- ratyfikacja przez Polskę Protokołu Nr 12 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka,

- ratyfikacja przez Polskę Protokołu Nr 12 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Warszawa, 24 czerwca 2015 r. Sz. Pani Ewa Kopacz Prezes Rady Ministrów Szanowna Pani Premier, W imieniu Koalicji na Rzecz Równych Szans, porozumienia kilkudziesięciu polskich organizacji pozarządowych

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: ROZ-S8-15

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: ROZ-S8-15 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: ORGANIZACJE POZARZĄDOWE I ICH SPOŁECZNE FUNKCJE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2012/2013 4. Forma

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia Prawa człowieka i metodyka ich nauczania

Program szkolenia Prawa człowieka i metodyka ich nauczania Załącznik nr 5 do SIWZ (Pieczęć Wykonawcy) Program szkolenia i metodyka ich nauczania 1. Cele ogólne szkolenia: 1) Zwiększenie świadomości znaczenia praw. 2) Dostrzeganie potrzeby edukowania w zakresie

Bardziej szczegółowo

Wyrok Trybunału w Strasburgu w sprawie Staroszczyk i Siałkowska - kolejny sukces

Wyrok Trybunału w Strasburgu w sprawie Staroszczyk i Siałkowska - kolejny sukces Wyrok Trybunału w Strasburgu w sprawie Staroszczyk i Siałkowska - kolejny sukces Zob.: Wyrok w sprawie Staroszczyk przeciwko Polsce, Wyrok w sprawie Siałkowska przeciwko Polsce Dnia 22 marca 2007 r. Europejski

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Paweł Włoczewski Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Zakres podstawowy w klasie I PROGRAM NOWA ERA Mariusz Menz W centrum uwagi Podręcznik: Arkadiusz Janicki, W centrum uwagi. Podręcznik

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska Konferencja LOBBING W PROCESIE STANOWIENIA PRAWA. 24 kwietnia, Warszawa 2010 r.

Ogólnopolska Konferencja LOBBING W PROCESIE STANOWIENIA PRAWA. 24 kwietnia, Warszawa 2010 r. Ogólnopolska Konferencja LOBBING W PROCESIE STANOWIENIA PRAWA 24 kwietnia, Warszawa 2010 r. 1 Spis treści LIST WPROWADZAJĄCY str. 3 ORGANIZATOR str. 4 OPIS PROJEKTU str. 5 PRELEGENCI str. 7 STRUKTURA MERYTORYCZNA

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I Dział: CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE nie potrafi sformułować jasnej na tematy poruszane na jego postawa na jest bierna, ale wykazuje chęć do współpracy wymienia rodzaje grup

Bardziej szczegółowo

Najczęściej mamy do czynienia z mobbingiem i dyskryminacją w miejscu pracy.

Najczęściej mamy do czynienia z mobbingiem i dyskryminacją w miejscu pracy. Najczęściej mamy do czynienia z mobbingiem i dyskryminacją w miejscu pracy. Mobbing jest rodzajem terroru psychicznego, stosowanym przez jedną lub kilka osób przeciwko przeważnie jednej osobie. Trwa wiele

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki Studenta. Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku

Kodeks Etyki Studenta. Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku Kodeks Etyki Studenta Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku Wstęp Samorząd Studentów Wyższej Szkoły Ekonomicznej na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 marca 2011r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE ZA ROK 2011

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE ZA ROK 2011 SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE ZA ROK 2011 Fundacja Kazimierza Wielkiego jest organizacją non-profit, została zarejestrowana 22 kwietnia 2011 roku w VII Wydziale Sądu Rejonowego w Toruniu Krajowy Rejestr Sądowy,

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia I. Społeczeństwo socjologia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STOWARZYSZENIA MEDIATORÓW CYWILNYCH

REGULAMIN STOWARZYSZENIA MEDIATORÓW CYWILNYCH REGULAMIN STOWARZYSZENIA MEDIATORÓW CYWILNYCH ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie Mediatorów Cywilnych (zwane dalej Stowarzyszeniem ) jest stowarzyszeniem zwykłym działającym na podstawie

Bardziej szczegółowo

Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych

Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych Dobro wspólne Misja organizacji pozarządowej powinna byd podstawowym wyznacznikiem podejmowanych przez nią działao. Organizacje w swoich działaniach

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIA ZWYKŁE DZIAŁAJĄCE NA TERENIE POWIATU KOŁOBRZESKIEGO (nie podlegające obowiązkowi rejestracji w Sądzie Rejonowym.)

