Szansę i zagrożenia integracji europejskiej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Szansę i zagrożenia integracji europejskiej"

Transkrypt

1 Lesław Michnowski 1. Wstęp Szansę i zagrożenia integracji europejskiej Globalizacja i związana z nią europejska integracja stawiają jakościowo nowe zadania nie tylko przed politykami, lecz także przed wychowawcami młodzieży. Kontynuowanie reformy systemu edukacji narodowej wymaga wiedzy o przyszłych potrzebach i uwarunkowaniach życia Polaków. Niezbędne są zatem uskrzydlające wizje, ostrzegawcze prognozy i - na ich podstawie - scenariusze biegu zdarzeń i procesów społeczno-gospodarczo-przyrodniczych, naszemu życiu życzliwych albo zagrażających. Dla przykładu, w zależności od dalekowzrocznych prognoz, dotyczących potrzeb pracy (albo braku na nią zapotrzebowania) i charakteru przyszłego zatrudnienie, w sposób jakościowo odmienny kształtować będziemy świadomość i umiejętności naszych wychowanków 1. 1 Wg Józefa Oleksego (przewodniczącego sejmowej komisji integracji europejskiej): W XXI wieku we Wspólnocie Cywilizacyjnej Europejskiej - Euro-atlantyckiej edukacja dlatego jest ważnym elementem, bo jest instrumentem przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu i marginalizacji człowieka. Uniwersytet w Berkeley, kilka lat temu, przedstawił raport, w którym ogłosił, że w roku 2045 będzie w świecie 80% bezrobotnych i 20% zatrudnionych. Nie będzie to. żadne nieszczęście, bo 20% zatrudnionych w nowoczesnych procesach wytwórczych będzie w stanie utrzymać na godziwym poziomie 80% społeczeństwa. Problem będzie psychologiczny - bezrobotni będą mieli zabezpieczony byt. To jednak nie wystarcza do utrzymania ładu społecznego, sensu życia i własnej kreatywności. Główny problem w tym raporcie to co zrobić, żeby te 80 % nie degradowało się psychologicznie w społeczeństwach, bowiem praca nie jest tylko źródłem zarobkowania, ale jest także sensem życia. Konkluzją raportu jest to, że cywilizacja musi intensywnie rozwijać rozliczne formy edukacji, bowiem to jest jedyna droga, by człowiek wykształcony, pozbawiony tej funkcji życiowej jaką jest praca, żył w sposób godny, aby wykształcenie dawało mu zdolność zagospodarowania swojej osobowości poza pracą". Patrz: Oleksy J., Edukacja i Unia Europejska, w: Unia Europejska, Geneza - rozwój perspektywy, (pod redakcją Józefa Marcelego Dołę-gi), Wyd. Wszechnicy Mazurskiej, Acta Universitatis Masuriensis, Olecko Radykalnie odmienną, od Józefa Oleksego, ocenę powyższej koncepcji 20-80" przedstawiają Martin i Schumann, niemieccy dziennikarze, relacjonujący zorganizowaną w 1995 r. przez Michaiła Gorbaczowa konferencję w San Francisco, z udziałem przedstawicieli światowego establishmentu, dotyczącą stanu światowej społeczności w XXI wieku. Według Hansa Petera Martina i Haralda Schumanna na konferencji tej programowano przyszłość światowej społeczności na zasadzie 20-80% oraz 137

2 W przypadku powstawania groźnych dla ich życia scenariuszy konieczne się stanie wyposażanie wychowanków w umiejętności odwracania" trendów im niekorzystnych, zaś wspomagania takich, które rokują im szansę życia i rozwoju. A więc potrzebne jest nie tylko kreślenie scenariuszy przyszłości, lecz także kształtowanie umiejętności ich wartościowania i - w przypadku możliwości wystąpienia biegu zdarzeń niekorzystnych - wyprzedzającego podejmowania przeciwdziałań nadchodzącym zagrożeniom, rozpoznawanym za pomocą naszej dalekowzrocznej przenikliwości. Stoimy wobec włączenia Polski w Unię Europejską. Stąd potrzeba znajomości scenariuszy zachowania się tej, tak raptownie integracyjnie powiększanej, społeczno-gospodarczej i politycznej, jakościowo nowej całości. Przyszły sposób jej funkcjonowania będzie zależał zarówno od zewnętrznych, światowych uwarunkowań życia i rozwoju, jak również od naszego polskiego intelektualnego i etycznego wkładu w dzieło jednoczenia Europy. Inaczej wszak będzie przebiegała integracja Europy w warunkach utrzymywania się obecnej patologicznej, darwinistycznej formy globalizacji, a jeszcze inaczej, gdy globalizacja ta przyjmie formę poprawną 2, zgodną z wymogami trwałego rozwoju 3 światowej społeczności. kultury tittytainment" dla słabszych części rodziny ludzkiej. 20% światowej społeczności będzie pracować i mieć jedzenie", zaś jej 80% ma być jedzeniem" i wobec tego powinna być ona utrzymywana w ryzach taką nowoczesną - tittytainment" - socjotechniką chleba i igrzysk". Patrz: Pułapka globalizacji. Atak na demokracją i dobrobyt. Wyd. Dolnośląskie, Wrocław 1999, s. 8. Z moich badań strukturalnych, w tym informacyjnych, uwarunkowań trwałego rozwoju wynikają - dotyczące przyszłości ludzkiej pracy - wnioski alternatywne wobec powyższych. Patrz m.in.: Przyszłość pracy, Ujęcie cybernetyczne, Transformacje", 1997, nr 1-4 (11-14) - Praca powszechna i doinformowana jako warunek ewolucji intelektualnej, w: Hipoteza Filozofii Uniwersalistycznej, red. J. L. Krakowiak, Centrum Uniwersalizmu przy UW, Polska Federacja Życia, Warszawa http.7/www.psl.org,pl/kte/ppid.htm Ewolucja intelektualna jako edukacyjne wyzwanie przyszłości, Referat na Międzynarodową Konferencję Naukową nt: Poszukiwanie modelu wyższej szkoły niepaństwowej, Szklarska Poręba 8-10 września 2002 r. -http://www.psl.org.pl/kte/ewoinedu.htm 2 Na zagrożenia kontynuacją obecnej patologicznej formy globalizacji zwraca się uwagę w: Raport CIA, Global Trends 2015: A Dialogue About the Future With Nongovernment Experls, Patrz także m.in. Michnowski L.: Alternatywne kierunki globalizacji, Polska 2000 Plus", Biuletyn Komitetu Prognoz Polska 2000 Plus" przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, Nr 1/2002, 138 J B Stąd potrzeba refleksji dotyczącej zarówno charakteru i skutków globalizacji, jak i konsekwencji dla polskiego społeczeństwa dokonujących się w Europie procesów integracyjnych. W refleksji dotyczącej przyszłej roli człowieka w zglobalizowanym świecie proponuję wykorzystanie systemowych uproszczeń, tak zastosowanych, aby wyostrzając" problemy i zagrożenia, nie stracić zarazem z pola widzenie istotnych - wymagających troskliwej pielęgnacji i wzmacniania - więzów życia i współżycia, niezbędnych dla trwałego rozwoju polskiej, europejskiej i światowej społeczności. Bez wiedzy o tych więzach życia, bez rozumienia istoty społecznogospodarczych i ekospołecznych systemów i dotyczących ich procesów, bez znajomości mechanizmów i uwarunkowań ich rozwoju, nie można tych systemów poprawnie, rozwojowo przekształcać, dostosowując je do wymagań życia wspomaganego wysoko rozwiniętą nauką i techniką. Nie można więc również kształcić tych, którzy mają ten proces transformacji poprawnie przeprowadzić - dla dobra wspólnego: wszystkich ludzi, ich następców i środowiska przyrodniczego. Generalnym wnioskiem z omawianych tu rezultatów systemowych badań strukturalnych uwarunkowań trwałego rozwoju jest konieczność doprowadzenia - poprzez właściwą zmianę metod globalizacji i wraz z tym poprawną europejską integrację - do ukształtowania mądrze, wielopoziomowo zarządzanej i samoorganizującej się światowej i europejskiej społeczności. Podstawą dla takiej konkluzji jest następująca, negująca dotychczasowy paradygmat granic wzrostu", hipoteza: nie ma granic dla mądrze dokonywanego wzrostu i trwałego rozwoju światowej społeczności. Istotnym warunkiem tej mądrości jest doprowadzenie do stworzenia informacyjnych podstaw trwałego rozwoju, w tym zapewnienia dostępu do wiedzy o kompleksowych skutkach pracy i polityki. oraz W odpowiedzi na terroryzm. Świat do (Raport CIA), Nauka i Przyszłość", 2001, nr ONZ-owskie pojęcie sustainable development oznacza rozwój trwały, oparty na trzech filarach: rozwoju gospodarczego, rozwoju społecznego oraz ochrony środowiska przyrodniczego, zgodnie min. z Deklaracją z Johannesburga. Patrz: The Johannesburg Declaration on Sustainable Deveiopment, pt. 5. Konstytucyjne pojęcie rozwój zrównoważony", jako przekład pojęcia sustainable development nie oddaje jego sensu. 139

