Rozważania nad metodyką monitoringu gleb strefy leśnej Karkonoskiego Parku Narodowego (KPN) w świetle zróżnicowania właściwości tych gleb

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rozważania nad metodyką monitoringu gleb strefy leśnej Karkonoskiego Parku Narodowego (KPN) w świetle zróżnicowania właściwości tych gleb"

Transkrypt

1 KARCZEWSKA A., SZOPKA K., BOGACZ A., KABAłA C. & DUSZYńSKA D. 2007: Rozważania nad metodyką monitoringu gleb strefy leśnej Karkonoskiego Parku Narodowego (KPN) w świetle zróżnicowania właściwości tych gleb. In: ŠTURSA J. & KNAPIK R. (eds), Geoekologické problémy Krkonoš. Sborn. Mez. Věd. Konf., říjen 2006, Svoboda n. Úpou. Opera Corcontica, 44/1: Rozważania nad metodyką monitoringu gleb strefy leśnej Karkonoskiego Parku Narodowego (KPN) w świetle zróżnicowania właściwości tych gleb Considerations on the methodology of soil monitoring for a forested zone of the Karkonosze National Park (KPN) in the light of variability of soil properties Anna Karczewska, Katarzyna Szopka, Adam Bogacz, Cezary Kabała & Dorota Duszyńska Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Instytut Gleboznawstwa i Ochrony Środowiska Rolniczego, Wrocław, ul. Grunwaldzka 53, Na 5 wybranych powierzchniach monitoringu siedlisk leśnych wykonano badania pilotażowe w celu określenia lokalnej zmienności właściwości gleb wpływających na troficzność środowiska i stan zanieczyszczenia, zwłaszcza metalami ciężkimi. Badano przestrzenną zmienność właściwości gleb w poziomach próchnicy nadkładowej oraz w poziomach mineralnych 0 10 cm i cm. Dla każdej powierzchni obliczono wartości średnie, odchylenie standardowe i przedziały ufności dla badanych właściwości. Stwierdzono duże zróżnicowanie miąższości ściółki, zawartości substancji organicznej, przyswajalnych form makroelementów oraz metali ciężkich, a zwłaszcza Pb, w mineralnych i organicznych poziomach gleb. Na podstawie wyników określono zasady pobierania próbek i minimalną liczbę próbek do pobrania, aby uzyskać reprezentatywne wyniki. Introductory research was carried out within 5 pilot areas of forest zone monitoring, with the aim to examine local diversity of soil properties determining soil nutrient status and pollution, particularly with heavy metals. Examined was spatial differentiation of soil parameters within organic horizon and mineral layers 0 10 cm and cm. Calculated mean values, standard deviation and confidence ranges, indicated high differentiation of the thickness of organic horizon, organic matter content, concentration of nutrients and heavy metals, particularly Pb, both in organic and mineral layers. We optimized a methodology of soil sampling and determined the minimum number of samples necessary to obtain representative data. Słowa kluczowe: gleba, gleby górskie, monitoring, zmienność przestrzenna, cynk, ołów, składniki pokarmowe Keywords: soil, mountain soils, monitoring, spatial variability, zinc, lead, nutrients 95

2 WSTĘP W ramach monitoringu siedlisk leśnych, realizowanego na 630 stałych powierzchniach zlokalizowanych w regularnej sieci na obszarze Parku, przewidziano między innymi realizację stałego monitoringu gleb. Właściwości gleb mogą w istotny sposób decydować o równowadze ekosystemów, zwłaszcza szczególnie wrażliwych, jakie występują na obszarze Karkonoszy (RAJ 1995, DANIELEWICZ & al. 2002). Dlatego prowadzenie monitoringowych badań gleb jest uzasadnione, a wręcz konieczne. Zakres analiz powinien obejmować właściwości łatwe do zmierzenia i kluczowe dla równowagi ekosystemu (ZÖTTL & HÜTTL 1986, SCHOENHOLTZ & al. 2000, NORTCLIFF 2002, SMIDT & HERMAN 2004), dlatego w planowanym monitoringu gleb KPN uwzględniono podstawowe właściwości chemiczne, zwłaszcza obrazujące odczyn, zasobność w składniki pokarmowe oraz stopień zanieczyszczenia, np. metalami ciężkimi. Badania monitoringowe prowadzone na terenach górskich wymagają specyficznego podejścia metodycznego, gdyż warunki glebowe różnią się tu zasadniczo od panujących na obszarach nizinnych użytków rolnych oraz lasów (DUIJVENBOODEN 1998, HERNANDEZ & al. 2003, KOWALKOWSKI 2003). Nierównomierność rozmieszczenia korzeni drzew w glebie, a także specyficzna rola koron drzew, które na skutek intercepcji modyfikują przestrzenne rozmieszczenie zanieczyszczeń pochodzących z atmosfery i trafiających wraz z opadem do gleby, są bardzo ważnymi czynnikami decydującymi o tej zmienności (LINDBERG & al. 1986, BREDEMEIER 1988, SCHÖNING & al. 2006). Gleby Parku wykazują ponadto silne zróżnicowanie ze względu na bogaty relief oraz znaczny procent pokrycia powierzchni głazami. W ramach Państwowego Monitoringu Środowiska (PROGRAM 1992) prowadzi się wprawdzie od lat systematyczne badania gleb, jednak stosowana w nich metodyka, zwłaszcza w zakresie pobierania próbek, jest nieprzydatna dla terenów górskich, charakteryzujących się bardzo dużą lokalną zmiennością właściwości (BECKETT & WEBSTER 1971, KHAN & NORTCLIFF 1982, SPARLING & al. 2004, KIRWAN & al. 2005). Tymczasem można łatwo wykazać, że sposób pobierania próbek ma zasadniczy wpływ na uzyskiwane wyniki (THEOCHAROPOULOS & al. 2004). Dla obszarów górskich, np. dla Alp, nie opracowano jednej spójnej metodologii badań monitoringowych gleb, choć tereny te objęte są siecią stałych badań, np. w ramach Alpine Soil Information System (ALSIS) (BLASER & al. 2000, MONTANARELLA & NEGRE 2001). Lokalna zmienność właściwości gleb jest faktem silnie ograniczającym możliwość wykrywania niewielkich zmian, postępujących w czasie. Przykładowo z badań Sparlinga i współautorów (SPARLING & al. 2004) wynika, że w systemie monitoringu gleb Nowej Zelandii praktycznie niemożliwe jest statystyczne potwierdzenie (na poziomie istotności 0,90) zmian rzędu 10 % wartości początkowej, choć zmiany rzędu 25 % powinny być już łatwe do zmierzenia. Poziom ufności wyników uzyskiwanych dla danej powierzchni zależy od liczby reprezentujących ją próbek. Niekiedy dopiero pobranie kilkudziesięciu próbek z jednej powierzchni umożliwia uzyskanie wiarygodnej wartości średniej (SASTRE & al. 2001, YIM & al. 2003, NEY & al. 2005). Jednak mnożenie liczby pobieranych i analizowanych niezależnie próbek jest niemożliwe na terenie KPN, zarówno ze względu na koszty analiz, jak i niekorzystne skutki, jakie mogłoby to spowodować w obrębie samej powierzchni monitoringowej. Celem badań przedstawionych w niniejszej pracy było określenie lokalnej zmienności podstawowych właściwości gleb decydujących o stanie troficzności środowiska glebowego oraz o stanie zanieczyszczenia, zwłaszcza metalami ciężkimi. Na podstawie zanalizowanych statystycznie danych o zmienności właściwości gleb w obrębie 5 powierzchni monitoringowych możliwe było sformułowanie zaleceń dotyczących sposobu pobierania próbek i orientacyjnej liczby próbek niezbędnych do pobrania aby uzyskane wyniki były reprezentatywne dla poszczególnych wydzieleń w obrębie Parku. 96

3 METODYKA Na bazie stałych punktów monitoringowych, w rejonie Jagniątkowa, wyznaczono 5 powierzchni pilotażowych dobranych tak, by charakteryzowały się znacznym zróżnicowaniem warunków siedliskowych i cech typologicznych gleb. Miejsce tych powierzchni w sieci punktów monitoringowych ilustruje schematyczna mapa (Ryc. 1.). W celu określenia przestrzennej zmienności właściwości gleb w obrębie każdej z powierzchni, w czterech punktach (rozmieszczonych, jak to ilustruje Ryc. 1.) pobrano niezależne próbki glebowe z poziomów mineralnych (0 10 cm i cm) oraz z poziomu organicznego próchnicy nadkładowej. Każdą z próbek uzyskiwano jako próbkę uśrednioną, otrzymywaną w wyniku zmieszania kilku podróbek pobranych w promieniu około 2 m. Próbki pobierano przy pomocy laski glebowej, tak, aby w minimalnym stopniu zaburzyć funkcjonowanie ekosystemu na badanej powierzchni. W przypadku gleb organicznych próbki pobierano z głębokości 0 10 i cm. Dla każdej powierzchni opisano w terenie warunki topograficzne i cechy mikro- i makroreliefu, które mogą wpływać na kształtowanie się lokalnej zmienności właściwości gleb. Ryc. 1. Schemat ilustrujący lokalizację badanych powierzchni monitoringowych w sieci punktów monitoringu KPN. Po prawej stronie: schemat powierzchni monitoringowej z zaznaczonymi punktami poboru próbek i pod-próbek (opis w tekście). Fig.1. Situation of monitoring areas examined in this study within the net of KPN monitoring. On the right a scheme of monitoring area with the sites where soil samples and sub-samples were collected (closer description in the text.) Próbki gleb wysuszono i poddano badaniom laboratoryjnym. Oznaczano skład granulometryczny próbek mineralnych, zawartość substancji organicznej, odczyn gleb w 1M KCl, zawartość przyswajalnych form makroskładników pokarmowych: P, K i Mg oraz całkowite zawartości wybranych metali ciężkich: Pb, Zn i Cu. Dla każdej powierzchni obliczono wartości średnie oraz odchylenie standardowe SD wymienionych wyżej parametrów. Określono też przedziały ufności wyników, zależnie od liczby próbek reprezentujących daną powierzchnię lub grupę powierzchni. Na podstawie uzyskanych wyników dotyczących koncentracji pierwiastków w poszczególnych analizowanych warstwach gleby obliczono średnią zawartość tych pierwiastków w warstwie powierzchniowej 0 20 cm, z uwzględnieniem poziomu organicznego, i obliczono całkowitą masę analizowanych pierwiastków zgromadzoną w warstwie do głębokości 20 cm w przeliczeniu na jednostkową powierzchnię 1 ha. Zasadniczo bowiem o zasobności w składniki pokarmowe, decyduje nie tyle ich koncentracja w poszczególnych warstwach lub poziomach gleby, ile łączna pula zgromadzona w profilu gleb do głębokości, z której korzystają rośliny (PAGE-DUMROESE & al. 2000). Dla uproszczenia przyjęto do obliczeń głębokość 0 20 cm, a zgromadzoną pulę pierwiastków pokarmowych oraz zanieczyszczeń obliczono na podstawie wzoru: 97