STOWARZYSZENIA ZWYKŁE DZIAŁAJĄCE NA TERENIE POWIATU KOŁOBRZESKIEGO (nie podlegające obowiązkowi rejestracji w Sądzie Rejonowym.) STOWARZYSZENIA ZWYKŁE DZIAŁAJĄCE NA TERENIE POWIATU KOŁOBRZESKIEGO (nie podlegające obowiązkowi rejestracji w Sądzie Rejonowym.) 1) Stowarzyszenie Na Rzecz Popierania Demokracji Lokalnej CENTROPRAWICA

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 26 marca 2013 r. Szanowny Pan. Antoni Górski Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa. Szanowny Panie Przewodniczący,

Warszawa, dnia 26 marca 2013 r. Szanowny Pan. Antoni Górski Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa. Szanowny Panie Przewodniczący, Warszawa, dnia 26 marca 2013 r. Szanowny Pan Antoni Górski Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Szanowny Panie Przewodniczący, W imieniu Koalicji na Rzecz Równych Szans, nieformalnej platformy skupiającej

Bardziej szczegółowo

Komenda Główna Straży Granicznej

Komenda Główna Straży Granicznej Komenda Główna Straży Granicznej Źródło: http://www.strazgraniczna.pl/pl/pozostale-informacje/stop-korupcji/profilaktyka-korupcyjna/2905,przydatne-defini cje.html Wygenerowano: Wtorek, 14 lutego 2017,

Bardziej szczegółowo

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek Kontroler powinien być profesjonalistą, w urzędach oczekuje się, że będzie to ekspert w każdej dziedzinie działania administracji, umiejący odpowiedzieć na najtrudniejsze pytania. W dzisiejszej rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Str. Nb. Przedmowa... V Wykaz skrótów... XV

Spis treści. Str. Nb. Przedmowa... V Wykaz skrótów... XV Spis treści Przedmowa... V Wykaz skrótów... XV Część I. Zagadnienia ogólne... 1 Rozdział I. Czym są organy ochrony prawnej?... 3 1 1. Ochrona prawna i jej rodzaje... 3 1 2. KlasyÞkacja organów państwowych...

Bardziej szczegółowo

Petycje kierowane do organów jednostek samorządu terytorialnego ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach (Dz. U. z 2014 r. poz.

Petycje kierowane do organów jednostek samorządu terytorialnego ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach (Dz. U. z 2014 r. poz. Petycje kierowane do organów jednostek samorządu terytorialnego ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach (Dz. U. z 2014 r. poz. 1195) dr Igor Zachariasz Uczelnia Łazarskiego Senat RP, 20 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

USTAWA O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO

USTAWA O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO USTAWA O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE PO ZMIANACH Z KOMENTARZEM BIBLIOTEKA JEDNOSTEK PUBLICZNYCH I POZARZĄDOWYCH Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie Po zmianach

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Nauczyciel prowadzący: Jacek Foszczyński Liczba tygodni nauki: 38 Liczba godzin w tygodniu: 3 Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Konwencja Stambulska KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD

Konwencja Stambulska KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ Konwencja Stambulska BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD PRZEMOCY JAKI JEST CEL KONWENCJI? Konwencja Rady Europy

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) Rozporządzenie Rady (WE) nr 168/2007 z dnia

Bardziej szczegółowo

O kampanii Szkoła bez przemocy

O kampanii Szkoła bez przemocy O kampanii Szkoła bez przemocy Kampania społeczna Szkoła bez przemocy jest realizowana od kwietnia 2006 roku. Punktem wyjścia dla prowadzonych działań stały się wyniki ogólnopolskiego badania opinii publicznej