3 Przekształcenie obecnej, na darwinizmie społecznym bazującej, patologicznej formy globalizacji, w - umożliwiającą ewolucję intelektualną - ekohumanistyczną globalizację trwałego rozwoju, będzie niemożliwe bez poprawnego zintegrowania narodów Europy - na zasadach ekohumanizmu, solidarności, ekospołecznej sprawiedliwości i warunkującej to dalekowzroczności polityki kierującej się zasadą dobra wspólnego wszystkich ludzi i środowiska przyrodniczego. Ekohumanizm, to partnerskie współdziałanie dla dobra wspólnego - wszystkich ludzi (bogatych i biednych, społeczności wysoko rozwiniętych i w rozwoju opóźnionych), ich następców oraz środowiska przyrodniczego - powszechnie wspomagane nauką i wysoką techniką. 4 Dalsze trwanie cywilizacji darwinizmu społecznego, będzie prowadziło początkowo do eliminacji głównych konkurentów do deficytowych zasobów: społeczności (lub ich ugrupowań) nieco słabszych od najsilniejszych. A następnie - do globalnej katastrofy. 2. Zagrożenie patologią globalizacji Mija trzydzieści lat od opublikowania słynnej - sygnalizującej kryzys globalny - ostrzegawczej prognozy zespołu Meadows'ów: Granice wzrostu" 5. Prognoza ta została poprzedzona pracą Jaya W. Forrestera, pt: World Dynamics 6. Mija piętnaście lat od opublikowania ważkiego - poprzedzającego ONZ-owskie Szczyty Ziemi - Rio de Janeiro'92 i Johannesburg'02 - Raportu Nasza wspólna przyszłość" 7. 4 Powyższa etyczna zasada ekohumanizmu jest zgodna z Deklaracją z Rio w sprawie środowiska i rozwoju (Rio de Janeiro 1992J, potwierdzoną Deklaracją z Johannesburga (p-t 8). Moje uzasadnienie konieczności ekohumanizmu patrz m.in.: Ekohumanizm jako aksjologiczna podstawa wychowania dla przyszłości, [w:] Etos edukacji w XXI wieku, zbiór studiów pod redakcją Ireny Wojnar, Komitet Prognoz Polska 2000 Plus", Warszawa Patrz: Meadows D.H., Meadows D.L., Randers J., Behrens W.W. III, Granice wzrostu, przekład Wiesława Rączkowska i Stanisław Rączkowski, PWE, Warszawa Patrz: Jay Forrester, World Dynamics, Wright-Allen Press, Cambridge, MA, Por. Raport Światowej Komisji do Spraw Środowiska i Rozwoju, z r. 1987, pod przewodnictwem G.H. Brundtland: Nasza wspólna przyszłość, PWE, Warszawa 1991, s. 21. Mija także dwadzieścia lat od kolejnej prognozy zespołu Meadows'ów: Przekraczanie granic" 8. Generalne wnioski Raportu Granice wzrostu" były następujące: Jeżeli obecne trendy rozwojowe w zakresie zaludnienia, uprzemysłowienia, zanieczyszczenia środowiska, produkcji żywności i wyczerpywania się zasobów naturalnych nie ulegną zmianie, to w którymś momencie przed upływem stu lat osiągniemy na naszej planecie granice wzrostu. Najprawdopodobniejszym wynikiem tego będzie dość nagły i nie dający się opanować spadek liczby ludności oraz zdolności produkcyjnej przemysłu, [s. 43] (...). Można zmienić te światowe trendy rozwojowe i ustanowić warunki równowagi ekologicznej i ekonomicznej stabilizacji, która by się dała utrzymać przez długi czas. Stan równowagi światowej można by zaplanować w ten sposób, aby podstawowe potrzeby materialne każdego człowieka na ziemi były zaspokojone i żeby każdy miał jednakowe szansę wykorzystania swych osobistych możliwości, [s. 43] (...). A (...) gdyby ludzka inercja i trudności polityczne dopuściły do przewidzianych przez model konsekwencji, to bez wątpienia objawiłyby się one najpierw w postaci serii lokalnych kryzysów i katastrof, [s. 198]. W Raporcie Nasza wspólna przyszłość" również uznano, iż świat znalazł się w globalnym kryzysie: nie ma oddzielnych kryzysów: kryzysu środowiska, kryzysu rozwoju, kryzysu energetycznego. Wszystkie one są jednym kryzysem" 9. Dla przezwyciężenia tego globalnego kryzysu zaproponowano zintegrowanie działań na rzecz rozwoju społeczno-gospodarczego z warunkującą ten rozwój ochroną środowiska przyrodniczego. Wysunięto tam zarazem strategiczny cel w działaniach na rzecz przetrwania i rozwoju światowej społeczności pod nazwą rozwój trwały. Wśród zaleceń tego Raportu postulowano podjęcie budowy informacyjnych podstaw trwałego rozwoju: Powinno się szybko zwiększyć możliwość rozpoznawania ryzyka powstawania nieodwracalnych szkód w przyrodzie oraz ryzyka zagrożenia przeżycia, bezpie- 8 Patrz: Meadows D.H., Meadows DL., Randers 1, Przekraczanie granic - Globalne załamanie czy bezpieczna przyszłość?, przekład Zofia Dobrska i zespół, Centrum Uniwersalizmu przy Uniwersytecie Warszawskim, Polskie Towarzystwo Współpracy z Klubem Rzymskim, Warszawa Nasza wspólna przyszłość, wyd. cyt., s

4 czeństwa i dobrobytu społeczności świata, a także usprawnić proces informowania o tych zagrożeniach." 10. W poszukiwaniu - niezbędnych dla trwałego rozwoju - jakościowo nowych, ekohumanistycznych społeczno-gospodarczych rozwiązań m.in. zalecono, aby dostrzec i zbadać Ziemię, jako organizm, którego zdrowie zależy od zdrowia wszystkich jego części." 11 A więc: "Stały (trwały - LM) rozwój wymaga zaspokojenia podstawowych potrzeb wszystkich ludzi, wymaga też rozciągnięcia na wszystkich możliwości zaspokojenia aspiracji do lepszego życia. Świat w którym bieda jest zjawiskiem endogennym, zawsze będzie podatny na katastrofy ekologiczne i inne." 12. Przypomnijmy także generalne wnioski z ostrzegawczej prognozy Przekraczanie granic". Stwierdzono w niej, iż ludzkość już przekroczyła granice wzrostu. W opracowaniu tym zwrócono zarazem uwagę na względność granic wzrostu, na ich zależność od wzorców produkcji i konsumpcji, dominującej aksjologii, stymulujących aktywność gospodarczą systemów ekonomicznego i politycznego, poziomu rozwoju nauki i techniki, w tym dostępnych metod dalekowzrocznego poznawania skutków ludzkiej aktywności, itp. Jej autorzy odrzucili stawiany im zarzut, iż proponują zerowy wzrost". Syntetyczne wnioski prognozy Przekraczanie granic przedstawione zostały w postaci trzech scenariuszy. Pierwszy scenariusz, bezrefleksyjny", prymitywnie odrzuca istnienie granic wzrostu, co oznacza tu konserwatywną kontynuację zdezaktualizowanych, krótkowzrocznych, marnotrawnych form życia i gospodarowania. Prowadzi on do globalnej katastrofy. Scenariusz drugi, darwinistyczny, oznacza uznanie konieczności radykalnych zmian, jednak przy przekonaniu, że sytuacja jest już tak krytyczna, iż brakuje czasu dla ich przeprowadzenia. A ludzie ze swej natury nie są łagodni, odpowiedzialni i skłonni do litości. A zatem przezwyciężanie globalnego kryzysu byłoby wyznaczane przez te negatywne cechy ludzi. Oznaczałby on w istocie powrót na poprzedni brzeg" granic wzrostu metodą darwinizmu społecznego, czyli poprzez początkowo ograni- 10 Nasza wspólna przyszłość, wyd., cyt., s tamże, s tamże, s. 27 czanie przez silniejszych aktywności słabszych, a następnie wręcz ich fizyczne eliminowanie. Ten scenariusz także prowadzi do globalnej katastrofy. Scenariusz trzeci, dalekowzroczny, (moim zdaniem jedynie skuteczny) oznacza pilne podjęcie przemieszczającej granice wzrostu radykalnej, ekohumanistycznej przemiany cywilizacyjnej 13. Trzydzieści lat to wystarczająco długi okres dla dokonania oceny zarówno poprawności - zastosowanych w tych ostrzegawczych prognozach - metod poznawania przyszłości, jak i dojrzałości polityków, ich zdolności do wyciągania poprawnych wniosków z przedkładanych im zaleceń, co do konieczności i rodzaju niezbędnych antykryzysowych zmian metod ludzkiego współżycia i gospodarowania. A także umiejętności wprowadzania korekt dotyczących zarówno konkluzji, przedkładanych przez autorów tych prognoz, jak i rodzaju realizowanej obronnej polityki, gdy jej skutki zaczynają odbiegać od zakładanych. Bogatsi o doświadczenia tych trzydziestu lat uwzględnijmy - w ocenie perspektyw i projektowaniu działań na rzecz poprawnej integracji Polski z Unią Europejską - wybrane kolejne opracowania dotyczące kondycji systemu światowego oraz dróg eliminowania wciąż narastających globalnych zagrożeń. W Raporcie CIA Global Trends 2015 sygnalizuje się zagrożenia obecnie realizowaną darwinistyczną formą globalizacji. Odznacza się ona narastającym społecznym rozwarstwieniem oraz społecznym wykluczaniem słabszych części rodziny ludzkiej. Ta patologiczna forma prowadzi do obronnego terroryzmu oraz - co najmniej jednego w okresie do 2015 roku - konfliktu z użyciem broni masowej zagłady. Raport ewidentnie sugeruje (w ślad za milenijnymi ustaleniami ONZ) potrzebę poprawnej globalizacji, eliminującej nadmierne społeczne dysproporcje, uspołeczniającej korzystanie z jej rozwojowych efektów. Ta poprawna forma globalizacji byłaby zgodna z zaleceniami Raportu Nasza wspólna przyszłość", Deklaracji z Rio, Milenijnego Szczytu ONZ oraz postanowień Johannesburga. Tymczasem zmiany, na ekohumanistyczną, obecnej, patologicznej formy globalizacji nie można dokonać bez radykalnej przebudowy ekonomiki. Konieczność ukształtowania jakościowo nowej ekonomiki 142 ' 3 Przekraczanie granic, s

