Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2010

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2010"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2010 dr Teresa Szot-Gabry Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach Metodologiczne podstawy projektowania systemów pomiaru ekonomicznego w rachunkowo ci The methodological basis for designing of economic measurement systems in accounting Streszczenie: Jednym z g ównych nurtów w rozwoju teorii i praktyki rachunkowo ci jest poszukiwanie nowych koncepcji pomiaru ekonomicznego oraz obejmowanie pomiarem dziedzin do tej pory nie obj tych systemem rachunkowo ci. Wymaga to opracowania odpowiedniego modelu teoretycznego i praktycznego. G ównym paradygmatem w teorii rachunkowo ci jest dualne postrzeganie maj tku jako zasobów i finansuj cych je kapita ów. W aspekcie praktycznym rachunkowo przejawia si poprzez prowadzenie systemu pomiaru wielko ci ekonomicznych, który dzia a w konkretnym podmiocie gospodarczym. Cech rachunkowo ci jest jej elastyczno i umiej tno dostosowania si do potrzeb informacyjnych odbiorców informacji. Oznacza to mo liwo modelowania w ramach rachunkowo ci czyli tworzenia modeli pomiaru wielko ci ekonomicznych w dziedzinach nie obj tych systemem rachunkowo ci, przy respektowaniu paradygmatów teoretycznych. W artykule zagadnienie modelowania w rachunkowo ci zosta o zobrazowane na przyk adzie modelu rachunkowo ci opracowanego dla ma ych firm, modelu pomiaru kapita u intelektualnego przedsi biorstwa oraz systemu rachunkowo ci trójwymiarowej. Abstract: One of the main currents in the development of accounting theory and practice is to search for new concepts of economic measurement and to include the areas which have not been hitherto covered by any accounting system in such measurement. This requires an appropriate theoretical and practical model to be developed. The principal paradigm in accounting theory is the dual perception of assets as resources and capitals which finance them. In its practical aspect, accounting manifests itself through the introduction of a system for measurement of economic quantities which operates in a particular business entity. A characteristic of accounting is its flexibility and ability of adaptation to information needs of information recipients. This means the possibility of modelling in accounting that is, the creation of a model for measurement of economic quantities in the areas not covered by any accounting system, while respecting the theoretical paradigms. The present article illustrates the issue of modelling in accounting based on the example of an accounting model developed for small businesses, a model for measurement of an enterprise s intellectual capital as well as triple-entry bookkeeping.

2 180 T. Szot-Gabry Wprowadzenie Rachunkowo nale y rozpatrywa w dwóch wymiarach: jako nauk, o jednoznacznie okre lonych paradygmatach, które stanowi jej podstawy teoretyczne oraz jako dzia alno praktyczn, która przejawia si poprzez prowadzenie systemu rachunkowo ci w konkretnych podmiotach, przy respektowaniu zasad wynikaj cych z wypracowanej teorii. Cech ka dej dyscypliny naukowej jest ci g y proces doskonalenia metodologii, która pozwala na powi kszanie zasobów wiedzy w ramach tej dyscypliny. Rachunkowo jako nauka i dziedzina praktyczna wype nia te wymogi, o czym wiadczy rozwój tej dziedziny od czasów Staro ytno ci, poprzez redniowiecze, okres rewolucji przemys owej, po czasy wspó czesne, przejawiaj cy si opracowywaniem nowych koncepcji i rozwi za praktycznych. Obecnie jednym z g ównych nurtów w rozwoju teorii i praktyki rachunkowo ci jest poszukiwanie nowych koncepcji pomiaru ekonomicznego oraz obejmowanie pomiarem dziedzin do tej pory nie obj tych systemem rachunkowo ci. Wymaga to opracowania odpowiedniego modelu teoretycznego i praktycznego. Rachunkowo jest dyscyplin naukow, opieraj ca si na zestawie paradygmatów i zasad, jednak e w aspekcie praktycznym jest dziedzin elastyczn, bowiem dostosowuje si do potrzeb praktyki gospodarczej, a jej rol, uogólniaj c jest dokonywanie systematycznych pomiarów ekonomicznych, co umo liwia ostatecznie odzwierciedlanie sytuacji maj tkowej i finansowej analizowanego podmiotu oraz wyniku finansowego zrealizowanego przez ten podmiot, a tak e innych istotnych wielko ci ekonomicznych. Z rozwojem teorii musi i w parze rozwój systemów rachunkowo ci stosowanych w praktyce, stanowi cych wyraz wdro enia nowych rozwi za do praktyki gospodarczej. Proces transformacji teorii do praktyki wymaga zastosowania adekwatnej metodologii i tym aspektom po wi cone s rozwa ania zawarte w tym artykule. Celem artyku u jest analiza metodologicznych podstaw projektowania systemów pomiaru ekonomicznego w rachunkowo ci w uj ciu teoretycznym i praktycznym. Zagadnienie to zostanie zobrazowane na przyk adzie modelu rachunkowo ci opracowanego dla ma ych firm, modelu pomiaru kapita u intelektualnego przedsi biorstwa oraz systemu rachunkowo- ci trójwymiarowej. Cechy rachunkowo ci jako nauki i dzia alno ci praktycznej G ówn cech rachunkowo ci jest jej elastyczno i umiej tno dostosowania si do potrzeb informacyjnych odbiorców informacji. Oznacza to mo liwo modelowania w ramach rachunkowo ci czyli tworzenia modeli pomiaru wielko ci ekonomicznych w dziedzinach nie obj tych systemem rachunkowo ci, przy respektowaniu paradygmatów teoretycznych, z których nadrz dnym jest dualne postrzeganie maj tku podmiotu i finansuj cych go kapita ów, co z kolei prowadzi do równowagi aktywów i pasywów w zestawieniu bilansowym. Rachunkowo w aspekcie praktycznym przejawia si poprzez systemy rachunkowo ci dzia aj ce w podmiotach gospodarczych. Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

3 Metodologiczne podstawy projektowania systemów pomiaru ekonomicznego 181 Uogólniaj c, system rachunkowo ci wykszta ci si w celu pomiaru przyrostu kapita u i systematycznego dokonywania rozrachunków przez podmioty gospodarcze, a jego praktycznym przejawem jest ewidencja operacji gospodarczych. System ten ewaluowa, co ma miejsce tak e dzi, dostosowuj c si do potrzeb jednostek gospodaruj cych w zmieniaj cym si otoczeniu i do potrzeb odbiorców powstaj cej informacji w postaci sprawozda finansowych, bowiem podstawowym zadaniem rachunkowo ci by o i jest odzwierciedlenie dzia alno ci gospodarczej jednostki oraz pomiar osi ganych efektów ekonomicznych. W wyniku rozwoju rachunkowo ci wykszta ci a si jej teoria i praktyczne systemy. W literaturze przedmiotu rozró nia si wi c nauk rachunkowo- ci i systemy rachunkowo ci dzia aj ce w konkretnych jednostkach gospodarczych. W opracowaniach naukowych z zakresu rachunkowo ci mo na spotka szereg definicji rachunkowo ci, które podkre laj aspekty teoretyczne i praktyczne tej dziedziny. Zgodnie z definicj Ameryka skiego Stowarzyszenia Rachunkowo ci, rachunkowo jako nauka stanowi dyscyplin ekonomiczn, zajmuj c si teori pomiaru ekonomicznego i teori analizy wielko ci ekonomicznych, charakteryzuj cych dzia alno gospodarcz jednostki ekonomicznej w uj ciu retrospektywnym i prospektywnym. Istot tego pomiaru jest respektowanie ogólnie przyj tych podstawowych za o e i zasad 1. Praktyka rachunkowo ci, która ma swoje ród o w naukowej teorii rachunkowo ci i wielowiekowej tradycji, dotyczy zawsze konkretnego podmiotu gospodarczego, który posiada okre lony kapita i dysponuje okre lonym maj tkiem realizowana jest poprzez system rachunkowo ci. Na system rachunkowo ci sk adaj si metody i procedury oraz rodki techniczne i zasoby ludzkie systematycznie stosowane do tworzenia kwantytatywnej informacji finansowej. Poprzez system rachunkowo ci, który jest zbiorem metod i technik identyfikowania, mierzenia i komunikowania informacji ekonomicznych, realizowana jest procedura przetwarzania danych dotycz cych operacji gospodarczych w informacj finansow, aby ró ne osoby zainteresowane oraz decydenci mogli dokonywa prawid owych, racjonalnych ocen przy podejmowaniu decyzji. Funkcj systemu jest dostarczanie kwantytatywnej finansowej informacji o jednostce ekonomicznej, u ytecznej przy dokonywaniu wyboru mi dzy alternatywnymi sposobami dzia ania. Dzia aj cy w jednostce gospodarczej system rachunkowo ci spe nia tak e szereg innych funkcji: sprawozdawcz, homeostatyczn, podatkow, komunikacyjn, dowodow, statystyczn a tak e kulturotwórcz, bowiem poziom rozwoju rachunkowo ci jest pochodn poziomu rozwoju gospodarki pa stwa i wiadomo ci ekonomicznej przedsi biorców. Uwzgl dniaj c aspekt teoretyczny i praktyczny nale y stwierdzi, i rachunkowo s u y nie tylko ewidencji operacji gospodarczych, pomiarowi g ównych wielko ci ekonomicznych i sporz dzaniu sprawozda finansowych, ale te wykorzystaniu powsta ej w ten sposób informacji do analizy retrospektywneji prospektywnej dzia alno ci przedsi biorstwa, a tak e podejmowaniu zasadnych decyzji za- 1 M. Dobija (red.), Organizacja rachunkowo ci, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 1999, s. 11. ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