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014

PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 PAŃSTWO to suwerenna organizacja polityczna, obejmująca swym działaniem ludność określonego terytorium. PAŃSTWO Cechy państwa: - własne terytorium

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata

Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata 2008-2013 Wąbrzeźno, wrzesień 2008 -2- Spis treści Wstęp Rozdział 1. Nawiązanie

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS /10

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS /10 GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS 035 1419/10 Pan Jerzy Miller Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO

PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO Warszawa, 09.11.2015 Szanowna Pani Elżbieta Bieńkowska Unijna Komisarz ds. rynku wewnętrznego i usług, przemysłu oraz małych i średnich przedsiębiorstw. PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO Działając w imieniu

Bardziej szczegółowo

O potrzebie wzmocnienia kompetencji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w zakresie bezpieczeństwa państwa

O potrzebie wzmocnienia kompetencji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w zakresie bezpieczeństwa państwa Adekwatnośćkompetencji organów bezpieczeństwa państwa w zakresie przetwarzania i ochrony danych do ich zadań O potrzebie wzmocnienia kompetencji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w zakresie

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO

ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO Maciej M. Sokołowski ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO Warszawa, 16/10/2014 r. POJĘCIE ŹRÓDEŁ PRAWA Czynniki wpływające na treść prawa np. wola narodu czy prawodawcy, stosunki

Bardziej szczegółowo

ORGANY OCHRONY PRAWNEJ RP. Autorzy: Sławomir Serafin, Bogumił Szmulik

ORGANY OCHRONY PRAWNEJ RP. Autorzy: Sławomir Serafin, Bogumił Szmulik ORGANY OCHRONY PRAWNEJ RP Autorzy: Sławomir Serafin, Bogumił Szmulik Przedmowa Wykaz skrótów Część I. Zagadnienia ogólne Rozdział I. Czym są organy ochrony prawnej? ő 1. Ochrona prawna ijej rodzaje ő 2.

Bardziej szczegółowo

Założenia projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw, w związku z pozyskiwaniem i wykorzystywaniem danych telekomunikacyjnych. Warszawa, maj 2012 r.

Założenia projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw, w związku z pozyskiwaniem i wykorzystywaniem danych telekomunikacyjnych. Warszawa, maj 2012 r. Projekt z dnia 28 maja 2012 r. Założenia projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw, w związku z pozyskiwaniem i wykorzystywaniem danych telekomunikacyjnych. Warszawa, maj 2012 r. 1. Cel projektowanej

Bardziej szczegółowo

Prawo administracyjne. Część ogólna wyd. 9

Prawo administracyjne. Część ogólna wyd. 9 Prawo administracyjne. Część ogólna wyd. 9 Eugeniusz Ochendowski, 978-83-72856-89-0, TNOIK 2013 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 15 DZIAŁ I ZAGADNIENIA OGÓLNE Administracja publiczna i prawo administracyjne...

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z pracy pełnomocnika wojewody opolskiego do spraw mniejszości narodowych i etnicznych za rok 2013

Sprawozdanie z pracy pełnomocnika wojewody opolskiego do spraw mniejszości narodowych i etnicznych za rok 2013 Załącznik Sprawozdanie z pracy pełnomocnika wojewody opolskiego do spraw mniejszości narodowych i etnicznych za rok 2013 1. Liczba spotkań ze środowiskami mniejszości narodowych i etnicznych zorganizowanych

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: System polityczny RP. 2. KIERUNEK: Politologia. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopień 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: : I/2

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: System polityczny RP. 2. KIERUNEK: Politologia. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopień 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: : I/2 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: System polityczny RP 2. KIERUNEK: Politologia 3. POZIOM STUDIÓW: I stopień 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: : I/2 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/ 30 CA

Bardziej szczegółowo

Regulamin udziału w Monitoringu Spółek Komunalnych

Regulamin udziału w Monitoringu Spółek Komunalnych Regulamin udziału w Monitoringu Spółek Komunalnych 1. Temat i cele monitoringu Monitoring spółek komunalnych dotyczy zbadania przejrzystości działania spółek komunalnych w trzech obszarach w sposobie ich