5 uzasadnia Lester R. Brown, wybitny znawca światowych problemów ekologicznych. W wydanej przed Szczytem Ziemi w Johannesburgu książce Eco-economy - Building an Economy for the Earth, Brown stwierdza, iż pozostawienie obecnej formy ekonomiki - w ramach której w rachunku korzyści i kosztów gospodarowania nie uwzględnia się poprawnie kosztów zewnętrznych, ponoszonych przez środowisko, prowadzi do globalnej katastrofy: Socjalizm upadł, ponieważ jego ekonomika nie ukazywała ekonomicznej prawdy. Kapitalizm może upaść, ponieważ jego ceny nie ukazują ekologicznej prawdy". (...) Rynek nie jest w stanie dostarczać informacji o kompleksowych kosztach wielu produktów i usług. (...). Problemem jest czy w ramach obecnie istniejących form społecznej organizacji zdążymy z dokonaniem w odpowiednim czasie przebudowy naszych form życia w zgodne z wymogami ekologii. (...). Historia ludzkości staje się coraz bardziej wyścigiem pomiędzy edukacją a katastrofą.(...). Nieistotne jest, ile będzie kosztować taka przebudowa systemu ekonomicznego. Koszty jej niedokonania będą wielokrotnie większe 14. Radykalnie odmienny sposób zapobieżenia globalnej katastrofie proponuje - zwolennik schładzania" światowej gospodarki - Willard R. Fey. Według jego badań utrzymanie przez światową gospodarkę wzrostu gospodarczego opartego na obecnych wzorcach produkcji i konsumpcji o tempie powyżej 2% doprowadzi w okresie do 25 lat do globalnej katastrofy ekologicznej 15. Zadaje on zarazem pytanie: w jaki sposób doprowadzić do ograniczenia konsumpcji bez doprowadzenia do buntu społecznego? Koncepcja ta jest zbieżna z prowadzącą do koncepcji zerowego wzrostu" oceną przyczyn kryzysu globalnego przez Jaya W. Forrestera. Według Forrestera kryzys ten jest skutkiem zbyt małej śmiertelności ludzi w wyniku nadmiernej produkcji żywności, zbyt dobrej opieki zdrowotnej oraz nadmiernego rozwoju przemysłu' Patrz: L R. Brown, Eco-Economy: Building an Economy for the Earth, (W. W. Norton & Co., NY: 2001) - Również Klub Rzymski postuluje zmianę ekonomiki na uwzględniającą czynniki zewnętrzne. 15 Dane te podał w 2002 r. Willard R. Fey podczas konferencji System Dynamics Society w Palermo. Por.; W. R. Fey, A. C. W. Lam, The Bhdge To Humamty's Future: A System Dynamics Perspective on the Environmental Crisis and its Resolution, 16 World Dynamics, wyd. cyt., ss W narastaniu różnic społecznych, opóźnieniach rozwoju słabszych społeczności, patologicznej globalizacji - upatrują po 11 września 2001 r. liczni politycy przyczyn narastającego zagrożenia obronnym terroryzmem 17. A zarazem zwraca się uwagę na wielkie osiągnięcia rozwoju nauki i techniki, umożliwiającej radykalnie inne niż dotychczas formy ludzkiego współżycia 18. Na nieskuteczność dotychczasowych działań na rzecz trwałego rozwoju światowej społeczności zwraca się uwagę w Deklaracji z Johannesburga: Głęboki podział ludzkości na bogatych i biednych oraz coraz większe różnice pomiędzy krajami rozwiniętymi a rozwijającymi się stanowią poważne zagrożenie dla globalnej pomyślności, bezpieczeństwa i stabilności" 19. Już tylko te, powyżej przytoczone wypowiedzi - dotyczące zagrożeń i działań niezbędnych dla przetrwania naszej cywilizacji - ukazują dwie radykalnie odmienne a możliwe metody przezwyciężania globalnego kryzysu: - darwinistycznej kontynuacji wzrostu (najsilniejszych) kosztem (ich słabszego, społecznego) otoczenia, groźnie wzmacniane globalizacją patologiczną, albo - ekohumanistyczną, czyli rozwoju razem ze społecznym i przyrod niczym otoczeniem, wspomaganą globalizacją poprawną. Wyniki omówionych badań kondycji systemu światowego - oraz narastających wraz z kryzysem globalnym zagrożeń - nakazują analizowanie uwarunkowań i metod realizowania europejskiej integracji. Nakazują one również badanie skuteczności obecnej formy integracji w przezwyciężaniu tego kryzysu i tworzeniu podstaw trwałego rozwoju polskiej, europejskiej i światowej społeczności. W wyniku tej analizy powinniśmy uzyskać odpowiedź na podstawowe - dla stworzenia możliwości trwałego rozwoju - pytania: - jaka jest istota kryzysu globalnego oraz co należy czynić dla jego przezwyciężenia i osiągnięcia trwałego rozwoju? 17 Wypowiedzi te przedstawiam w: Propozycja tekstu do wystąpienia Prezydenta RP na Szczycie Ziemi Rio+10 w Johannesburgu, Zielone Brygady", 2002, nr Global Trends 2015, wyd. cyt. 19 Deklaracja z Johannesburga, p

6 - według którego z wyżej omówionych scenariuszy prognozy ostrze gawczej Przekraczanie granic" przebiegają usiłowania eliminowa nia zagrożeń życia ludzkości kryzysem globalnym, - czy i jakim sposobem Unia Europejska przezwycięża kryzys glo balny? - jakie zatem mogą być dla Polski skutki tej integracji? - co jako Polska powinniśmy wnieść do integrującej się Europy dla wzajemnie korzystnych efektów tej integracji? Zaś, w przypadku dojścia do konkluzji negatywnych - co należy czynić dla zmiany na pozytywne trendów obecnej formy globalizacji i europejskiej integracji? 3. Systemowe scenariusze integracji W poszukiwaniu odpowiedzi na powyższe pytania zastosujmy metodę analizy systemowej, z pomocą upraszczającego rzeczywistość modelu o nazwie System Życia (SŻ), jako konceptualnego modelu systemów typu: człowiek - technika - środowisko (SCTŚ) 20. W ujęciu SŻ zarówno systemy: człowiek - technika (SCT, w tym systemy społeczno-gospodarcze typu przedsiębiorstwo, naród, cywilizacja, światowa społeczność), jak i ich społeczno-przyrodnicze środowisko (Ś) to systemy życia. Zaś systemy życia są systemami informacyjnymi rozwijającymi się 21, autonomicznymi 22, otwartymi ze zdolnością homeostazy 23. Każdemu działaniu takiego systemu towarzyszą dwa jakościowo odmienne skutki dotyczące systemu i jego środowiska: pozytywny (podtrzymujący życie), i negatywny (życie degradujący). System życia, aby żyć musi, co najmniej względnie, degradować środowisko. Lecz po osiągnięciu dojrzałego stanu rozwoju może on 20 Model ten omawiam m.in. w: Jak żyć? Ekorozwój albo..., Wyd. Ekonomia i Środowisko, Białystok 1995, 21 Patrz: Michnowski L., System informacyjny rozwijający się jako model rozwoju systemu społeczno-gospodarczego, w: IV Ogólnopolskie Konwersatorium nt. Cybernetyka, Inteligencja, Rozwój" CIR'89, ZG PTC i COBNiD w Siedlcach, Siedlce M. Mazur, Cybernetyczna teoria układów samodzielnych, PWN, Warszawa 1966, oraz Cybernetyka i charakter, PIW, Warszawa L von Bertalanffy, Ogólna teoria systemów, przekład Ewa Woydyłło-Woźniak, PWN, Warszawa swymi pozytywnymi w stosunku do środowiska oddziaływaniami przewyższać destrukcyjne dla środowiska skutki swego życia. Pomiędzy ilością elementów systemu życia a poziomem jego rozwoju, w tym sprawnością i trwałością, zachodzi następująca zależność. Wzrost poziomu rozwoju systemu uzależniony jest od wzrostu ilości (i jakości) jego elementów oraz wzrostu sprawności działania jego homeostatu (w tym podsystemu sterowania pracą systemu - m.in. rządzenia oraz indywidualnej świadomości). Zarazem duża ilość elementów systemu, lecz bez odpowiadającej temu odpowiedniej sprawności jego homeostatu, powoduje zmniejszenie jego jakości, w tym nadmierną bezwładność. Utrudnia to pozyskiwanie ze środowiska zasobów życia oraz dostosowywanie form życia do zmian w uwarunkowaniach życia systemu. Rozwój systemu życia to ta część procesu jego życia, w trakcie której system ten zwiększa sprawność swego działania oraz gromadzi rezerwy zasobów życia, niezbędne dla podtrzymywania życia w przyszłych, nieznanych mu warunkach. Skutkiem rozwoju systemu życia jest wzrost: - trwałości systemu, - zdolności twórczego przekształcania układu: system życia - środo wisko, zgodnie z potrzebami życia własnego i tego układu, oraz - szans jego przeżycia pomimo różnorodnych, w tym przyszłych za grożeń. Rozwojowi systemu życia towarzyszy ilościowo-jakościowy wzrost, w tym różnicowanie i integrowanie jego elementów składowych. Wraz z tym ma miejsce wzrost natężenia przepływu przez system (jako system otwarty) szeroko rozumianej energii, w tym zasobów życia pozyskiwanych w otoczeniu, wykorzystywanych jako czynnik podtrzymywania pracą systemu jego życia i rozwoju, a następnie zwrotnie emitowanych do otoczenia. Rozwojowi systemu towarzyszy zatem także wzrost natężenia zarówno pozytywnych, jak i negatywnych jego oddziaływań na środowisko. Wraz z rozwojem systemu życia następuje wzrost tempa zmian, zarówno wewnątrz systemu jak i w jego środowisku, czyli w jego wewnętrznych i zewnętrznych uwarunkowaniach życia

7 W przypadku systemów życia o postaci systemu: człowiek - technika (SCT), wraz z ich rozwojem następuje wzrost ilości i kwalifikacji tworzących ten system osób oraz rozwój wspomagającej człowieka nauki i techniki. Ma tu również miejsce wzrost zastosowań techniki oraz ilości i różnorodności jej elementów. Wraz z rozwojem systemów SCT - i towarzyszącego temu wzrostowi ilości stanowiących go osób oraz elementów techniki, następuje zatem wzrost ich masy, czyli skoncentrowanej w tych systemach szeroko rozumianej energii. Pozyskiwane przez młody system życia z otoczenia zasoby życia są, początkowo, przetwarzane głównie w czynniki jego życia i rozwoju, a po osiągnięciu przezeń dojrzałości, w czynniki życia i rozwoju zarówno systemu, jak i środowiska. Przeciwstawny rozwojowi jest stan kryzysu systemu życia. W stanie kryzysu system życia bądź wyczerpuje zasoby życia degradowanego bezwzględnie środowiska, bądź żyje kosztem zgromadzonych poprzednio własnych rezerw tych zasobów. Niszcząc wraz z tym swe życiodajne środowisko lub własne zasoby życia zdąża on do upadku. Ograniczmy nasze dalsze rozważania głównie do systemów życia w postaci systemów: człowiek - technika. Każdy SCT posiada, związaną m.in. z jego wielkością i tempem zmian w środowisku, optymalną bezwładność, której przekroczenie powoduje utratę zdolności rozwoju SCT. Ta optymalna bezwładność związana jest z poziomem rozwoju homeostatu danego systemu. Wielkość bezwładności systemu wyznacza czas jaki upływa od momentu zajścia zmiany w zewnętrznych uwarunkowaniach jego życia do momentu dokonania poprawnej przebudowy struktury systemu w sposób umożliwiający mu życie i rozwój przy tych nowych uwarunkowaniach. Postać homeostatu SCT, w postaci systemu społecznogospodarczego, jest określona m.in. przez jego system polityczny, ekonomiczny, aksjologiczny, edukacyjny, poziom rozwoju nauki i techniki, prognozowania i wartościowania politycznych zamierzeń i dokonań, a także przez poziom świadomości stanowiących go osób. Przekroczenie granicznej - przy danej postaci homeostatu i tempie zmian w środowisku - wielkości bezwładności systemu powoduje po- wstrzymanie jego rozwoju. Oznacza to, iż nadmiernie rozrośnięty system - tracąc zdolność odpowiednio sprawnego, rozwojowego dostosowywania swych form życia do zmian zwłaszcza szybko zachodzących w jego uwarunkowaniach - wchodzi w stan kryzysu. Wielkość bezwładności SCT związana jest nie tylko z ilością osób stanowiących jego społeczność, lecz także z ilością i rodzajem stosowanej przez SCT techniki. A więc przekroczenie tej optymalnej, dla danej postaci homeostatu, wielkości SCT powoduje, iż dla podtrzymania jego rozwoju konieczne się staje dokonanie poprawnej, zmniejszającej bezwładność, przebudowy homeostatu SCT. Z powyższego wynika, iż głównym ograniczeniem wzrostu SCT jest - będąca następstwem dotychczasowego rozwoju - utrata sprawności funkcjonowania homeostatu SCT w ramach dotychczasowej jego postaci. A zatem, poprzez przebudowę homeostatu, zwiększenie aktywnego potencjału intelektualnego, sprawności informacyjnej i dostępności wiedzy, oraz poprawną zmianę aksjologii, jak również zwiększenie elastyczności SCT - można przemieszczać granice jego wzrostu. Lecz, gdy przebudowa homeostatu napotka na ograniczenia, wynikające ze zbyt małej wielkości SCT, wówczas poprzez integrację z innym (lub innymi systemami) można dalej usprawniać jego funkcjonowanie. Specyficznym rodzajem przebudowy homeostatu SCT jest taka jego przebudowa, która polega na umożliwieniu przejścia od sterowania nadążnego do sterowania wyprzedzająco-nadążnego. Przy pewnym poziomie rozwoju, a więc i bezwładności (a także tempie zmian w uwarunkowaniach życia), SCT traci zdolność dostosowywania sposobem nadążnym metod swego funkcjonowania do zmian w środowisku. Zanim zdąży on przekształcić na przykład swą technikę w sposób zgodny z - dopiero w praktyce zaobserwowanymi - nowymi uwarunkowaniami życia, już jego środowisko zmieni się na tyle, iż tak ukształtowane nowe formy życia przestaną być czynnikiem podtrzymywania życia SCT. A więc przy pewnym poziomie rozwoju SCT - i związanej z tym wielkości jego bezwładności oraz tempa zmian w zewnętrznych uwarunkowaniach życia - pojawia się konieczność dokonania takiej przebudowy jego homeostatu, aby mógł on funkcjonować na zasadzie wyprzedzająco- nadążnej