4 182 T. Szot-Gabry rz dczych. Rachunkowo spe nia powy sze zadania, bowiem jest to jedyna dyscyplina ekonomiczna, która w sposób ci g y tworzy dane o operacjach gospodarczych i w ramach której dokonuje si systematycznego pomiaru ekonomicznych efektów gospodarowania firmy. Podej cie do rachunkowo ci w dwóch poziomach: teoretycznym i praktycznym jest metodologiczn podstaw dla projektowania nowych koncepcji pomiaru w tej dziedzinie, co zostanie pokazane na przyk adach: modelu rachunkowo ci dla ma ych firm, modelu pomiaru kapita u intelektualnego przedsi biorstwa oraz systemu rachunkowo ci trójwymiarowej. Modelowanie w rachunkowo ci przes anki teoretyczne Rozpatruj c zadania rachunkowo ci zarówno w aspekcie teoretycznym, jak te praktycznym, nale y stwierdzi, e zajmuje si ona pomiarem wielko ci ekonomicznych. Uwzgl dniaj c pomiar jako punkt odniesienia mo na zestawi cztery g ówne kierunki bada teoretycznych w rachunkowo- ci 2 : zagadnienia rozwoju metodologii pomiaru ekonomicznego wielko- ci charakteryzuj cych dzia alno podmiotu, zagadnienia rozszerzania pomiaru na dziedziny nie obj te dotychczas pomiarem ekonomicznym, zagadnienia tworzenia i doskonalenia systemu informacji ekono- micznej, zagadnienia doskonalenia techniki zapisu, przetwarzania i prezentacji wyników procesów pomiarowych. W odniesieniu do wymienionych g ównych kierunków bada teoretycznych w rachunkowo ci, problematyka sformu owania modeli teoretycznych i systemu pomiaru w praktyce po danych wielko ci ekonomicznych wpisuje si przede wszystkim do drugiego i trzeciego nurtu bada. Celem modelowania w rachunkowo ci jest urzeczywistnienie pomiaru kluczowych kategorii ekonomicznych w ramach rachunkowo ci jednostek gospodarczych, dla których obecnie nie istnieje odpowiedni system pomiaru. Zgodnie z Y. Ijiri, teorie rachunkowo ci s konstruowane, aby zrealizowa dwa g ówne cele 3 : opis istniej cego systemu rachunkowo ci, lub udoskonalenie tego systemu. Pierwszy wskazany przez autora zakres bada wymaga podej cia pozytywnego, w ramach którego badacz d y do formu owania uogólnie istniej cych praktyk rachunkowo ci. Natomiast próby udoskonalenia systemu rachunkowo ci wpisuj si w nurt podej cia normatywnego, a ich g ówn przes ank jest poprawa istniej cego stanu rzeczy. Badania takie prowadz 2 M. Dobija, Metoda empirycznych miar prawdopodobie stwa w rachunkowo ci, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Zeszyty Naukowe, Seria specjalna: Monografie, Nr 84, Kraków 1988, s Y. Ijiri, The Nature of Accounting Research, The Accounting Review, Suplement do Vol. XLVII/1972, s Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

5 Metodologiczne podstawy projektowania systemów pomiaru ekonomicznego 183 do kszta towania rzeczywisto ci w system lepiej funkcjonuj cy ni dotychczas i przy jasno okre lonych kryteriach post pu. W a nie w tym podej ciu teoretycznym d y si mi dzy innymi do obj cia pomiarem kategorii ekonomicznych, dla których nie stosuje si obecnie systemu pomiaru. W ramach rachunkowo ci mo na rozwi zywa problemy, które zgodnie z systemow klasyfikacj M. Mazura 4 dziel si na problemy poznawcze i decyzyjne. W oparciu o t klasyfikacj mo na dokona podzia u problemów rachunkowo ci. Problemy rachunkowo ci Problemy poznawcze Problemy decyzyjne Poznanie teoretyczne Poznanie empiryczne Kapita owe (d ugoterminowe) Operacyjne (krótkoterminowe) Rys. 1. Podzia problemów rachunkowo ci Fig. 1. Division accounting problems ród o: T. Szot-Gabry, Model pomiaru zysku ekonomicznego w ma ej firmie, Wyd. Wy szej Szko y Umiej tno ci im. S. Staszica w Kielcach, Kielce 2008, s. 57. Source: T. Szot-Gabry, Model pomiaru zysku ekonomicznego w ma ej firmie, Ed. of the Higher School of the Ability S. Staszic name n Kielce, Kielce 2008, p. 57. Zgodnie z tym podzia em opracowywanie nowej koncepcji w ramach rachunkowo ci stanowi problem poznawczy, natomiast modelowanie systemów ewidencji i pomiaru stanowi model decyzyjny. W rezultacie otrzymuje si bardziej obszerne zbiory wiedzy i informacji ekonomicznych w odniesieniu do modelowanych obszarów z praktyki gospodarczej, co nast pnie jest podstaw dla u ytkowników tych informacji do bardziej skutecznego zarz dzania. Metodologie badawcze w rachunkowo ci Cech ka dej dyscypliny naukowej jest w a ciwa dla niej metodologia bada i zakres poj ciowy. Nowa dyscyplina naukowa powstaje wtedy, gdy okre li si dziedzin danej nauki i zjawiska w ramach dziedziny, którymi si ona zajmuje. Kryterium wydzielenia dyscypliny naukowej jest jej w asny przedmiot i podmiot bada. Rachunkowo dopiero od po owy XX wieku jest traktowana jako dyscyplina naukowa. Przez stulenia postrzegana by a przede wszystkim jako dzia alno praktyczna, rzemios o, co najwy ej umiej tno, a nie nauka. Obecnie rachunkowo jest nie tylko rodzajem dzia al- 4 M. Mazur, Cybernetyka i charakter, Wy sza Szko a Przedsi biorczo ci im. Bogdana Jasi skiego w Warszawie, Warszawa 1999, s. 97. ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

6 184 T. Szot-Gabry no ci praktycznej, lecz przede wszystkim dyscyplin naukow 5. Zrodzi o to dyskusj naukow nad przedmiotem rachunkowo ci oraz w a ciw dla tej nauki metodologi bada. W wyniku prac Ameryka skiego Stowarzyszenia Rachunkowo ci nad metodologi bada naukowych w a ciw dla rachunkowo ci, wyró niono dwa podej cia badawcze: pozytywne i normatywne 6. Pozytywna (opisowa) teoria rachunkowo ci opisuje i wyja nia procesy zachodz ce w praktyce rachunkowo ci. Celem konstruowania modeli opisowych jest wi c odzwierciedlenie w sposób uproszczony faktów i procesów zachodz cych w rzeczywisto ci. Proces konstrukcji modelu opisowego odbywa si dwustopniowo. Pierwszym etapem jest obserwacja zjawisk ze wiata realnego, drugim jest indukcja, czyli uogólnienie wyników poczynionych obserwacji. Badania empiryczne przy stosowaniu tej metody polegaj na wysuwaniu hipotez i ich sprawdzaniu na podstawie przeprowadzonych wywiadów, ankiet i eksperymentów kontrolowanych, za do weryfikacji hipotez stosuje si metody ekonometryczne i statystyczne. Celem weryfikacji modelu opisowego jest wykazanie, e faktycznie odzwierciedla on rzeczywisto, dla jakiej by konstruowany. Model powinien zatem zapewnia mo liwo prognozowania zjawisk, które opisuje. Celem formu owania modeli normatywnych jest stworzenie uproszczonego obrazu rzeczywisto ci takiej, jaka wed ug badacza by powinna. W podej ciu normatywnym postuluje si zatem po dane stany rzeczy, projektuje si model rzeczywisto ci odpowiadaj cy poczynionym za o eniom maj c na uwadze osi gni cie po danych celów. Konstrukcja modelu normatywnego odbywa si dwustopniowo. Pierwszym krokiem jest sformu owanie celów, którym model ma s u y, w kontek cie rozpoznania istniej cego stanu rzeczywisto ci, a jej stanu po danego. Nast pnym krokiem jest dedukcyjna budowa modelu na podstawie ustalonych za o e wynikaj cych z funkcji celów którym model ma s u y. Model powinien umo liwia okre- lenie po danych praktyk rachunkowo ci. Weryfikacja modelu odbywa si na gruncie analizy teoretycznej, która wykazuje logiczn niesprzeczno modelu oraz na drodze empirycznej, poprzez wykazanie stosowalno ci praktycznej modelu oraz korzy ci wynikaj cych z jego zastosowania w kontek cie postawionych celów. Celem tego opracowania jest wskazanie podstaw teoretycznych modelowania w rachunkowo ci, co z punktu widzenia metodologii nauki rachunkowo ci odpowiada podej ciu normatywnemu. Dla teoretycznej koncepcji modelowej opracowuje si nast pnie odpowiedni system ewidencyjny. Dzia ania te realizowane s w celu praktycznego dokonywania pomiaru istotnych dla celów decyzyjnych wielko ci ekonomicznych. 5 P. Wójtowicz, Metodologiczne aspekty bada naukowych w rachunkowo ci, Zeszyty Teoretyczne Rachunkowo ci, tom 1(57)/2000, s Y. Ijiri, The Nature of Accounting Research, The Accounting Review, Suplement do Vol. XLVII/1972, s Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

7 Metodologiczne podstawy projektowania systemów pomiaru ekonomicznego 185 Poj cie systemu i cechy systemu w rachunkowo ci Z ogólnej definicji systemu wynika, e jest to skoordynowany uk ad elementów, zbiór tworz cy pewn ca o uwarunkowan sta ym, logicznym uporz dkowaniem jego cz ci sk adowych 7. System oznacza tak e ca okszta t zasad organizacji, ogó norm, przepisów i regu stosowanych w danej dziedzinie, czy te okre lone metody dzia ania dla wykonywania okre lonych czynno ci. System rachunkowo ci umiejscowiony jest w szerszym systemie informacyjnym przedsi biorstwa. Podstawowymi komponentami systemu informacyjnego s : zbiór nadawców informacji, zbiór stosowanych w systemie metod i rodków technicznych, zbiór (zbiory) informacji, zbiór kana ów przep ywu informacji, zbiór odbiorców informacji 8. Natomiast z punktu widzenia organizacji i techniki stosowania 9 : Rachunkowo jest systemem informacyjnym. Oznacza to, e w jej sk ad wchodz mi dzy innymi zasoby informacji zorganizowane w postaci ksi gi g ównej i ksi g pomocniczych, dokumentów ksi gowych, itp., okre lone metody, techniki i procedury gromadzenia, przetwarzania i prezentacji informacji odbiorcom, rodki techniczne wspomagaj ce proces informacyjny, odbiorcy informacji finansowej i inne elementy. W takim kontek cie system informacyjny okre la ramy techniczne i organizacyjne dla rachunkowo ci. Praktyczna strona rachunkowo ci wyra ana przez system jest odzwierciedleniem koncepcji rachunkowo ci opracowanej dla danej jednostki. System rachunkowo ci jest zbiorem metod i technik identyfikowania, mierzenia i komunikowania informacji ekonomicznych, aby ró ne osoby zainteresowane oraz decydenci mogli dokonywa prawid owych, racjonalnych ocen przy podejmowaniu decyzji. Jego funkcj jest dostarczanie kwantytatywnej finansowej informacji o jednostce ekonomicznej, u ytecznej przy dokonywaniu wyboru mi dzy alternatywnymi sposobami dzia ania 10. Zwarte okre lenie tego systemu i jego w z owych cech odnajdujemy w wyszczególnieniu podanym przez E. Burzym. Wed ug autorki system rachunkowo ci odznacza si 11 : zdolno ci adaptacji do specyficznych warunków dzia ania podmiotu gospodarczego, zdolno ci do równoleg ego pe nienia ró nych funkcji oraz realizacji ró nych zada szczegó owo wyodr bnionych w ramach celu g ównego, przydatno ci do wykorzystania w tworzeniu liczbowego obrazu opartego zarówno na wielko ciach rzeczywistych, jak te przewidywanych, 7 S ownik j zyka polskiego, PWN, Warszawa 1989, s E. Nowak, (red.), Leksykon rachunkowo ci, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, s J. Turyna, System informacyjny rachunkowo ci a podejmowania decyzji zarz dczych: studium badawcze cz I, Controlling i Rachunkowo Zarz dcza w Firmie nr 2/99, s M. Dobija, (red.), Organizacja rachunkowo ci, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 1999, s E. Burzym, Rachunkowo przedsi biorstw i instytucji, PWE, Warszawa 1980, s ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