4 M = S Σ [C i d i σ i / 100], gdzie: M (g) łączna masa danego składnika, C i (mg kg -1 ) koncentracja w danej warstwie, S (m 2 ) wielkość powierzchni, d i (cm) miąższość warstwy, σ i (g cm -3 ) gęstość objętościowa. Przyjęto wartości σ = 0,2 g cm -3 dla poziomów organicznych, 1,2 g cm -3 dla poziomów próchnicznych (warstwy 0 10 cm) oraz 1,3 g cm -3 dla głębszych poziomów mineralnych. Czynnikiem, który niewątpliwie należy uwzględnić przy oszacowaniu łącznej puli pierwiastków przeliczonej na jednostkę powierzchni jest dodatkowo stopień pokrycia powierzchni głazami. Wprawdzie niekiedy zalegają one na warstwie zwietrzeliny zawierającej dostępne dla korzeni roślin składniki pokarmowe i zanieczyszczenia, jednak w badaniach monitoringowych tych składników nie sposób uwzględnić. Dlatego w ostatecznych obliczeniach puli zgromadzonych w glebie pierwiastków uwzględniono jedynie powierzchnię nie przykrytą głazami, zakładając, że pulę składników zgromadzonych pod głazami można pominąć. WYNIKI W obrębie badanych powierzchni stwierdzono występowanie bardzo dużej lokalnej zmienności mikroreliefu, pokrycia powierzchni kamieniami i głazami, miąższości ściółki oraz morfologicznych właściwości gleb. Dane charakteryzujące te cechy zamieszczono w tabelach 1 i 2. Miąższość ściółki w punktach poboru próbek była silnie zróżnicowana i zmieniała się w zakresie od 1 do 22 cm, dodatkową cechą, której nie udało się sparametryzować, jest istnienie w szczelinach między głazami kieszeni wypełnionych materią organiczną, niekiedy do głębokości znacznie przekraczającej 30 cm. Odchylenie standardowe SD zmierzonej miąższości ściółki w glebach mineralnych (punkty 114/88, 105/86, 114/76 i 108/56) przekraczało 40 % wartości średniej. (Tab. 2.). Tymczasem właściwe określenie miąższości ściółki jest szczególnie ważne dla oceny łączej zawartości składników pokarmowych i zanieczyszczeń w glebie. Ma to istotne znaczenie zwłaszcza, jeśli uwzględni się fakt, ze koncentracje makroskładników i pierwiastków śladowych, wyrażone w odniesieniu do masy próbki, są w poziomach organicznych znacznie wyższe niż w mineralnych (SKIBA & DREWNIK 1993, DROZD & al. 1996). Podobne zależności uzyskano także i w tej pracy. Tab. 1. Lokalizacja i podstawowe informacje o badanych powierzchniach monitoringowych Situation and basic information on monitoring areas Punkt Typ siedliskowy lasu 98 Dominujący gatunek drzew Typ gleby wg FAO-WRB Wysokość npm Pokrycie powierzchni głazami, % 114/88 Bór sosnowy Sosna zw. Podzol /86 Bór świeży górski Świerk posp. Dystric Cambisol (30) 114/76 Las górski świeży (Kwaśna buczyna górska) Buk zw. Dystric Cambisol (25) 108/56 Wysokogórski bór świerkowy Świerk posp. Hyperskeleti-Histic Leptosol 1160 > 50 (60) 114/48 Wysokogórski bór świerkowy Świerk posp. Skeleti-Histic Regosol Zmienność chemicznych właściwości gleb zostanie scharakteryzowana bliżej na przykładzie czterech parametrów: odczynu gleby mierzonego wartościami ph i zawartości przyswajalnych form fosforu P, w (przeliczeniu na P 2 ) (Tab. 3.), oraz całkowitej zawartość metali ciężkich: Pb i Zn (Tab. 4.). Wyniki badań wskazują na stosunkowo niewielką zmienność odczynu gleb w próbkach pobieranych z danej powierzchni monitoringowej. Odchylenie standardowe SD nie przekraczało

5 wartości 0,4 jednostki ph (Tab. 3.). W przeciwieństwie do odczynu zmierzone koncentracje przyswajalnych form P charakteryzowały się silnym zróżnicowaniem, zwłaszcza w poziomach powierzchniowych (organicznych), w których zawartość P 2 w odniesieniu do masy próbki była wielokrotnie wyższa niż w poziomach mineralnych (Tab. 3.). Wartości SD, charakteryzujące lokalną zmienność zawartości przyswajalnego P w poziomach organicznych, wahały się w granicach %, a w obrębie jednej powierzchni (105/86) uzyskano wyniki różniące się ponad 3,5-krotnie (od 70 do 250 mg kg -1 s.m.). Taka zmienność lokalna ma istotne znaczenie dla oceny zasobności siedliska, gdyż przyswajalne formy P zgromadzone w ściółce stanowią znaczny, niekiedy przekraczający 50 %, udział w całkowitej puli przyswajalnych form tego pierwiastka obecnych w glebie we wszystkich badanych warstwach łącznie (Tab. 5.). Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że nawet bardzo niskie zawartości P obecne w poziomach mineralnych (zwłaszcza w warstwie 0 10 cm) mają de facto liczący się udział w kształtowaniu zasobności gleb w ten pierwiastek. Tab. 2. Miąższość poziomów organicznych (próchnicy nadkładowej) e depth of organic horizons (soil litter) Punkt Miąższość, cm Odchylenie Zakres Średnia SD standardowe SD, % 114/ ,1 2, / ,3 2, / ,1 1, / ,5 6, / ,2 4,2 19 Tab. 3. Odczyn gleb i zawartość przyswajalnych form fosforu Soil reaction ph and concentration of bioavailable phosphorus Punkt ph P Głębokość, 2 cm SD Zakres Średnia SD SD Zakres Średnia SD % mg kg -1 s.m. % O* 3,0 3,9 3,3 0,4 11, / ,0 3,4 3,2 0,2 4, ,7 4,1 3,8 0,2 5,0 <6 <6 n,o, n,o, O* 3,0 3,4 3,2 0,2 4, / ,2 3,7 3,4 0,2 6, , ,9 4,1 4,1 0,1 2,1 <6 <6 n,o, n,o, O* 3,0 3,2 3,2 0,1 2, / ,0 3,9 3,3 0,3 10,3 <6 6 6 n,o, n,o, ,8 4,1 4,0 0,1 2,8 <6 <6 n,o, n,o, O* 3,0 3,7 3,4 0,3 7, ,5 108/ ,4 3,5 3,5 0,0 1, , ,2 3,6 3,4 0,2 4, /48 O* (0 10) 3,0 3,4 3,2 0,2 5, O* (10 20) 3,1 3,7 3,5 0,2 6, * O poziom organiczny (ściółka lub poziom torfowy) Znaczne zróżnicowanie lokalne stwierdzono również w odniesieniu do zawartości zanieczyszczeń metalicznych: Pb i Zn w badanych glebach (Tab. 4.). Dotyczyło to w szczególności Pb, dla którego wartości odchylenia standardowego SD w obrębie poszczególnych powierzchni wahały się w granicach 8 79 % wartości średniej. Szczególnie duże zróżnicowanie wyników 99

6 stwierdzono w punkcie 114/48, położonym w obrębie lokalnego zatorfienia. Poziomy organiczne zawierały w tym punkcie od 43 do 248 mg kg -1 Pb. Podobnie, jak w przypadku P, także i Pb obecny jest w poziomach ściółek w znacznie większych koncentracjach ( mg kg -1 ) niż w poziomach mineralnych (18,5 78 mg kg -1 ), co potwierdza obserwacje dokonywane przez różnych autorów zarówno w Karkonoszach, jak i w innych rejonach górskich (SKIBA & DREWNIK 1993, SKIBA & al. 1995, DROZD & al , NIEMYSKA-ŁUKASZUK 1993, KABAłA 1998, KARCZEWSKA & KABAłA 2003). Warto podkreślić, że prawie wszystkie pobrane próbki ściółek zawierają Pb w ilości przekraczającej wartość określoną w standardach jakości gleb i ziem jako dopuszczalną dla kategorii A, to jest terenów szczególnie chronionych, wynoszącą 50 mg kg -1 (ROZPORZąDZENIE 2002). Właściwy obraz stanu zanieczyszczenia gleb ołowiem uzyskamy jednak dopiero wówczas, gdy obliczymy przeciętną zawartość Pb w warstwie 0 30 cm, co można uczynić zakładając, że warstwy mineralne cm i cm nie wykazują większego zróżnicowania i zawierają podobne koncentracje Pb lub Zn. Obliczone przy tym założeniu przeciętne zawartości Pb (a także Zn) w warstwie 0 30 cm (z uwzględnieniem ściółki) w 4 z badanych punktów, gdzie mamy do czynienia z glebami mineralnymi, pozostają poniżej 50 mg kg -1 i jedynie w glebie organicznej położonej na dużej wysokości npm (punkt 114/48) stwierdzono przekroczenie tej wartości (Tab. 6.). Analiza rozmieszczenia Pb w poszczególnych warstwach gleb mineralnych wskazuje, że w 3 punktach zlokalizowanych w strefie regla dolnego główny magazyn Pb stanowi warstwa 0 10 cm (poziom próchniczny) w której zgromadzone jest średnio kg ha -1 Pb, mniejsze ilości Pb zgromadzone są w warstwie cm (41 49 kg ha -1 ), podczas gdy ściółka gromadzi w tych samych warunkach średnio tylko 10,2 11, 5 kg ha -1 Pb (Tab. 4.). W dwóch punktach zlokalizowanych w strefie regla górnego, w których na powierzchni występują miąższe poziomy organiczne, te właśnie poziomy gromadzą znaczącą część ołowiu, w ilości odpowiadającej (średnio): 36 kg ha -1 Pb w punkcie 108/56 oraz 63 kg ha -1 Pb w punkcie 114/48 (Tab. 4.). Zawartość Zn w badanych glebach wykazuje znacznie mniejsze zróżnicowanie niż Pb. Wartość odchylenia standardowego nie przekracza 34 % zawartości średniej Zn. Zakres koncentracji Zn w badanych ściółkach pozostaje stosunkowo niewielki (45 92 mg kg -1 ), natomiast w poziomach mineralnych zanotowano większe zróżnicowanie: mg kg -1 Zn. Tab. 4. Koncentracje Pb i Zn w glebach Concentrations of Pb and Zn in soils Punkt 114/88 105/86 114/76 108/56 114/48 Pb Zn Głębokość Zakres Średnia SD SD Zakres Średnia SD SD cm mg kg -1 s.m. % mg kg -1 s.m. % O* 82, , ,0 61,0 57,5 3, ,5 69,5 54,3 11, ,0 24,0 23,0 1, ,0 45,5 36,6 9, ,0 33,0 25,7 5,3 21 O* 41, ,7 36, ,0 58,0 51,0 5, ,0 72,0 48,0 19, ,0 49,0 34,4 10, ,5 45,5 37,7 9, ,0 59,0 41,0 13,9 34 O* ,7 8 45,0 63,0 53,0 7, ,0 78,0 64,7 10, ,0 45,0 36,9 6, ,0 44,5 31,5 11, ,0 51,0 42,0 12,6 30 O* , ,0 92,0 64,3 18, ,5 40,0 26,3 9, ,0 12,0 11,6 0, ,5 31,5 24,8 5, ,0 17,0 14,5 2,5 17 O* (0 10) , ,0 42,0 38,3 4,3 11 O* (10 20) 43, , ,0 23,0 17,5 4,