8 Oznacza to, iż poprzez odpowiednią przebudowę homeostatu (a w razie potrzeby także integrację systemów) stworzone zostaną społeczno i naukowo-techniczne możliwości, z odpowiednim wyprzedzeniem: - przewidywania nadchodzących zmian w jego środowisku, oraz - wypracowywania nowych form życia, tak aby były one już w pełni ukształtowane wraz z pojawieniem się tych nowych uwarunkowań życia SCT. Stworzenie możliwości wyprzedzająco-nadążnego funkcjonowania SCT powinno być skutkiem radykalnej - pomniejszającej bezwładność SCT, kształtującej dalekowzroczność i elastyczność SCT - przebudowy jego homeostatu. Niedokonanie takiej przebudowy spowoduje wejście rozwiniętego SCT, w postaci systemu społecznogospodarczego, w stan kryzysu społeczno-gospodarczego. Kolejna taka radykalna przebudowa homeostatu SCT winna być związana ze zmianą dominującej aksjologii. Dla uzasadnienia konieczności tej drugiej radykalnej, tym razem aksjologicznej przebudowy homeostatu SCT należy rozpatrzyć więzy życia występujące w układzie: SCT-Ś. Przypomnijmy, iż środowisko SCT, jako system życia, może być albo w stanie rozwoju albo w stanie kryzysu. Na skutek rozwoju SCT pojawia się taka jakościowo nowa sytuacja w układzie: SCT-Ś, gdy - nawet względnie dalekowzrocznie, lecz bez troski o środowisko, funkcjonujący - duży, rozwinięty system zaczyna powodować bezwzględną degradację swego życiodajnego środowiska. A więc kolejną konsekwencją rozwoju SCT staje się zagrażający upadkiem SCT kryzys środowiska. Łączne wystąpienie zarówno kryzysu społecznogospodarczego, jak i kryzysu środowiska, oznacza wejście systemu społeczno-gospodarczego w kryzys globalny. Przeto, gdy w następstwie rozwoju SCT pojawi się zagrożenie bezwzględną degradacją jego środowiska, wówczas potrzebna się staje aksjologiczna przebudowa homeostatu SCT. Umożliwi ona odpowiednie, podtrzymujące życie zarówno systemu, jak i jego środowiska, kształtowanie zewnętrznych oddziaływań SCT. A więc dla podtrzymywania życia i rozwoju wysoko rozwiniętego systemu społeczno-gospodarczego konieczne są co najmniej dwie, 150 kolejno następujące generalne przebudowy jego homeostatu. Przebudowa pierwsza powinna umożliwić wyprzedzające zmiany w środowisku i odpowiednio szybkie dostosowywanie do nich form życia systemu. Zaś przebudowa druga powinna umożliwić takie kształtowanie oddziaływań systemu na środowisko, w wyniku których powstrzymana zostanie jego bezwzględna degradacja, a następnie środowisko zostanie również doprowadzone do stanu rozwoju. Przebudowa druga oznacza zastąpienie w polityce rozwoju aksjologii egoistycznej na rzecz aksjologii egoaltruistycznej - ekohumanistycznej. A wraz z tym - zastąpienie formuły wzrostu (silnych) kosztem (słabszego) otoczenia" symbiotyczną formułą rozwoju razem ze społecznym i przyrodniczym otoczeniem". Przeprowadzenie tych dwu generalnych przekształceń homeostatu - gdy dotyczy kilku systemów zagrożonych kryzysem - zazwyczaj bę dzie wymagało dokonania ich poprawnej integracji. Wskutek takiej integracji nastąpi wzrost homeostatycznej zdolności podtrzymywania rozwoju systemu (wzrost potencjału intelektualnego, dostępności wie dzy, różnorodnej techniki, sprawności informacyjnej itp.). Rozpatrzmy obecnie zachowanie się dowolnej postaci systemów: człowiek - technika (SCT), w zależności od występujących pomiędzy nimi różnic w poziomie rozwoju oraz dostępności w środowisku zasobów ich życia. Sposób wzajemnego zachowania się systemów życia zależy od: - dostępności zasobów życia w środowisku, - poziomu ich rozwoju, oraz - różnic w tym poziomie. Przy odpowiednio wysokim poziomie rozwoju systemu silniejszego oraz dużej różnicy w ich poziomach rozwoju, system silniejszy może osiągać cele jego życia nawet w sposób wysoce niskokosztowny (informacyjny). Gdy dla przykładu dwa systemy życia egzystują w warunkach dostępności w środowisku zasobów życia, a zarazem odznaczają się względnie niskim poziomem rozwoju, wówczas żyją one niezależnie od siebie. Lecz gdy jeden z tych systemów zdominuje drugi z nich poziomem rozwoju na tyle, iż będzie on w stanie go sobie podporządkować, wówczas przekształca on system słabszy w swą technikę, 151

9 ułatwiającą mu dostęp do środowiskowych zasobów życia. Oznacza to zarazem dokonanie podziału pracy pomiędzy tak nierównoprawnie - na zasadzie: Centrum - Peryferie - zintegrowanymi systemami życia. W nowo utworzonym w ten sposób systemie, jego podsystem silniejszy przejmuje funkcje sterownicze - podmiotowe, pozostawiając podsystemowi słabszemu funkcje przedmiotowe - realizację zaleceń sterowniczych układu silniejszego. Radykalnie odmiennie będą się zachowywały takie dwa systemy w warunkach deficytu w środowisku zasobów ich życia. Tu, przy rozwojowej nierównowadze, system silniejszy będzie wykorzystywał swą przewagę nad systemem słabszym w celu: - ograniczania zużywania przez system słabszy deficytowych zaso bów; - zawłaszczania tych zasobów zgromadzonych w systemie słabszym, oraz - fizycznego eliminowania systemu słabszego, jako konkurenta do deficytowych zasobów życia. Natomiast przy ich rozwojowej równowadze - uniemożliwiającej podtrzymywanie przez system silniejszy życia kosztem systemu słabszego - będzie dokonywana partnerska integracja obu tych systemów. Poprzez wspólnotowe wykorzystanie ich zdolności twórczych oraz różnorodności, wraz z efektem integracyjnej synergii, stwarzane będą warunki bardziej efektywnego eksploatowania dotąd dostępnych źródeł zasobów deficytowych oraz umożliwiany dostęp do ich źródeł alternatywnych. W warunkach narastającego w środowisku deficytu zasobów i dużej rozpiętości w poziomie rozwoju omawianych systemów, istnieje jednak możliwość partnerskiej, wzajemnie wzbogacającej integracji systemu silniejszego z systemem słabszym. Sytuacja taka powstanie wówczas, gdy system słabszy będzie dysponował takimi zasobami życia, których zniszczenie, wraz z unicestwieniem tego słabszego systemu, spowoduje upadek również systemu nad nim dominującego. Lecz, aby zaistniał taki przypadek - integracji nierównorozwojowej i dla dobra wspólnego obu tych systemów (i to w warunkach narastania w środowisku deficytu zasobów) - system silniejszy musi posiadać świadomość, iż zniszczenie systemu słabszego spowoduje również i jego upadek. Określmy obecnie warunki zaistnienia wyżej przedstawionego stanu konieczności takiej, wysoce mało prawdopodobnej integracji: nierównorozwojowej i dla dobra wspólnego. Wróćmy na wstępie do problemu integracji systemów :człowiek - technika. Skutkiem bezrefleksyjnej integracji może być utworzenie nowego SCT o nadmiernej bezwładności - radykalnie większej od systemów integrowanych. A zatem dla poprawnej integracji konieczne jest poprzedzenie połączenia SCT wstępnym dostosowaniem homeostatów integrowanych systemów do sprawnego funkcjonowania po dokonanym już akcie integracji. Oznacza to zarazem konieczność oceny, czy nowo utworzony zintegrowany system nie zwiększy swej bezwładności na tyle, iż konieczne będzie stworzenie mu radykalnie nowych możliwości sterowniczych, w tym: - wyprzedzającego zmiany w uwarunkowaniach życia dostosowywa nia jego form życia, - zapewniania zgodności sposobu funkcjonowania tego nowego SCT z potrzebami życia jego środowiska. Nie spełnienie tych homeostatycznych wymogów poprawnej integracji spowoduje, iż nowo utworzony system będzie nadmiernie bezwładny, krótkowzroczny i bez zdolności rozwojowego oddziaływania na swe środowisko. Wówczas nieuchronnym efektem integracji będzie kryzys integracyjnie nadmiernie powiększonego systemu. To zaś będzie powodowało, iż powiększony tak system będzie funkcjonował na patologicznej zasadzie: Centrum - Peryferie, co oznacza, iż silniejsze jego części będą rozwiązywały swe problemy życia kosztem jego słabszych części lub środowiska. Aby do takiej patologii nie dopuścić konieczne jest wykorzystanie potencjału twórczego integracyjnie powiększonego SCT do pilnego poprawnego przekształcenia jego homeostatu w odpowiedni do nowej jego wielkości oraz tempa zmian w środowisku. Lecz zarazem, wobec zagrożenia globalną katastrofą, bez dokonania wzajemnie synergicznie wzbogacającej integracji systemów: człowiek - technika dotąd względnie autonomicznie funkcjonujących - zazwyczaj nie można rozwiązać obu powyżej omówionych proble