Bardziej szczegółowo

Ocena niedostateczna pomimo pomocy nauczyciela nie potrafi się wypowiedzieć

Ocena niedostateczna pomimo pomocy nauczyciela nie potrafi się wypowiedzieć I. Standardy osiągnięć ucznia: Klasa II -Wymagania na poszczególne oceny Ocena niedostateczna pomimo pomocy nauczyciela nie potrafi się wypowiedzieć nie opanował wiedzy i umiejętności w zakresie wymagań

Bardziej szczegółowo

Spis autorów. Wstęp dr Izabela Kraśnicka. Rozdział I prof. UJ dr hab. Fryderyk Zoll, dr Barbara Namysłowska-Gabrysiak

Spis autorów. Wstęp dr Izabela Kraśnicka. Rozdział I prof. UJ dr hab. Fryderyk Zoll, dr Barbara Namysłowska-Gabrysiak Spis autorów Wstęp dr Izabela Kraśnicka Rozdział I prof. UJ dr hab. Fryderyk Zoll, dr Barbara Namysłowska-Gabrysiak Rozdział II A. Marta Janina Skrodzka B. Magdalena Bober Rozdział III A. Katarzyna Ryłko

Bardziej szczegółowo

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza.

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. W znaczący wkład w jej rozwój ma także kultura Starożytnego Rzymu oraz

Bardziej szczegółowo

Oddolne projekty uczniów

Oddolne projekty uczniów Samorząd uczniowski jako doświadczenie aktywności obywatelskiej Oddolne projekty uczniów Olga Napiontek, Joanna Pietrasik projekt Szkolenie jest częścią projektu Samorząd uczniowski jako doświadczenie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Przedmowa 11 I. ZAGADNIENIA OGÓLNO ADMINISTRACYJNE

SPIS TREŚCI. Przedmowa 11 I. ZAGADNIENIA OGÓLNO ADMINISTRACYJNE Przedmowa 11 I. ZAGADNIENIA OGÓLNO ADMINISTRACYJNE Jacek Czaputowicz, Marcin Sakowicz Administracja publiczna na tle dwóch dekad zmian społeczno-gospodarczych w Polsce 15 Dariusz Kotłowski Znaczenie i

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O STWIERDZENIE WYGAŚNIĘCIA MANDATU RADNEGO

WNIOSEK O STWIERDZENIE WYGAŚNIĘCIA MANDATU RADNEGO Klub Radnych Stowarzyszenia Projekt Chojnicka Samorządność Chojnice, 30.11.2015 Rada Miejska w Chojnicach ul. Stary Rynek 1 89-600 Chojnice WNIOSEK O STWIERDZENIE WYGAŚNIĘCIA MANDATU RADNEGO W związku

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

Prawa Człowieka i systemy ich ochrony

Prawa Człowieka i systemy ich ochrony Prawa Człowieka i systemy ich ochrony Konwencja o prawach dziecka Zaoczne Studia Administracji 2016/2017 semestr zimowy Konwencja o prawach dziecka 1. Konwencja o prawach dziecka a) Geneza b) Wartości

Bardziej szczegółowo

Ustawa o ochronie osób zatrudnionych we władzach publicznych, instytucjach publicznych oraz w innych zakładach, które ujawniają naruszenia prawa

Ustawa o ochronie osób zatrudnionych we władzach publicznych, instytucjach publicznych oraz w innych zakładach, które ujawniają naruszenia prawa Ustawa o ochronie osób zatrudnionych we władzach publicznych, instytucjach publicznych oraz w innych zakładach, które ujawniają naruszenia prawa Parlament Rumuński uchwala następujące przepisy. Rozdział

Bardziej szczegółowo

Organy ochrony prawnej Autorzy: Sławomir Serafin, Bogumił Szmulik ISBN

Organy ochrony prawnej Autorzy: Sławomir Serafin, Bogumił Szmulik ISBN Organy ochrony prawnej Autorzy: Sławomir Serafin, Bogumił Szmulik ISBN 978-83-7483-351-6 Spis treści Str. Nb. Wprowadzenie... V Wykaz skrótów... XV Część I. Zagadnienia ogólne... 1 1 Rozdział I. Czym są