8 186 T. Szot-Gabry zdolno ci dostosowania si do ró nych technik i form ewidencji. Modelowanie rachunkowo ci ukazane w tym opracowaniu na przyk adzie modelu pomiaru zysku w ma ych firmach, modelu pomiaru kapita u intelektualnego przedsi biorstwa oraz systemu rachunkowo ci trójwymiarowej jest potwierdzeniem przytoczonych cech systemu rachunkowo ci i wskazuje na mo liwo ci jego dostosowania do okre lonych potrzeb informacyjnych. Jak ju wcze niej wskazano, opracowywanie nowych koncepcji w rachunkowo ci stanowi przyk ad normatywnego podej cia badawczego. Zatem punktem wyj cia jest w takiej sytuacji wskazanie celów i funkcji, nowego po- danego rozwi zania w rachunkowo ci. W obranych przyk adach praktycznych cel wprowadzenia nowych koncepcji jest nast puj cy: model rachunkowo ci dla ma ych firm prosty sposób pomiaru zysku ekonomicznego, modelu pomiaru kapita u intelektualnego przedsi biorstwa wiedza o poziomie kapita u intelektualnego, tj. wielko ci ekonomicznej która nie jest mierzona w tradycyjnej rachunkowo ci, model rachunkowo ci trójwymiarowej umo liwienie pomiaru przyrostu kapita u w asnego w oparciu o kszta tuj ce go si y ekonomiczne. Rachunkowo w wymiarze praktycznym winna spe nia szereg funkcji. Ze wzgl dów metodologicznych rachunkowo jest nauk, a równocze- nie jest ona zorientowana na cel prowadzenia, którym przede wszystkim jest dostarczanie u ytecznych informacji o jednostce gospodarczej i jej otoczeniu 12. Wskazanie celów i funkcji rachunkowo ci jest kluczowe w procesie modelowania w normatywnym podej ciu badawczym, które w praktyce oznacza sformu owanie modelu teoretycznego oraz opracowanie dla niego systemu ewidencyjnego. Celem tym jest pomiar wybranych, wa nych wielko ci ekonomicznych (np. zysku, kapita u intelektualnego, si ekonomicznych), a g ówn funkcj jest funkcja informacyjna, zgodnie ze stwierdzeniem, e rachunkowo to proces identyfikacji, pomiaru i komunikowania informacji ekonomicznych jednostki gospodarczej umo liwiaj cych u ytkownikom tych informacji dokonywanie ocen i podejmowanie decyzji 13. Jak zatem wynika z powy szej definicji rachunkowo spe nia przede wszystkim funkcj informacyjn, która polega na gromadzeniu i tworzeniu zbiorów informacji potrzebnych decydentom. Dzi ki temu mo na na przyk ad ocenia efektywno dzia ania jednostki gospodarczej, pozna jej struktur finansowania oraz odpowiedzie na pytanie dotycz ce mo liwo ci regulowania zobowi za wobec kontrahentów, czy kredytodawców oraz oceni jej mo liwo ci pozyskiwania w przysz o ci róde finansowania. Celem rachunkowo ci jest zatem dostarczanie informacji niezb dnej, zrozumia ej i przydatnej ró nym u ytkownikom. 12 K. Sawicki (red.), Rachunkowo finansowa, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1999, s P. Weetman, Financial & Management Accounting. An Introduction, Second edition, Pearson Education Limited, Harlow 1999, s. 4. Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

9 Metodologiczne podstawy projektowania systemów pomiaru ekonomicznego 187 Model pomiaru zysku ekonomicznego w ma ej firmie w uj ciu teoretycznym i praktycznym W polskiej rzeczywisto ci gospodarczej dzia a bardzo liczna grupa podmiotów, które mo na okre li jako ma e firmy. Pod poj ciem ma a firma rozumie si podmiot, który nie podlega prawu bilansowemu zawartemu w ustawie o rachunkowo ci i nie prowadzi ksi g rachunkowych 14. Obowi zki rachunkowe ma- ych firm ograniczaj si jedynie do prowadzenia ewidencji na potrzeby rozlicze podatkowych. W konsekwencji nie prowadzenia pe nej rachunkowo ci przedsi biorcy dzia aj cy w formie ma ych firm nie maj istotnych informacji o efektach swojego dzia ania, a mianowicie o wielko ci zaanga owanego w dzia alno gospodarcz kapita u, tempa jego pomna ania oraz okresowego wyniku finansowego zysku, bowiem ewidencja podatkowa nie generuje tego rodzaju informacji. Pomiar tych wielko ci ekonomicznych ma natomiast zasadnicze znaczenie dla oceny efektywno ci prowadzenia dzia alno ci gospodarczej, a tak e sterowania ekonomik firmy. Barier wdro enia pe nej rachunkowo ci w ma ych firmach na wzór rozwi za stosowanych w firmach podlegaj cych prawu bilansowemu jest zbyt wysoki koszt stosowania systemu ksi g rachunkowych. Warto jednak e opracowa adekwatny dla ma ych firm model rachunkowo ci, który pozwala na tworzenie istotnych informacji ekonomiczno-finansowych o ma ej firmie bez nadmiernych utrudnie, który jest prosty w praktycznym stosowaniu, a jednocze nie zapewnia efektywny pomiar kapita u i zysku. Wskazanie celów i funkcji rachunkowo ci dla ma ych firm z metodologicznego punktu widzenia jest jednocze nie wskazaniem funkcji celu, dla którego budowany jest model rachunkowo ci dla tych jednostek. Zatem jako cel modelowania rachunkowo ci dla ma ych firm przyj to urzeczywistnienie pomiaru kluczowych kategorii ekonomicznych i finansowych jakimi s kapita i okresowy zysk ekonomiczny oraz umo liwienie ich analizy i prognozy. Modelowanie rachunkowo ci dla ma ych firm oznacza sformu owanie modelu teoretycznego oraz opracowanie dla niego systemu ewidencyjnego, co odpowiada normatywnemu podej ciu do budowania teorii i systemu rachunkowo ci. Zatem modelowanie systemu rachunkowo ci dla ma ych firm w wymiarze praktycznym nale y poprzedzi wskazaniem odpowiedniego modelu pomiaru, zgodnie z teoretycznymi zasadami rachunkowo ci. Poniewa przyj to, e umo liwienie pomiaru zysku jest podstawowym celem modelowania rachunkowo ci dla ma ych firm, jako najprostsz formu- pomiaru zysku mo na wskaza równaniem (1): Zysk = E = A D 1 gdzie zysk jest przyrostem w badanym okresie obrachunkowym kapita u w asnego E, a zmian kapita u w asnego mo na zmierzy jako warto przy- 14 Zgodnie z ustaw, zwolnieni z prowadzenia pe nej rachunkowo ci s przedsi biorcy, którzy prowadz dzia alno gospodarcz jako osoby fizyczne, spó ki jawne, spó ki partnerskie albo wspólnicy spó ki cywilnej, je li ich przychody w poprzednim roku obrotowym ze sprzeda y towarów, produktów i operacji finansowych by y ni sze ni równowarto w walucie polskiej EURO. ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

10 188 T. Szot-Gabry rostu aktywów A pomniejszon o warto przyrostu zobowi za D. Istotnym jest fakt, e pomiar maj tku, kapita ów i wyniku finansowego, jako okresowego przyrostu kapita u w asnego, mo e odbywa si przy zastosowaniu jedynie wielko ci bilansowych. Zatem opieraj c si na modelu jednowymiarowej rachunkowo ci podwójnej proponuje si model pomiaru zysku dla ma ych firm przy wykorzystaniu nast puj cych wielko ci bilansowych (2) 15 : Zysk = E = SPN + PA D 2 gdzie: SPN rodki pieni ne PA pozosta e aktywa Pomiar zmiany stanu kapita u w asnego, czyli okresowego wyniku finansowego jest efektem pomiaru zmiany pomi dzy dwoma momentami bilansowymi nast puj cych wielko ci: salda przep ywów pieni nych ( SPN), zmiany warto ci aktywów innych ni pieni ne ( PA), zmiany stanu zobowi za ( D). Zatem pomiar zysku oparty na wielko ciach bilansowych nie wymaga pomiaru przychodów i kosztów. Przyj ty model rachunkowo ci jednowymiarowej w odniesieniu do ma ych firm determinuje zakres systemu ewidencyjnego. Organizuj c pomiar wielko ci bilansowych podanych w formule algebraicznej modelu, potrzebne jest opracowanie urz dze ewidencyjnych, które umo liwi pomiar wskazanych kategorii ekonomicznych. S to nast puj ce urz dzenia 16 : arkusz inwentaryzacyjny otwarcia okresu obrachunkowego, arkusz inwentaryzacyjny zamkni cia okresu obrachunkowego, arkusz bilansu, rejestry do prowadzenia systematycznych zapisów: - dziennik rejestr kasowo-bankowy; - kapita y w a cicieli; - kredyty; - rodki trwa e; - wp ywy / nale no ci; - zap aty / zobowi zania; - zobowi zania podlegaj ce kapitalizacji; - koszty pracy. Uzyskiwany we wskazany sposób podstawowy zakres informacji z systemu rachunkowo ci dotyczy sytuacji maj tkowej i finansowej analizowanego podmiotu oraz zrealizowanego wyniku finansowego. Tego rodzaju informacje, to jest o stanie maj tku, strukturze finansuj cych go kapita ów oraz o wypracowanym zysku/stracie za badany okres obrachunkowy s bardzo wa - 15 T. Szot-Gabry, Model pomiaru zysku ekonomicznego w ma ej firmie, Wydawnictwo Wy szej Szko y Umiej tno ci im. S. Staszica w Kielcach, Kielce Opis budowy i funkcji tych urz dze zawarto w pracy: T. Szot-Gabry, Model pomiaru zysku, op. cit. s Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