10 mów: zapewnienia dalekowzroczności polityki SCT oraz oparcia jej na aksjologii dobra wspólnego. Ograniczone ramy tego tekstu uniemożliwiają bardziej szczegółowe omówienie wyników analizy zarówno różnorodnych form procesów integracyjnych jak i homeostatycznych uwarunkowań poprawnej integracji SCT, w przypadku, gdy jej skutkiem stanie się zarówno konieczność działań wyprzedzających, jak i odejścia od egoizmu na rzecz środowisku życzliwego egoaltruizmu. Dotyczy to także problemu poprawnej kolejności działań integracyjnych, z uwzględnieniem konieczności utrzymywania względnej równowagi pomiędzy integrowanymi systemami społeczno-gospodarczymi. 4. Podstawy poprawnej globalizacji i europejskiej integracji Z systemowych badań strukturalnych, w tym informacyjnych, uwarunkowań trwałego rozwoju światowej społeczności, wynikają wnioski dotyczące poprawnych metod dokonywania globalizacyjnych i integracyjnych procesów. Na wstępie prezentacji tych wniosków należy uznać, iż system światowy znajduje się w globalnym kryzysie społeczno-gospodarczoprzyrodniczym. Na skutek rewolucji przemysłowej i naukowotechnicznej oraz eksplozji demograficznej" nastąpił wielki wzrost bezwładności światowego systemu społeczno-gospodarczego. A także - wielki wzrost tempa zmian w wewnętrznych i zewnętrznych uwarunkowaniach życia ludzi i przyrody. Kryzys ten jest więc następstwem nadmiernego wzrostu bezwładności światowego systemu społeczno-gospodarczego zwłaszcza w wyniku dokonanych w XX w. wielkich postępów w rozwoju nauki i techniki. Rozwojowi temu nie towarzyszyło jednak dostosowanie jego homeostatu do wymogów życia w sytuacji zmian szybko zachodzących w jego uwarunkowaniach, w tym ekospołecznie użytecznego użytkowania osiągnięć rozwoju nauki i techniki. Również dotychczasowy system edukacyjny nie stwarzał możliwości właściwej przebudowy homeostatu systemu światowego. W tej jakościowo nowej sytuacji moralnej degradacji uległy krótkowzroczne i egoistyczne metody gospodarowania i kształtowania 154 polityki. W wyniku powstałej wraz z tym patologii szybko narasta - zagrażające życiu słabszych - społeczne rozwarstwienie. W wyniku niepoprawnie dokonywanego rozwoju przemysłu oraz niewłaściwego wykorzystywania pomnażanej wraz z tym techniki, środowisko przyrodnicze utraciło zdolność do samoodtwarzania się w postać zgodną z potrzebami życia ludzi i ulega bezwzględnej degradacji. Spowodowało to utratę zdolności życiodajnego porządkowania procesu życia światowej społeczności za pomocą dotychczasowej formy jej homeostatu. W konsekwencji tego narasta deficyt zasobów naturalnych i przyrodniczych oraz szybko postępuje - nie przezwyciężana aktywnością innowacyjną - moralna degradacja form życia już niezgodnych z nowymi, ulegającymi szybkim zmianom, uwarunkowaniami życia ludzi i przyrody. Stała się ona współcześnie głównym czynnikiem ekospołecznej destrukcji. Moralnej degradacji szczególnie uległa darwinistyczna" zasada wzrostu (silnych) kosztem (ich słabszego) otoczenia". Zarazem ujawniła się prawda o współzależności życia ekospołecznej części (jednostki, narodu, cywilizacji) i życia całości: ta część - jej społeczno-przyrodnicze środowisko. A więc - i o zależności życia indywidualnego lub zespołowego od odpowiednio wysokiej jakości i poprawnej postaci społeczno-przyrodniczego środowiska. Obecny, na darwinizmie społecznym oparty, sposób funkcjonowania homeostatu światowej społeczności stał się już patologiczny. Jest to prymitywny, krótkowzroczny, wysoce ekospołecznie kosztowny - wzorowany na ewolucji naturalnej - sposób egoistycznego stymulowania rozwoju poprzez wyniszczające słabszych preferowanie najsilniejszych w dostępie do źródeł zasobów życia i efektów społecznego procesu pracy. Natomiast współcześnie pożądany, poprawny sposób funkcjonowania tego homeostatu powinien być oparty na mechanizmie ewolucji intelektualnej i ekohumanistycznej aksjologii. Ten nowy, pożądany homeostat światowej społeczności powinien przyczyniać się do wykorzystywania dla dobra wspólnego posiadanych przez ludzkość zasobów życia: potencjału intelektualnego, etycznego, wiedzy, techniki, innych zasobów. Powinien on umożliwiać odpowiednie pomnażanie tych zasobów, poprzez wykorzystywanie i uwielokrotnianie twór- 155

11 czych intelektualnych zdolności ludzkości, szerokie ich wspomaganie sztuczną inteligencją i elastyczną (komputerową) automatyzacją. Wielki wzrost bezwładności systemu światowego spowodował nieskuteczność działań na rzecz rozwoju społeczno-gospodarczego dotychczasową, krótkowzroczną i wielce ekospołecznie kosztowną metodą prób i błędów" oraz selekcji poprawności rozwojowych rozwiązań, dokonywanej głównie w praktyce - poprzez śmierć niedostosowanych lub wyrzucanie na śmietniki" nieodpowiednich wyrobów. W wyniku krótkowzroczności, niedoinformowania oraz zbyt małej elastyczności obecnych metod gospodarowania, światowa społeczność nie jest w stanie efektywnie eliminować negatywnych skutków moralnej degradacji jej form życia oraz zapewniać sobie odpowiedni dostęp do zasobów naturalnych i przyrodniczych. Nie jest ona zatem również w stanie utrzymywać swe przyrodnicze środowisko w kondycji odpowiedniej dla życia ludzi. Jeśli ludzkość nie znajdzie w sobie sił zdolnych, aby - poprzez adekwatną przebudowę homeostatu - ten kryzys przezwyciężyć, to dokonywana obecnie europejska integracja będzie musiała być oparta na zasadach darwinizmu społecznego, a więc i patologicznej formy Centrum-Peryferie". Przy takiej patologicznej formie Unii Europejskiej eliminowanie słabszych części europejskiej całości nie będzie się odnosiło tylko do słabszych jednostek lub warstw społecznych. Będzie ono dotyczyło także słabszych narodów. Kryzys globalny jest więc następstwem wielkiego wzrostu gospodarczego i ludnościowego realizowanego bez dokonania odpowiedniej - zwiększającej dalekowzroczność i elastyczność ludzkich działań - przebudowy homeostatu światowej społeczności, w tym systemów: ekonomicznego, politycznego, aksjologicznego, a także - i to w pierwszym rzędzie - edukacyjnego. Jego przezwyciężenie wymaga pilnego opanowania umiejętności ewolucji intelektualnej. Podstawowe warunki dokonania poprawnej przebudowy homeostatu systemu światowego są następujące: 1. stworzenie możliwości powszechnie dostępnego dalekowzrocznego przewidywania (w tym monitorowania) i wymiernego wartościowania zamierzeń i skutków: polityki, działalności gospodarczej oraz - innych ludzkich działań i zmian w uwarunkowaniach życia ludzi i przyrody: 2. opanowanie metod wysoce elastycznego działania wspomaganego elastyczną (komputerową) automatyzacją (w tym cyborgizacją); 3. opanowanie umiejętności wyprzedzającego nadchodzące zagroże nia eliminowania szkodliwych ich następstw; 4. opanowanie umiejętności tworzenia rezerw intelektualnomaterialnych zasobów życia niezbędnych dla przeciwdziałania za grożeniom, których nie uda się z odpowiednim wyprzedzeniem przewidzieć i zapobiec; 5. zastąpienie aksjologii egoistycznej egoaltruistyczną, czyli obecnie niezbędnym ekohumanizmem; 6. stworzenie systemu edukacyjnego umożliwiającego wychowan kom powszechny współudział w tworzeniu i ekohumanistycznym wykorzystywaniu wiedzy i techniki niezbędnych dla trwałego rozwoju światowej społeczności. Światowa społeczność przygotowuje się obecnie do nowej wielkiej globalnej debaty pt. Światowy Szczyt na rzecz Społeczeństwa Informacyjnego (ONZ, Genewa 2003, Tunis 2005). Wskazane by było, aby Polska wniosła pod obrady tego światowego forum propozycję podjęcia w ramach ONZ międzynarodowego programu budowy informacyjnych podstaw trwałego rozwoju, zgodnie z poprzednio omówionym warunkiem poprawnej radykalnej przebudowy homeostatu światowej społeczności. Zadaniem pierwszym w tej budowie powinno być utworzenie światowego, powszechnie dostępnego systemu prognozowania ostrzegawczego. Wdrożenie tego systemu umożliwi możnym tego świata" uświadomienie współzależności ich życia od życia ich słabszego społecznego otoczenia, a więc również dokonanie kolejnej przebudowy tego homeostatu poprzez dokonanie przemiany aksjologicznej, ekohumanistycznej. Skutkiem poprawnej przebudowy homeostatu światowej społeczności powinno być doprowadzenie do symbiozy zarówno w układzie: światowa społeczność środowisko przyrodnicze, jak i w układzie: biedni - bogaci. Oznacza to zarazem konieczność odrzucenia mitu o eliminującej ludzką pracę cyborgizacji, a więc o jakoby nieuchronnym wielkim strukturalnym" bezrobociu