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 16.03.2015. Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji. Szanowny Panie Komendancie,

Warszawa, 16.03.2015. Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji. Szanowny Panie Komendancie, Warszawa, 16.03.2015 Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji Szanowny Panie Komendancie, Organizacje tworzące Koalicję na rzecz CEDAW zwracają się do Pana Komendanta z prośbą

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2011 BS/40/2011 LIDERZY PARTYJNI A POPARCIE DLA PARTII POLITYCZNYCH

Warszawa, kwiecień 2011 BS/40/2011 LIDERZY PARTYJNI A POPARCIE DLA PARTII POLITYCZNYCH Warszawa, kwiecień 2011 BS/40/2011 LIDERZY PARTYJNI A POPARCIE DLA PARTII POLITYCZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units SYLABUS KIERUNEK STUDIÓW PRAWO, TRYB STACJONARNY STOPIEŃ EDUKACJI: STUDIA MAGISTERSKIE Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units II.B. l Nazwa przedmiotu ( course title) PRAWO

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji

Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji Mariusz Bieżuński Paweł Bieżuński Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji Komentarz 2. wydanie Warszawa 2011 Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów...9 Wstęp...11 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach

Bardziej szczegółowo

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów: ADMINISTRACJA Poziom kształcenia: studia I stopnia profil kształcenia: praktyczny SYMBOLE EFEKTÓW DLA KIERUNKU ADMINISTR ACJA OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ODNIESIENIE EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG

Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Realizatorzy: Fundacja im. Stefana Batorego w partnerstwie z Polską Fundacją Dzieci i Młodzieży budżet: 37 mln

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Zagadnienia wstępne Tworzenie i wewnętrzna struktura sądów powszechnych III. Sądownictwo administracyjne...

Spis treści. 1. Zagadnienia wstępne Tworzenie i wewnętrzna struktura sądów powszechnych III. Sądownictwo administracyjne... Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Wykaz literatury... XIX Rozdział I. Zasady ustrojowe sądownictwa... 1 1. Rozumienie konstytucyjnych zasad prawnych... 1 2. Zasada demokratycznego państwa prawnego...

Bardziej szczegółowo

Organizacje pożytku publicznego Uzyskanie statusu OPP, przywileje, obowiązki, kontrola

Organizacje pożytku publicznego Uzyskanie statusu OPP, przywileje, obowiązki, kontrola Organizacje pożytku publicznego Uzyskanie statusu OPP, przywileje, obowiązki, kontrola najnowsze wydanie! uwzględnia nowelizację ustawy o pożytku z sierpnia 2015 r. MONIKA CHRZCZONOWICZ STAN PRAWNY: 2015

Bardziej szczegółowo

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Wizerunek organizacji pozarządowych najważniejsze fakty 24% 16% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Kiedy Polacy słyszą organizacja pozarządowa to myślą 79% 77% zajmują się głównie pomaganiem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 ROKU O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

O POTRZEBWIE WPROWADZENIA REJESTRU ZAGRANICZNYCH LOBBYSTÓW

O POTRZEBWIE WPROWADZENIA REJESTRU ZAGRANICZNYCH LOBBYSTÓW O POTRZEBWIE WPROWADZENIA REJESTRU ZAGRANICZNYCH LOBBYSTÓW Dr Andrzej Pogłódek Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Żeby prowadzić wojnę potrzeba trzech rzeczy: pieniędzy, pieniędzy i

Bardziej szczegółowo

zawarty pomiędzy Radą Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej reprezentowaną przez Prezesa Rady Ministrów

zawarty pomiędzy Radą Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej reprezentowaną przez Prezesa Rady Ministrów Wersja z dn. 11. 05. 2011 r. PAKT DLA KULTURY zawarty pomiędzy Radą Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej reprezentowaną przez Prezesa Rady Ministrów oraz stroną społeczną reprezentowaną przez Obywateli Kultury

Bardziej szczegółowo