7 Przedstawione tu dane wskazują, że duża zmienność lokalna właściwości morfologicznych oraz mikroreliefu na obszarze powierzchni monitoringowych wpływa silnie na wyniki analiz pobranego materiału glebowego. Znajomość wartości odchylenia standardowego charakteryzującego zmienność rozmieszczenia poszczególnych składników pokarmowych i zanieczyszczeń w obrębie powierzchni monitoringowych pozwala na obliczenie przedziałów ufności dla poszczególnych parametrów, zależnie od liczby próbek charakteryzujących daną powierzchnię lub grupę powierzchni monitoringowych o wspólnych cechach. W tabeli 7 zestawiono wartości parametrów statystycznych, ilustrujących procentowe wartości przedziałów ufności dla wyników uzyskiwanych przy wartościach odchylenia standardowego wynoszących 10, 20, 30 i 50 %, przy założonym poziomie ufności 95% i 90% oraz przy różnej liczbie powtórzeń charakteryzujących dany obiekt. Jak wynika z tabeli, pobieranie 1 próbki charakteryzującej obiekt, przy odchyleniu standardowym któregoś z parametrów, wynoszącym 10 % wartości średniej, pozwoli na statystycznie istotne z prawdopodobieństwem 90 % potwierdzenie zmiany tego parametru na poziomie 8 %. Jeśli jednak odchylenie standardowe parametru wynosi 30 %, potwierdzić można z tym samym prawdopodobieństwem dopiero zmiany rzędu 49 %. Jeśli jednak rozważać nie pojedynczą próbkę (pojedynczą powierzchnię monitoringową) lecz grupę kilku lub kilkunastu próbek (powierzchni) wówczas przedział ufności wyników zawęża się. Jeśli dany obiekt charakteryzują 4 próbki, to przy SD wynoszącym 30 % można z prawdopodobieństwem 90 % potwierdzić zmiany rzędu 8 %. Przy obiektach charakteryzowanych przez 40 próbek (np. reprezentujących tę samą strefę wysokościową i podobne warunki siedliskowe np. regla dolnego), możliwe będzie statystyczne potwierdzenie zmian rzędu 8 14 % zawartości przyswajalnego fosforu w poziomach ściółek gleb tej strefy, jako że zmienność zawartości przyswajalnego P 2 charakteryzuje tu odchylenie standardowe SD na poziomie: % (Tab. 3.). Tak więc jeśli ze względów praktycznych zostanie przyjęta strategia pobierania jednej tylko próbki charakteryzującej dany poziom na danej powierzchni monitoringowej, to uzyskane wyniki pozwolą na uchwycenie zmian środowiska glebowego rzędu 10 %, lub mniejszych, jedynie dla dużych grup punktów monitoringowych tworzących zespół obiektów charakteryzujących się podobnymi warunkami glebowymi, siedliskowymi i geomorfologicznymi Tab. 5. Całkowita pula P 2, Pb i Zn zgromadzona w glebach do głębokości 20 cm Total pool of P 2, Pb and Zn accumulated in soils down to the depth 20 cm Punkt 114/88 105/86 114/76 108/56 114/48 Głębokość cm Obliczona pula składników, bez uwzględnienia pokrycia powierzhni głazami, kg ha -1 Pula składników, z uwzględnieniem pokrycia głazami, kg ha -1 P 2 Pb Zn P 2 Pb Zn O* 14,2 10,5 5, ,8 32,8 65, , , ,8 47,6 33,4 O* 17,4 11,5 6, ,2 32,4 57, , , ,8 49,0 53,3 O* 10,2 10,2 4, ,2 25,2 77, , , ,8 41,0 54,6 O* 13,8 35,6 12, ,8 33,7 31, , , ,1 32,2 18,9 O* (0 10) 7,6 39,4 7,7 12,6 62 O* (10 20) 5,0 22,4 3, ,

8 Tab. 6. Średnie koncentracje Pb & Zn, mg kg -1, odniesione do warstwy gleby 30 cm Calculated mean concentrations of Pb & Zn, as related to soil layer 30 cm Punkt Pb Zn Średnia SD Średnia SD 114/88 44,2 11,1 25,3 4,9 105/86 42,0 10,7 38,8 13,0 114/76 45,1 11,0 40,4 11,8 108/56 34,2 6,4 16,0 2,7 114/48 64,8 * 19 19,9 5,0 * Gwiazdką oznaczono przypadek przekroczenia standardu jakości gleb i ziem Tab. 7. Procentowe wartości przedziałów ufności dla wyników uzyskiwanych przy wartościach odchylenia standardowego wynoszących 10, 20, 30 i 50 %, przy założonym poziomie ufności 95% i 90 %, przy róznej liczbie powtórzeń charakteryzujących dany obiekt e ranges of confidence (expressed in percent of mean value) for experimental results, calculated for SD = 10, 20, 30, and 50 %, with two required confidence levels 90 and 95 %, and various numbers of repetitions. Przedział ufności, % wartości średniej Liczba przy wartościach odchylenia standardowego SD: próbek 10 % 20 % 30 % 50 % 10 % 20 % 30 % 50 % Poziom ufności = 0,95 Poziom ufności = 0,9 1 9, , , , , , ,5 6,2 9,2 15 1,3 5,2 7, ,4 1,6 2,4 4,0 0,3 1,3 2,0 3,2 WNIOSKI Gleby strefy leśnej KPN wykazują duże zróżnicowanie właściwości. Jest ono związane m.in. ze skomplikowanym mikroreliefem i różną miąższością poziomu próchnicy nadkładowej. Odczyn gleb na badanym obszarze jest cechą charakteryzującą się stosunkowo niewielką zmiennością przestrzenną. Poziomy ściółki zawierają wysokie w porównaniu z poziomami mineralnymi koncentracje śladowych pierwiastków metalicznych, np. Pb i Zn, oraz przyswajalnych form składników pokarmowych, np. P; wykazują przy tym dużą lokalną zmienność, której odpowiadają wysokie wartości SD Pula pierwiastków pokarmowych i zanieczyszczeń zgromadzonych w poziomach ściółki jest porównywalna, a często niższa od ilości tych pierwiastków zgromadzonych w poziomach mineralnych. Poprawne oszacowanie średniej miąższości ściółki oraz stopnia pokrycia powierzchni głazami na obszarze powierzchni monitoringowej jest niezbędne dla właściwej oceny zasobności gleb w składniki pokarmowe oraz stanu ich zanieczyszczenia Wyniki uzyskiwane dla danej powierzchni monitoringowej reprezentowanej przez pojedynczą próbkę, nie mogą być traktowane jako w pełni reprezentatywne dla tej powierzchni. 102

9 Dla potrzeb badań monitoringowych niezbędne jest oszacowanie parametrów zmienności poszczególnych właściwości gleb, typowych dla różnych warunków geomorfologicznych i siedliskowych, co pozwoli na statystyczną weryfikację zmian stwierdzonych w ramach ponownych badań monitoringowych przeprowadzonych po czasie kilku lat. STRESZCZENIE W obrębie 5 pilotażowych powierzchni monitoringowych przeprowadzono wstępne badania, których celem było przygotowanie strategii pobierania próbek dla celów monitoringu strefy leśnej KPN. Analizowano przestrzenną zmienność właściwości gleb w poziomach organicznych oraz w warstwach mineralnych 0 10 cm i cm. Stwierdzono silne zróżnicowanie takich cech, jak miąższość poziomu organicznego, zasobność w przyswajalne formy składników pokarmowych oraz zawartość metali ciężkich, zwłaszcza Pb. Odczyn gleb nie wykazywał dużego zróżnicowania. Obliczona pula składników pokarmowych oraz zanieczyszczeń zgromadzonych w poziomach organicznych okazuje się podobnego rzędu, jak pula tych składników obecna w warstwie mineralnej do głębokości 20 cm. Dla właściwej oceny zasobności i stanu zanieczyszczenia gleb niezbędne jest poprawne oszacowanie przeciętnej miąższości poziomu organicznego oraz stopnia pokrycia powierzchni głazami. Duża lokalna zmienność właściwości gleb w obrębie poszczególnych powierzchni monitoringowych wskazuje, że nie będzie możliwe statystyczne potwierdzenie ewentualnych niewielkich zmian, jakie mogą w przyszłości zachodzić na pojedynczych powierzchniach. Wielkość zmian, które można będzie udowodnić statystycznie, będzie zależała od liczby próbek charakteryzujących daną powierzchnię lub strefę. Zmiany w zakresie poniżej 10 % można będzie potwierdzić tylko dla dużych powierzchni, obejmujących zespoły kilkudziesięciu punktów monitoringowych. SUMMARY Introductory research, was carried out within 5 pilot areas, focused on elaboration of soil sampling strategy for soil monitoring to be established in the forested zone of Karkonoski Park Narodowy. Examined was spatial differentiation of soil parameters within organic horizon and mineral layers 0 10 cm and cm. Strong differentiation was a typical feature for such parameters as the thickness of organic horizon, concentrations of available nutrients and heavy metals, in particular Pb. Soil reaction ph did not vary so much. Calculated pools of nutrients and pollutants present in soil organic layers appeared to be comparable with those accumulated in a 20-cm-mineral soil layer. Mean thickness of organic layer and surface coverage with rocks should be taken into account for proper assessment of nutrient supply and the load of pollutants accumulated in soils. High diversity of soil properties within monitoring areas indicates that future little changes in soil properties will not be statistically proved for separate monitoring areas with high level of confidence. e range of detectable changes will depend on the number of soil samples representative of the area or zone examined. e changes lower than 10 % can only be statistically proved for the objects composed of several dozen of monitoring areas. 103