12 Spełnienia tych podstawowych warunków przezwyciężenia kryzysu globalnego - poprzez budowę informacyjnych i edukacyjnych podstaw trwałego rozwoju światowej społeczności - nie można dokonać bez poprawnej globalizacji, w tym europejskiej integracji. Trzeba przy tym pamiętać, że zarówno globalizacja, jak i europejska integracja - jeśli nie będzie im towarzyszyła odpowiednia przebudowa homeostatu światowej i europejskiej społeczności - może oznaczać dalsze, i to raptowne, kryzysogenne powiększenie bezwładności systemu światowego oraz europejskiej wspólnoty. Jeśli te - zagrażające przekroczeniem aktualnych granic wzrostu, zwiększające bezwładność systemu światowego i Unii Europejskiej - globalizacyjne i integracyjne procesy będą dokonywane bez równolegle dokonywanej odpowiedniej przebudowy homeostatu systemu światowego, wówczas ich nieuchronnym efektem będzie pogłębienie kryzysu globalnego. A wraz z tym będzie się nasilała brutalna walka o dostęp do deficytowych zasobów i fizyczna eliminacja słabszych społeczności - a więc niszczenie potencjału intelektualnego i socjoróżnorodności, a wraz z tym wzrost zagrożenia ludzkości globalną katastrofą. Bez dokonania - wraz z poprawną globalizacja i europejską integracją - ekohumanistycznej i radykalnie zwiększającej dalekowzroczność, elastyczność i rezerwotwórczość przebudowy homeostatu, nie tylko Unii Europejskiej, lecz całej światowej społeczności - kryzysu globalnego się nie przezwycięży. 5. Zakończenie Katastrofą zagrażający kryzys globalny - społeczno-gospodarczoprzyrodniczy - jest głównie (i paradoksalnie) konsekwencją dokonanych zwłaszcza w XX wieku wielkich postępów w rozwoju nauki i techniki. Jest on zarazem skutkiem krótkowzroczności światowej elity, a szczególnie niedorozwoju systemów edukacji i informacyjnego. Rozwojowi nauki i techniki nie towarzyszyło dostosowanie światowej społeczności do efektywnego i dla dobra wspólnego wszystkich ludzi i przyrody wykorzystywania osiągnięć rozwoju nauki i techniki. W wyniku dokonanego, zwłaszcza w XX wieku, wzrostu systemu światowego - gospodarczego i ludnościowego - nastąpiło radykalne powiększenie jego bezwładności, a zarazem i tempa zmian w uwarunkowaniach życia ludzi i przyrody. Wraz z tym nastąpiło przekroczenie granic wzrostu światowej społeczności w ramach dotychczasowej formy stosunków społecznych, zwłaszcza krótkowzrocznej i egoistycznej ekonomiki. W konsekwencji tego światowa społeczność utraciła zdolność sprawnego przekształcania swych form życia w odpowiednie do nowych jego uwarunkowań - szybko ulegających zmianom wraz z rozwojem nauki i techniki. Narastający wraz z tym deficyt zasobów naturalnych i przyrodniczych jest głównie skutkiem niesprawności systemu sterowania procesem życia społeczno-gospodarczo-przyrodniczego, niedostatku dalekowzroczności i elastyczności światowej gospodarki, braku wiedzy o skutkach pracy i polityki. A także wciąż dominującej, moralnie zdegradowanej egoistycznej aksjologii - podstawy kształtowania polityki rozwoju lub przeżycia najsilniejszych części światowej społeczności. Przezwyciężenie tego kryzysu wymaga radykalnego zmniejszenia bezwładności systemu światowego. I to nie poprzez zmniejszenie ilości ludzi zasiedlających Planetę, lecz poprzez opanowanie umiejętności dalekowzrocznego przewidywania i właściwego, podtrzymującego życie, kształtowania zmian w jego uwarunkowaniach. A więc także poprzez stworzenie możliwości wysokiej elastyczności oraz rezerwotwórczości światowej społeczności. Potrzebne jest szczególnie opanowanie umiejętności wyprzedzającego dostosowywania naszych form życia do nadchodzących uwarunkowań. Mądre przekroczenie istniejących granic wzrostu wymaga szczególnie zmiany systemów ekonomicznego i politycznego na oparte na wiedzy o konsekwencjach pracy i polityki. Wraz z tym wymaga partnerskiego współdziałania zamiast obecnej śmiercionośnej rywalizacji. Deficyt zasobów przezwyciężać można w sposób dwojaki, poprzez: pozbawianie ich słabszych, albo współpracę dla zapewnienia dostępu do ich źródeł nowych lub alternatywnych. Z przedstawianych tu przemyśleń wynika, że trwały rozwój niezbędnie wymaga doinformowanej, synergicznej kooperacji zamiast tradycyjnej, darwinistycznej eliminacji słabszych

13 Dla przezwyciężenia kryzysu globalnego niezbędna jest przeto odmienna od dotychczasowej kultura współżycia - przebaczenia, pojednania, zaniechania rozwiązań wojennych, zjednoczenia woli i wysiłku dla opanowania umiejętności mądrego przekraczania granic wzrostu i podtrzymywania trwałego rozwoju. Bez ekohumanizmu w miejsce wszechobecnego egoizmu tego kryzysu przezwyciężyć nie można. Poprawne globalizacja i europejska integracja są również konieczne dla spełnienia postulatu Jana Pawła II, dotyczącego konieczności wzmocnienia czterech filarów pokoju: prawdy, sprawiedliwości, miłości i wolności, a wraz z tym dla wyeliminowania społecznych przyczyn obronnego terroryzmu. Zauważmy, iż te cztery filary stanowią zarazem istotną podstawę trwałego rozwoju. Bez pilnego przystąpienia do budowy informacyjnych podstaw trwałego rozwoju dokonywane powiększenie Unii Europejskiej najprawdopodobniej przyniesie skutki odmienne od spodziewanych. Raptowne powiększenie wraz z tym bezwładności Unii, włączenie w nią krajów o wysokim bezrobociu, zapewne spowoduje jej regres, zamiast wprowadzić na drogę trwałego rozwoju. Integracja europejska, w przypadku dopuszczenia do utrwalenia się patologii Pernicious Globalization, będzie nieuchronnie czynnikiem degradacji społeczności europejskich Peryferii. Wstępując do Unii Europejskiej powinniśmy mieć świadomość zarówno patologicznych zagrożeń jak i rozwojowych szans w wyniku mądrego wraz z tym przekraczania granic wzrostu światowej i europejskiej społeczności.

Kryzys globalny - cz. II (zagrożenie i szansa) Ekologiczny holokaust albo upodmiotowianie ekohumanistyczne

Kryzys globalny - cz. II (zagrożenie i szansa) Ekologiczny holokaust albo upodmiotowianie ekohumanistyczne Kryzys globalny - cz. II (zagrożenie i szansa) Ekologiczny holokaust albo upodmiotowianie ekohumanistyczne Lesław Michnowski B. (1993-2011) członek Komitetu Prognoz Polska 2000 Plus przy Prezydium Polskiej

Bardziej szczegółowo

KRYZYS GLOBALNY ISTOTA, PRZYCZYNY, PRZEZWYCIĘŻANIE

KRYZYS GLOBALNY ISTOTA, PRZYCZYNY, PRZEZWYCIĘŻANIE Lesław MICHNOWSKI KRYZYS GLOBALNY ISTOTA, PRZYCZYNY, PRZEZWYCIĘŻANIE 1. WSTĘP W kręgach badaczy światowej sceny politycznej i gospodarczej toczy się debata na temat aktualnej kondycji światowej społeczności

Bardziej szczegółowo

DROGA POLSKI DO ROKU 2025

DROGA POLSKI DO ROKU 2025 POLSKA AKADEMIA NAUK KANCELARIA PAN KOMITET PROGNOZ POLSKA 2000 PLUS" DROGA POLSKI DO ROKU 2025 ZAŁOŻENIA DŁUGOOKRESOWEJ STRATEGII W ŚWIETLE STUDIÓW KOMITETU PROGNOZ POLSKIEJ AKADEMII NAUK POLAND'S ROAD

Bardziej szczegółowo

Pan Lesław Michnowski

Pan Lesław Michnowski Pan Lesław Michnowski Proszę państwa, chciałbym mówić o potrzebie myśli strategicznej, jako warunku bezpieczeństwa, zarówno w szerokim, jak i wąskim znaczeniu. W tym celu potrzebne nam jest przyswojenie

Bardziej szczegółowo

EPISTEME 25(2002) UNIA EUROPEJSKA Geneza - rozwój - perspektywy. pod redakcją Józefa Marcelego Dołęgi

EPISTEME 25(2002) UNIA EUROPEJSKA Geneza - rozwój - perspektywy. pod redakcją Józefa Marcelego Dołęgi EPISTEME 25(2002) UNIA EUROPEJSKA Geneza - rozwój - perspektywy pod redakcją Józefa Marcelego Dołęgi Wydawnictwo Wszechnicy Mazurskiej Acta Universitatis Masuriensis Olecko 2002 Spis treści Słowo Jana

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY TEORETYCZNE I METODYCZNE 1

PROBLEMY TEORETYCZNE I METODYCZNE 1 PROBLEMY TEORETYCZNE I METODYCZNE PROBLEMY TEORETYCZNE I METODYCZNE 1 Lesław Michnowski INFORMACYJNE PODSTAWY TRWAŁEGO ROZWOJU WEDŁUG MODELU SYSTEM ŻYCIA 1. Kryzys globalny Szybki wzrost społeczno-gospodarczy

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Prof. UEK dr hab. Edward Molendowski, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO

Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO 1. Koncepcja zrównoważonego i trwałego rozwoju społeczno-gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański Szymon Szewrański Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU 1968 Raporty Klubu Rzymskiego 1969 Człowiek i jego środowisko raport U Thanta brak relacji technika a ochrona środowiska wyniszczenie

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA ERY ZMIAN KLIMATYCZNYCH

EKONOMIKA ERY ZMIAN KLIMATYCZNYCH Lesław Michnowski, Członek Komitetu Prognoz Polska 2000 Plus przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk EKONOMIKA ERY ZMIAN KLIMATYCZNYCH budować RAZEM, jeśli chce się uniknąć ZAGŁADY WSZYSTKICH Jan Paweł II

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 POLSKA AKADEMIA NAUK KANCELARIA PAN KOMITET PROGNOZ POLSKA 2000 PLUS' EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 EUROPĘ IN THE PERSPECTIVE TO 2050 Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Uwagi wstępne 10 EUROPA 2050 - WYZWANIA

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA I PRZEWIDYWANIE ORAZ KSZTAŁTOWANIE PRZYSZŁOŚCI

FILOZOFIA I PRZEWIDYWANIE ORAZ KSZTAŁTOWANIE PRZYSZŁOŚCI FILOZOFIA W SZKOLE 2001 Eulalia Sajdak- Michnowska Lesław Michnowski FILOZOFIA I PRZEWIDYWANIE ORAZ KSZTAŁTOWANIE PRZYSZŁOŚCI 1. Wstęp Pomiędzy poziomem rozwoju nauki i techniki, a zapotrzebowaniem na

Bardziej szczegółowo

Globalne zagrożenia środowiska i zrównoważony rozwój SYLABUS. A. Informacje ogólne Opis

Globalne zagrożenia środowiska i zrównoważony rozwój SYLABUS. A. Informacje ogólne Opis Globalne zagrożenia środowiska i zrównoważony rozwój SYLABUS Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego Artur Michałowski ZMN przy Komitecie Prognoz Polska 2000 Plus PAN Konferencja naukowa Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania Augustów 3-4

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski 1 SZCZYT ZIEMI - Rio+20 20 22. czerwca 2012 Około 50,000 osób z polityki, organizacji

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe Dorota Wyszkowska Anna Rogalewska Białowieża, 4 6 grudzień 2013 Zielona gospodarka na forum międzynarodowym

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M.