11 Metodologiczne podstawy projektowania systemów pomiaru ekonomicznego 189 ne dla przedsi biorców dzia aj cych w formie ma ych firm. Istotnym jest fakt, e pomiar maj tku, kapita ów i wyniku finansowego, jako okresowego przyrostu kapita ów w asnych, mo e odbywa si przy zastosowaniu jedynie wielko ci bilansowych, bez konieczno ci wprowadzania rachunku zysków i strat. Koncepcja rachunkowo ci trójwymiarowej Pod koniec lat 80. XX wieku wiatowej s awy uczony z dziedziny rachunkowo ci, Y. Ijiri opublikowa now teori rachunkowo ci trójwymiarowej 17. Rachunkowo trójwymiarowa stanowi system wiedzy, w którym bada si dynamik dzia alno ci firmy mierz c impet, czyli wielko okre laj c zdolno firmy do tworzenia zysku. Zmiany impetu wywo uj si y ekonomiczne, które mo na mierzy w systemie trójwymiarowej rachunkowo ci. Na przyrost zysku wp ywaj warto ci impulsów wywo anych dzia aniem si ekonomicznych. W rezultacie kszta tuje si nowa warto impetu w firmie 18. Punktem wyj cia dla stworzenia rachunkowo ci trójwymiarowej jest podstawowy paradygmat dualnego postrzegania maj tku od strony konkretnych, heterogenicznych zasobów (aktywów) oraz homogenicznego kapita u, ulokowanego w tych zasobach. Jest to zasada dualizmu konstytuuj ca system pomiaru zmian kapita u, któr wyra a równo (3): Aktywa = Kapita y 3 W rozwoju historycznym rachunkowo ci powsta y trzy zasadnicze modele pomiaru zysku za okres obrachunkowy 19 : Model oparty na kontach bilansowych (rachunkowo jednowymiarowa) równania od 4 do 7: Zysk = przyrost kapita u w asnego A = K 4 A = E + D 5 E = A D 6 Zysk = E = A D 7 gdzie: K kapita E kapita w asny A aktywa D zobowi zania 17 Y. Ijiri, Momentum Accounting and Triple-Entry Bookkeeping. Exploring the Dynamic Structure of Accounting Measurements, American Accounting Association M. Dobija, Rachunkowo zarz dcza i controlling, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, s D. Dobija, M. Dobija, Jak kszta towa a si wspó czesna rachunkowo? Ekspert, 2/98, s ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

12 190 T. Szot-Gabry System rachunkowo ci oparty na tej koncepcji stosowany by ju w redniowieczu przez kupców w oskich, a opisu pe nego systemu ksi gowo ci dokona L. Pacioli. Jest to jednowymiarowy model ksi gowo ci podwójnej, której istot jest dwustronne ujmowanie rodków gospodarczych: jako aktywów oraz z punktu widzenia wskazania w a cicieli ulokowanego w nich kapita u jako pasywa. Impulsem rozwoju tego rodzaju rachunkowo ci by a konieczno ewidencjonowania rozrachunków oraz potrzeba wyodr bnienia i pomiaru kapita u zaanga owanego w przedsi wzi cie od maj tku rodzinnego. Model oparty na kontach bilansowych i wynikowych (rachunkowo dwuwymiarowa) równanie 8: Z = E = A D = S K 8 gdzie: Z zysk S przychody ze sprzeda y K koszty uzyskania przychodów System rachunkowo ci podwójnej oparty na kontach bilansowych rozbudowany zosta na prze omie XIX-XX wieku o uk ad kont wynikowych, a impulsem rozwojowym by a Rewolucja Przemys owa. By o to wynikiem dynamicznego rozwoju dzia alno ci produkcyjnej, z któr wi za a si mi dzy innymi konieczno dokonywania wyceny produktów i rozwi zania problemu post powania z kosztami po rednimi. Pomiar zysku oparty na kontach wynikowych wymaga prowadzenia systematycznego rachunku kosztów. Model zysku wed ug koncepcji rachunkowo ci trójwymiarowej 20 - równanie 9: Z E A D S K W(t) 12P(t ) t gdzie: Z zysk W maj tek w asny P impet I impuls 12 0 I(ti ) i 1 Baz dla konstrukcji modelu trójwymiarowej rachunkowo ci jest podstawowa równo bilansowa oraz wprowadzona przez Y. Ijiri, kategoria ujemnych aktywów 21. Do aktywów zosta y zaliczone wszelkie zobowi zania z uwagi na fakt, e wyra aj one przysz e zmniejszenia stanów rodków pieni nych. t 9 20 P. Wójtowicz, Identyfikacja i pomiar róde zyskowno ci jednostki gospodarczej przy zastosowaniu modelu rachunkowo ci trójwymiarowej, praca doktorska, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków P. Wojtowicz, Mo liwo ci aplikacji systemu trójwymiarowej rachunkowo ci, Materia y na V konferencj naukow Ekonometryczne modelowanie danych finansowo-ksi gowych, Na czów 1999, s Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

13 Metodologiczne podstawy projektowania systemów pomiaru ekonomicznego 191 Koncepcja ujemnych aktywów umo liwi a wprowadzenie poj cia maj tku w asnego (wealth) wielko ci charakterystycznej dla pierwszego wymiaru rachunkowo ci: W = A D, gdzie W oznacza maj tek w asny; A - aktywa w rozumieniu klasycznym; D zobowi zania. Pierwszy wymiar systemu ewidencyjnego rachunkowo ci stanowi konta aktywów w nowym uj ciu. Drugi wymiar stanowi konta pasywów obejmuj ce, obok kont kapita u w asnego, tak e konta przeznaczone do ewidencji zwi ksze i zmniejsze tego kapita u na skutek przeprowadzonych transakcji. Do pasywów zalicza si wi c konta przychodów oraz kosztów, traktowane jako konta pasywów ujemnych 22. Y. Ijiri wyró ni dwie wielko ci b d ce przedmiotem pomiaru w drugim wymiarze rachunkowo ci: wynik (income) oraz impet (momentum). Wynik wyra a przyrost maj tku w asnego w okresie Z równanie 10: Z = W = W 1 W 0 10 gdzie: Z okresowy wynik dzia alno ci W 1 warto maj tku w asnego na koniec okresu W 0 warto maj tku w asnego na pocz tek okresu Impet to wielko charakteryzuj ca tempo zmian maj tku w asnego w czasie, czyli zdolno jednostki gospodarczej do tworzenia zysku równanie 11: W(tk) W(tk 1) P(tk ) z /okres 11 t t k k 1 Wyra a on tempo zmian maj tku w asnego lub, co jest równowa ne, tempo osi gania wyniku. Ustalenie wyniku wymaga okre lenia dwóch punktów w czasie, podczas gdy impet okre la warto wyniku w jednym punkcie w czasie, ró ne s te jednostki miary: wynik jest mierzony w z, za impet w z /okres. Natomiast pomiar maj tku w asnego na koniec okresu t n, w trzecim wymiarze rachunkowo ci opiera si o nast puj ce wielko ci: warto maj tku w asnego na pocz tek roku W(t 0 ) warto impetu pocz tkowego oddzia uj cego przez n miesi cy n * P(t 0 ) warto impulsów ekonomicznych w ci gu n miesi cy to (12): n k 1 I(tk ) t E. Burzym, M. Dobija, Koncepcja trójwymiarowego podsystemu ewidencyjnego rachunkowo- ci, Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie nr 305, Kraków 1989, s. 25. ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

14 192 T. Szot-Gabry Zatem wynik finansowy mierzony w oparciu o konta trzeciego wymiaru ma posta (13): Z(t ) np(t ) n 0 n k 1 I(t ) t k 13 a do dokonania pomiaru jego warto ci konieczna jest znajomo warto ci si ekonomicznych dzia aj cych w okresie pomiaru (poniewa oddzia ywanie wyodr bnionych si ekonomicznych powoduje zmian warto ci przychodów i kosztów w czasie). Podstawowym problemem metodycznym dotycz cym aplikacji systemu rachunkowo ci trójwymiarowej w praktyce jest zagadnienie identyfikacji najbardziej znacz cych w danym przypadku si ekonomicznych. Dobór ten jest wynikiem subiektywnego os du specjalisty i mo e nie by trafny. Autor systemu rachunkowo ci trójwymiarowej, Y. Ijiri przedstawi propozycj uk adu si ekonomicznych, wyodr bniaj c trzy g ówne grupy si 23 : wewn trzne ich oddzia ywanie zale ne jest od czynników pozostaj cych w gestii zarz dzaj cych jednostk gospodarcz, zewn trzne b d ce wynikiem oddzia ywania otoczenia na jednostk, rezydualne zintegrowane z jednostk, wkomponowane w jej funkcjonowanie. Reasumuj c, pomiar impetu i si ekonomicznych w trzecim wymiarze rachunkowo ci pozwala na pomiar nie tylko warto ci zysku, ale tak e wskazanie znaczenia czynników które ten zysk kszta tuj. Jest to wiedza niezwykle istotna dla celów zarz dczych, jak te innych celów decyzyjnych. Tabela 1. Przyk ady si ekonomicznych Table 1. Example of economic power Si y wewn trzne Si y inwestycyjne: Inwestycje w sk adniki rzeczowe Uruchomienie nowego zak adu Inwestycje w papiery warto ciowe Si y zwi zane z pracami badawczo- -rozwojowymi: Wynalazki Usprawnienia procesu technologicznego Zastosowanie nowych technologii i materia ów Si y zwi zane z kapita em ludzkim: Motywacja pracowników Si y zewn trzne Si y wynik e z dzia a konkurencji: Nowe produkty konkurencji Kampanie promocyjne konkurencji Wojny cenowe Si y ekonomiczne: Sezonowo Stopa inflacji Stopa bezrobocia Si y wynik e z interwencji rz du: Zmiany systemu podatkowego Normy bezpiecze stwa produktów Normowanie emisji szkodliwych substancji 23 Y. Ijiri, A Framework for Trieple-entry Bookkeeping, The Accounting Review, October Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

