AUTOR PRACY: WOJCIECH DEC

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AUTOR PRACY: WOJCIECH DEC"

Transkrypt

1 AUTOR PRACY: WOJCIECH DEC Ocena możliwości adaptacji rozwiązań Korporacji Spółdzielczej Mondragon w Polsce Fragment pracy dyplomowej: Alternatywny model rozwoju współpracy kooperacyjnej spółdzielni w Polsce na przykładzie hiszpańskiej Korporacji Spółdzielczej Mondragon. MSAP Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 2012 K R A K Ó W, M A R Z E C S t r o n a

2 Ocena możliwości adaptacji rozwiązań Korporacji Spółdzielczej Mondragon w Polsce Wojciech Dec Fragment pracy dyplomowej: Alternatywny model rozwoju współpracy kooperacyjnej spółdzielni w Polsce na przykładzie hiszpańskiej Korporacji Spółdzielczej Mondragon. MSAP Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie. Kraków, marzec S t r o n a

3 SPIS TREŚCI 1 Działalność inwestycyjna Korporacji Spółdzielczej Mondragon w Polsce Klaster AGD utworzony przez FAGOR Mastercook S.A. na Dolnym Śląsku Spółki zależne Korporacji Spółdzielczej Mondragon w Polsce należące do: FAGOR Industrial, Industrias Tajo, S. Coop., EMBEGA, S. Coop., COINALDE, S. Coop. i EIKA, S. Coop Spółki zależne Grupy ULMA, S. Coop. utworzone w Polsce Identyfikacja różnic w hiszpańskim i polskim systemie współpracy kooperacyjnej spółdzielni Główne cechy charakterystyczne dla hiszpańskiej Korporacji Spółdzielczej Mondragon i spółdzielni w Polsce Uwarunkowania historyczne możliwości wdrożenia w polskich realiach hiszpańskiego modelu współpracy kooperacyjnej spółdzielni Podsumowanie i rekomendacje S t r o n a

4 1 Działalność inwestycyjna Korporacji Spółdzielczej Mondragon w Polsce 1.1 Klaster AGD utworzony przez FAGOR Mastercook S.A. na Dolnym Śląsku W 2009 r. Korporacja Spółdzielcza Mondragon zajęła wysokie trzecie miejsce na licie największych inwestorów hiszpańskich w Polsce. 1 Dla Hiszpanów polski rynek jest atrakcyjny ze względu na duży potencjał wzrostowy. Polska poprzez swoje położenie geograficzne oraz członkostwo w Unii Europejskiej stanowi doskonałą platformą do ekspansji na rynki wschodnie. Z drugiej strony Polska może zaoferować elastyczny rynek pracy z wykształconymi technicznie kadrami menadżerskimi i pracowniczymi. Jednak ze względu na stosunkowo niskie płace i wysokie bezrobocie, i stąd nieduży popyt wewnętrzny, strategia sprzedaży wytwarzanych produktów w spółkach zależnych Korporacji Spółdzielczej Mondragon w Polsce ukierunkowana jest głównie na eksport. Obecnie największe inwestycje w Polsce hiszpańskiej Korporacji Spółdzielczej Mondragon skupiają się na Dolnym Śląsku. W tym zakresie Grupa FAGOR, należąca do Korporacji Spółdzielczej Mondragon, przejęła zakłady Wrozametu we Wrocławiu i stworzyła nową markę Mastercook. Na inwestycję rozwoju zakładów Korporacja Spółdzielcza Mondragon otrzymała z budżetu państwa i Miasta Wrocław wsparcie finansowe w postaci grantu na stworzenie miejsc pracy oraz ulgi podatkowe w związku z funkcjonowaniem wrocławskiej podstrefy Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej INVEST-PARK. 2 W województwie dolnośląskim zainwestowały dotychczas również dwa inne międzynarodowe koncerny AGD Whirlpool i Electrolux. Dzięki tym inwestycjom Dolny Śląsk jest jednym z najbardziej znaczących zagłębi produkcji AGD w Polsce i Europie. Zagraniczne firmy skorzystały przede wszystkim z ułatwień w specjalnych strefach ekonomicznych, a ponadto wykorzystały także lokalne tradycje FAGOR Mastercook przejął zakłady Wrozametu, zaś koncern Whirlpool zakłady Polaru. Z kolei Electrolux, uruchomił na Dolnym Śląsku trzy fabryki i planuje otwarcie czwartej. 3 Dało to podstawę utworzenia Klastra AGD na Dolnym Śląsku. 1 Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Madrycie, Dwustronna współpraca gospodarcza z Polską, 2009, ( ). 2 Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. Raport. Identyfikacja istniejących i potencjalnych klastrów na Dolnym Śląsku, s. 49 i 50, Wrocław 2009, ( ). 3 Tamże, s. 47 i S t r o n a

5 TABELA 1.1 Diagnoza głównych cech Klastra AGD na Dolnym Śląsku. Lp. Wyszczególnienie Diagnoza cech 1. Działalność gospodarcza Sprzęt AGD 2. Obszar działalności Województwo dolnośląskie 3. Podmiot koordynujący Brak 4. Stadium rozwojowe Dojrzałe 5. Poziom innowacyjności Wysoki 6. Poziom rozwoju technologicznego Wysoki 7. Pozycja konkurencyjna Silna 8. Perspektywy rozwojowe Duże Źródło: opracowanie własne na podstawie Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. Raport. Identyfikacja istniejących i potencjalnych klastrów na Dolnym Śląsku, Wrocław 2009, s. 70, Opisany w Tabeli 1.1 Klaster AGD powstał oddolnie w wyniku koncentracji w regionie Dolnego Śląska dużych zakładów produkcyjnych oraz instytucji wspomagających. Obecnie Klaster AGD ma niesformalizowaną strukturę, skupioną wokół czterech zagranicznych koncernów AGD FAGOR Mastercook, Electrolux, Whirlpool i LG Electronics. 4 W skład klastra wchodzą dostawcy oraz współpracujące z nimi uczelnie, jednostki badawczo-rozwojowe i instytucje samorządowe. Jednak związany jest z tym brak wspólnej strategii rozwoju Klastra AGD, chociaż działania poszczególnych inwestorów wskazują, że międzynarodowe koncerny wiążą długofalowe plany z regionem, usiłując sprowadzić swych kooperantów i dostawców, a także przenosząc coraz większą część swej produkcji do Polski. 5 Korzyścią dla Dolnego Śląska jest to, że Grupa FAGOR i pozostałe koncerny zamierzają przyciągnąć do Wrocławia swoich dostawców. Istnieje więc szansa na to, że we Wrocławiu zainwestują inne spółdzielnie należące do Korporacji Spółdzielczej Mondragon czego przykładem są m.in.: Industrias Tajo, S. Coop., EMBEGA, S. Coop. i EIKA, S. Coop. 6 4 Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. Raport. Identyfikacja istniejących i potencjalnych klastrów na Dolnym Śląsku. s. 8, Wrocław 2009, ( ). 5 Tamże, s Tamże, s S t r o n a

6 Obecnie wiodącą rolę w Klastrze AGD odgrywa FAGOR Mastercook S.A. z siedzibą we Wrocławiu (województwo dolnośląskie) wchodzący w skład Grupy FAGOR. 7 Zakład produkcyjny FAGOR Mastercook jest zlokalizowany na terenie Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej INVEST-PARK Sp. z o. o. w Podstrefie Wrocław. Głównym udziałowcem w FAGOR Mastercook S.A. jest FAGOR Electrodomésticos, S. Coop., który posiada pakiet 75,96% akcji. 8 Obecnie Grupa FAGOR jest piątym, co do wielkości, europejskim producentem sprzętu AGD. Z kolei FAGOR Mastercook S.A. jest jednym z najważniejszych członków Grupy FAGOR w Europie, obok FAGOR Electrodomésticos w Hiszpanii i FAGOR Brandt we Francji. Pod względem ilości sprzedanych produktów FAGOR Mastercook ze swoją marką Mastercook zajmuje w Polsce pozycję wicelidera. 9 Produkcja sprzętu AGD w FAGOR Mastercook w 80% jest przeznaczona na eksport. 1.2 Spółki zależne Korporacji Spółdzielczej Mondragon w Polsce należące do: FAGOR Industrial, Industrias Tajo, S. Coop., EMBEGA, S. Coop., COINALDE, S. Coop. i EIKA, S. Coop. FAGOR Gastro Polska Sp. z o.o. RYSUNEK 1.1 Logo FAGOR Gastro Polska Sp. z o.o. Źródło: ( ). FAGOR Gastro Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Palmirach koło Warszawy (województwo mazowieckie) jest spółką zależną hiszpańskiej grupy FAGOR Industrial, która należy do Korporacji Spółdzielczej Mondragon. FAGOR Industrial jest wiodącym producentem w sektorze przemysłowych pralni i kuchni dla: hoteli, restauracji i szpitali. FAGOR Gastro Polska Sp. z o.o. posiada sieć autoryzowanych handlowców, którzy zapewniają stały i szybki dostęp do wszelkiego rodzaju części zamiennych. Ponadto organizuje szkolenia w zakresie obsługi sprzętu i znajomości serwisu ( ). 8 Corporate Profile 2011 Perfil corporativo, s. 35, ( ). 9 ( ). 10 ( ). 6 S t r o n a

7 TABIPLAST Sp. z o.o. RYSUNEK 1.2 Logo TABIPLAST. Źródło: ( ). TABIPLAST Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławia (woj. dolnośląskie) jest spółką zależną hiszpańskiej spółdzielni Industrias Tajo, S. Coop., która należy do Korporacji Spółdzielczej Mondragon. W Polsce Grupa Tajo posiada dwa zakłady: TABIPLAST 1 Sp. z o.o. we Pietrzykowicach i TABIPLAST 2 Sp. z o.o. we Wrocławiu. TABIPLAST Sp. z o.o. specjalizuje się w produkcji podzespołów i komponentów z tworzyw sztucznych w branży AGD. 11 EMBEGA Polska Sp. z o.o. RYSUNEK 1.3 Logo EMBEGA, S. Coop. Źródło: ( ). EMBEGA Polska Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławia (woj. dolnośląskie) jest spółką zależną hiszpańskiej spółdzielni EMBEGA, S. Coop., która należy do Korporacji Spółdzielczej Mondragon. 12 EMBEGA Polska Sp. z o.o. jest dostawcą elementów dekoracyjnych, głównie dla branży AGD, ale także dla producentów elektroniki, elementów hydraulicznych i pneumatycznych oraz firm motoryzacyjnych. Obecnie wg wpisu do KRS EMBEGA Polska Sp. z o.o. znajduje się w stanie likwidacji. 13 COINALDE Polska Sp. z o. o. RYSUNEK 1.4 Logo COINALDE, S. Coop. Źródło: ( ). COINALDE Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Jelczu-Laskowicach koło Wrocławia (woj. dolnośląskie) jest spółką zależną hiszpańskiej spółdzielni COINALDE, S. Coop., 11 ( ). 12 ( ). 13 Krajowy Rejestr Sądowy. Wyszukiwarka podmiotów w KRS, ( ). 7 S t r o n a

8 która należy do Korporacji Spółdzielczej Mondragon. 14 Zakład produkcyjny COINALDE Polska Sp. z o.o. jest zlokalizowany na terenie Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej INVEST-PARK w Podstrefie Jelcz Laskowice. 15 COINALDE Polska Sp. z o.o. zajmuje się produkcją wyrobów z drutu i ich pochodnych, w tym gwoździ budowlanych oraz gwoździ do palet i opakowań drewnianych. 16 EIKA Polska Sp. z o.o. RYSUNEK 1.5 Logo EIKA, S. Coop. Źródło: ( ). EIKA Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławia (woj. dolnośląskie) jest spółką zależną hiszpańskiej spółdzielni EIKA, S. Coop., która należy do Korporacji Spółdzielczej Mondragon. 17 EIKA Sp. z o.o. zajmuje się podzespołami do sprzętu AGD (płyty kuchenne, grzałki do piekarników elektrycznych) Spółki zależne Grupy ULMA, S. Coop. utworzone w Polsce Hiszpańska Grupa ULMA, S. Coop. należąca do Korporacji Spółdzielczej Mondragon posiada w Polsce następujące spółki zależne: 19 ULMA Construccion Polska S.A RYSUNEK 1.6 Logo ULMA Construccion CyE, S. Coop. Źródło: ( ). ULMA Construccion Polska S.A. z siedzibą w Warszawie (województwo mazowieckie) jest jednostką dominującą (spółką matką) w Grupie Kapitałowej ULMA Construccion Polska S.A., które pozostają ze sobą w związku kapitałowym. Podmiotami zależnymi Grupy Kapitałowej ULMA Construccion Polska S.A są: ULMA System S.A. z siedzibą w Starachowicach (w likwidacji), ULMA Opałubka Ukraina Sp. z o.o. z siedzibą w Kijowie, ULMA Opałubka Kazachstan Sp. z o.o. z siedzibą w Astanie ( ). 15 ( ). 16 ( ). 17 ( ). 18 ( ). 19 ( ). 8 S t r o n a

9 WYKRES 1.1 Główni akcjonariusze ULMA Construccion Polska S.A. wg wielkości procentowej posiadanych akcji (2011 r.). 18,67% ULMA CyE S. Coop. (Hiszpania) - 75,49% 5,84% 75,49% Aviva Otwarty Fundusz Emerytalny Aiva BZ WGK - 5,84% Pozostali - 18,67% Źródło: 21 Z wykresu 1.1 wynika, że większościową kontrolę (75,49%) nad Grupą Kapitałowej oraz ULMA Construccion Polska S.A. sprawuje ULMA CyE, S. Coop., która należy do Korporacji Spółdzielczej Mondragon. Utworzenie Grupy Kapitałowej pozwoliło skorzystać z wielu przywilejów podatkowych. W tym zakresie podmioty wchodzące w skład Grupy Kapitałowej mogą wspólnie rozliczać dochody spółek poprzez konsolidację sprawozdań finansowych jednostki dominującej i poszczególnych jednostek zależnych. Dzięki utworzeniu podatkowej Grupy Kapitałowej istnieje możliwość bieżącego kompensowania strat z zyskami podmiotów wchodzących w skład Grupy. Oznacza to, że jeżeli w Grupie znajdą się podmioty, które poniosą stratę, wysokość podatku płaconego przez Grupę Kapitałową będzie niższa od łącznego podatku, jakie zapłaciłyby indywidualnie poszczególne spółki. 22 Przedmiotem działalności Grupy Kapitałowej ULMA Construccion Polska S.A. są: dzierżawa i sprzedaż rusztowań i deskowań budowlanych, wykonywanie na zlecenie projektów zastosowań deskowań i rusztowań, eksport usług budowlanych świadczonych przez spółki Grupy Kapitałowej, sprzedaż materiałów i surowców budowlanych oraz akcesoriów do betonu, działalność transportowa, sprzętowa i remontowa, w tym sprzedaż i dzierżawa sprzętu budowlanego Rozszerzony Skonsolidowany Raport Grupy Kapitałowej ULMA Construccion Polska S.A. za I kwartał 2011 r., s. 26, ( ). 21 Opracowanie własne na podstawie: Rozszerzony Skonsolidowany Raport Grupy Kapitałowej ULMA Construccion Polska S.A. za I kwartał 2011 r., s. 26, ( ). 22 R. Śmigórski, Podatkowa grupa kapitałowa może przynieść wiele korzyści podatkowych, 2011, ( ). 23 Rozszerzony Skonsolidowany Raport Grupy Kapitałowej ULMA Construccion Polska S.A. za I kwartał 2011 r., s. 2, ( ). 9 S t r o n a

10 ULMA Construccion Polska S.A. jest notowana na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (symbol ULM). 24 ULMA Packaging Polska Sp. z o.o. 25 RYSUNEK 1.7 Logo ULMA Packaging Polska. Źródło: ( ). ULMA Packaging Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Legionowie (województwo mazowieckie) jest spółką zależną hiszpańskiej spółdzielni ULMA Packaging, wchodzącej w skład Grupy ULMA, która należy do Korporacji Spółdzielczej Mondragon. ULMA Packaging, specjalizuje się w projektowaniu i produkcji urządzeń do pakowania i usług. ULMA Packaging posiada różnych częściach świata 16 spółek zależnych tworzących oddziały sieci sprzedaży. 26 W tym zakresie ULMA Packaging Polska Sp. z o.o. zajmuje się sprzedażą pełnego asortymentu maszyn oferowanych przez ULMA Packaging wraz z urządzeniami peryferyjnymi i akcesoriami produkowanymi przez innych renomowanych dostawców. 27 ULMA Polimerbeton Sp. z o.o. RYSUNEK 1.8 Logo ULMA, S. Coop. Źródło: ( ). ULMA Polimerbeton Sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi (województwo łódzkie) jest spółką zależną hiszpańskiej spółdzielni ULMA Hormigón Polímero, S. Coop. wchodzącej w skład Grupy ULMA, która należy do Korporacji Spółdzielczej Mondragon. ULMA Polimerbeton Sp. z o.o. specjalizuje się w projektowaniu i produkcji prefabrykatów betonu polimerowego, w szczególności dla budownictwa mieszkalnego, kanalizacji i tynków wentylowanych Tamże, s Corporate Profile 2011 Perfil corporativo, s. 47, ( ). 26 ( ). 27 ( ). 28 Katalog techniczny ULMA Polimerbeton, Katalog-Techniczny.pdf, ( ). 10 S t r o n a

11 2 Identyfikacja różnic w hiszpańskim i polskim systemie współpracy kooperacyjnej spółdzielni 2.1 Główne cechy charakterystyczne dla hiszpańskiej Korporacji Spółdzielczej Mondragon i spółdzielni w Polsce Spółdzielczość w Europie jest w dużym stopniu zróżnicowana. W zasadzie nie istnieje jednolita polityka spółdzielcza, zarówno na szczeblu Unii Europejskiej, jak i poszczególnych państw członkowskich. W krajach Unii Europejskiej, spółdzielczość posiada rozmaity status, odmienne tradycje i uregulowania prawne, różnym cieszy się stopniem prestiżu społecznego. Jest z pewnością ważnym elementem życia gospodarczego, w pewnych przypadkach stanowi istotną siłę polityczną, nie ma jednak jednolitych regulacji prawnych ani narodowych ani, do niedawna, wspólnotowych. 29 Ustawodawcy poszczególnych krajów uwzględniają zdeterminowane kulturowo ramy ekonomiczne, społeczne, polityczne i prawne. Głównym odniesieniem są międzynarodowe zasady spółdzielcze opracowane i propagowane przez Międzynarodowy Związek Spółdzielczy oraz Międzynarodową Organizację Pracy. Uznane zostały one także przez Unię Europejską. Ustawodawcy krajowemu pozostawia się jednak znalezienie drogi pośredniej między poszanowaniem dziedzictwa narodowego w tym zakresie a włączeniem się w system globalny. 30 Wobec powyższego warto dokonać diagnozy różnić głównych cech charakterystycznych dla hiszpańskiego i polskiego systemu współpracy kooperacyjnej spółdzielni. TABELA 1.2 Zestawienie głównych cech charakterystycznych dla systemu hiszpańskiej Korporacji Spółdzielczej Mondragon i spółdzielni w Polsce. Lp. Wyszczególnienie Korporacja Spółdzielcza Mondragon w Hiszpanii 1. Model spółdzielczy Korporacja spółdzielcza. Działalność prowadzona na rynku regionalnym (Kraj Basków), krajowym (Hiszpania) oraz na rynkach międzynarodowych (umiędzynarodowienie spółdzielni) Spółdzielnie w Polsce Przeważa tradycyjny model spółdzielczości. Działalność ograniczona do poziomu lokalnego, rzadziej regionalnego lub ponadregionalnego (w Polsce). 29 A. Piechowski. Spółdzielcze formy gospodarowania w europie. Spółdzielczy Instytut Badawczy Krajowa Rada Spółdzielcza, ( ). 30 Raport o spółdzielczości polskiej, Krajowa Rada Spółdzielczości, Warszawa 2010, ( ). 11 S t r o n a

12 2. Przyjęty system wartości 3. Zasady nabywania członkostwa Wypracowana własna kultura biznesu oparta o Międzynarodowe Zasady Spółdzielcze. Stosowane wartości korporacyjne: innowacyjność, partycypacja, współpraca, społeczna odpowiedzialność. Oparte na dobrowolności. Członkami spółdzielni mogą być osoby w niej pracujące. Występują różne grupy pracowników, o niejednakowych statusach i formach zatrudnienia, w zależności od tego czy są zatrudnieni w spółdzielni lub w spółce zależnej. Spójny z Międzynarodowymi Zasadami Spółdzielczymi i systemem wartości zawartym w Deklaracji Spółdzielczej Tożsamości uchwalonej na Międzynarodowym Kongresie Spółdzielczym w 1995 r. Oparte na dobrowolności. Członkami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne. 4. System wynagrodzeń Solidarność wynagrodzeń. Ograniczone dysproporcje w dochodach kadry kierowniczej i pracowników są ograniczone. Średnia płaca wyższa niż oferowana przez pracodawców prywatnych. 5. System wydajności pracy 6. Struktura organów spółdzielni 7. Struktura organów samorządu spółdzielczego 8. Zasady podejmowania decyzji 9. System istniejących powiązań kooperacyjnych 10. System opieki społecznej Duża innowacyjność i wydajność pracy. Wielopoziomowa rozbudowana struktura obejmująca: Walne Zgromadzenie, Radę Prezesów, Zarząd, Komisję Rewizyjną, Radę Społeczną, Radę Zarządu Kongres Spółdzielni, Stała Komisja Kongresu Spółdzielni, Rada Ogólna Partycypacyjny styl podejmowania decyzji: jeden członek = jeden głos Spółdzielnie i spółki zależne pogrupowane na cztery działy (wg profilu działalności) Finanse, Przemysł, Handel Wiedza, które funkcjonują niezależne w ramach wspólnej strategii. Międzynarodowe klastry utworzone z udziałem zagranicznych spółek zależnych. Własny rozbudowany wewnętrzny system opieki społecznej (komplementarny wobec państwowego hiszpańskiego systemu ubezpieczeń społecznych) -zakład opieki społecznej (Lagun Aro), towarzystwo ubezpieczeniowe (Seguros Lagun Aro) oraz towarzystwo ubezpieczeń na życie (Lagun Aro Vida). Mała innowacyjność. Wyższe koszty pracy w stosunku do innych przedsiębiorstw. Organy spółdzielni: Walne Zgromadzenie, Rada Nadzorcza i Zarząd. W spółdzielniach, w których Walne Zgromadzenie jest zastąpione przez zebranie przedstawicieli Zebrania Grup Członkowskich. Kongres Spółdzielczości, Krajowa Rada Spółdzielcza Partycypacyjny styl podejmowania decyzji: jeden członek = jeden głos Brak konsolidacji i tworzenia większych organizmów (za wyjątkiem bankowości spółdzielczej i spółdzielni mleczarskich). Branżowe związki gospodarcze, niewielkie zaangażowanie w tworzonych klastrach przemysłowych. Brak własnego systemu opieki społecznej. 12 S t r o n a

13 11. Współpraca międzynarodowa/ inwestycje zagraniczne 12. System finansowania inwestycji 13. System edukacji i kształcenie kadr i pracowników Odbiega od tradycyjnego podejścia do współpracy międzynarodowej. Wynika to częściowo z porzucenia niektórych zasad spółdzielczych. Praktycznie żadna z zagranicznych spółek zależnych nie funkcjonuje jak spółdzielnia pracownicza, lecz jak tradycyjna spółka handlowa. Realizowane zagraniczne inwestycje bezpośrednie (joint ventures, inwestycje typu greenfield lub przejmowanie). Własny system bankowości spółdzielczej (Caja Laboral), który finansuje na preferencyjnych warunkach projekty inwestycyjne. Własne uczelnie i ośrodki kształcenia kadr i pracowników oraz 14 ośrodków technologicznych i jednostek naukowobadawczych. Współpraca i inwestycje zagraniczne znajdują się w stadium początkowym. Banki spółdzielcze świadczące usługi dla małych i średnich przedsiębiorstw, jednostek samorządu terytorialnego oraz klientów detalicznych. Poza tym obsługują rolnictwo i jego otoczenie. Brak programu kształcenia kadr i pracowników dla spółdzielczości w powszechnym systemie edukacyjnym oraz w ramach kształcenia ustawicznego dorosłych. Źródło: opracowanie własne. Z analizy Tabeli 1.2 wynika, że w porównaniu z Korporacją Spółdzielczą Mondragon, główną zdiagnozowaną barierą w rozwoju polskiego ruchu spółdzielczego jest tradycyjny i mało innowacyjny model spółdzielczości. Zazwyczaj działalność spółdzielni ma zasięg lokalny, rzadziej regionalny lub ponadregionalny. Brak też konsolidacji i tworzenia większych organizmów (wyjątek stanowią banki spółdzielcze i spółdzielnie mleczarskie). Brakuje też współpracy międzynarodowej i inwestycji zagranicznych. Ponadto występuje małe zainteresowanie środowiska spółdzielczego rozwojem powiązań kooperacyjnych spółdzielni w formie nowoczesnych klastrów spółdzielczych. Oprócz tego widać wyraźnie duże zaniedbania w polskim systemie edukacji i kształcenia kadr spółdzielni. 2.2 Uwarunkowania historyczne możliwości wdrożenia w polskich realiach hiszpańskiego modelu współpracy kooperacyjnej spółdzielni Korporacja Spółdzielcza Mondragon w Kraju Basków w Hiszpanii jest odpowiedzią na rosnącą międzynarodową konkurencję i postępującą globalizację gospodarki światowej. Jest to alternatywny model dobrze wpisujący się w nowoczesny sposób zarządzania dużą międzynarodową grupą spółdzielni i spółek zależnych, gdzie istotą spółdzielczości jest zawsze człowiek i duża zdolność adaptacyjna do zmieniających się potrzeb. W związku z tym doświadczenia ruchu spółdzielczego Mondragon mogą stanowić punkt odniesienia dla kierunku rozwoju ruchu spółdzielczego w Polsce. Aby 13 S t r o n a

14 jednak móc zaadaptować w polskim realiach model Korporacji Spółdzielczej Mondragon, należy przeanalizować uwarunkowania historyczne, w których wprowadzano hiszpańskie rozwiązania. W tym zakresie warto zwrócić uwagę na sytuację społeczno-gospodarczą i polityczną Hiszpanii, w jakiej doszło do tak spektakularnego sukcesu ruchu spółdzielczego Mondragon w Kraju Basków. Charakteryzowała ją dewastacja gospodarki po wojnie domowej oraz silne scentralizowane faszystowskie rządy generała Francisco Franco. W Hiszpanii w połowie lat 50-tych XX wieku wiele swobód obywatelskich było ograniczonych do minimum, zaś nauka języka baskijskiego zabroniona. Stąd spółdzielczość, z obowiązującymi demokratycznymi formami zarządzania i organizacji pracy, stanowiła atrakcyjną alternatywę wobec represyjnego reżimu politycznego kontrolującego niemal wszystkie dziedziny życia. Pierwsze spółdzielnie w Mondragon powstawały, gdy rynek hiszpański był zamknięty dla zagranicznych inwestorów. Brakowało jednak pracy w peryferyjnie położonym i zniszczonym wojną Kraju Basków. Z tego powodu wielu młodych baskijczyków zmuszonych było opuścić region w poszukiwaniu pracy. Dlatego, aby uniknąć migracji mieszkańców Mondragon postanowiono stworzyć miejsca pracy na miejscu poprzez rozwój spółdzielni. 31 Od samego początku spółdzielnie produkujące piecyki odniosły sukces. Panowały wówczas warunki sprzyjające produkcji i sprzedaży deficytowych towarów. Kraj zrujnowany wojną potrzebował tanich pieców do ogrzewania mieszkań i domów. Nie było konkurencji międzynarodowej a towar był atrakcyjny. Z powodu izolacji Hiszpanii, praktycznie nie było importu. Jednak z biegiem lat, wraz z pojawieniem sie konkurencji, spółdzielnie w Mondragon zaczęły dostrzegać korzyści z konsolidacji w celu uzyskania przewagi konkurencyjnej (tzw. efekt synergii). Powyższa opisywana sytuacja jest zaskakująco podobna do tej, jaka miała miejsce po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego w 1981 r. Polska znajdowała się wówczas w izolacji gospodarczej i politycznej, po wprowadzeniu embarga przez kraje Europy Zachodniej i USA. Problemem nie była sprzedaż, ale produkcja. W czasach realnego socjalizmu brakowało na rynku podstawowych towarów, istniała potrzeba reglamentacji towarów i wprowadzenia systemu kartkowego. Z drugiej strony represje opozycji, obejmowały również zwolnienia z pracy oraz zakaz pracy w państwowych urzędach i zakładach. Z powodu kryzysu gospodarczego i ograniczonych swobód obywatelskich, 31 Ch. MA Clark, The Mondragon Corporacion Cooperativa: An interview with Juan M. Sinde, Chief Executive Deputy, 2004, a , ( ). 14 S t r o n a

15 wielu młodych Polaków musiało wybrać emigrację. W tych warunkach praca w spółdzielni ze swoimi demokratycznymi zasadami zarządzania dawała poczucie namiastki wolności. Stąd szukając historycznej analogii początkowego okresu tworzenia ruchu spółdzielczego Mondragon w Kraju Basków, można stwierdzić, że podobne optymalne warunki tworzenia zrębów polskiej odmiany Kooperacji Spółdzielczej Mondragon wystąpiły w latach 80-tych w XX wieku. Jednak sytuacja w ruchu spółdzielczym Mondragon uległa radykalnej zmianie po przemianach demokratycznych zapoczątkowanych śmiercią generała Francisco Franco oraz przystąpieniu w 1986 r. Hiszpanii do Unii Europejskiej. Wiązało się to z otwarciem rynku hiszpańskiego na import tanich produktów z zagranicy. Z kolei na początku lat 90- tych XX wieku, w obliczu globalizacji gospodarki światowej, Korporacja Spółdzielcza Mondragon podjęła strategiczną decyzję o zwiększeniu swojej obecności na rynkach międzynarodowych. 32 Dzięki inwestycjom zagranicznym i przeniesienia części produkcji na inne kontynenty rozpoczęła się agresywna rywalizacja na rynku światowym. W celu zwiększenia konkurencyjności postawiono na innowacyjność, czego wyrazem były własne ośrodki naukowo-badawcze, uniwersytet oraz międzynarodowe klastry tworzone w oparciu o zagraniczne spółki zależne. Analogicznie w Polsce ukoronowaniem przemian politycznych i gospodarczych, zapoczątkowanych w 1989 r., było przystąpienie w 2004 r. do Unii Europejskiej. Jednak w przeciwieństwie do Korporacja Spółdzielcza Mondragon, polski ruch spółdzielczy nie potrafił w pełni dostosować się do zmieniających się warunków w obliczu globalizacji gospodarki. Korporacja Spółdzielcza Mondragon jest więc przykładem spółdzielczej inicjatywy na świecie, która nie mieści się w żadnym klasycznym schemacie rozwoju spółdzielczości. Tym bardziej, że wewnątrz w Kraju Basków jest grupą spółdzielni realizującą wobec swych członków spółdzielcze ideały. Natomiast na zewnątrz w pozostałej części Hiszpanii i za granicą działa jak typowa korporacja nastawiona na zysk. Mimo tych mankamentów Korporacja Spółdzielcza Mondragon może stanowić inspirację dla ruchu spółdzielczego w innych krajach. Jednak szukając własnej polskiej drogi rozwoju spółdzielczości w oparciu o ruch spółdzielczy Mondragon, nie należy zapominać wypowiedzi emerytowanego Prezesa Korporacji Spółdzielczej Mondragon - Javiera Mongelos: Wielu ludzi na świecie chce się uczyć od Mondragon. Ale jeśli naprawdę chcą uczyć się od nas, pierwszą rzeczą, jaką 32 Corporación MONDRAGON - Grupo Empresarial Internacional, 2010, ( ). 15 S t r o n a

16 należy pamiętać to - Nie kopiuj nas! Nie wolno kopiować nikogo! Prawdopodobnie istota naszego doświadczenia wynika stąd, że nigdy nie zaprzestaliśmy odkrywania i wdrażania innowacji. Zawsze pozostajemy na etapie zmian. 33 W związku z tym nie ma jednego uniwersalnego modelu, do jakiego polskie spółdzielnie mogłyby dążyć. Wiele zależy od potrzeb członków spółdzielni oraz warunków społeczno-gospodarczych i politycznych, w jakich spółdzielnia pracuje to członkowie są współwłaścicielami, współużytkownikami i współzarządzającymi swoimi spółdzielniami Podsumowanie i rekomendacje Obecnie stosowane w Polsce tradycyjne formy spółdzielczości stają się mało konkurencyjne wobec narastającej globalizacji i kryzysu gospodarczego. W tym zakresie idea spółdzielczości stanowi dobrą podstawę do tworzenia różnego typu powiązań kooperacyjnych o zasięgu międzynarodowym. Takim przykładem światowego sukcesu projektu spółdzielczego jest hiszpańska Korporacja Spółdzielcza Mondragon w Kraju Basków, która w ciągu blisko 55 lat przekształciła się w wysoce zintegrowaną międzynarodową sieć współpracy spółdzielni pracowniczych (tzw. spółdzielnia spółdzielni). Choć osiągnięcia ruchu spółdzielczego Mondragon są ściśle związane z lokalnymi warunkami, to mogą one stanowić alternatywny kierunek modernizacji spółdzielczości w Polsce. Pewne wypracowane rozwiązania Korporacji Spółdzielczej Mondragon mogą być wykorzystane przez polskie spółdzielnie po zaadaptowaniu ich do specyficznych lokalnych warunków. Niestety w Polsce nadal dominują małe tradycyjne spółdzielnie o zasięgu lokalnym, rzadziej regionalnym czy ponadregionalnym. Nawet wejście Polski w 2004 r. do struktur Unii Europejskiej w niewielkim stopniu zmieniło sytuację. W obliczu zagrożenia ze strony międzynarodowych dużych koncernów polskie spółdzielnie nie widzą potrzeby współpracy kooperacyjnej oraz tworzenia dużych i silnych ekonomicznie struktur organizacyjnych. Kolejnym rozpoznanym problemem w rozwoju ruchu spółdzielczym jest odchodzenie od współpracy na rzecz rywalizacji, zarówno między członkami i pracownikami, jak i spółdzielniami oraz ich związkami. Nastąpiło także w wielu przypadkach rozluźnienie, a nawet zerwanie więzów z lokalną społecznością, w której 3333 W. Dec, Hiszpański model Korporacji Spółdzielczej Mondragon - inspiracją dla rozwoju polskiego sektora ekonomii społecznej?, Lubelski Ośrodek Samopomocy, 2011, ( ). 34 Tamże. 16 S t r o n a

17 spółdzielnia działa. 35 Efektem tego jest odchodzenie o tradycyjnych wartości spółdzielczych. Dążenie do przywrócenia utraconej tożsamości spółdzielniom można zrealizować wieloma sposobami. Po pierwsze pozwolić istniejącym tradycyjnym spółdzielniom, by rozwijały się, ale jak nowoczesne i sprawnie zarządzane przedsiębiorstwa, które w dobie globalizacji będą w stanie konkurować na wolnym rynku z międzynarodowymi koncernami. Przy czym modernizacja spółdzielni nie powinna być sprzeczna z tradycyjnymi wartościami i zasadami spółdzielczymi. W tym zakresie spółdzielnie będą musiały szukać własnej drogi odzyskania spółdzielczej tożsamości. Innym alternatywnym sposobem jest postawienie na innowacyjność oraz tworzenie różnego rodzaju sieci współpracy kooperacyjnej. W tym zakresie pokrewnym kierunkiem rozwoju ruchu spółdzielczego w Polsce mogą być spółdzielnie wielu udziałowców, które dają większe możliwości współdziałania niż tradycyjne spółdzielnie. Udziałowcami w tego typu spółdzielniach mogą być m.in. pracownicy, konsumenci, władze lokalne oraz lokalne przedsiębiorstwa o różnym statusie prawnym. 36 Obecnie w Polsce tylko niektóre branże spółdzielcze stosują zaawansowane formy powiązań kooperacyjnych, które tworzą własną lokalną sieć współpracy i powiązań gospodarczych. Trend ten możemy zaobserwować w przypadku łączenia się banków spółdzielczych, czy konsolidacji spółdzielni mleczarskich. Podobnie postępują też takie branże spółdzielcze jak: Gminne Spółdzielnie Samopomoc Chłopska, Spółdzielnie Spożywców SPOŁEM i Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe (SKOK). W Polsce powstają też pierwsze klastry przemysłowe z udziałem spółdzielni. Dzięki klastrom działającym na określonym obszarze geograficznym oraz blisko spraw lokalnych, można eliminować niektóre niekorzystne zjawiska. Spółdzielnie, które dotychczas konkurowały ze sobą, dzięki klastrowi mogą w pewnych obszarach współpracować i osiągać wspólne korzyści. Przykładowo spółdzielnie mleczarskie oraz producenci powiązani z HORTINO Zakładem Przetwórstwa Owocowo Warzywnego Leżajsk Sp. z o.o. zawiązali w Rzeszowie Podkarpacki Klaster Rolno-Spożywczy. Celem utworzenia klastra było stworzenie wspólnego rynku opartego na wysokiej jakości produktach oraz wspólna promocja. 37 Przedsięwzięcie to będzie miało też wpływ na rozwiązanie wielu problemów w ujęciu regionalnym m.in.: sprawa promocji regionu, 35 K. Lachowski (red.), Fundusze europejskie instrumentem realizacji strategicznych i antykryzysowych programów dla spółdzielczości: poradnik spółdzielczy, Krajowa Rada Spółdzielcza, Warszawa 2009, s. 46, ( ). 36 Raport o spółdzielczości polskiej, Krajowa Rada Spółdzielczości, Warszawa 2010, ( ). 37 ( ). 17 S t r o n a

18 rozwoju lokalnego i regionalnego, marki podkarpackiej żywności tradycyjnej i ekologicznej, promocji zdrowego stylu życia i odżywiania się. 38 Wobec powyższego w polskich realiach, najbardziej zbliżonym modelem rozwoju współpracy kooperacyjnej spółdzielni do hiszpańskiej Korporacji Spółdzielczej Mondragon, wydaje się klaster. W polskim prawie gospodarczym nie ma ustawowo określonej formy organizacyjnej klastra. W omawianym przypadku klaster może mieć charakter nieformalny lub przybrać np. formę spółdzielni. Przy czym na inicjatywę klastra spółdzielczego należy patrzyć nie tylko przez pryzmat społecznego zaangażowania, ale przede wszystkim przedsięwzięcia biznesowego. Klaster, jako sieć wzajemnych powiązań określonych branż spółdzielczych, o zasięgu - lokalnym, regionalnym, krajowym lub międzynarodowym, może stanowić odpowiedź dla przeciwdziałania monopolizowaniu rynku przez zagraniczne korporacje. W tym zakresie klaster spółdzielczy będzie bardziej konkurencyjny, niż działające w jego ramach pojedyncze spółdzielnie (tzw. efekt synergii). Ponadto istotną cechą klastrów jest innowacyjność, która jest jedną z czterech priorytetowych wartości Korporacji Spółdzielczej Mondragon. Kolejną cechą klastrów jest działalność oparta na współpracy i konkurencji (kooperencja). 39 Fakt, że uczestnicy klastra realizują wspólne projekty, nie powoduje utraty przez nich autonomii w ramach bieżącej działalności biznesowej poszczególni przedsiębiorcy samodzielnie podejmują decyzję. Z kolei wspólne działania w ramach klastra pozwolą wykreować nowych liderów branżowych oraz zdobyć przewagę konkurencyjną na rynku regionalnym. Dopiero klastry regionalne mogą tworzyć ugrupowania gospodarcze w skali kraju w ramach danej branży i w dalszej perspektywie zdobywać rynki międzynarodowe, warunkującą jego globalną konkurencyjność. Analizując trend rozwojowy innych klastrów przemysłowych można przewidzieć, że klaster spółdzielczy będzie przyciągać nie tylko inne spółdzielnie, ale też przedsiębiorców, jednostki naukowo-badawcze, uczelnie, jednostki samorządu terytorialnego oraz instytucje otoczenia biznesu. Wzorując się na Korporacji Spółdzielczej Mondragon, gdzie wyodrębniono cztery działy wg profilu działalności (tj. Finanse, Przemysł, Handel i Wiedzę), będzie można tworzyć podobne działy tematyczne. Takie podejście pozwoli na przekształcenie się sieci współpracy w lidera w danej branży na poziomie lokalnym, regionalnym, ponadregionalnym czy ponadnarodowym. Jednak z drugiej strony trzeba się liczyć z tym, że powiększający się rynek będzie przyciągać naśladowców i konkurentów. 38 Wł. Szajna (red.), Jak stworzyć klaster. Przewodnik. Wydanie II rozszerzone, Rzeszów 2011, s Tamże, s S t r o n a

19 Oprócz tego rozwój klastrów spółdzielczych będzie ściśle powiązany ze wzrostem konkurencyjności regionów, który nie wyznaczają pojedyncze firmy, lecz sieci współpracy całych regionalnych branż. Stąd w wielu województwach w kraju rozwój klastrów stanowi element polityki regionalnej, finansowany lub współfinansowany z regionalnych programów operacyjnych. 40 Poza tym spółdzielnie tworzące klastry są bardziej wiarygodne dla instytucji finansujących. Dzięki temu mają łatwiejszy dostęp do źródeł finansowania, ponieważ istnieją odrębne systemy finansowania rozwoju klastrów. Jednak wprowadzenie powyższych rozwiązań wymaga odpowiednio przygotowanych kadr. W tym zakresie system kształcenia kadr na potrzeby spółdzielni jest niedostosowany do przeprowadzenia procesu restrukturyzacji. Spółdzielnie powinny zastosować menedżerskie sposoby zarządzania i nowoczesne prorynkowe działania marketingowe. Spółdzielnie, które wprowadziły nowy sposób zarządzania (np. spółdzielnie mleczarskie), już teraz zbierają owoce przeprowadzonych zmian. 41 W związku z tym istnieje potrzeba opracowania i wdrożenia ścieżki kształcenia kadr i pracowników spółdzielni powiązanej z powszechnym systemem edukacji. W szczególności dotyczy to kształcenia menadżerów. Z drugiej strony nieodzowne wydaje się wdrożenie systemu kształcenia ustawicznego dla osób dorosłych z zakresu m.in.: spółdzielczości, ekonomii społecznej, funkcjonowania gospodarki społecznej, innowacji społecznych oraz funkcjonowania klastrów. Obecnie trudno przewidzieć, czy przyjmą się w polskich warunkach wypracowane rozwiązania hiszpańskiej Korporacji Spółdzielczej Mondragon. Należy mieć jednak nadzieję, że poprzez upowszechnianie dobrych praktyk, klastry spółdzielcze staną się szeroko stosowane. Rozwój współpracy kooperacyjnej spółdzielni zależy bowiem od woli spółdzielców i decydentów. Spółdzielcy dopiero odkrywają możliwości i korzyści, jakie może dać im współpraca w ramach klastrów. 40 Tamże, s. 5 i I. Krysiak. Informacja o sektorze spółdzielczym w Polsce. Ekonomia społeczna teksty 2006, ( ). 19 S t r o n a

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Wielkopolski klaster chemiczny jednostek naukowo-badawczych oraz przedsiębiorstw jest projektem realizowanym w ramach Działania 2.

Wielkopolski klaster chemiczny jednostek naukowo-badawczych oraz przedsiębiorstw jest projektem realizowanym w ramach Działania 2. Wielkopolski klaster chemiczny jednostek naukowo-badawczych oraz przedsiębiorstw jest projektem realizowanym w ramach Działania 2.6 Regionalne Strategie Innowacyjne i transfer wiedzy Zintegrowanego Programu

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

Szukanie wspólnej wartości (korzyści) w klastrze

Szukanie wspólnej wartości (korzyści) w klastrze Szukanie wspólnej wartości (korzyści) w klastrze Struktura klastrowa M. Porter - klastry to geograficzne koncentracje wzajemnie powiązanych przedsiębiorstw, wyspecjalizowanych dostawców (w tym dostawców

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Współpraca przedsiębiorstw Od Kooperacji do kooperencji Wojciech Pitura Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 26.03.2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Projekt Rozwój Mazowieckiego Klastra Efektywności Energetycznej i Odnawialnych

Bardziej szczegółowo

w mld USD MOFCOM UNCTAD SAFE Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych MOFCOM, UNCTAD i SAFE.

w mld USD MOFCOM UNCTAD SAFE Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych MOFCOM, UNCTAD i SAFE. A. BEZPOŚREDNI 1. Poprzez działalność produkcyjną lub usługową import technologii ze spółki macierzystej i wykorzystywanie jej w procesie produkcyjnym prowadzenie działalności w branżach wysokiej techniki

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Wrocław, 19 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Jednostka Koordynująca Wdrażanie RIS. Śląska Rada Innowacji - Komisja Ekspertów ds. Programu Wykonawczego Ustalenia strategiczne

Jednostka Koordynująca Wdrażanie RIS. Śląska Rada Innowacji - Komisja Ekspertów ds. Programu Wykonawczego Ustalenia strategiczne Jednostka Koordynująca Wdrażanie RIS Śląska Rada Innowacji - Komisja Ekspertów ds. Programu Wykonawczego 2009-2010 Ustalenia strategiczne Programu Wykonawczego 2009-2010 dla Regionalnej Strategii Innowacji

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych Fiszka oferty usług proinnowacyjnych I. Akredytowany wykonawca 1. Nazwa wykonawcy "MERITUM" LUBELSKA GRUPA DORADCZA SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ 2. Forma prawna prowadzonej działalności Spółka

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Bydgoski Klaster Przemysłowy

Bydgoski Klaster Przemysłowy Bydgoski Klaster Przemysłowy Hanna Wygocka Kujawsko-Pomorski Związek Pracodawców i Przedsiębiorców Łódź, dnia 20 listopada 2009 r. Plan prezentacji Podmioty realizujące projekt Przesłanki realizacji projektu

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność jako obszar polityki rozwoju Małopolski STRATEGIA MAŁOPOLSKA 2020

Innowacyjność jako obszar polityki rozwoju Małopolski STRATEGIA MAŁOPOLSKA 2020 Innowacyjność jako obszar polityki rozwoju Małopolski STRATEGIA MAŁOPOLSKA 2020 Konferencja Regionalna SMART+ Innowacje w małych i średnich przedsiębiorstwach oraz promocja badań i rozwoju technologicznego

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki 476,46 mln euro (ok. 1,95 mld PLN ) z EFRR na rozwój gospodarczy regionu

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE STRONY. Sektor. budowlany. w Polsce 2016 Analiza regionalna. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata

PRZYKŁADOWE STRONY. Sektor. budowlany. w Polsce 2016 Analiza regionalna. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata PRZYKŁADOWE STRONY Sektor budowlany w Polsce 2016 Analiza regionalna Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata 2016-2021 RYNEK BUDOWLANY OGÓŁEM Produkcja budowlano-montażowa Największy udział w produkcji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 29 września 2014

Warszawa, 29 września 2014 Warszawa, 29 września 2014 KRAJOWY SYSTEM ZARZĄDZANIA ROZWOJEM STRATEGIE MAKROREGIONALNE STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO POLSKI WSCHODNIEJ DO ROKU 2020 przyjęta przez Radę Ministrów 11 lipca

Bardziej szczegółowo

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY KLASTER Jolanta Maria Kozak Prezes TML Prezes Klastra Designu Innowacji i Mody INICJATORZY KLASTRA: INICJATORZY KLASTRA INSTYTUCJA OKOŁOBIZNESOWA, W ramach tworzonego klastra odpowiada za pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

Współpraca Regionalnych Obserwatoriów Terytorialnych Województw Mazowieckiego i Łódzkiego w ramach badania:

Współpraca Regionalnych Obserwatoriów Terytorialnych Województw Mazowieckiego i Łódzkiego w ramach badania: Współpraca Regionalnych Obserwatoriów Terytorialnych Województw Mazowieckiego i Łódzkiego w ramach badania: Kształtowanie powiązań funkcjonalnych obszarów metropolitalnych Łodzi i Warszawy Biuro Planowania

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Wybór promotorów prac dyplomowych

Wybór promotorów prac dyplomowych Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze studia niestacjonarne I stopnia Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Grupy Impel 25 września 2003

Prezentacja Grupy Impel 25 września 2003 Prezentacja Grupy Impel 25 września 2003 Grupa Impel - podstawowe informacje Największa w Polsce grupa firm świadczących usługi wspierające funkcjonowanie przedsiębiorstw i instytucji. Lider na polskim

Bardziej szczegółowo

Obszary inteligentnych specjalizacji

Obszary inteligentnych specjalizacji Obszary inteligentnych specjalizacji Województwa Lubuskiego Wprowadzenie Inteligentna specjalizacja jest narzędziem programowania polityki innowacyjności, którego celem jest realizacja Strategii na rzecz

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

ROTOPINO.PL SPÓŁKA AKCYJNA

ROTOPINO.PL SPÓŁKA AKCYJNA RAPORT KWARTALNY ROTOPINO.PL SPÓŁKA AKCYJNA z siedziba w Bydgoszczy za okres 01.10.2012r. 31.12.2012r. Bydgoszcz, dnia 14.02.2013 roku 1 Spis treści 1. Wybrane dane finansowe Emitenta... 3 2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE Możliwo liwości finansowania branży y IT z funduszy UE CO TO JEST DOTACJA? Dotacja jest bezzwrotną pomocą finansową W wielu przypadkach jest to refundacja kosztów, które przedsiębiorca poniósł. Dlatego

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności z funduszy UE. Instrumenty dla małych i średnich firm

Finansowanie działalności z funduszy UE. Instrumenty dla małych i średnich firm Seminarium z cyklu Europejskie Przedsiębiorstwo Finansowanie działalności z funduszy UE. Instrumenty dla małych i średnich firm 28 kwietnia 2017 r., Warszawa www.een.org.pl www.een.org.pl 2014 2016 PARP:

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur 27-28 listopada 2014 roku, Działdowo Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Radosław Zawadzki Dyrektor Departamentu Koordynacji Promocji Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r.

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie Wydział Rozwoju Kadr Regionu Plan prezentacji Typy projektów. Uprawnieni wnioskodawcy

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej 1 Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej Seminarium naukowe Instytut Przedsiębiorstwa Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie Warszawa, 11 marca 2014r. Atrakcyjne miejsce dla 2 obecnych i przyszłych

Bardziej szczegółowo

Projekt wybrany do dofinansowania (tak/nie) Kwota wnioskowanego dofinansowania. Liczba uzyskanych punktów. Numer wniosku o dofinansowanie

Projekt wybrany do dofinansowania (tak/nie) Kwota wnioskowanego dofinansowania. Liczba uzyskanych punktów. Numer wniosku o dofinansowanie Lista projektów podlegających ocenie w ramach konkursu nr IP.09-00-002/16, typ projektu 1 Działanie 2.2 Wsparcie na rzecz zarządzania strategicznego przedsiębiorstw oraz budowy przewagi konkurencyjnej

Bardziej szczegółowo

Materiał do użytku wewnętrznego dla studentów PWSZ w Głogowie. Globalny kontekst zarządzania. Otoczenie kulturowe i wielokulturowe

Materiał do użytku wewnętrznego dla studentów PWSZ w Głogowie. Globalny kontekst zarządzania. Otoczenie kulturowe i wielokulturowe Materiał do użytku wewnętrznego dla studentów PWSZ w Głogowie Globalny kontekst zarządzania Otoczenie kulturowe i wielokulturowe Źródło: opracowano na podstawie R.W.Gryffin, Podstawy zarządzania organizacjami.

Bardziej szczegółowo

Profesor Edward Chlebus Prezes Zarządu DPIN S.A.

Profesor Edward Chlebus Prezes Zarządu DPIN S.A. Profesor Edward Chlebus Prezes Zarządu DPIN S.A. FILOZOFIA DPIN Głównym celem DPIN jest podejmowanie inicjatyw i tworzenie warunków do ścisłej współpracy partnerów z obszaru nauki i gospodarki na rzecz

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju W dzisiejszych warunkach konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r.

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Innowacje i Inteligentny Rozwój Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Wsparcie innowacyjności w latach 2014-2020 W perspektywie 2014-2020 wsparcie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI Załącznik nr 1 do Wniosku o udzielenie wsparcia finansowego w ramach projektu Nowe perspektywy! BIZNES PLAN Projekt Nowe perspektywy! Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój

Bardziej szczegółowo

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing http://www.varbak.com/fotografia/olbrzym-zdj%c4%99%c4%87-sie%c4%87-paj%c4%85ka; 15.10.2012 Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing dr Anna Jęczmyk Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata Wybrane elementy

Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata Wybrane elementy Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata 2015-2030 Wybrane elementy 1 PROJEKTOWANIE CELÓW STRATEGICZNYCH I KIERUNKÓW ROZWOJU ZAKŁADU UTYLIZACJI ODPADÓW SP. Z O.O. W GORZOWIE WLKP.

Bardziej szczegółowo

Programowanie perspektywy finansowej w Wielkopolsce. Oś Priorytetowa I- Innowacyjna i konkurencyjna gospodarka

Programowanie perspektywy finansowej w Wielkopolsce. Oś Priorytetowa I- Innowacyjna i konkurencyjna gospodarka 1 Programowanie perspektywy finansowej 2014-2020 w Wielkopolsce Oś Priorytetowa I- Innowacyjna i konkurencyjna gospodarka 2 Alokacja środków na WRPO 2014+ WRPO 2014+ 2 450,2 mln euro (EFRR 1 760,9 mln

Bardziej szczegółowo

OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH

OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH Warszawa, 18 kwietnia 2011 r. OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w I kwartale 2011 roku Przybywa ofert pracy. W I kwartale 2011 ogłoszeń w serwisie Pracuj.pl

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r.

Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r. Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r. Tomasz Niciak Koordynator Regionalny Ponadregionalnej Sieci Aniołów Biznesu Kierownik Dolnośląskiego Ośrodka Transferu

Bardziej szczegółowo

Planowane kierunki instrumentów wsparcia dla MŚP w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata

Planowane kierunki instrumentów wsparcia dla MŚP w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata Planowane kierunki instrumentów wsparcia dla MŚP w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2014-2020 Rafał Solecki Dyrektor MCP Małopolskie Centrum Przedsiębiorczości (MCP) jest

Bardziej szczegółowo

W Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki są jeszcze stosunkowo znaczne środki do wykorzystania przez firmy z sektora MSP.

W Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki są jeszcze stosunkowo znaczne środki do wykorzystania przez firmy z sektora MSP. W Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki są jeszcze stosunkowo znaczne środki do wykorzystania przez firmy z sektora MSP. Perspektywa finansowa 20072013 w obszarze dotacji dla sektora MSP jest już w znacznej

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Podkarpackie inteligentne specjalizacje

Podkarpackie inteligentne specjalizacje Podkarpackie inteligentne specjalizacje jako istotny czynnik wzmacniania konkurencyjności regionu. Leszek Woźniak EUROPA 2020 rozwój inteligentny, a więc rozwój gospodarki bazującej na wiedzy i innowacjach

Bardziej szczegółowo

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim WIPASZ SA PODSTAWOWE INFORMACJE WIPASZ SA funkcjonuje na rynku od 20 lat i jest w 100% polskim przedsiębiorstwem. Spółka jest największym polskim

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN W PRAKTYCE

BIZNES PLAN W PRAKTYCE BIZNES PLAN W PRAKTYCE Biznes Plan Biznes Plan jest to dokument, dzięki któremu możemy sprzedać naszą fascynację prowadzoną działalnością oraz nadzieje, jakie ona rokuje, potencjalnym źródłom wsparcia

Bardziej szczegółowo

Klastry- podstawy teoretyczne

Klastry- podstawy teoretyczne Klastry- podstawy teoretyczne Dr inż. Anna Szerenos Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Produkcji Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego, Program Innet Plan prezentacji Koncepcja klastra

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych

Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych Rekomendacje z Rady Programową Dolnośląskiego Ośrodka Transferu Wiedzy i Technologii, która

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Środki na projekty B+R i transfer technologii w RPO WM

Środki na projekty B+R i transfer technologii w RPO WM Środki na projekty B+R i transfer technologii w RPO WM 2014-2020 Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych Warszawa, 11 grudnia 2013 br. 1 Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych MIR:

Bardziej szczegółowo

Spełnione Data wpisu do KRS: 23.10.2003 r. Stowarzyszenie Forum Recyklingu Samochodów

Spełnione Data wpisu do KRS: 23.10.2003 r. Stowarzyszenie Forum Recyklingu Samochodów 16 lipca 2007 r. zgłoszenia poprawne pod względem formalnym, tj. spełniające łącznie 3 kryteria podane w ogłoszeniu o naborze, zostały przekazane Radzie Działalności PoŜytku Publicznego, celem uzyskania

Bardziej szczegółowo

KLASTRY TRADYCYJNEJ śywności konferencja: RYNEK TRADYCYJNEJ śywności O UZNANEJ JAKOŚCI Grudnia 2007

KLASTRY TRADYCYJNEJ śywności konferencja: RYNEK TRADYCYJNEJ śywności O UZNANEJ JAKOŚCI Grudnia 2007 KLASTRY TRADYCYJNEJ śywności konferencja: RYNEK TRADYCYJNEJ śywności O UZNANEJ JAKOŚCI 10 11. Grudnia 2007 Prof.dr hab. Małgorzata Duczkowska- Piasecka Katedra Biznesu Międzynarodowego SGH I Uczestnicy

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

SKONSOLIDOWANY RAPORT ROCZNY

SKONSOLIDOWANY RAPORT ROCZNY SKONSOLIDOWANY RAPORT ROCZNY Grupy Kapitałowej Agencja Rozwoju Innowacji S.A. z siedzibą we Wrocławiu za okres 01.01.2014-31.12.2014 Wrocław, dnia 3 czerwca 2015r. Spis treści I. List do Akcjonariuszy

Bardziej szczegółowo

Dr Mirosław Antonowicz ALK 27.11.2013 Warszawa

Dr Mirosław Antonowicz ALK 27.11.2013 Warszawa FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH Warszawa 5.12 2013 Struktury klastrowe źródłem innowacji nowe podejście do kooperacji i konkurencji Międzynarodowe, narodowe i regionalne formy współdziałania Dr Mirosław

Bardziej szczegółowo

Rozwój innowacyjności firm, poprzez: usługi proinnowacyjne, współpracę wymianę informacji na temat prac badawczorozwojowych firm, które prowadzą do

Rozwój innowacyjności firm, poprzez: usługi proinnowacyjne, współpracę wymianę informacji na temat prac badawczorozwojowych firm, które prowadzą do 1 2 3 Rozwój innowacyjności firm, poprzez: usługi proinnowacyjne, współpracę wymianę informacji na temat prac badawczorozwojowych firm, które prowadzą do podniesienia ich zdolności do rozwoju, w tym wdrażania

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego. na lata 2014-2020. Kraków, 15 czerwca 2015 r.

Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego. na lata 2014-2020. Kraków, 15 czerwca 2015 r. Kraków, 15 czerwca 2015 r. Tomasz Sokół Zastępca Dyrektora Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego 1 na lata 2014-2020 2 Środki na wsparcie przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Wrocław, 12 października 2011 r.

EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Wrocław, 12 października 2011 r. EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW Wrocław, 12 października 2011 r. Dolny Śląsk Dolnośląska Agencja Współpracy Gospodarczej Sp. z o.o. to instytucja otoczenia biznesu powołana

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Kujawsko- Pomorskiego

Aktualizacja Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Kujawsko- Pomorskiego Aktualizacja Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Kujawsko- Pomorskiego Projekt Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 Spotkania konsultacyjne Proces

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ROZWOJU PÓŁNOCNO-WSCHODNIEGO KLASTRA EKOENERGETYCZNEGO

PROGRAM ROZWOJU PÓŁNOCNO-WSCHODNIEGO KLASTRA EKOENERGETYCZNEGO PROGRAM ROZWOJU PÓŁNOCNO-WSCHODNIEGO KLASTRA EKOENERGETYCZNEGO Cel kierunkowy Wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz podniesienie konkurencyjności przedsiębiorstw branży odnawialnych źródeł

Bardziej szczegółowo

SPOTKANIE INFORMACYJNO-SZKOLENIOWE r.

SPOTKANIE INFORMACYJNO-SZKOLENIOWE r. SPOTKANIE INFORMACYJNO-SZKOLENIOWE 7.02.2017 r. KIM JESTEŚMY? CZYM SIĘ ZAJMUJEMY? PRZYZNAJEMY DOTACJE UNIJNE NA: BADANIA, INNOWACJE, ROZWÓJ W REGIONIE ŁÓDZKIM 505 mln I oś Badania, rozwój i komercjalizacja

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Sopot, 13 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki. Inwestujemy

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 16 maja

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP Iwona Szendel Dyrektor Zespołu Instrumentów Inwestycyjnych Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Prezes Zarządu KDPW. Warszawa, 9 stycznia 2012 r.

Prezes Zarządu KDPW. Warszawa, 9 stycznia 2012 r. Strategia KDPW na lata 2010 2013. 2013 dr Iwona Sroka Prezes Zarządu KDPW Warszawa, 9 stycznia 2012 r. Horyzont czasowy Strategia KDPW na lata 2010 2013 2013 została przyjęta przez Radę Nadzorczą Spółki

Bardziej szczegółowo

Debiut na rynku NewConnect. 18 kwietnia 2011 r.

Debiut na rynku NewConnect. 18 kwietnia 2011 r. Debiut na rynku NewConnect 18 kwietnia 2011 r. AGENDA O Spółce Działalność Wyniki finansowe NewConnect Kontakt O SPÓŁCE PROFIL FIRMY Innowacyjne przedsiębiorstwo technologiczne Producent platformy Digital

Bardziej szczegółowo

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia Załącznik nr 5 Analiza zgodności endogenicznych dokumentów strategicznych ze Strategią Marki Rzeszów. Wizja Cele strategiczne Rdzeń i Submarki Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce

Bardziej szczegółowo

Konferencja Ponadregionalnej Sieci Aniołów Biznesu Innowacja Wrocław, 17 października 2012 r.

Konferencja Ponadregionalnej Sieci Aniołów Biznesu Innowacja Wrocław, 17 października 2012 r. www.psab.pl Konferencja Ponadregionalnej Sieci Aniołów Biznesu Innowacja Wrocław, 17 października 2012 r. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytutu Nauk Ekonomicznych i Społecznych Koordynator zarządzający

Bardziej szczegółowo

Spotkanie informacyjne. Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020. 01.04.

Spotkanie informacyjne. Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020. 01.04. Spotkanie informacyjne Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020 01.04.2015 Kielce Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Program

Bardziej szczegółowo