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

KRYZYS GLOBALNY. albo KATASTROFA

KRYZYS GLOBALNY. albo KATASTROFA KRYZYS GLOBALNY WSPÓŁPRACA albo KATASTROFA Lesław Michnowski Członek Komitetu Prognoz Polska 2000 Plus przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk http://www.kte.psl.pl kte@psl.org.pl leslaw.michnowski@gmail.com

Bardziej szczegółowo

PREZYDENT MIASTA RZESZOWA

PREZYDENT MIASTA RZESZOWA PREZYDENT MIASTA RZESZOWA RZESZÓW 2008 UCHWAŁA Nr LXXV/62/98 z dnia 16 czerwca 1998 r. w sprawie Strategii Rozwoju Miasta Rzeszowa Działając na podstawie art. 18 ust. 2, pkt 6 ustawy z dnia 8 marca 1990

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ochroną środowiska

Zarządzanie ochroną środowiska Zarządzanie ochroną Tomasz Poskrobko Zakres wykładów Teoretyczne aspekty nauki o zarządzaniu środowiskiem. Organy i urzędy oraz środki środowiskiem. Polityka ekologiczna. Programowanie i planowanie ochrony.

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne i ekologiczne aspekty segregacji i recyklingu

Ekonomiczne i ekologiczne aspekty segregacji i recyklingu Ekonomiczne i ekologiczne aspekty segregacji i recyklingu Dr Wojciech Piontek X SPOTKANIE FORUM: Dobre praktyki w gospodarce odpadami WARSZAWA - 26 KWIETNIA 2012 Czemu służy polityka środowiskowa (klimatyczna,

Bardziej szczegółowo

Marek W. Kozak Ewaluacja i monitorowanie w systemie zarządzania polityką rozwoju w Polsce

Marek W. Kozak Ewaluacja i monitorowanie w systemie zarządzania polityką rozwoju w Polsce Marek W. Kozak Ewaluacja i monitorowanie w systemie zarządzania polityką rozwoju w Polsce referat na konferencję pt OPOLSKA KONFERENCJA MONITOROWANIA I EWALUACJI POLITYK PUBLICZNYCH doświadczenia przeszłości

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Turystyka Władysław W. Gaworecki

Turystyka Władysław W. Gaworecki Turystyka Władysław W. Gaworecki Przedmiotem rozważań zawartych w książce jest turystyka, jej rodzaje, uwarunkowania cywilizacyjne, tendencje rozwoju i konsekwencje społeczno-ekonomiczne dla różnych dziedzin

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w.

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. VI PROF. DR HAB. INŻ. WALDEMAR MICHNA MGRINŻ. DANUTA LIDKĘ DR INŻ. DOMINIK ZALEWSKI ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. Redakcja

Bardziej szczegółowo

EKOHUMANIZM w przezwyciężaniu globalnego kryzysu

EKOHUMANIZM w przezwyciężaniu globalnego kryzysu EKOHUMANIZM w przezwyciężaniu globalnego kryzysu Istnieje pilna potrzeba prawdziwej politycznej władzy światowej (...) dla zarządzania ekonomią światową ( ) zasady pomocniczości i solidarności ( ) dobra

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata

Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata 2008-2013 Wąbrzeźno, wrzesień 2008 -2- Spis treści Wstęp Rozdział 1. Nawiązanie

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW Prezentacja przedstawiona podczas VIII Kongresu Zarządzania Oświatą, OSKKO, Warszawa 25-27.09.2013 www.oskko.edu.pl/kongres/ SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW DR ROMAN

Bardziej szczegółowo

Szukanie wspólnej wartości (korzyści) w klastrze

Szukanie wspólnej wartości (korzyści) w klastrze Szukanie wspólnej wartości (korzyści) w klastrze Struktura klastrowa M. Porter - klastry to geograficzne koncentracje wzajemnie powiązanych przedsiębiorstw, wyspecjalizowanych dostawców (w tym dostawców

Bardziej szczegółowo

wspieranie potencjału ludzkiego, kreowanie równych szans rozwoju i sku teczne wspomaganie jednostki i grup w realizacji ich celów życiowych.

wspieranie potencjału ludzkiego, kreowanie równych szans rozwoju i sku teczne wspomaganie jednostki i grup w realizacji ich celów życiowych. V. Cele strategii 5.1. Misją Misja Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta Puławy jest Misją Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta Puławy jest wspieranie potencjału ludzkiego,

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA Wariant C 6 godzin w cyklu kształcenia Dział Tematy Cele kształcenia I. Procesy demograficzne na świecie. 1. Rozwój ludnościowy świata eksplozja demograficzna. 2. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy.

Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy. Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy. Moduł dział - temat Lp. Zakres treści Lekcja organizacyjna 1. -

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp. 3. Konkurencyjne perspektywy. Jak myśleć teoretycznie o stosunkach międzynarodowych

Spis treści. Wstęp. 3. Konkurencyjne perspektywy. Jak myśleć teoretycznie o stosunkach międzynarodowych Spis treści Wstęp 1. Ujęcia stosunków międzynarodowych Stosunki międzynarodowe w Ŝyciu codziennym Myślenie teoretyczne Formułowanie odpowiedzi Historia Filozofia Behawioryzm Ujęcia alternatywne Scalanie

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Ekohumanizm i trwały rozwój a koncepcja cywilizacji życia i miłości Jana Pawła II 2

Ekohumanizm i trwały rozwój a koncepcja cywilizacji życia i miłości Jana Pawła II 2 LESŁAW MICHNOWSKI Członek Komitetu Prognoz Polska 2000 Plus" przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk Przyszłym losom świata grozi (...) niebezpieczeństwo, jeśli ludzie nie staną się mądrzejsi 1. Jan Paweł

Bardziej szczegółowo

Państwo narodowe w Europie.

Państwo narodowe w Europie. Janusz Ostrowski Państwo narodowe w Europie. Zmierzch czy walka o przetrwanie? 2 Wydawnictwo MEDIA POLSKIE & e-bookowo Copyright by Janusz Ostrowski 2011 ISBN 978-83-7859-042-2 3 Spis treści Wstęp... 6

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

GEOGRAFIA. III etap edukacyjny. 10. Wybrane regiony świata. Relacje: kultura-przyroda-gospodarka. Uczeń:

GEOGRAFIA. III etap edukacyjny. 10. Wybrane regiony świata. Relacje: kultura-przyroda-gospodarka. Uczeń: GEOGRAFIA III etap edukacyjny 10. Wybrane regiony świata. Relacje: kultura-przyroda-gospodarka. Uczeń: 10.3. analizuje wykresy i dane liczbowe dotyczące rozwoju ludnościowego i urbanizacji w Chinach; wyjaśnia

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Edukacja ekologiczna. Ecological Education. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Edukacja ekologiczna. Ecological Education. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Edukacja ekologiczna Ecological Education Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr hab. Katarzyna Potyrała Prof. UP Zespół dydaktyczny Dr hab. Katarzyna Potyrała Prof. UP

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE Priorytetem naszej działalności jest zapewnienie naszym wychowankom wszechstronnego rozwoju, bezpieczeństwa, akceptacji, i poszanowania ich praw. Poprzez

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp (Bogusław Fiedor) Część I. Teoretyczne podstawy ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami

Spis treści. Wstęp (Bogusław Fiedor) Część I. Teoretyczne podstawy ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami Spis treści Wstęp (Bogusław Fiedor) Część I. Teoretyczne podstawy ochrony i gospodarowania jego zasobami Rozdział 1. Problemy ekologiczne w teorii ekonomii ujęcie retrospektywne 1.1. Wstęp 1.2. Ekonomia

Bardziej szczegółowo

Strategia Zintegrowanego Rozwoju Łodzi 2020+

Strategia Zintegrowanego Rozwoju Łodzi 2020+ Strategia Zintegrowanego Rozwoju Łodzi 2020+ Strategia Zintegrowanego rozwoju Łodzi 2020+ będzie: odpowiedzią na długookresowe wyzwania rozwojowe, narzędziem planowania działań i inwestycji miejskich,

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ

POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ Pod redakcją naukową prof. dr. hab. Stanisława Zięby prof. dr. hab. Eugeniusza Mazurkiewicza ALMAMER WYŻSZA SZKOŁA EKONOMICZNA Warszawa 2007

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

ROLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ W KSZTAŁTOWANIU BEZPIECZEŃSTWA PRACY. dr inż. Zofia Pawłowska

ROLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ W KSZTAŁTOWANIU BEZPIECZEŃSTWA PRACY. dr inż. Zofia Pawłowska ROLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ W KSZTAŁTOWANIU BEZPIECZEŃSTWA PRACY dr inż. Zofia Pawłowska 1. Ład organizacyjny jako element społecznej odpowiedzialności 2. Podstawowe zadania kierownictwa w zakresie BHP wynikające

Bardziej szczegółowo

ŁÓDŹ WŁĄCZA POLITYKA SPOŁECZNA dla Miasta Łodzi. dla Miasta Łodzi. dokument w trakcie uchwalania

ŁÓDŹ WŁĄCZA POLITYKA SPOŁECZNA dla Miasta Łodzi. dla Miasta Łodzi. dokument w trakcie uchwalania ŁÓDŹ WŁĄCZA POLITYKA SPOŁECZNA 2020+ SPOŁECZNA dla Miasta Łodzi 2020+ dla Miasta Łodzi dokument w trakcie uchwalania WPROWADZENIE: Polityka Społeczna 2020+ dla Miasta Łodzi to dokument nowego typu, który