15 Metodologiczne podstawy projektowania systemów pomiaru ekonomicznego 193 Strajki Poziom p ac Si y produkcyjne: Poprawa jako ci produktów Za amania produkcji Wypadki przy pracy Braki Si y marketingowe: Wprowadzanie nowych produktów Kampanie reklamowe Wzornictwo opakowa Si y mi dzynarodowe: Wojny Embarga Kontyngenty importowe i eksportowe Zmiany kursów walut Si y naturalne: Trz sienia ziemi Powodzie Anomalie klimatyczne ród o: P. Wojtowicz, Mo liwo ci aplikacji systemu trójwymiarowej rachunkowo ci, Materia y na V konferencj naukow Ekonometryczne modelowanie danych finansowo ksi gowych, Na- czów 1999, s. 6, [w:] Y. Ijiri, A Framework for Trieple-entry Bookkeeping, The Accounting Review, October 1986, s Source: P. Wojtowicz, Mo liwo ci aplikacji systemu trójwymiarowej rachunkowo ci, Materia y na V konferencj naukow Ekonometryczne modelowanie danych finansowo ksi gowych, Na- czów 1999, p. 6, [in:] Y. Ijiri, A Framework for Trieple-entry Bookkeeping, The Accounting Review, October 1986, p Metoda pomiaru kapita u intelektualnego przedsi biorstwa Uogólniaj c, g ówn misj rachunkowo ci jest ukazanie prawdziwego i rzetelnego obrazu true and fair viev sytuacji maj tkowej i finansowej podmiotu, a odbywa si to poprzez sprawozdawczo finansow. Jednak wspó czesna rachunkowo krytykowana jest jako system, który nie odzwierciedla wszystkich istotnych zasobów przedsi biorstwa, co przejawia si na przyk ad du ró nic w wycenie warto ci ksi gowej i warto ci rynkowej wielu przedsi biorstw. Dotyczy to szczególnie firm konsultingowych, audytorskich, dzia aj cych w bran y informacyjnej, itp. zatem takich, które bazuj na zasobach niematerialnych. Z tego powodu poszukuje si w rachunkowo- ci metod pomiaru i sprawozdawczo ci nowej kategorii ekonomicznej, okre- lanej jako kapita intelektualny. Kapita ulokowany jest zawsze w okre lonych zasobach, zatem kapita intelektualny musi mie okre lony no nik po stronie aktywów bilansu. Niedomagania sprawozdawczo ci finansowej podkre lali twórcy strategicznej karty wyników, R.S. Kaplan i D.P. Norton 24 : Idea em by oby w czenie do modelu rachunkowo ci finansowej wyceny aktywów niematerialnych i intelektualnych, takich jak: wysoka jako wyrobów i us ug, dobrze motywowany i wykszta cony personel, elastyczne i przewidywalne procesy wewn trzne, zadowoleni i lojalni klienci. Taka wycena aktywów niematerialnych i umiej tno ci przedsi biorstwa by aby przydatna szczególnie teraz, w wieku informacji, kiedy aktywa te s znacznie wa niejsze dla osi gni cia sukcesu ni tradycyjne aktywa rzeczowe. Je li wycena aktywów niematerial- 24 R.S. Kaplan, D.P. Norton, Strategiczna karta wyników. Jak prze o y strategi na dzia anie? Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

16 194 T. Szot-Gabry nych i nabytych umiej tno ci by aby mo liwa w ramach tradycyjnego modelu rachunkowo ci finansowej, wówczas przedsi biorstwa, które je rozwin y, mog yby poinformowa o tym swoich pracowników, akcjonariuszy, wierzycieli i spo ecze stwo. I na odwrót, uszczuplenie zasobów niematerialnych i umiej tno ci mog oby mie swoje natychmiastowe odzwierciedlenie w rachunku zysków i strat przedsi biorstwa. Jednak patrz c realnie, trudno ci z przypisaniem rzetelnej warto ci takim aktywom jak: perspektywa wprowadzenia nowego produktu, jako procesów produkcyjnych, umiej tno ci, motywacja i elastyczno personelu, lojalno klientów, bazy danych i systemy zarz dzania, wykluczaj mo liwo ich prezentacji w bilansie przedsi biorstwa. Lecz to w a nie te aktywa i umiej tno ci s kluczowymi czynnikami sukcesu w dzisiejszym konkurencyjnym otoczeniu i b d nimi w przysz o ci. Zatem jest to wa ny problemem, w jaki sposób wyceni te zasoby? Warto kapita u intelektualnego przedsi biorstwa ujawnia si w wed ug L. Edvinssona i M.S. Malone przy porównaniu jego warto ci rynkowej i ksi gowej (14) 25 : Kapita intelektualny = warto rynkowa warto ksi gowa 14 Na kapita intelektualny sk adaj si dwie g ówne wielko ci: kapita ludzki i kapita strukturalny 26. Kapita ludzki to po czona wiedza, umiej tno ci, innowacyjno i zdolno poszczególnych pracowników przedsi biorstwa do sprawnego wykonywania zada. Zawiera równie warto przedsi biorstwa, kultur organizacyjn i filozofi. Natomiast kapita strukturalny to mi dzy innymi sprz t komputerowy, bazy danych, struktura organizacyjna, patenty, znaki handlowe i wszystko, co jest zdolno ci przedsi biorstwa i wspiera produktywno pracowników. Kapita intelektualny przejawia si w aktywach intelektualnych, zatem zestawienie bilansowe przybiera nast puj c form : Aktywa (tradycyjne) Pasywa (tradycyjne) oficjalny bilans Maj tek intelektualny (Warto firmy Technologia Umiej tno ci) Kapita intelektualny ukryte warto ci Rys. 2. Kapita intelektualny Fig. 2. Intellectual capital ród o: L. Edvinsson, M.S. Malone, Kapita intelektualny, PWN, Warszawa 2001, s. 40. Source: L. Edvinsson, M.S. Malone, Kapita intelektualny, PWN, Warszawa 2001, p L. Edvinsson, M.S. Malone, Kapita intelektualny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s Tam e, s. 17. Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

17 Metodologiczne podstawy projektowania systemów pomiaru ekonomicznego 195 Model pomiaru kapita u intelektualnego przedsi biorstwa sformu owa a tak e D. Dobija 27. Autorka uwzgl dnia w swoich rozwa aniach teori pomiaru kapita u ludzkiego. Model wyceny kapita u zgromadzonego w osobie w a- ciciela, czyli jego kapita u ludzkiego opiera si na sumie skapitalizowanych kosztów utrzymania i kszta cenia, powi kszonej o czynnik do wiadczenia. Sum tych warto ci okre la formu a : H(T) = (K + E) * [1 + Q(T)] 15 gdzie: H(T) warto kapita u przypisana danej osobie z do wiadczeniem T lat pracy zawodowej K warto skapitalizowanych kosztów utrzymania E warto skapitalizowanych kosztów edukacji Q(T) czynnik do wiadczenia Czynnik do wiadczenia wyra a si funkcj lat pracy zawodowej T (zmodyfikowana krzywa uczenia ): ln(1 w) ln2 Q(T) 1 T 16 gdzie: w wspó czynnik uczenia T liczba lat pracy zawodowej Wspó czynnik uczenia wywodzi si z teorii krzywej uczenia. Zgodnie w powy szym modelem pracownik wykonuj cy t sam prac w nast pnym roku wykona j o w% atwiej i taniej. Ostatecznie (po zastosowanych przekszta ceniach) model wyceny kapita u ludzkiego ma posta 17: H(T) = K + E + D(T) 17 gdzie D(T) jest miara do wiadczenia zawodowego. Wed ug D. Dobija, ogólny wska nik, który pozwala mierzy kapita intelektualny firmy jako ca o ci, stanowi relacj mi dzy warto ci dodan 27 D. Dobija, Pomiar i sprawozdawczo kapita u intelektualnego przedsi biorstwa, Wydawnictwo Wy szej Szko y Przedsi biorczo ci i Zarz dzania im. L. Ko mi skiego w Warszawie, Warszawa M. Dobija (red.), Teoria rachunkowo ci w zarysie, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 2005, s ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

18 196 T. Szot-Gabry a kapita em ludzkim (mierzonym wed ug powy szej formu y) i rzeczowym dzia aj cym w jednostce równanie : Z T M O W ROAH 18 A H gdzie: ROAH stopa zwrotu z aktywów rzeczowych i ludzkich Z zysk netto T podatki M amortyzacja O odsetki W koszty pracy A warto aktywów firmy H kapita ludzki osób zatrudnionych w firmie Rzeczywista wielko wska nika stopy zwrotu z aktywów ROAH a powinna przekracza warto wska nika premii za ryzyko r p (który kszta tuje si na poziomie 8%), r p stanowi jednocze nie e redni koszt kapita u 30. Je li zatem zapiszemy równanie 19: ROAH Z T M O W 19 A H I a r p to dla zrównowa enia stron równania, w mianowniku pojawia si wielko I, która oznacza kapita intelektualny organizacji czyli dodatkowy, nieujawniony dotychczas element, który przyczynia si do osi gni cia okre lonej stopy zwrotu z aktywów. Po dokonaniu stosownych przekszta ce kapita intelektualny przedsi biorstwa mierzy si formu 20: ROAH a I (A H) 1 rp 20 Pomiar warto ci kapita u intelektualnego przedsi biorstwa pozwala na uzyskanie wiedzy o poziomie aktywów intelektualnych oraz zmianie tych wielko- ci w czasie, co w przypadku wzrostu warto ci aktywów intelektualnych jest efektem wysokiej skuteczno ci zatrudnionych pracowników, osób zarz dzaj cych firm oraz umiej tno ci obrony firmy przez ryzykiem prowadzonej dzia alno ci. Pomiar kapita u i aktywów intelektualnych pozwala na posze- 29 D. Dobija, Pomiar i sprawozdawczo kapita u intelektualnego przedsi biorstwa, Wydawnictwo Wy szej Szko y Przedsi biorczo ci i Zarz dzania im. L. Ko mi skiego w Warszawie, Warszawa 2003, s R. Brealy, S. Myers, Principles of Corporate Finance, V ed., McGraw Hill Companies, Inc. 1991, s Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

19 Metodologiczne podstawy projektowania systemów pomiaru ekonomicznego 197 rzenie tradycyjnego bilansu o te kategorie ekonomiczne, a to prowadzi do wzbogacenia wiedzy o przedsi biorstwie, która jest istotna na przyk ad dla inwestorów. Zako czenie Celem tego opracowania by o wskazanie teoretycznych i praktycznych aspektów modelowania w rachunkowo ci. Problematyka modelowania zobrazowana zosta a na rzeczywistych przyk adach z praktyki gospodarczej, polegaj cych na poszukiwaniu koncepcji teoretycznych i budowaniu systemu pomiaru dla trzech przypadków: modelu rachunkowo ci dla ma ych firm, modelu pomiaru kapita u intelektualnego przedsi biorstwa oraz systemu rachunkowo ci trójwymiarowej. Opracowywanie modeli pomiaru wielko ci ekonomicznych w dziedzinach, których dotychczas pomiar w rachunkowy nie dotyczy, jest z metodologicznego punktu widzenia wyrazem podej cia normatywnego. Zatem metodologiczne podstawy projektowania systemów w rachunkowo ci stanowi : 1) po pierwsze odpowiednia koncepcja teoretyczna, 2) po drugie odpowiadaj cy tej koncepcji praktyczny system pomiaru. W zawi zku z tym, problem badawczy modelowania w rachunkowo ci znajduje swoje rozwi zanie w dwóch p aszczyznach. Pierwsza to rozwa- ania teoretyczne, które prowadz do logicznie uzasadnionego modelu pomiaru wybranej wielko ci ekonomicznej. Druga to organizacja adekwatnego systemu ewidencyjnego co zosta o pokazane w tym opracowaniu na wybranych przyk adach. W efekcie po czenia warstwy teoretycznej i praktycznej powstaje system pomiaru ekonomicznego w rachunkowo ci. Zaprezentowane modele rachunkowo ci, tj. model rachunkowo ci dla ma ych firm, model pomiaru kapita u intelektualnego przedsi biorstwa oraz system rachunkowo ci trójwymiarowej s efektem normatywnego podej cia badawczego do budowania teorii, a weryfikacja modelu normatywnego odbywa si na gruncie: analizy teoretycznej, która wskazuje logiczn niesprzeczno modelu oraz na drodze empirycznej, poprzez wykazanie stosowalno ci praktycznej modelu oraz korzy ci wynikaj cych z jego zastosowania w kontek cie postawionych celów. Taka procedura badawcza zosta a przeprowadzona w odniesieniu do zaprezentowanych w tym opracowaniu przypadków. Badania empiryczne przeprowadzone przez autorów 31 potwierdzi y, e opracowane modele do- 31 T. Szot-Gabry, Model pomiaru zysku ekonomicznego w ma ej firmie, Wydawnictwo Wy szej Szko y Umiej tno ci im. S. Staszica w Kielcach, Kielce 2008; 2) D. Dobija, Pomiar i sprawozdawczo kapita u intelektualnego przedsi biorstwa, Wydawnictwo Wy szej Szko y Przedsi biorczo ci i Zarz dzania im. L. Ko mi skiego w Warszawie, Warszawa 2003; 3) P. Wójtowicz, Identyfikacja i pomiar róde zyskowno ci jednostki gospodarczej przy zastosowaniu modelu rachunkowo ci trójwymiarowej, praca doktorska, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

20 198 T. Szot-Gabry brze spe niaj zamierzone cele i mog funkcjonowa w rzeczywisto ci gospodarczej. Na podsumowanie podj tych rozwa a warto wskaza spójno zastosowanej w prezentowanych przypadkach metodologii z ogólnymi wymogami stawianymi w rachunkowo ci dzia alno ci naukowej. Jakie cechy winna mie teoria? Y. Ijiri, wiatowej s awy autorytet w dziedzinie rachunkowo ci wskazuje e, z naukowego punktu widzenia teoria powinna spe nia trzy role 32 : obja nia, co oznacza pomaganie w rozumieniu zjawisk wyst puj cych w wiecie rzeczywistym, zapewnia mo liwo prognozowania w odniesieniu do badanych zjawisk, dostarcza wiedzy do podejmowania dzia a zmierzaj cych do zmiany stanu badanego fragmentu rzeczywisto ci na bardziej funkcjonalny. Bibliografia Brealy R., Myers S., Principles of Corporate Finance, V ed., McGraw Hill Companies, Inc Burzym E., Rachunkowo przedsi biorstw i instytucji, PWE, Warszawa Burzym E., Dobija M., Koncepcja trójwymiarowego podsystemu ewidencyjnego rachunkowo ci, Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie nr 305, Kraków Dobija D., Dobija M., Jak kszta towa a si wspó czesna rachunkowo? Ekspert, 2/98. Dobija D., Pomiar i sprawozdawczo kapita u intelektualnego przedsi biorstwa, Wydawnictwo Wy szej Szko y Przedsi biorczo ci i Zarz dzania im. L. Ko mi skiego w Warszawie, Warszawa Dobija M., Metoda empirycznych miar prawdopodobie stwa w rachunkowo- ci, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Zeszyty Naukowe, Seria specjalna: Monografie, Nr 84, Kraków Dobija M., Rachunkowo zarz dcza i controlling, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Dobija M. (red.), Organizacja rachunkowo ci, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków Dobija M. (red.), Teoria rachunkowo ci w zarysie, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków Edvinsson L., Malone M.S., Kapita intelektualny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Ijiri Y., The Nature of Accounting Research, The Accounting Review, Suplement do Vol. XLVII/ Y. Ijiri, The Cost Principle and the Labour Theory of Value in Relation to the Role of Accounting Theories and Their Depth, The Japanese Style of Business Accounting, Quorum Books, Westport Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Warszawa, dnia 03 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Działając na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa. Jak ocenić pozycję finansową firmy. Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 12 października 2015 r. Analiza wskaźnikowa Każda

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU Warszawa 27 lutego 2007 SKONSOLIDOWANE RACHUNKI ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości?

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Obowiązki sprawozdawcze według ustawy o rachunkowości i MSR 41 Przepisy ustawy o rachunkowości w zakresie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2012 DO 31.12.2012

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2012 DO 31.12.2012 Ul. Kazimierza Wielkiego 9, 47-232 Kędzierzyn-Koźle INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2012 DO 31.12.2012 Kędzierzyn-Koźle dnia 31.03.2013 r. Stosownie do postanowień art.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK OBROTOWY 2012 STOWARZYSZENIE PRZYJACIÓŁ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH UŚMIECH SENIORA

SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK OBROTOWY 2012 STOWARZYSZENIE PRZYJACIÓŁ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH UŚMIECH SENIORA SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK OBROTOWY 2012 STOWARZYSZENIE PRZYJACIÓŁ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH UŚMIECH SENIORA Z SIEDZIBĄ: 27-600 SANDOMIERZ UL. CZYŻEWSKIEGO 1 NIP 864-194-95-41 REGON 260625626 NR KRS 0000424547

Bardziej szczegółowo

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 Wst p Niniejsze opracowanie prezentuje prognoz Rachunku zysków i strat oraz bilansu maj tkowego Spó ki Fundusz Zal kowy KPT na lata 2009-2014. Spó

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA według krajowych i międzynarodowych standardów.

SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA według krajowych i międzynarodowych standardów. SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA według krajowych i międzynarodowych standardów. Autorzy: Irena Olchowicz, Wstęp Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz

Bardziej szczegółowo

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Załącznik Nr 1 Do zarządzenia Nr 92/2012 Prezydenta Miasta Konina z dnia 18.10.2012 r. Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Jednostką dominującą jest Miasto Konin (Gmina Miejska

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław FUNDACJA Kocie Życie Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław Sprawozdanie finansowe za okres 01.01.2012 do 31.12.2012 1 SPIS TREŚCI: WSTĘP OŚWIADCZENIE I. BILANS I. RACHUNEK WYNIKÓW II. INFORMACJA DODATKOWA

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie finansowe jednostki pn. Fundacja Hospicyjna z siedzibą w Gdańsku za rok 2006.

Sprawozdanie finansowe jednostki pn. Fundacja Hospicyjna z siedzibą w Gdańsku za rok 2006. 1 Fundacja Hospicyjna Sprawozdanie finansowe jednostki pn. Fundacja Hospicyjna z siedzibą w Gdańsku za rok 2006. Zgodnie z art. 45 ust.2 ustawy o rachunkowości z dnia 29 września 1994 roku (Dz.U. z 1994

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne pracownika

Zabezpieczenie społeczne pracownika Zabezpieczenie społeczne pracownika Swoboda przemieszczania się osób w obrębie Unii Europejskiej oraz możliwość podejmowania pracy w różnych państwach Wspólnoty wpłynęły na potrzebę skoordynowania systemów

Bardziej szczegółowo

Modernizacja siedziby Stowarzyszenia 43 232,05 Rezerwy 16 738,66 II

Modernizacja siedziby Stowarzyszenia 43 232,05 Rezerwy 16 738,66 II DODATKOWE INFORMACJE I OBJAŚNIENIA 1) szczegółowy zakres zmian wartości grup rodzajowych środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz inwestycji długoterminowych, zawierający stan tych aktywów

Bardziej szczegółowo

2. Ogólny opis wyników badania poszczególnych grup - pozycji pasywów bilansu przedstawiono wg systematyki objętej ustawą o rachunkowości.

2. Ogólny opis wyników badania poszczególnych grup - pozycji pasywów bilansu przedstawiono wg systematyki objętej ustawą o rachunkowości. B.III. Inwestycje krótkoterminowe 1 303,53 zł. 1. Krótkoterminowe aktywa finansowe 1 303,53 zł. - w jednostkach powiązanych 0,00 zł. - w pozostałych jednostek 0,00 zł. - środki pieniężne i inne aktywa

Bardziej szczegółowo

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia Pole kompetencji Bezpieczeństwo i higiena pracy Level: 6 Credit: Umiejętności Wiedza 1 Stawia pytania odnośnie

Bardziej szczegółowo

Biznesplan - Projekt "Gdyński Kupiec" SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA

Biznesplan - Projekt Gdyński Kupiec SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA Załącznik nr 5 do regulaminu Biznesplan - Projekt "Gdyński Kupiec" SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA SEKCJA C - PLAN MARKETINGOWY/ANALIZA

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.)

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) I. INFORMACJE OGÓLNE Pełna nazwa Wnioskodawcy/Imię i nazwisko II. OPIS DZIAŁALNOŚCI I PRZEDSIĘWZIĘCIA 1. KRÓTKI OPIS PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN POTWIERDZAJ CY KWALIFIKACJE W ZAWODZIE Rok 2013 CZ PRAKTYCZNA

EGZAMIN POTWIERDZAJ CY KWALIFIKACJE W ZAWODZIE Rok 2013 CZ PRAKTYCZNA Nazwa kwalifikacji: Prowadzenie rachunkowo ci Oznaczenie kwalifikacji:a.36 Numer zadania:01 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu Numer PESEL zdaj cego* Wype nia zdaj

Bardziej szczegółowo

Leasing regulacje. -Kodeks cywilny umowa leasingu -UPDOP, UPDOF podatek dochodowy -ustawa o VAT na potrzeby VAT

Leasing regulacje. -Kodeks cywilny umowa leasingu -UPDOP, UPDOF podatek dochodowy -ustawa o VAT na potrzeby VAT Leasing Leasing regulacje -Kodeks cywilny umowa leasingu -UPDOP, UPDOF podatek dochodowy -ustawa o VAT na potrzeby VAT Przepisy dotyczące ewidencji księgowej: -UoR, art. 3, ust. 4, pkt. 1-7 oraz ust. 5

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 5.4.2013 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 95/9 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 313/2013 z dnia 4 kwietnia 2013 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1126/2008 przyjmujące określone międzynarodowe standardy

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG LP Działanie Poprzednie brzmienie Aktualne brzmienie 1. 1.4-4.1 Projekt obejmuje badania przemysłowe i/lub prace rozwojowe oraz zakłada wdroŝenie

Bardziej szczegółowo

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Zarządy spółek ATM Grupa S.A., z siedzibą w Bielanach Wrocławskich oraz ATM Investment Spółka z o.o., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy a Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy Bydgoszcz, dnia 29 luty 2016r. 1 Plan Połączenia spółek Grupa

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE Fundacji Rozwoju Edukacji, Pracy, Integracji za 2009 r.

SPRAWOZDANIE FINANSOWE Fundacji Rozwoju Edukacji, Pracy, Integracji za 2009 r. L. dz. 52/10 Tarnów, dnia 29 marca 2010 r. SPRAWOZDANIE FINANSOWE za 2009 r. A. WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 1. Fundacja Rozwoju Edukacji, Pracy, Integracji (która moŝe uŝywać nazwy skróconej

Bardziej szczegółowo

Rachunek zysków i strat

Rachunek zysków i strat Rachunek zysków i strat Pojęcia Wydatek rozchód środków pieniężnych w formie gotówkowej (z kasy) lub bezgotówkowej (z rachunku bankowego), który likwiduje zobowiązania. Nakład celowe zużycie zasobów w

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie. Ocena efektywności projektów inwestycyjnych. Modelowanie procesów EFI. Jerzy T. Skrzypek Kraków 2013 Jerzy T.

Zaproszenie. Ocena efektywności projektów inwestycyjnych. Modelowanie procesów EFI. Jerzy T. Skrzypek Kraków 2013 Jerzy T. 1 1 Ocena efektywności projektów inwestycyjnych Ocena efektywności projektów inwestycyjnych Jerzy T. Skrzypek Kraków 2013 Jerzy T. Skrzypek MODEL NAJLEPSZYCH PRAKTYK SYMULACJE KOMPUTEROWE Kraków 2011 Zaproszenie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki. z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki

ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki. z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 68

Bardziej szczegółowo

Rodzaje i metody kalkulacji

Rodzaje i metody kalkulacji Opracowały: mgr Lilla Nawrocka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych w Zespole Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w Miętnem mgr Maria Rybacka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Statut Audytu Wewnętrznego Gminy Stalowa Wola

Statut Audytu Wewnętrznego Gminy Stalowa Wola Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr II/818/10 Prezydenta Miasta Stalowej Woli z dnia 26 kwietnia 2010r. STATUT AUDYTU WEWNĘTRZNEGO GMINY STALOWA WOLA I. Postanowienia ogólne 1 1. Statut Audytu Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ IMPERA CAPITAL S.A.

SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ IMPERA CAPITAL S.A. SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ IMPERA CAPITAL S.A. Z W Y N I K Ó W O C E N Y SPRAWOZDANIA ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI SPÓŁKI ORAZ GRUPY KAPITAŁOWEJ SPÓŁKI ZA 2015 R., SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓŁKI ORAZ SKONSOLIDOWANEGO

Bardziej szczegółowo

Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r.

Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r. Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r. HLB M2 Audyt Sp. z o.o., ul. Rakowiecka 41/27, 02-521 Warszawa, www.hlbm2.pl Kapitał zakładowy: 75 000 PLN, Sąd

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA HANDEL I REKLAMA W PRAKTYCE PILOTAŻOWY PROGRAM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

MAKORA KROŚNIEŃSKA HUTA SZKŁA S.A. 38-204 Tarnowiec Tarnowiec 79. SPRAWOZDANIE FINANSOWE za okres od 1.01.2015 r. do 31.12.2015 r. składające się z :

MAKORA KROŚNIEŃSKA HUTA SZKŁA S.A. 38-204 Tarnowiec Tarnowiec 79. SPRAWOZDANIE FINANSOWE za okres od 1.01.2015 r. do 31.12.2015 r. składające się z : MAKORA KROŚNIEŃSKA HUTA SZKŁA S.A. 38-204 Tarnowiec Tarnowiec 79 SPRAWOZDANIE FINANSOWE za okres od 1.01.2015 r. do 31.12.2015 r. składające się z : 1. wprowadzenia do sprawozdania finansowego, 2. bilansu,

Bardziej szczegółowo

Polecenie 2.W spółce akcyjnej akcja na okaziciela oznacza ograniczoną zbywalność. Polecenie 5. Zadaniem controllingu jest pomiar wyniku finansowego

Polecenie 2.W spółce akcyjnej akcja na okaziciela oznacza ograniczoną zbywalność. Polecenie 5. Zadaniem controllingu jest pomiar wyniku finansowego Polecenie 1. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest podmiotem w pełni bezosobowym. Polecenie 2.W spółce akcyjnej akcja na okaziciela oznacza ograniczoną zbywalność Polecenie 3.W WZA osobą najważniejszą

Bardziej szczegółowo

1. Przychody ze sprzedaży (przychody operacyjne) 23.235,00. 2. Zmienne koszty operacyjne 18.752,50. 3. Marża operacyjna 4.482,50

1. Przychody ze sprzedaży (przychody operacyjne) 23.235,00. 2. Zmienne koszty operacyjne 18.752,50. 3. Marża operacyjna 4.482,50 FIRMA A Rachunek zysków i strat w tys. zł za rok obrachunkowy kończący się 31.12.2000 r. (wersja uproszczona) Wyszczególnienie 1. Przychody ze sprzedaży (przychody operacyjne) 23.235,00 2. Zmienne koszty

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Listopad 2012 Organizacja funkcjonalna Dotychczas na organizację patrzono z perspektywy realizowanych funkcji. Zarząd

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA I. Pierwsza grupa informacji INFORMACJA DODATKOWA Załącznik do bilansu na dzień 31.12.2011r. 1. Omówienie stosownych metod wyceny( w tym amortyzacji, walut obcych) aktywów i pasywów oraz przychodów i kosztów

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rady Nadzorczej FAMUR S.A. dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia z oceny sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności Spółki

Sprawozdanie Rady Nadzorczej FAMUR S.A. dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia z oceny sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności Spółki Sprawozdanie Rady Nadzorczej FAMUR S.A. dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia z oceny sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności Spółki oraz propozycji Zarządu dotyczącej podziału zysku za rok

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 2 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowo-wytwórczej) Podatek przemysłowy (lokalny podatek

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Opis szkolenia. Dane o szkoleniu. Program. BDO - informacje o szkoleniu

Opis szkolenia. Dane o szkoleniu. Program. BDO - informacje o szkoleniu Opis szkolenia Dane o szkoleniu Kod szkolenia: 543114 Temat: Rachunkowość dla kandydatów na głównych księgowych - kurs weekendowy 28 Marzec - 27 Czerwiec Katowice, BDO Katowice, Kod szkolenia: 543114 Koszt

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE ZASADY PROWADZENIA KSIĄG RACHUNKOWYCH

OGÓLNE ZASADY PROWADZENIA KSIĄG RACHUNKOWYCH Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Wójta Gminy Osie Nr 4/07 z dnia 04 stycznia 2007 r. OGÓLNE ZASADY PROWADZENIA KSIĄG RACHUNKOWYCH 1. Miejsce prowadzenia ksiąg rachunkowych Księgi rachunkowe Urzędu Gminy Osie

Bardziej szczegółowo

I. Wstęp. Ilekroć w niniejszej Informacji jest mowa o:

I. Wstęp. Ilekroć w niniejszej Informacji jest mowa o: Informacje podlegające upowszechnieniu w Ventus Asset Management S.A., w tym informacje w zakresie adekwatności kapitałowej według stanu na dzień 31 grudnia 2011 r. na podstawie zbadanego sprawozdania

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE. Fundacja Uniwersytet Dzieci

SPRAWOZDANIE FINANSOWE. Fundacja Uniwersytet Dzieci SPRAWOZDANIE FINANSOWE Fundacja Uniwersytet Dzieci Sprawozdanie dotyczy okresu sprawozdawczego 01.01.2014 31.12.2014 1/11 Spis treści Bilans za rok 2014... 3 Rachunek Zysków i Strat za rok 2014... 5 Dodatkowe

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE. PRZEDMIOT: Ekonomika KLASA: II TE L.p. Dział programu. Poziom wymagań

WYMAGANIA EDUKACYJNE. PRZEDMIOT: Ekonomika KLASA: II TE L.p. Dział programu. Poziom wymagań PRZEDMIOT: Ekonomika KLASA: II TE L.p. Dział programu WYMAGANIA EDUKACYJNE Poziom wymagań Konieczny - K Podstawowy - P Rozszerzający - R Dopełniający - D 1. Gospodarowanie zasobami majątkowymi - zna pojęcie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez Sejm na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA. Spis Treści ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R.

RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA. Spis Treści ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R. RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R. Spis Treści I. List Prezesa Zarządu GO Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna II.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ ZASTOSOWANIE W ADMINISTARCJI PUBLICZNEJ

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ ZASTOSOWANIE W ADMINISTARCJI PUBLICZNEJ E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw z wykorzystaniem innowacyjnych modeli referencyjnych procesów Administracji Publicznej STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ

Bardziej szczegółowo

Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji?

Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji? Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji? 2 Osiągnięcie i utrzymanie wskaźników Wygenerowany przychód Zakaz podwójnego finansowania Trwałość projektu Kontrola po zakończeniu realizacji projektu

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska 1. WPROWADZENIE DO ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI 1 RODZAJE DZIAŁAŃ REALIZOWANYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE CHARAKTERYSTYKA I RODZAJE DZIAŁAŃ W PRZEDSIĘBIORSTWIE

Bardziej szczegółowo

Dlatego omawianie zasad opodatkowania dochodu spółek kapitałowych musi siłą rzeczy przebiegać wg następującej kolejności:

Dlatego omawianie zasad opodatkowania dochodu spółek kapitałowych musi siłą rzeczy przebiegać wg następującej kolejności: Opis szkolenia Dane o szkoleniu Kod szkolenia: 623015 Temat: Opodatkowanie dochodów przedsiębiorstw w Niemczech 25 Luty Warszawa, Centrum miasta lub siedziba BDO, Kod szkolenia: 623015 Koszt szkolenia:

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 czerwca 2016 r. Poz. 789 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie rocznych i półrocznych sprawozdań ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

Terminy pisane wielką literą w niniejszym aneksie mają znaczenie nadane im w Prospekcie.

Terminy pisane wielką literą w niniejszym aneksie mają znaczenie nadane im w Prospekcie. Warszawa, dnia 16 maja 2016 r. ANEKS NR 2 Z DNIA 9 MAJA 2016 ROKU DO PROSPEKTU EMISYJNEGO CERTYFIKATÓW INWESTYCYJNYCH SERII 001, 002, 003, 004, 005, 006, 007 ORAZ 008 FUNDUSZU MEDYCZNY PUBLICZNY FUNDUSZ

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

Wrocław, 20 października 2015 r.

Wrocław, 20 października 2015 r. 1 Wrocław, 20 października 2015 r. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Działanie 1.1.1 Badania przemysłowe i prace rozwojowe realizowane przez przedsiębiorstwa (Szybka Ścieżka) MŚP i duże Informacje

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Biznes Plan. Przedsiębiorczość wykład 3

Biznes Plan. Przedsiębiorczość wykład 3 Biznes Plan Przedsiębiorczość wykład 3 Rodzaje biznesplanów Biznesplan Przedsiębiorstwa Przedsięwzięcia (inwestycji) Zasady tworzenia biznesplanów Kompleksowość Długookresowa perspektywa Czytelność Rzetelność

Bardziej szczegółowo

ZASADY (POLITYKA) RACHUNKOWOŚCI

ZASADY (POLITYKA) RACHUNKOWOŚCI Załącznik nr 3 do Zarządzenia Nr 1286/08 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 13 sierpnia 2008r. ZASADY (POLITYKA) RACHUNKOWOŚCI dla funduszy pozabudżetowych Spis treści: I. Ogólne zasady.... 3 II. Metody

Bardziej szczegółowo

Eksperyment,,efekt przełomu roku

Eksperyment,,efekt przełomu roku Eksperyment,,efekt przełomu roku Zapowiedź Kluczowe pytanie: czy średnia procentowa zmiana kursów akcji wybranych 11 spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (i umieszczonych już

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXXIV/344/2005 Rady Miejskiej w Nowej Sarzynie z dnia 29 czerwca 2005 r.

UCHWAŁA Nr XXXIV/344/2005 Rady Miejskiej w Nowej Sarzynie z dnia 29 czerwca 2005 r. UCHWAŁA Nr XXXIV/344/2005 Rady Miejskiej w Nowej Sarzynie z dnia 29 czerwca 2005 r. w sprawie uchwalenia Statutu Zespołu Ekonomiczno Administracyjnego Szkół i Przedszkoli w Nowej Sarzynie. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez

Bardziej szczegółowo

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG WYPŁACALNOŚCI (MB) Próg rentowności (BP) i margines bezpieczeństwa Przychody Przychody Koszty Koszty całkowite Koszty stałe Koszty zmienne BP Q MB Produkcja gdzie: BP próg rentowności

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr 103/2012 Burmistrza Miasta i Gminy Skawina z dnia 19 czerwca 2012 r. PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO MÓDL SIĘ TAK, JAKBY WSZYSTKO ZALEśAŁO OD

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach

Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 41/10 Starosty Kieleckiego z dnia 24 maja 2010 w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego oraz Procedur

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Informacja o sytuacji ekonomiczno finansowej Wnioskodawcy (dane w tys. zł) Rachunek Zysków i Strat. data spłaty kredytu...

Informacja o sytuacji ekonomiczno finansowej Wnioskodawcy (dane w tys. zł) Rachunek Zysków i Strat. data spłaty kredytu... Informacja o sytuacji ekonomiczno finansowej Wnioskodawcy (dane w tys. zł) Rachunek Zysków i Strat wykonanie za okres* prognoza na okres* 2012 03.2013 06.2013 09.2013 12.2013 data spłaty kredytu... A.

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ MEDYK W LUBLINIE ZA 2014 R.

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ MEDYK W LUBLINIE ZA 2014 R. INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ MEDYK W LUBLINIE ZA 2014 R. Informacja dodatkowa została sporządzona w oparciu o art. 48 ustawy o rachunkowości według załącznika

Bardziej szczegółowo

FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Wystąpienie pokontrolne

FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Wystąpienie pokontrolne WOJEWODA ZACHODNIOPOMORSKI FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Pan Jan Owsiak Burmistrz Świdwina Wystąpienie pokontrolne Na podstawie art. 36 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie

Bardziej szczegółowo

Zasady rachunkowości i planu kont dla prowadzenia ewidencji podatków i opłat.

Zasady rachunkowości i planu kont dla prowadzenia ewidencji podatków i opłat. Załącznik Nr 5 do zarządzenia Nr 167/06 Wójta Gminy Radziejów z dnia 30 października 2006 r. Zasady rachunkowości i planu kont dla prowadzenia ewidencji podatków i opłat. 1. Zasady ogólne. Ustala się zasady

Bardziej szczegółowo

Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1.

Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1. Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1. Wprowadzenie Ekspansja gospodarcza jednostek gospodarczych

Bardziej szczegółowo

Opis szkolenia. Dane o szkoleniu. Program. BDO - informacje o szkoleniu

Opis szkolenia. Dane o szkoleniu. Program. BDO - informacje o szkoleniu Opis szkolenia Dane o szkoleniu Kod szkolenia: 512214 Temat: Rachunkowość od podstaw do samodzielnego księgowego - kurs weekendowy 25 Kwiecień - 4 Lipiec Wrocław, BDO Wrocław, Kod szkolenia: 512214 Koszt

Bardziej szczegółowo

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej swoich członków. Do prowadzenia swych spraw stowarzyszenie może zatrudniać pracowników, w tym swoich

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka mł. insp. dr hab. Agata Tyburska Zakład Zarządzania Kryzysowego Wyższa

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA ŁÓDZKI UNIWERSYTET TRZECIEGO WIEKU, Łódź. ui. Ul 18 Łódż-Śr ;je INFORMACJA DODATKOWA ' (ZAŁĄCZNIK DO BILANSU ORAZ RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT) STOWARZYSZENIA ŁÓDZKI UNIWERSYTET TRZECIEGO WIEKU im. H.Kretz

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 1 Pytanie nr 1: Czy oferta powinna zawierać informację o ewentualnych podwykonawcach usług czy też obowiązek uzyskania od Państwa

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych

REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych (zwany dalej Regulaminem), określa organizację i tok praktyk

Bardziej szczegółowo

PLAN POŁĄCZENIA RADPOL SPÓŁKA AKCYJNA I WIRBET SPÓŁKA AKCYJNA

PLAN POŁĄCZENIA RADPOL SPÓŁKA AKCYJNA I WIRBET SPÓŁKA AKCYJNA PLAN POŁĄCZENIA RADPOL SPÓŁKA AKCYJNA I WIRBET SPÓŁKA AKCYJNA 1 1. DEFINICJE UŻYTE W PLANIE POŁĄCZENIA. 2 2. TYP, FIRMA I SIEDZIBA ŁĄCZĄCYCH SIĘ SPÓŁEK.... 3 2.1. SPÓŁKA PRZEJMUJĄCA.... 3 2.2. SPÓŁKA PRZEJMOWANA....

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

RAPORT KWARTALNY DR KENDY S.A.

RAPORT KWARTALNY DR KENDY S.A. RAPORT KWARTALNY DR KENDY S.A. ZA OKRES I KWARTAŁU 2011 ROKU od dnia 01-01-2011 roku do dnia 31-03-2011 roku Warszawa, 16 maja 2011 r. Raport kwartalny za 1 kwartał 2011 został przygotowany przez Emitenta

Bardziej szczegółowo

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Albertów 25.01.2016r Podstawowym celem praktyki zawodowej odbywanej w Firmie JAMAR sp. jawna jest nabycie umiejętności praktycznych,

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 (rok, za który sk ładane jest o świadczenie) DzialI Jako osoba odpowiedzialna za zapewnienie funkcjonowania adekwatnej,

Bardziej szczegółowo