10 LITERATURA BECKETT P.H.T. & WEBSTER R. 1971: Soil variability: a review. Soils Fert. 34: BLASER P., ZIMMERMANN S., LUSTER J. & SHOTYK W. 2000: Critical examination of trace element enrichments and depletion in soils: As, Cr, Cu, Ni, Pb, and Zn in Swiss forest soils. Sci Total Env., 249/1 3: BREDEMEIER M. 1988: Forest canopy transformation of atmospheric deposition. Water Air and Soil Pollution. 40: DANIELEWICZ W., RAJ A. & ZIENTARSKI J. 2002: Ekosystemy leśne Karkonoskiego Parku Narodowego. Karkonoski Park Narodowy (ed.). Jelenia Góra. DROZD J., LICZNAR M., WEBER J. 1996: e content of heavy metals in the ectohumus horizons of soils of degraded forest ecosystems in Karkonosze Mountains. Pol. J. Soil Sci. 29/1: DUIJVENBOODEN VON D. 1998: Soil monitoring systems and their suitability for predicting delayed effects of diffuse pollutants. Agriculture, Ecosystems, Environ., 67: HERNANDEZ L., PROBST A., PROBST J.L. & ULRICH E. 2003: Heavy metal distribution in some French forest soils: evidence for atmospheric contamination. Sci Total Environ 312/1 3: KABAłA C. 1998: Pierwiastki śladowe w glebach Gór Izerskich. ZN AR we Wrocławiu, Rolnictwo LXXIII, 347: KARCZEWSKA A. & KABAłA C. 2003: Pierwiastki śladowe w glebach Parku Narodowego Gór Stołowych. In: SZERSZEń L., KABAłA C. (eds), Gleby Parku Narodowego Gór Stołowych. PNGS Szczeliniec, 6: KHAN M.A & NORTCLIFF S. 1982: Variability of selected micronutrients in a single soil series in Berkshire, England. J. Soil Sci. 33: KIRWAN N., OLIVER M.A., MOFFAT A.J. & MORGAN G.W. 2005: Sampling the soil in long-term forest plots: the implications of spatial variation. Environmental Monitoring and Assessment, 111: 1 3, KOWALKOWSKI A. 2003: Metody oceny stanów jakości powietrza atmosferycznego i depozycji substancji w monitoringu ekosystemów leśnych. In: Jóźwiak M., Kowalkowski A. (eds) Regional Monitoring of Natural Environment. Kieleckie Towarzystwo Naukowe, Kielce, 4: LINDBERG S.E., LOVETT G.M., RICHTER D.O. & JOHNSON D.W. 1986: Atmospheric deposition and canopy interaction of maior ions in a forest. Science 231: MONTANARELLA L. & NEGRE T. 2001: e development of the Alpine Soil Information System. JAG, 9, 3, 1: NEY R.A., MEYERS T.A., ESPINA A. & SCHNOOR J.L. 2005: How many samples are required? Evaluating a model for verification of carbon sequestration in a hybrid poplar buffer strip. Environmental Monitoring and Assessment, 102/1 3: NIEMYSKA-ŁUKASZUK J. 1993: Formy cynku, ołowiu i kadmu w glebach wybranych regionów Zachodnich Karpat. Zesz. Naukowe AR w Krakowie, Rozprawy, 187. NORTCLIFF S. 2002: Standardisation of soil quality attributes. Agriculture, Ecosystems and Environment, 88: PAGE DUMROESE D., JURGENSEN M., ELLIOT W., RICE T., NESSER J., COLLINS T. & MEURISS R. 2000: Soil quality standards and guidelines for forest sustainability in northwestern North America. Forest Ecology and Management 138: PROGRAM państwowego monitoringu środowiska 1992: Biblioteka Monitoringu Środowiska, PIOŚ, Warszawa. RAJ A. 1995: Niektóre problemy ekosystemów leśnych KPN na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat. W: Geoekologiczne problemy Karkonoszy, Wyd. Acarus, Poznań, ROZPORZąDZENIE Ministra Środowiska w/s standardów jakości gleby i jakości ziemi z 9 września 2002 r. Dz.U. 165, 1359, SASTRE J., VIDAL M., RAURET G. & SAURAS T. 2001: A soil sampling strategy for mapping trace element concentrations in a test area. Sci Tot. Env., 264/1 2:

11 SCHOENHOLTZ S.H., VAN MIEGROET H. & BURGER J.A. 2000: A review of chemical and physical properties as indicators of forest soil quality: challenges and opportunities. Forest Ecology and Management, 138: SCHÖNING I., TOTSCHE K.U. & KÖGEL-KNABNER I. 2006: Small scale spatial variability of organic carbon stocks in litter and solum of a forested Luvisol. Geoderma, 136: 3 4, SKIBA S. & DREWNIK M. 1993: Gleby zdegradowanych systemów Karkonoszy. In: Karkonoskie badania ekologiczne. Materiały konferencji. Instytut Ekologii PAN, Dziekanów Leśny, SKIBA S., DREWNIK M. & SZMUC R. 1995: Metale ciężkie w poziomach powierzchniowych gleb Karkonoszy. Zesz. Probl. Post. Nauk. Roln., 418/1: SMIDT S., HERMAN F. 2004: Evaluation of air pollution-related risks for Austrian mountain forests. Environmental Pollution, 130: SPARLING G.P., SCHIPPER L.A., BETTJEMAN W. & HILL R. 2004: Soil quality monitoring in New Zealand: practical lessons from a 6-year trial. Agriculture, Ecosystems and Environment, 104: THEOCHAROPOULOS S.P., MITSIOS I.K. & ARVANITOYANNIS I. 2004: Traceabilty of environmental soil measurements. Trends in Analytical Chemistry, 23/3: YIM M.H., JOO S.J., SHUTOU K. & NAKANE K. 2003: Spatial variability of soil respiration in a larch plantation: estimation of the number of sampling points required. Forest Ecology and Management, 175/1 3: ZÖTTL H.W. & HÜTTL R.F. 1986: Nutrient supply and forest decline in south-west Germany. Water, Air and Soil Poll. 31:

a. ph, zawartości makroskładników (P, K, Mg) w 899 próbkach gleby, b. zawartości metali ciężkich (Pb, Cd, Zn, Cu, Ni i Cr ) w 12 próbkach gleby,

a. ph, zawartości makroskładników (P, K, Mg) w 899 próbkach gleby, b. zawartości metali ciężkich (Pb, Cd, Zn, Cu, Ni i Cr ) w 12 próbkach gleby, Okręgowa Stacja Chemiczno Rolnicza w Gliwicach odebrała i wykonała badanie próbek glebowych z obszaru użytków rolnych Powiatu Raciborskiego w Gminie Krzyżanowice z powierzchni 1577ha. odebrano z terenu

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Szopka*, Anna Karczewska*, Cezary Kabała*, Paweł Jezierski*, Adam Bogacz*

Katarzyna Szopka*, Anna Karczewska*, Cezary Kabała*, Paweł Jezierski*, Adam Bogacz* Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 42, 2010 r. Katarzyna Szopka*, Anna Karczewska*, Cezary Kabała*, Paweł Jezierski*, Adam Bogacz* ZAWARTOŚĆ RTĘCI W POZIOMACH POWIERZCHNIOWYCH GLEB LEŚNYCH KARKONOSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Szopka*, Anna Karczewska*, Cezary Kabała*, Katarzyna Kulczyk*

Katarzyna Szopka*, Anna Karczewska*, Cezary Kabała*, Katarzyna Kulczyk* Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 50, 2011 r. Katarzyna Szopka*, Anna Karczewska*, Cezary Kabała*, Katarzyna Kulczyk* Siarka siarczanowa w glebach górnoreglowych borów świerkowych Karkonoskiego

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ SIARKI W GLEBACH WYTWORZONYCH Z PIASKOWCÓW NA TERENIE PARKU NARODOWEGO GÓR STOŁOWYCH

ZAWARTOŚĆ SIARKI W GLEBACH WYTWORZONYCH Z PIASKOWCÓW NA TERENIE PARKU NARODOWEGO GÓR STOŁOWYCH OPER CORCONTIC 3: 120 126, 2000 ZWRTOŚĆ SIRKI W GLEBCH WYTWORZONYCH Z PISKOWCÓW N TERENIE PRKU NRODOWEGO GÓR STOŁOWYCH The content of total sulphur in soils developed from sandstones in the area of Stołowe

Bardziej szczegółowo

Jarosław Waroszewski*, Cezary Kabała*, Justyna Drozdowska*

Jarosław Waroszewski*, Cezary Kabała*, Justyna Drozdowska* Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 42, 2010 r. Jarosław Waroszewski*, Cezary Kabała*, Justyna Drozdowska* PROFILOWE ROZMIESZCZENIE MIEDZI W GLEBACH BRUNATNYCH I BIELICOWYCH WYTWORZONYCH Z RÓŻNYCH

Bardziej szczegółowo

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA Opracowanie wyników i sprawozdania z wykonanych badań

Bardziej szczegółowo

OCENA WYNIKÓW BADAŃ W GMINIE KUŹNIA RACIBORSKA

OCENA WYNIKÓW BADAŃ W GMINIE KUŹNIA RACIBORSKA OCENA WYNIKÓW BADAŃ W GMINIE KUŹNIA RACIBORSKA Wyniki badań odczynu gleby i zawartości makroelementów w próbkach gleby przedstawiono w tabelach zasobności gleby: Zestawienie zasobności gleby na obszarze

Bardziej szczegółowo

ANEKS 5 Ocena poprawności analiz próbek wody

ANEKS 5 Ocena poprawności analiz próbek wody ANEKS 5 Ocena poprawności analiz próbek wody Bilans jonów Zasady ogólne Kontroli jakości danych dokonuje się wykonując bilans jonów. Bilans jonów jest podstawowym testem poprawności wyników analiz chemicznych

Bardziej szczegółowo

POTENCJALNA EROZJA GLEB W KARKONOSKIM PARKU NARODOWYM. Karkonoski Park Narodowy, ul. Chałubińskiego 23, 58 570 Jelenia Góra, PL, e mail: gis@kpnmab.

POTENCJALNA EROZJA GLEB W KARKONOSKIM PARKU NARODOWYM. Karkonoski Park Narodowy, ul. Chałubińskiego 23, 58 570 Jelenia Góra, PL, e mail: gis@kpnmab. JAŁA Z. & CIEŚLAKIEWICZ D. 2004: Potencjalna erozja gleb w Karkonoskim Parku Narodowym. In: ŠTURSA J., MAZURSKI K. R., PALUCKI A. & POTOCKA J. (eds.), Geoekologické problémy Krkonoš. Sborn. Mez. Věd. Konf.,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych. (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych. (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r. Dz.U.10.137.924 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. 2), 3) w sprawie komunalnych osadów ściekowych (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r.) Na podstawie art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 27

Bardziej szczegółowo

VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA

VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA Monitoring of rainfall chemistry and of the deposition of pollutants to the ground Przygotowano w oparciu o zlecone

Bardziej szczegółowo

Nawożenie warzyw w uprawie polowej. Dr Kazimierz Felczyński Instytut Ogrodnictwa Skierniewice

Nawożenie warzyw w uprawie polowej. Dr Kazimierz Felczyński Instytut Ogrodnictwa Skierniewice Nawożenie warzyw w uprawie polowej Dr Kazimierz Felczyński Instytut Ogrodnictwa Skierniewice Roślinom do prawidłowego wzrostu i rozwoju niezbędne są pierwiastki chemiczne pobrane z gleby i powietrza, nazywane

Bardziej szczegółowo

Anna Karczewska*, Adam Bogda*, Magdalena Wolszczak*, Bernard Gałka*, Katarzyna Szopka*, Cezary Kabała*

Anna Karczewska*, Adam Bogda*, Magdalena Wolszczak*, Bernard Gałka*, Katarzyna Szopka*, Cezary Kabała* Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 41, 2009 r. Anna Karczewska*, Adam Bogda*, Magdalena Wolszczak*, Bernard Gałka*, Katarzyna Szopka*, Cezary Kabała* MIEDŹ, OŁÓW I CYNK W GLEBACH PRZEMYSŁOWEJ

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 25 lutego 2015 r. Poz. 257 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych

Warszawa, dnia 25 lutego 2015 r. Poz. 257 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 25 lutego 2015 r. Poz. 257 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lutego 2015 r. 2), 3) w sprawie komunalnych osadów ściekowych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Prawdziwy rozwój człowieka, zwierzęcia i roślin zależy od gleby Hipokrates

Prawdziwy rozwój człowieka, zwierzęcia i roślin zależy od gleby Hipokrates Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Rzeszowie Prawdziwy rozwój człowieka, zwierzęcia i roślin zależy od gleby Hipokrates Organizacja Stacji Obecnie funkcjonuje Krajowa Stacja w Warszawie podległa Ministrowi

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r.

Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa Konferencja Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, Drezno, 23.09.2013 r.

Międzynarodowa Konferencja Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, Drezno, 23.09.2013 r. Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, dr inż. Agnieszka Kolanek mgr inż. Barbara Marchlewska-Knych dr inż. Mariusz Adynkiewicz-Piragas Założenia projektu w zakresie

Bardziej szczegółowo

VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA

VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA Monitoring of rainfall chemistry and of the deposition of pollutants to the ground Przygotowano w oparciu o zlecone

Bardziej szczegółowo

Stan odżywienia drzewostanów na obszarze Sudetów i Beskidu Zachodniego

Stan odżywienia drzewostanów na obszarze Sudetów i Beskidu Zachodniego Stan odżywienia drzewostanów na obszarze Sudetów i Beskidu Zachodniego Józef Wójcik Samodzielna Pracownia Chemii Środowiska Leśnego Instytut Badawczy Leśnictwa Seminarium, Ustroń Jaszowiec, 27-28 lutego

Bardziej szczegółowo

CHROM I INNE METALE CIĘŻKIE W GLEBACH WROCŁAWSKICH TERENÓW WODONOŚNYCH W SĄSIEDZTWIE HAŁDY ŻUŻLA ŻELAZOCHROMOWEGO W SIECHNICACH

CHROM I INNE METALE CIĘŻKIE W GLEBACH WROCŁAWSKICH TERENÓW WODONOŚNYCH W SĄSIEDZTWIE HAŁDY ŻUŻLA ŻELAZOCHROMOWEGO W SIECHNICACH ROCZNIKI GLEBOZNAWCZE TOM LIX NR I WARSZAWA 2008: 106-111 ANNA KARCZEWSKA, MARCIN BORTNIAK CHROM I INNE METALE CIĘŻKIE W GLEBACH WROCŁAWSKICH TERENÓW WODONOŚNYCH W SĄSIEDZTWIE HAŁDY ŻUŻLA ŻELAZOCHROMOWEGO

Bardziej szczegółowo

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI SZKOŁA NAUK TECHNICZNYCH MICHAŁ DRAB EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM MONOGRAFIA Redakcja Wydawnictw

Bardziej szczegółowo

"Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania"

Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania "Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania" Agnieszka RAJMUND 1), Marta BOŻYM 2) 1) Instytut Technologiczno-Przyrodniczy, Dolnośląski

Bardziej szczegółowo

KIELECKIE TOWARZYSTWO NAUKOWE

KIELECKIE TOWARZYSTWO NAUKOWE KIELECKIE TOWARZYSTWO NAUKOWE OCENA ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA W KIELCACH W 2011 ROKU NA PODSTAWIE BIOMONITORINGU JAKO ELEMENTU MONITORINGU PRZYRODNICZEGO W REALIZACJI EKOROZWOJU ORAZ ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKIEM

Bardziej szczegółowo

IDstoria i zadania stacji chemiczno-rolniczvch w Polsce 13 podejmowanych przez rzad decyzji dotyczacych wielkosci produkcji nawozów oraz ich dystrybucji.. W latach szescdziesiatych, obok badan zakwaszenia

Bardziej szczegółowo

10,10 do doradztwa nawozowego 0-60 cm /2 próbki/ 275. 20,20 Badanie azotu mineralnego 0-90 cm. 26,80 C /+ Egner/

10,10 do doradztwa nawozowego 0-60 cm /2 próbki/ 275. 20,20 Badanie azotu mineralnego 0-90 cm. 26,80 C /+ Egner/ 1 Cennik 2008 GLEBA MAKROELEMENTY Badania pełnopłatne Pozycja cennika Kwota w zł Preparatyka ( 2 mm) 2 2,20 Oznaczenie ph 5 4,50 Ekstrakcja przysw. form fosforu i potasu 18 4,50 Oznaczenie przyswajalnego

Bardziej szczegółowo

METODYCZNE ASPEKTY POBIERANIA PRÓBEK OPADÓW DO OZNACZANIA ZAWARTOŚCI METALI CIĘŻKICH. Anna Degórska, Urszula Białoskórska, Dorota Typiak-Nowak

METODYCZNE ASPEKTY POBIERANIA PRÓBEK OPADÓW DO OZNACZANIA ZAWARTOŚCI METALI CIĘŻKICH. Anna Degórska, Urszula Białoskórska, Dorota Typiak-Nowak METODYCZNE ASPEKTY POBIERANIA PRÓBEK OPADÓW DO OZNACZANIA ZAWARTOŚCI METALI CIĘŻKICH Anna Degórska, Urszula Białoskórska, Dorota Typiak-Nowak Degórska A., Białoskórska U., Typiak-Nowak D. 2011: Metodyczne

Bardziej szczegółowo

W imieniu PP2 - IMGW-PIB OWr, Polska Dr inż. Agnieszka Kolanek

W imieniu PP2 - IMGW-PIB OWr, Polska Dr inż. Agnieszka Kolanek W imieniu PP2 - IMGW-PIB OWr, Polska Dr inż. Agnieszka Kolanek Plan prezentacji: Analiza danych historycznych Prace prowadzone od 1993 do 2003 roku Monitoring jakości wód w regionie w 2012 roku Monitoring

Bardziej szczegółowo

Bernard Gałka* TERENIE RODZINNYCH OGRODÓW DZIAŁKOWYCH ZABOBRZE

Bernard Gałka* TERENIE RODZINNYCH OGRODÓW DZIAŁKOWYCH ZABOBRZE Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 49, 2011 r. Bernard Gałka* Wybrane PIERWIASTKI SZKODLIWE W GLEBACH I MARCHWI NA TERENIE RODZINNYCH OGRODÓW DZIAŁKOWYCH ZABOBRZE W JELENIEJ GÓRZE Selected HARMFUL

Bardziej szczegółowo

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Jan Cetner Kazimierz Dyguś Marta Ogonowska Jerzy Wojtatowicz METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH

Bardziej szczegółowo

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK 1 (145) 2008 BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY No 1 (145) 2008 Zbigniew Owczarek* NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH

Bardziej szczegółowo

GRZEGORZ KUSZA * Wstęp

GRZEGORZ KUSZA * Wstęp UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI ZESZYTY NAUKOWE NR 135 Nr 15 INŻYNIERIA ŚRODOWISKA 2007 GRZEGORZ KUSZA * WYBRANE PIERWIASTKI ŚLADOWE W GLEBACH REZERWATU LEŚNEGO "BAZANY Słowa kluczowe: rezerwat leśny "Bazany",

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 8. Określanie

Bardziej szczegółowo

Obieg materii w skali zlewni rzecznej

Obieg materii w skali zlewni rzecznej WODY PODZIEMNE Wody podziemne stanowią nie tylko formę retencji wody w zlewni, ale równocześnie uczestniczą w procesach przemieszczania rozpuszczonej materii w zlewni. W ramach ZMŚP na Stacjach Bazowych

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813

Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813 Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OCHRONY ŚRODOWISKA, ZASOBÓW NATURALNYCH I LEŚNICTWA z dnia 11 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków, jakie muszą być spełnione przy

Bardziej szczegółowo

Dynamika ruchu turystycznego w Karkonoskim Parku Narodowym

Dynamika ruchu turystycznego w Karkonoskim Parku Narodowym WIENIAWSKA-RAJ B. 2007: Dynamika ruchu turystycznego w Karkonoskim Parku Narodowym. In: ŠTURSA J. & KNAPIK R. (eds), Geoekologické problémy Krkonoš. Sborn. Mez. Věd. Konf., říjen 2006, Svoboda n. Úpou.

Bardziej szczegółowo

STĘŻENIE SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W WODACH GRUNTOWYCH NA ŁĄKACH TORFOWYCH NAWOŻONYCH GNOJOWICĄ I OBORNIKIEM

STĘŻENIE SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W WODACH GRUNTOWYCH NA ŁĄKACH TORFOWYCH NAWOŻONYCH GNOJOWICĄ I OBORNIKIEM WODA-ŚRODOWISKO-OBSZARY WIEJSKIE 2004: t. 4 z. 1 (10) WATER-ENVIRONMENT-RURAL AREAS s. 13945 www.imuz.edu.pl Instytut Melioracji i Użytków Zielonych w Falentach, 2004 STĘŻENIE SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W

Bardziej szczegółowo

ZMIANY ZAWARTOŚCI MIEDZI, OŁOWIU I CYNKU W GLEBACH W REJONIE HUT MIEDZI GŁOGÓW I LEGNICA W LATACH

ZMIANY ZAWARTOŚCI MIEDZI, OŁOWIU I CYNKU W GLEBACH W REJONIE HUT MIEDZI GŁOGÓW I LEGNICA W LATACH ROCZNIKI GLEBOZNAWCZE TOM LV NR 3 WARSZAWA 2004: 195-205 LESZEK SZERSZEŃ, TADEUSZ CHODAK, CEZARY KABAŁA ZMIANY ZAWARTOŚCI MIEDZI, OŁOWIU I CYNKU W GLEBACH W REJONIE HUT MIEDZI GŁOGÓW I LEGNICA W LATACH

Bardziej szczegółowo

METALE CIĘŻKIE W UKŁADZIE GLEBA-ROŚLINOŚĆ W ŚRODOWISKU WIELKOMIEJSKIM

METALE CIĘŻKIE W UKŁADZIE GLEBA-ROŚLINOŚĆ W ŚRODOWISKU WIELKOMIEJSKIM Słowa kluczowe: gleba, roślinność, metale ciężkie, formy mobilne Krystyna NIESIOBĘDZKA*, Elżbieta KRAJEWSKA* METALE CIĘŻKIE W UKŁADZIE GLEBA-ROŚLINOŚĆ W ŚRODOWISKU WIELKOMIEJSKIM Problem zanieczyszczeń

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1186

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1186 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1186 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 20 stycznia 2016 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA

Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA Zestawienie standardów jakości środowiska oraz standardów emisyjnych Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA STANDARDY JAKOŚCI ŚRODOWISKA (IMISYJNE) [wymagania, które muszą być spełnione w określonym czasie przez

Bardziej szczegółowo

AKTUALIZACJA ZALECEŃ NAWOZOWYCH DLA SZKÓŁEK LEŚNYCH

AKTUALIZACJA ZALECEŃ NAWOZOWYCH DLA SZKÓŁEK LEŚNYCH Kraków jesień 2010r. Szanowni Panowie Nadleśniczowie Nadleśnictw terenu RDLP Katowice, Kraków, Lublin, Łódź, Radom Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Krakowie przedstawia ofertę Pracowni

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Sawicka-Kapusta, Marta Zakrzewska

Katarzyna Sawicka-Kapusta, Marta Zakrzewska 6. SIARKA I METALE CIĘŻKIE W POROSTACH (D1) Podtytuł: "Ocena zanieczyszczeń powietrza na podstawie zawartości siarki i metali ciężkich w porostach w roku 2009 - okazy naturalne" Katarzyna Sawicka-Kapusta,

Bardziej szczegółowo

WERYFIKACJA ZWARTOŚCI SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W MIESZANKACH PASZOWYCH

WERYFIKACJA ZWARTOŚCI SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W MIESZANKACH PASZOWYCH Inżynieria Rolnicza 1(126)/2011 WERYFIKACJA ZWARTOŚCI SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W MIESZANKACH PASZOWYCH Sławomir Walczyński Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy, Krajowe Laboratorium Pasz Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE OCHRONY ŚRODOWISKA (studia I stopnia) Mogilniki oraz problemy związane z ich likwidacją prof. dr hab. inż.

TECHNOLOGIE OCHRONY ŚRODOWISKA (studia I stopnia) Mogilniki oraz problemy związane z ich likwidacją prof. dr hab. inż. Pestycydy i problemy związane z ich produkcja i stosowaniem - problemy i zagrożenia związane z występowaniem pozostałości pestycydów w środowisku; Mogilniki oraz problemy związane z ich likwidacją - problem

Bardziej szczegółowo

II 0,9%; III 20,8% Tabela V.1. Struktura użytków rolnych w województwie zachodniopomorskim (wg stanu na r.)

II 0,9%; III 20,8% Tabela V.1. Struktura użytków rolnych w województwie zachodniopomorskim (wg stanu na r.) V. JAKOŚĆ GLEB Soil quality Ochrona zasobów i jakości gleb, a w szczególności gleb użytkowanych rolniczo, stanowi istotny element działań w zakresie polityki środowiskowej oraz rolnej. Rodzaj gleb, ich

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie eutrofizacją i zakwaszeniem ekosystemów leśnych w wyniku koncentracji zanieczyszczeń gazowych oraz depozytu mokrego

Zagrożenie eutrofizacją i zakwaszeniem ekosystemów leśnych w wyniku koncentracji zanieczyszczeń gazowych oraz depozytu mokrego Zagrożenie eutrofizacją i zakwaszeniem ekosystemów leśnych w wyniku koncentracji zanieczyszczeń gazowych oraz depozytu mokrego Anna Kowalska Zakład Ekologii Lasu Instytut Badawczy Leśnictwa Sękocin Stary,

Bardziej szczegółowo

POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ

POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Elżbieta Bonda-Ostaszewska POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ

Bardziej szczegółowo

2. Wyposażenie bazy sprzętu przeciwpożarowego stanowi w szczególności:

2. Wyposażenie bazy sprzętu przeciwpożarowego stanowi w szczególności: Dziennik Ustaw Nr 73-3950- Poz. 824 10. 1. Zabezpieczeniu przeciwpożarowemu lasów służą pasy przeciwpożarowe w lasach położonych przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe lasu. 2. Wyróżnia się

Bardziej szczegółowo

AKUMULACJA METALI CIĘŻKICH W RUNI TRAWIASTEJ ROSNĄCEJ W SĄSIEDZTWIE GŁÓWNYCH ARTERII KOMUNIKACYJNYCH LUBLINA

AKUMULACJA METALI CIĘŻKICH W RUNI TRAWIASTEJ ROSNĄCEJ W SĄSIEDZTWIE GŁÓWNYCH ARTERII KOMUNIKACYJNYCH LUBLINA Proceedings of ECOpole DOI: 10.2429/proc.2012.6(1)035 2012;6(1) Andrzej PLAK 1, Piotr BARTMIŃSKI 1, Lesia LATA 1 i Ryszard DĘBICKI 1 AKUMULACJA METALI CIĘŻKICH W RUNI TRAWIASTEJ ROSNĄCEJ W SĄSIEDZTWIE

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ OŁOWIU, CYNKU I MIEDZI W WYBRANYCH TYPACH PRÓCHNIC LEŚNYCH DOLNEGO ŚLĄSKA

ZAWARTOŚĆ OŁOWIU, CYNKU I MIEDZI W WYBRANYCH TYPACH PRÓCHNIC LEŚNYCH DOLNEGO ŚLĄSKA ROCZNIKI GLEBOZNAWCZE TOM LVI NR 1/2 WARSZAWA 2005: 137-146 ANNA RUSEK, CEZARY KABAŁA, JUSTYNA DROZDOWSKA ZAWARTOŚĆ OŁOWIU, CYNKU I MIEDZI W WYBRANYCH TYPACH PRÓCHNIC LEŚNYCH DOLNEGO ŚLĄSKA CONCENTRATIONS

Bardziej szczegółowo

Depozycja zanieczyszczonych osadów pozakorytowych

Depozycja zanieczyszczonych osadów pozakorytowych VII Zjazd Geomorfologów Polskich kraków 2005 Depozycja zanieczyszczonych osadów pozakorytowych górnej wisły na obszarze zalewowym o różnej szerokości Dariusz Ciszewski, Bartłomiej Wyżga Obszary zalewowe

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA GLEB. Marek Degórski

CHARAKTERYSTYKA GLEB. Marek Degórski CHARAKTERYSTYKA GLEB Marek Degórski Celem badań glebowych była diagnoza taksonomiczna gleb oraz próchnicy nadkładowej zgodna z Systematyką Gleb Polski (1989), jak równieŝ charakterystyka właściwości fizycznych

Bardziej szczegółowo

Nawożenie borówka amerykańska

Nawożenie borówka amerykańska Nawożenie borówka amerykańska Borówka amerykańska Jeśli borykasz się z problemem nawożenia borówki jak i jagody kamczackiej napisz do nas. Przygotujemy odpowiednie zalecenia nawozowe na dowolny okres roku

Bardziej szczegółowo

PRÓBA OSZACOWANIA AKTUALNEJ WARTOŚCI WSKAŹNIKA KOSZTU NAPRAW CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH UŻYTKOWANYCH W WARUNKACH GOSPODARSTW WIELKOOBSZAROWYCH

PRÓBA OSZACOWANIA AKTUALNEJ WARTOŚCI WSKAŹNIKA KOSZTU NAPRAW CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH UŻYTKOWANYCH W WARUNKACH GOSPODARSTW WIELKOOBSZAROWYCH Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu CCCLVIII (2003) ZENON GRZEŚ PRÓBA OSZACOWANIA AKTUALNEJ WARTOŚCI WSKAŹNIKA KOSZTU NAPRAW CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH UŻYTKOWANYCH W WARUNKACH GOSPODARSTW WIELKOOBSZAROWYCH

Bardziej szczegółowo

O/100 g gleby na rok, czyli około 60 kg K 2

O/100 g gleby na rok, czyli około 60 kg K 2 POTAS niezbędny składnik pokarmowy rzepaku kształtujący wielkość i jakość plonu Potas w glebach Całkowita zawartość potasu w glebach wynosi od 0,1 do 3 % i z reguły jest tym niższa, im gleba jest lżejsza.

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ŚRODOWISKA WODNEGO LESSOWYCH OBSZARÓW ROLNICZYCH W MAŁOPOLSCE NA PRZYKŁADZIE ZLEWNI SZRENIAWY

JAKOŚĆ ŚRODOWISKA WODNEGO LESSOWYCH OBSZARÓW ROLNICZYCH W MAŁOPOLSCE NA PRZYKŁADZIE ZLEWNI SZRENIAWY 6. Konferencja Naukowa Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie 27-28 listopada 2013 roku JAKOŚĆ ŚRODOWISKA WODNEGO LESSOWYCH OBSZARÓW ROLNICZYCH W MAŁOPOLSCE NA PRZYKŁADZIE ZLEWNI SZRENIAWY dr inż. Sylwester

Bardziej szczegółowo

Stacja Kompleksowego Monitoringu Środowiska Puszcza Borecka

Stacja Kompleksowego Monitoringu Środowiska Puszcza Borecka Stacja Kompleksowego Monitoringu Środowiska Puszcza Borecka IOŚ PIB Raport U Thanta potoczna nazwa dokumentu Rady Ekonomiczno-Społecznej Organizacji Narodów Zjednoczonych pt. The problems of human environment

Bardziej szczegółowo

Dorota Nowak*, Czesława Jasiewicz*, Dariusz Kwaśniewski**

Dorota Nowak*, Czesława Jasiewicz*, Dariusz Kwaśniewski** Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 50, 2011 r. Dorota Nowak*, Czesława Jasiewicz*, Dariusz Kwaśniewski** ZAWARTOŚĆ ROZPUSZCZALNYCH FORM PIERWIASTKÓW ŚLADOWYCH W GLEBIE W TRZYLETNIM DOŚWIADCZENIU

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Dziennik Ustaw Nr 64 5546 Poz. 401 401 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Na podstawie art. 29 ust. 10 ustawy

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA GEOGRAPHICA PHYSICA 3, 1998 Danuta Limanówka ZMIENNOŚĆ WARUNKÓW TERMICZNYCH WYBRANYCH MIAST POLSKI CHANGES OF THE THERMAL CONDmONS IN THE SELECTED POLISH CITIES Opracowanie

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WROCŁAWSKA

POLITECHNIKA WROCŁAWSKA POLITECHNIKA WROCŁAWSKA Prace wykonane w ramach projektu: Opracowanie i atestacja nowych typów materiałów odniesienia niezbędnych do uzyskania akredytacji europejskiej przez polskie laboratoria zajmujące

Bardziej szczegółowo

InŜynieria Rolnicza 14/2005. Streszczenie

InŜynieria Rolnicza 14/2005. Streszczenie Michał Cupiał Katedra InŜynierii Rolniczej i Informatyki Akademia Rolnicza w Krakowie PROGRAM WSPOMAGAJĄCY NAWOśENIE MINERALNE NAWOZY 2 Streszczenie Przedstawiono program Nawozy 2 wspomagający nawoŝenie

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Kusza*, Tomasz Ciesielczuk*, Beata Gołuchowska*

Grzegorz Kusza*, Tomasz Ciesielczuk*, Beata Gołuchowska* Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 40, 2009 r. Grzegorz Kusza*, Tomasz Ciesielczuk*, Beata Gołuchowska* Zawartość wybranych metali ciężkich w glebach obszarów przyległych do zakładów przemysłu

Bardziej szczegółowo

Możliwość zastosowania biowęgla w rolnictwie, ogrodnictwie i rekultywacji

Możliwość zastosowania biowęgla w rolnictwie, ogrodnictwie i rekultywacji Agnieszka Medyńska-Juraszek, Irmina Ćwieląg Piasecka, Magdalena Dębicka, Piotr Chohura, Cecylia Uklańska-Pusz, Wojciech Pusz 1, Agnieszka Latawiec, Jolanta Królczyk 2 1 Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu

Bardziej szczegółowo

Badanie właściwości odpadów przemysłowych jako wstępny etap w ocenie ich oddziaływania na środowisko

Badanie właściwości odpadów przemysłowych jako wstępny etap w ocenie ich oddziaływania na środowisko Ogólnopolski konkurs dla studentów i młodych pracowników nauki na prace naukowo-badawcze dotyczące rewitalizacji terenów zdegradowanych Badanie właściwości odpadów przemysłowych jako wstępny etap w ocenie

Bardziej szczegółowo

Hodowanie sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) na glebach drobnoziarnistych jest nieracjonalne

Hodowanie sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) na glebach drobnoziarnistych jest nieracjonalne Hodowanie sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) na glebach drobnoziarnistych jest nieracjonalne Piotr Sewerniak Katedra Gleboznawstwa i Kształtowania Krajobrazu Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Bardziej szczegółowo

SZACOWANIE ILOŚCI METALI CIĘŻKICH W SKŁADOWISKU ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH HUTY CYNKU MIASTECZKO ŚLĄSKIE

SZACOWANIE ILOŚCI METALI CIĘŻKICH W SKŁADOWISKU ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH HUTY CYNKU MIASTECZKO ŚLĄSKIE GÓRNICTWO I GEOLOGIA 2010 Tom 5 Zeszyt 4 Marek POZZI, Katarzyna NOWIŃSKA Politechnika Śląska, Gliwice SZACOWANIE ILOŚCI METALI CIĘŻKICH W SKŁADOWISKU ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH HUTY CYNKU MIASTECZKO ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3)

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3) Załącznik nr 9 Minimalne wymogi dotyczące nawozów i środków ochrony roślin 1. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone - Wymóg 4 - dotyczy 8.2.10.5.1.4.1.2. Minimum requirements for fertilisers and pesticides

Bardziej szczegółowo

Ocena zastosowania geokompozytów sorbujących wodę w uprawie miskanta olbrzymiego i traw na podłożach rekultywacyjnych - raport

Ocena zastosowania geokompozytów sorbujących wodę w uprawie miskanta olbrzymiego i traw na podłożach rekultywacyjnych - raport Ocena zastosowania geokompozytów sorbujących wodę w uprawie miskanta olbrzymiego i traw na podłożach rekultywacyjnych - raport dr Marta Pogrzeba dr Jacek Krzyżak dr hab. Grażyna Płaza Kierownik zadania:

Bardziej szczegółowo

Poferment z biogazowni nawozem dla rolnictwa

Poferment z biogazowni nawozem dla rolnictwa Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Dr inż. Magdalena Szymańska Poferment z biogazowni nawozem dla rolnictwa Kraków, 2013 r. Masa pofermentacyjna??? Uciążliwy odpad Cenny nawóz SUBSTRATY

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ METALI CIĘśKICH JAKO KRYTERIUM OCENY JAKOŚCI ZIARNA PSZENICY OZIMEJ

ZAWARTOŚĆ METALI CIĘśKICH JAKO KRYTERIUM OCENY JAKOŚCI ZIARNA PSZENICY OZIMEJ Acta Agrophysica, 2008, 12(2), 315-326 ZAWARTOŚĆ METALI CIĘśKICH JAKO KRYTERIUM OCENY JAKOŚCI ZIARNA PSZENICY OZIMEJ Wiesław Bednarek 1, Przemysław Tkaczyk 2, Sławomir Dresler 1 1 Katedra Chemii Rolnej

Bardziej szczegółowo

WPŁYW NAWOŻENIA MINERALNEGO I KOMPOSTU NA PLON I SKŁAD CHEMICZNY WIERZBY ENERGETYCZNEJ

WPŁYW NAWOŻENIA MINERALNEGO I KOMPOSTU NA PLON I SKŁAD CHEMICZNY WIERZBY ENERGETYCZNEJ I N Ż YNIERIA R OLNICZA A GRICULTURAL E NGINEERING 2012: Z. 4(139) T.1 S. 295-301 ISSN 1429-7264 Polskie Towarzystwo Inżynierii Rolniczej http://www.ptir.org WPŁYW NAWOŻENIA MINERALNEGO I KOMPOSTU NA PLON

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku Ochrona lasów Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku glebowym. Działanie bezpośrednie, jak

Bardziej szczegółowo

Bernard Palowski, Ryszard Ciepał,

Bernard Palowski, Ryszard Ciepał, Bernard Palowski, Ryszard Ciepał, Iwona Łukasik, Michał Moczurad OCENA STANU EKOSYSTEMÓW WYBRANYCH REZERWATÓW PRZYRODY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO (NA PODSTAWIE BADAŃ BIOINDYKACYJNYCH) Wstęp Środowisko przyrodnicze

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ Cd, Pb, Zn i Cu W GLEBACH WYBRANYCH PARKÓW MIEJSKICH KRAKOWA. CONTENTS OF Cd, Pb, Zn AND Cu IN SOIL OF SELECTED PARKS OF CITY OF KRAKóW

ZAWARTOŚĆ Cd, Pb, Zn i Cu W GLEBACH WYBRANYCH PARKÓW MIEJSKICH KRAKOWA. CONTENTS OF Cd, Pb, Zn AND Cu IN SOIL OF SELECTED PARKS OF CITY OF KRAKóW Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 53, 2012 r. Artur Szwalec*, Paweł Mundała* ZAWARTOŚĆ Cd, Pb, Zn i Cu W GLEBACH WYBRANYCH PARKÓW MIEJSKICH KRAKOWA CONTENTS OF Cd, Pb, Zn AND Cu IN SOIL OF SELECTED

Bardziej szczegółowo

MATEUSZ CUSKE, MONIKA MARCINKIEWICZ, KATARZYNA SZOPKA, ANNA KARCZEWSKA, EWA PORA *

MATEUSZ CUSKE, MONIKA MARCINKIEWICZ, KATARZYNA SZOPKA, ANNA KARCZEWSKA, EWA PORA * UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI ZESZYTY NAUKOWE NR 149 Nr 29 INŻYNIERIA ŚRODOWISKA 2013 MATEUSZ CUSKE, MONIKA MARCINKIEWICZ, KATARZYNA SZOPKA, ANNA KARCZEWSKA, EWA PORA * ODDZIAŁYWANIE HUTY CYNKU OŁAWA NA ŚRODOWISKO

Bardziej szczegółowo

Acta Agrophysica, 2014, 21(3), 351-359

Acta Agrophysica, 2014, 21(3), 351-359 Acta Agrophysica, 2014, 21(3), 351-359 OCENA ZAWARTOŚCI METALI CIĘŻKICH I AKTYWNOŚCI KATALAZY W GLEBACH OTULINY ROZTOCZAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO Barbara Skwaryło-Bednarz, Monika Kwapisz, Joanna Onuch,

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Sawicka-Kapusta, Marta Zakrzewska, Gabriela Bydłoń, Anna Pizło, Agnieszka Marek

Katarzyna Sawicka-Kapusta, Marta Zakrzewska, Gabriela Bydłoń, Anna Pizło, Agnieszka Marek ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA NA TERENIE STACJI BAZOWYCH ZMŚP W 2007 ROKU NA PODSTAWIE KONCENTRACJI METALI CIĘŻKICH I SIARKI W PLECHACH POROSTU HYPOGYMNIA PHYSODES Katarzyna Sawicka-Kapusta, Marta Zakrzewska,

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ SIARKI W GLEBACH I RUNI UŻYTKÓW ZIELONYCH OKOLIC WROCŁAWIA

ZAWARTOŚĆ SIARKI W GLEBACH I RUNI UŻYTKÓW ZIELONYCH OKOLIC WROCŁAWIA Słowa kluczowe: siarka ogólna, siarka siarczanowa, zawartość, gleba, ruń, użytki zielone Grzegorz KULCZYCKI*, Barbara PATORCZYK-PYTLIK* ZAWARTOŚĆ SIARKI W GLEBACH I RUNI UŻYTKÓW ZIELONYCH OKOLIC WROCŁAWIA

Bardziej szczegółowo

Paweł Jezierski*, Wojciech Jagodzik* *

Paweł Jezierski*, Wojciech Jagodzik* * Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 42, 2010 r. Paweł Jezierski*, Wojciech Jagodzik* * OCENA ZAGROŻENIA ZANIECZYSZCZENIA GRUNTÓW ORNYCH METALAMI CIęŻKIMI W WYNIKU STOSOWANIA ŻUżLA POHUTNICZEGO

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych

Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych Podstawa prawna: 1. Rozporządzenie Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 roku w sprawie określenia

Bardziej szczegółowo

Nawożenie sadów i plantacji jagodowych. Jacek Filipczak Instytut Ogrodnictwa

Nawożenie sadów i plantacji jagodowych. Jacek Filipczak Instytut Ogrodnictwa Nawożenie sadów i plantacji jagodowych Jacek Filipczak Instytut Ogrodnictwa 9 grudzień 2016 Kryteria diagnostyczne Analiza gleby. Analiza liści. Wizualna ocena roślin. Analiza gleby Oznaczenie odczynu

Bardziej szczegółowo

Length of expressways and highways per 100 km 2

Length of expressways and highways per 100 km 2 CENTRAL STATISTICAL OFFICE STATISTICAL OFFICE IN KATOWICE Sustainable Development Indicators. Regional module More information: for substantive matters concerning: national indicators and those on the

Bardziej szczegółowo

Aleksandra Bielicka*, Ewa Ryłko*, Irena Bojanowska* ZAWARTOŚĆ PIERWIASTKÓW METALICZNYCH W GLEBACH I WARZYWACH Z OGRODÓW DZIAŁKOWYCH GDAŃSKA I OKOLIC

Aleksandra Bielicka*, Ewa Ryłko*, Irena Bojanowska* ZAWARTOŚĆ PIERWIASTKÓW METALICZNYCH W GLEBACH I WARZYWACH Z OGRODÓW DZIAŁKOWYCH GDAŃSKA I OKOLIC Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 4, 29 r. Aleksandra Bielicka*, Ewa Ryłko*, Irena Bojanowska* ZAWARTOŚĆ PIERWIASTKÓW METALICZNYCH W GLEBACH I WARZYWACH Z OGÓW DZIAŁKOWYCH GDAŃSKA I OKOLIC CONTENTS

Bardziej szczegółowo

WYSOKOŚĆ OPŁAT POBIERANYCH ZA ZADANIA WYKONYWANE PRZEZ OKRĘGOWE STACJE CHEMICZNO-ROLNICZE

WYSOKOŚĆ OPŁAT POBIERANYCH ZA ZADANIA WYKONYWANE PRZEZ OKRĘGOWE STACJE CHEMICZNO-ROLNICZE WYSOKOŚĆ OPŁAT POBIERANYCH ZA ZADANIA WYKONYWANE PRZEZ OKRĘGOWE STACJE CHEMICZNO-ROLNICZE Lp. Nazwa zadania Jednostka Kwota w zł I. Analizy fizyczne, fizykochemiczne i chemiczne gleb mineralnych oraz organicznych

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z badań jakości powietrza wykonanych ambulansem pomiarowym w Tarnowskich Górach w dzielnicy Osada Jana w dniach

Sprawozdanie z badań jakości powietrza wykonanych ambulansem pomiarowym w Tarnowskich Górach w dzielnicy Osada Jana w dniach WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W KATOWICACH DELEGATURA W CZĘSTOCHOWIE ul. Rząsawska 24/28 tel. (34) 369 41 20, (34) 364-35-12 42-200 Częstochowa tel./fax (34) 360-42-80 e-mail: czestochowa@katowice.wios.gov.pl

Bardziej szczegółowo

A. Zawartość planu ochrony dla parku narodowego i obszaru Natura Porównanie zawartości obu planów.

A. Zawartość planu ochrony dla parku narodowego i obszaru Natura Porównanie zawartości obu planów. Zawartość, tryb sporządzania i zakres prac koniecznych dla sporządzenia projektu planu ochrony dla parku narodowego, uwzględniającego zakres planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Zgodnie z art. 20 ust.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z MONITORINGU JAKOŚCI POWIETRZA W 2009 ROKU

SPRAWOZDANIE Z MONITORINGU JAKOŚCI POWIETRZA W 2009 ROKU WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W RZESZOWIE DELEGATURA W JAŚLE SPRAWOZDANIE Z MONITORINGU JAKOŚCI POWIETRZA W 2009 ROKU Stanowisko pomiarowe: ŻYDOWSKIE Jasło, luty 2010 r. 1. Położenie i najbliższe

Bardziej szczegółowo

ODDZIAŁYWANIE GĘSTOŚCI I SKŁADU GLEBY NA OCENĘ STANU JEJ ZAGĘSZCZENIA

ODDZIAŁYWANIE GĘSTOŚCI I SKŁADU GLEBY NA OCENĘ STANU JEJ ZAGĘSZCZENIA Inżynieria Rolnicza 4(102)/2008 ODDZIAŁYWANIE GĘSTOŚCI I SKŁADU GLEBY NA OCENĘ STANU JEJ ZAGĘSZCZENIA Dariusz Błażejczak, Jan B. Dawidowski, Marek Śnieg Instytut Inżynierii Rolniczej, Akademia Rolnicza

Bardziej szczegółowo

OCENA WYBRANYCH CECH JAKOŚCI MROŻONEK ZA POMOCĄ AKWIZYCJI OBRAZU

OCENA WYBRANYCH CECH JAKOŚCI MROŻONEK ZA POMOCĄ AKWIZYCJI OBRAZU Inżynieria Rolnicza 4(129)/2011 OCENA WYBRANYCH CECH JAKOŚCI MROŻONEK ZA POMOCĄ AKWIZYCJI OBRAZU Katarzyna Szwedziak, Dominika Matuszek Katedra Techniki Rolniczej i Leśnej, Politechnika Opolska Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

4. Depozycja atmosferyczna

4. Depozycja atmosferyczna 4. DEPOZYCJA ATMOSFERYCZNA Jednym z podstawowych czynników, które mają wpływ na obieg materii w geoekosystemie jest depozycja atmosferyczna. Powietrze ulega silnemu zanieczyszczeniu. Związki powodujące

Bardziej szczegółowo

Ochrona glebowej materii. prawnych i polityki rolnej UE

Ochrona glebowej materii. prawnych i polityki rolnej UE Ochrona glebowej materii prawnych i polityki rolnej UE Janusz Hermann Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy Klauzule ochrony glebowej materii organicznej w prawie i na tle zapobiegania degradacji,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DZIAŁALNOŚCI KOPALNI ODKRYWKOWEJ NA ZMIANY NIEKTÓRYCH WŁAŚCIWOŚCI FIZYKO-CHEMICZNYCH GLEBY. Danuta Domska, Marek Raczkowski

WPŁYW DZIAŁALNOŚCI KOPALNI ODKRYWKOWEJ NA ZMIANY NIEKTÓRYCH WŁAŚCIWOŚCI FIZYKO-CHEMICZNYCH GLEBY. Danuta Domska, Marek Raczkowski Acta Agrophysica, 008, (), 7-77 WPŁYW DZIAŁALNOŚCI KOPALNI ODKRYWKOWEJ NA ZMIANY NIEKTÓRYCH WŁAŚCIWOŚCI FIZYKO-CHEMICZNYCH GLEBY Danuta Domska, Marek Raczkowski Katedra InŜynierii Rolniczej i Surowców

Bardziej szczegółowo

w gruntach w zasięgu oddziaływania elektrociepłowni owni Czechnica w Siechnicach.

w gruntach w zasięgu oddziaływania elektrociepłowni owni Czechnica w Siechnicach. Rtęć w gruntach w zasięgu oddziaływania elektrociepłowni owni Czechnica w Siechnicach. Ludmiła Polechońska Małgorzata Polechońska CEL BADAŃ rozpoznanie zawartości rtęci w przypowierzchniowej warstwie gleby

Bardziej szczegółowo

ROZMIESZCZENIE WYBRANYCH METALI W PROFILACH GLEB UPRAWNYCH NA TERENACH ZANIECZYSZCZONYCH PRZEZ PRZEMYSŁ MIEDZIOWY CZ. I. CHARAKTERYSTYKA GLEB

ROZMIESZCZENIE WYBRANYCH METALI W PROFILACH GLEB UPRAWNYCH NA TERENACH ZANIECZYSZCZONYCH PRZEZ PRZEMYSŁ MIEDZIOWY CZ. I. CHARAKTERYSTYKA GLEB ROCZNIKI GLEBOZNAWCZE T. XLIÜ NR 3/4 WARSZAWA 1992: 125-131 SAMIR SHAMSHAM ROZMIESZCZENIE WYBRANYCH METALI W PROFILACH GLEB UPRAWNYCH NA TERENACH ZANIECZYSZCZONYCH PRZEZ PRZEMYSŁ MIEDZIOWY CZ. I. CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

NIEWIELKIE GOSPODARSTWA ROLNE: PROBLEM SPOŁECZNY CZY GOSPODARCZY. W. Józwiak, Jachranka

NIEWIELKIE GOSPODARSTWA ROLNE: PROBLEM SPOŁECZNY CZY GOSPODARCZY. W. Józwiak, Jachranka NIEWIELKIE GOSPODARSTWA ROLNE: PROBLEM SPOŁECZNY CZY GOSPODARCZY W. Józwiak, Jachranka 22.06.2016 Spis treści: - Wstęp - Gospodarstwa rolne o wielkości do 4 SO na tle tych o wielkości 25-50 SO - Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 277

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 277 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 277 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 4, Data wydania: 25 września 2009 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

Badanie Nmin w glebie i wykorzystanie tych wyników w nawożeniu roślin uprawnych. Dr inż. Rafał Lewandowski OSCHR Gorzów Wlkp.

Badanie Nmin w glebie i wykorzystanie tych wyników w nawożeniu roślin uprawnych. Dr inż. Rafał Lewandowski OSCHR Gorzów Wlkp. Badanie Nmin w glebie i wykorzystanie tych wyników w nawożeniu roślin uprawnych Dr inż. Rafał Lewandowski OSCHR Gorzów Wlkp. Rola azotu w roślinach: materiał budulcowy białek i kwasów nukleinowych większy

Bardziej szczegółowo