Bardziej szczegółowo

POTRZEBA REDEFINICJI ROZWOJU GOSPODARCZEGO W ŚWIETLE KONFERENCJI OECD

POTRZEBA REDEFINICJI ROZWOJU GOSPODARCZEGO W ŚWIETLE KONFERENCJI OECD Lesław Michnowski POTRZEBA REDEFINICJI ROZWOJU GOSPODARCZEGO W ŚWIETLE KONFERENCJI OECD Na konferencji OECD 1, która obradowała w czerwcu 2005 r., poświęconej gospodarce zasobami naturalnymi i odpadami

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ

PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ EDUKACJA EKOLOGICZNA NA LEKCJACH BIOLOGII i GODZINIE WYCHOWAWCZEJ W KLASACH I i II TECHNIKUM i LICEUM ZAKRES PODSTAWOWY. 1.TREŚCI Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ: Podstawa

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XXXII/483/2009 Rady Miejskiej Środy Wielkopolskiej z dnia 20 sierpnia 2009 roku. Program Aktywności Lokalnej

Załącznik do uchwały Nr XXXII/483/2009 Rady Miejskiej Środy Wielkopolskiej z dnia 20 sierpnia 2009 roku. Program Aktywności Lokalnej Załącznik do uchwały Nr XXXII/483/2009 Rady Miejskiej Środy Wielkopolskiej z dnia 20 sierpnia 2009 roku Program Aktywności Lokalnej dla Miasta i Gminy Środa Wielkopolska na lata 2009 2013 I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

Zasady ogólnych praw i obowiązków. Deklaracja. z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju

Zasady ogólnych praw i obowiązków. Deklaracja. z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju 1 Zasady ogólnych praw i obowiązków Deklaracja z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju Preambuła Konferencja Narodów Zjednoczonych Środowisko i Rozwój spotykając się w Rio de Janeiro od 3 do 14

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r.

Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r. Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla menedżerskich studiów podyplomowych Master of Business Administration (MBA) prowadzonych

Bardziej szczegółowo

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów Spis treści Wprowadzenie... 7 Rozdział 1. Cele, uwarunkowania i obszary działania współczesnej polityki fiskalnej... 11 1.1. Istota, zarys historyczny i uwarunkowania polityki fiskalnej... 12 1.2. Obszary

Bardziej szczegółowo

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020.

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020. Z A T W I E R D Z A M P R E Z E S Polskiego Komitetu Normalizacyjnego /-/ dr inż. Tomasz SCHWEITZER Strategia informatyzacji Polskiego Komitetu Normalizacyjnego na lata 2009-2013 1. Wprowadzenie Informatyzacja

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO PRZYSZŁOŚCI A TRWAŁY ROZWÓJ

SPOŁECZEŃSTWO PRZYSZŁOŚCI A TRWAŁY ROZWÓJ SPOŁECZEŃSTWO PRZYSZŁOŚCI A TRWAŁY ROZWÓJ POLSKA AKADEMIA NAUK KOMITET PROGNOZ POLSKA 2000 PLUS Lesław Michnowski SPOŁECZEŃSTWO PRZYSZŁOŚCI A TRWAŁY ROZWÓJ Cybernetyczne spojrzenie na przyszłość świata

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA Nazwa modułu Historia gospodarcza Nazwa modułu w języku angielskim Market history Kod modułu Kody nie zostały jeszcze przypisane Kierunek studiów Kierunek

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Programu Ochrony Środowiska dla miasta Tczewa na lata

Aktualizacja Programu Ochrony Środowiska dla miasta Tczewa na lata załącznik Nr 2 do uchwały Nr XXV/198/2012 Rady Miejskiej w Tczewie z dnia 25 października 2012 r. w sprawie przyjęcia Aktualizacji Programu ochrony środowiska dla miasta Tczewa na lata 2012-2015 z uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

CYKL ŻYCIA FIRMY RODZINNEJ

CYKL ŻYCIA FIRMY RODZINNEJ Wykład 4. CYKL ŻYCIA FIRMY RODZINNEJ 1 1. Istota cyklu życia firmy: Cykl życia organizacji obejmuje naturalną sekwencję faz, przez którą przechodzi większość organizacji: narodziny kieruje założyciel,

Bardziej szczegółowo

Instytucje gospodarki rynkowej

Instytucje gospodarki rynkowej Instytucje gospodarki rynkowej Teoria ewolucji techno-fizjologicznej i koncepcja kapitału fizjologicznego Roberta Fogla (Tabele i wykresy: J. Godłów-Legiędź, 2010) Blok 13 Bezustanny pesymizm, pomimo niekwestionowanych

Bardziej szczegółowo

Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju. Prowadzący (dr Dariusz Kotarski)

Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju. Prowadzący (dr Dariusz Kotarski) Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju Prowadzący (dr Dariusz Kotarski) Tematyka zajęć 1. Istotne cechy i Istotne cechy i podział cywilizacji we współczesnym świecie. 2. Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia

Kierunkowe efekty kształcenia Kierunkowe efekty kształcenia Kierunek: ekonomia Obszar kształcenia: nauki społeczne Poziom kształcenia: studia drugiego stopnia Profil kształcenia: ogólnoakademicki Uzyskane kwalifikacje: magister Symbol

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

Komplementarność w ramach RPO WO jako narzędzie zwiększania efektywności realizacji celów

Komplementarność w ramach RPO WO jako narzędzie zwiększania efektywności realizacji celów Komplementarność w ramach RPO WO 2007-2013 jako narzędzie zwiększania efektywności realizacji celów rozwojowych regionu Karina Bedrunka Opole, 28 czerwca 2012 r. Zakres prezentacji I. Komplementarność

Bardziej szczegółowo

III Kongres FZZ zakończony

III Kongres FZZ zakończony III Kongres FZZ zakończony Wręczenie medali dla zasłużonych działaczy Forum Związków Zawodowych i uroczyste wyprowadzenie sztandarów organizacji związkowych zakończyły obrady III Kongresu FZZ. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Powstrzymad III Wojnę Światową

Powstrzymad III Wojnę Światową Powstrzymad III Wojnę Światową Lesław Michnowski Wieloletni (1993-2011) członek Komitetu Prognoz Polska 2000 Plus przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk www.kte.psl.pl Franciszek, 13 September 2014 (VIS):

Bardziej szczegółowo

Polityki horyzontalne Program Operacyjny

Polityki horyzontalne Program Operacyjny Konferencja Regionalna Polityki horyzontalne Program Operacyjny Kapitał Ludzki Ogólne kryteria horyzontalne Kryteria horyzontalne dotyczą:: zgodności wniosku z właściwymi politykami i zasadami wspólnotowymi

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE studia pierwszego stopnia

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE studia pierwszego stopnia BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE studia pierwszego stopnia SPECJALNOŚCI: BEZPIECZEŃSTWO EKONOMICZNE BEZPIECZEŃSTWO EKOLOGICZNE BEZPIECZEŃSTWO SPOŁECZNE (Studenci wybierają specjalności po czwartym semestrze studiów).

Bardziej szczegółowo

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE Działalność szkół, placówek oświatowych, instytucji wsparcia oświaty finansowana będzie w ramach dwóch głównych Programów Operacyjnych: 1. Regionalny

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

To dla mnie zaszczyt, a zarazem wyjątkowa okazja wysłuchania Państwa opinii, diagnoz, ocen, propozycji i spostrzeżeń.

To dla mnie zaszczyt, a zarazem wyjątkowa okazja wysłuchania Państwa opinii, diagnoz, ocen, propozycji i spostrzeżeń. Szanowny Panie Przewodniczący, Pani Marszałek, Panie Marszałku, Panie Komisarzu, Panie Posłanki, Panowie Posłowie, Szanowni Państwo Z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów, Pana Donalda Tuska, dziękuję za

Bardziej szczegółowo

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU Kliknij, wg. Karla aby Polanyi edytować styl wzorca podtytułu Karl Polanyi Urodził się 25 października 1886,a zmarł 23 kwietnia 1964 - intelektualista węgierski. Znany głównie

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Polityka społeczna Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Dr Anna Schulz Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe studia społeczne, kierunek: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Prawo 30 h Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Edukacja ekologiczna Rok akademicki: 2014/2015 Kod: GIS-1-111-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Górnictwa i Geoinżynierii Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Oznaczenia: KW kierunkowe efekty kształcenia dla Wzornictwa studia I stopnia W kategoria wiedzy w efektach kształcenia U kategoria umiejętności

Bardziej szczegółowo

Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość

Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość Miejskie Centrum Pomocy Rodzinie w Zamościu Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość Zamość, kwiecień 2008 roku Wstęp Problem wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia

Opis kierunkowych efektów kształcenia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów kształcenia do obszaru wiedzy Filozofia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Geografia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Historia

Bardziej szczegółowo

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe,

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe, Rozwój zrównoważony rozwój podtrzymywalny rozwój trwały ekorozwój sustainable development Takie gospodarowanie środowiskiem przez żyjące pokolenie, aby respektować interesy przyszłych pokoleń, a w szczególności

Bardziej szczegółowo

Konferencja Rola Miast w Polityce Rozwoju: Prezentacja Projektu ZałoŜeń Krajowej Polityki Miejskiej. Warszawa, 21 maja 2012

Konferencja Rola Miast w Polityce Rozwoju: Prezentacja Projektu ZałoŜeń Krajowej Polityki Miejskiej. Warszawa, 21 maja 2012 Konferencja Rola Miast w Polityce Rozwoju: Prezentacja Projektu ZałoŜeń Krajowej Polityki Miejskiej Warszawa, 21 maja 2012 1 ZałoŜenia Krajowej Polityki Miejskiej Piotr śuber Dyrektor Departamentu Koordynacji

Bardziej szczegółowo

Systemy rolnicze i wpływ na środowisko produkcji żywności

Systemy rolnicze i wpływ na środowisko produkcji żywności Systemy rolnicze i wpływ na środowisko produkcji żywności Jakie będzie rolnictwo przyszłości? dr inż. Jerzy Próchnicki Bayer CropScience Polska oraz Polskie Stowarzyszenie Rolnictwa Zrównoważonego ASAP

Bardziej szczegółowo

EKOHUMANIZM w przezwyciężaniu globalnego kryzysu

EKOHUMANIZM w przezwyciężaniu globalnego kryzysu EKOHUMANIZM w przezwyciężaniu globalnego kryzysu Istnieje pilna potrzeba prawdziwej politycznej władzy światowej (...) dla zarządzania ekonomią światową ( ) zasady pomocniczości i solidarności ( ) dobra

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA ZAGROŻEŃ

KLASYFIKACJA ZAGROŻEŃ KLASYFIKACJA ZAGROŻEŃ Podczas klasyfikacji zagrożeń bezpieczeństwa w państwie Należy brać pod uwagę aspekty Polityczne Militarne Ekonomiczne Społeczne Zasięg i znaczenie możliwych następstw dla bezpieczeństw

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo