Życie chrześcijanina według adhortacji papieża Franciszka Evangelii Gaudium

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Życie chrześcijanina według adhortacji papieża Franciszka Evangelii Gaudium"

Transkrypt

1 1 Ks. Andrzej Muszala Życie chrześcijanina według adhortacji papieża Franciszka Evangelii Gaudium Adhortacja to szczególny rodzaj wypowiedzi papieskiej. Nie posiada ona rangi encykliki, podającej ważne rozstrzygnięcia w kwestiach dogmatycznych, moralnych czy społecznych, i przybierającej niejednokrotnie formę nauczania uroczystego Kościoła. Nie. Adhortacja to coś bardziej w formie zachęty, inspiracji, pragnienia, by podjąć jakieś konkretne działanie; to refleksja nie niosąca w sobie znamienia nieomylności, lecz osobiste podzielenie się przemyśleniami następcy Piotra na jakimś etapie drogi Kościoła. Właśnie taką refleksję przedstawił wszystkim wiernym papież Franciszek pod koniec pierwszego roku swojego pontyfikatu. Refleksję niezwykle piękną i cenną, która winna być analizowana z wielką uwagą przez współczesnych chrześcijan, także w Polsce. Ma ona podwójne podłoże. Pierwszym jest doświadczenie kard. Jorge Bergoglio, który przez wiele lat żył w realiach Kościoła innego niż europejski Kościoła w dużej mierze ubogiego, prześladowanego i misyjnego. Drugim podłożem są osobiste przemyślenia nowego papieża po niespełna roku pełnienia posługi najwyższego Pasterza niejako z serca Kościoła z Rzymu. Evangelii gaudium to osobisty manifest Franciszka; to projekt, jak powinien wyglądać Kościół dziś; jak można żyć Ewangelią w XXI wieku w erze nowoczesnej, charakteryzującej się bardzo szybkimi zmianami, niezwykle dynamicznym rozwojem naukowym, technicznym, ekonomicznym. To program życia dla wszystkich chrześcijan, którzy chcą odnaleźć się we współczesnym społeczeństwie jako jego aktywni jego członkowie i budowniczy, nie tracąc równocześnie niczego z bogactwa swojej wiary. Dlatego w tekście wiele jest osobistych uwag papieża i propozycji wyrażonych w trybie przypuszczającym, czy też życzeniowym: Myślę o, Pragnę Należy sobie życzyć, aby itp. Autor czasem waha się, stawia pytania, poszukuje odpowiedzi. Już chociażby z tego względu dokument jawi się jako zupełnie przełomowy. Nigdy dotąd żaden papież nie wyrażał się w ten sposób. 1. Radość jako główne przesłanie Ewangelii Franciszek rozpoczyna od znamiennych zdań: Radość Ewangelii napełnia serce i całe życie tych, którzy spotykają się z Jezusem. Ci, którzy pozwalają, żeby ich zbawił, zostają wyzwoleni od grzechu, od smutku, od wewnętrznej pustki, od izolacji. Z Jezusem Chrystusem radość zawsze rodzi się i odradza. W tej adhortacji pragnę zwrócić się do wiernych chrześcijan, aby zaprosić ich do rozpoczęcia nowego etapu ewangelizacji, naznaczony ową radością i wskazać drogi dla Kościoła w najbliższych latach. (EG 1) Na wstępie Papież wzywa wszystkich chrześcijan do radości. Ewangelia bowiem to dobra, a nie zła nowina. Nie może zatem owocować smutkiem w życiu wiernych. Sam Chrystus mówi o radości, ukazując ją jako owoc właściwie przeżywanej

2 wiary. Mówi, iż rozraduje się serce nasze, a radości naszej nikt nam nie zdoła odebrać (por J 16, 22). Podobnie i św. Paweł zachęca do życia w takiej postawie: Radujcie się zawsze w Panu; jeszcze raz powtarzam wam: radujcie się! (Flp 4, 4). Tymczasem stwierdza Franciszek istnieją chrześcijanie, którzy zdają się żyć Wielkim Postem bez Wielkanocy (EG 6). I rzeczywiście, w oczach współczesnego świata Kościół jawi się nieraz jako instytucja ze smutnym obliczem, która odziera człowieka z entuzjazmu. Zadaniem chrześcijanina dziś jest zastanowić się, czy jego życie jest rzeczywiście świadectwem prawdziwej radości płynącej z Ewangelii. Człowiek jest istotą dążącą do szczęścia szczęścia trwałego, wykraczającego poza to, co doczesne, poza granicę śmierci. Szczęścia tego poszukuje w różnych miejscach, sytuacjach, osobach i rzeczywistościach, stwierdzając ostatecznie, iż nic ani nikt nie może zaspokoić jego nieskończonych pragnień, gdyż jest zniszczalne, skalane i skończone. Jedynie Chrystus Droga, Prawda i Życie może to uczynić. On przyszedł na ten świat, by odpowiedzieć na wszelkie duchowe aspiracje człowieka, jawiąc się mu jako ich ostateczne spełnienie. Tylko On, będąc Bogiem, może stać się źródłem pełnego szczęścia i ostatecznie pełnej radości. Na tej właśnie radości skupia swą uwagę papież Franciszek. Główna teza jego adhortacji brzmi: Wiara winna być szczęściotwórcza! Winna prowadzić do spełnienia się człowieka. Kto odkryje tę prawdę, będzie mógł powtórzyć za Janem Chrzcicielem: Ten, kto ma oblubienicę, jest oblubieńcem; a przyjaciel oblubieńca, który stoi i słucha Go, doznaje najwyższej radości na głos oblubieńca. Ta zaś moja radość doszła do szczytu (J 3, 29). Stanie się w ten sposób autentycznym uczniem i świadkiem Jezusa. Po tym ogólnym wprowadzeniu zanalizujmy tekst adhortacji Franciszka Evangelii gaudium pod kątem czterech pytań, jakie dotykają problemu przeżywania radości przez chrześcijanina: 1. Czym radość nie jest? 2. Jakie są zagrożenia radości? 3. Jakie są źródła autentycznej radości? 4. Do czego ma prowadzić chrześcijanina prawdziwa radość Ewangelii? 2 2. Czym radość nie jest? Jak zauważa papież, radość nie jest tym samym, co przyjemność: Społeczeństwo technologiczne zdołało pomnożyć okazje do przyjemności, lecz nie przychodzi mu łatwo doprowadzić do radości 1. (EG 7) Pomieszanie tych dwóch stanów ducha jest obecnie dość powszechne. Człowiek współczesny często dąży nie tyle do tego, co może dać mu prawdziwe szczęście, ile raczej do przeżywania jak największej sumy chwilowych przyjemności, czy to w sferze cielesnej, czy uczuciowej. Prawdziwa, głęboka radość nie wypływa z dogadzania swoim zachciankom, pożądliwościom czy smakom; nie jest także owocem bezstresowego i wygodnego życia. Wręcz przeciwnie: ci, którzy dają się złapać w pułapkę konsumpcjonizmu, stwierdzają po jakimś czasie, że nie są ani szczęśliwi, ani radośni, lecz smutni: Wielkim niebezpieczeństwem współczesnego świata, z jego wieloraką i przygniatającą ofertą konsumpcji, jest smutek rodzący się w przyzwyczajonym do wygody i chciwym sercu, towarzyszący chorobliwemu poszukiwaniu powierzchownych przyjemności oraz wyizolowanemu sumieniu. (EG 2) 1 Papież cytuje tu Pawła VI: Paweł VI, Adhort. apost. Gaudete in Domino (9 maja 1975), 8.

3 Przyjemność jest chwilową reakcją naszego ciała, podczas gdy radość dotyka o wiele głębszych pokładów naszego człowieczeństwa rodzi się w głębokościach ducha ludzkiego i obejmuje całą osobę, rezonując we wszystkich jej warstwach, począwszy od boskich sfer łaski, a skończywszy na warstwach zmysłowych i uczuciowych. Przyjemność trwa zwykle krótko, dopóki działają bodźce zewnętrzne, które ją wywołują radość jest stanem trwałym, wynikającym ze świadomości czystego sumienia lub realizacji jakiegoś dobra. Papież ukazuje, że od owej zgubnej pomyłki nie są bynajmniej wolni chrześcijanie oraz osoby stanu duchownego: Nawet osoby pozornie dysponujące solidnymi przekonaniami doktrynalnymi i duchowymi często popadają w styl życia prowadzący do zapewnienia sobie bezpieczeństwa materialnego, do zdobywania władzy i ludzkiej chwały osiąganych za wszelką cenę, zamiast dawania życie za innych. (EG 80) Zdarza się nieraz a nawet trzeba powiedzieć, że zdarza się często że przyjemność stoi wręcz w opozycji do prawdziwej radości, co zauważa Franciszek, cytując Dokument z Aparecidy: Najbardziej korzystają z możliwości życia ci, którzy rezygnują z wygodnego poczucia bezpieczeństwa i podejmują z pasją misję głoszenia życia innym 2. (EG 10) Ci, którzy dążą do maksimum przeżywania przyjemności i do wygodnego ułożenia sobie życia, zazwyczaj nie doświadczają prawdziwej radości. I odwrotnie, ci którzy potrafią rezygnować ze swoich przywilejów, o wiele intensywniej przeżywają swój czas, poświęcając swoje życie dla innych. Zdaniem Franciszka paradoksalnie o wiele więcej radości można znaleźć u ludzi, którzy nie posiadają wielu dóbr materialnych oraz nie szukają wygodnego stylu życia: Mogę powiedzieć, że w swoim życiu najpiękniejszą i spontaniczną radość widziałem u osób bardzo ubogich, które na niewiele mogą liczyć. (EG 7) Nie znaczy to bynajmniej, by radość była jedynie przywilejem osób biednych; również osoby posiadające duży majątek czy to dzięki własnej pracy, czy wskutek odziedziczonej fortuny mogą być szczęśliwe, o ile zachowają postawę duchowego ubóstwa oraz wrażliwość na potrzeby bliźnich. Bowiem im więcej człowiek się da, ofiarując innym, tym większą zyskuje radość, w myśl słów św. Pawła: Więcej szczęścia jest w dawaniu aniżeli w braniu (Dz 20, 35). Radość jest więc niejako skutkiem ubocznym określonego stylu życia życia w postawie samo-podarowania siebie; jest także owocem spełnionego zadania, kroczenia za Jezusem i głoszenia Dobrej Nowiny: Dobrze by było, aby wszelka katecheza zwracała szczególną uwagę na «drogę piękna» (via pulchritudinis). Głoszenie Chrystusa oznacza ukazywanie, że wierzyć w Niego i iść za Nim jest nie tylko rzeczą prawdziwą i sprawiedliwą, ale także piękną, zdolną napełnić życie nowym blaskiem i głęboką radością, nawet pośród trudnych doświadczeń. (EG 167) 3 2 V Konferencja Ogólna Episkopatu Ameryki Łacińskiej i Karaibów, Dokument z Aparecidy (29 czerwca 2007), 360.

4 Radość rodzi się zwykle pośród trudów. Stwierdzenie to ma niezwykle istotne znaczenie, gdyż ukazuje, że człowiek nie może uchylać się od wymagających zadań, jeśli pragnie dojść do swego spełnienia. Najlepszym kryterium życia w postawie samopodarowania siebie jest umiejętność ofiarowywania swojego czasu: Wielu świeckich boi się, że ktoś zaprosi ich do podjęcia zadania apostolskiego, więc starają się uciec od wszelkiego zaangażowania, które mogłoby ich pozbawić wolnego czas ( ) To samo dzieje się z kapłanami, którzy obsesyjnie są zatroskani o swój wolny czas. (EG 81) 3. Jakie są zagrożenia radości? Chrześcijańska radość jest dziś szczególnie zagrożona. Franciszek ukazuje w różnych miejscach swojej adhortacji czynniki, które mogą ją skutecznie zatruć; spróbujemy je tu zebrać razem. 1. Po pierwsze, zagrożeniem ewangelicznej radości jest formalizm, który zwłaszcza w ostatnich wiekach wkradł się w przeżywanie wiary wielu chrześcijan. Papież zauważa: Św. Tomasz z Akwinu podkreślał, że przykazania dane ludowi Bożemu przez Chrystusa i przez Apostołów są bardzo nieliczne 3. Cytując św. Augustyna, zauważał, że w przykazaniach dodanych później przez Kościół należy przestrzegać umiaru, aby życie wiernych nie stało się zbyt uciążliwe oraz aby nie przemienić naszej religii w niewolę, skoro miłosierdzie Boże chciało ją mieć wolną 4. (EG 43) W rzeczy samej, od jakiegoś czasu można zaobserwować przerost przepisów, nakazów i zakazów, które doprowadziły wielu chrześcijan do legalistycznego, wręcz lękliwego podejścia do Ewangelii: To wolno, tamtego nie wolno. Mówi się czasem o chrześcijańskim faryzeizmie, który przejawia się w kurczowym trzymaniu się litery, nie bacząc na równoczesne zabicie ducha Ewangelii. Dotyczy to na przykład zasad liturgicznych, zwłaszcza rytu tradycjonalistycznego (choć nie tylko), który we współczesnym świecie preferuje obrzędy wyrosłe w zupełnie innej tradycji, często niezrozumiałe dla przeciętnego człowieka. Przejawia się on także w praktykowaniu niektórych zasad postnych, formuł modlitewnych itp. Tymczasem jak pisał św. Paweł ku wolności wyswobodził nas Chrystus. A zatem trwajcie w niej i nie poddawajcie się na nowo pod jarzmo niewoli! (Ga 5, 1). Oczywiście, napomina natychmiast, by nie traktować tej wolności jako zachęty do hołdowania ciału (por. Ga, 5, 13). Prawdziwa wolność chrześcijańska jest źródłem jeszcze większej miłości, życia w postawie służby i daru z siebie, gdyż miłość jest doskonałym wypełnieniem Prawa (Rz 13, 10). Styl życia Franciszka zarówno przed jak i po wyborze na następcę Piotra jest najlepszym komentarzem przytoczonych zdań Apostoła Narodów: począwszy od sposobu głoszenia homilii jako osobistego świadectwa wiary, a skończywszy na umyciu nóg osobom z zakładu karnego. Prawdziwa radość wypływa z wewnętrznej wolności, gdyż wedle słów św. Tomasza z Akwinu przykazania, które dał nam Pan są bardzo nieliczne. Nie trzeba więc ich rozbudowywać, powtarzając błąd faryzeuszów, tak bardzo ganiony przez Jezusa. Eucharystia sprawowana w Wieczerniku oraz przez pierwszych chrześcijan po domach urzekała prostotą formy i głębią wiary, która owocowała m.in. w mężnym znoszeniu prześladowań. Sobór Watykański II uprościł liturgię, czyniąc ją bardziej zrozumiałą dla współczesnego człowieka; Franciszek wyraźnie pragnie, by ów 4 3 Summa theol. I-II, q. 107, a Tamże.

5 świeży duch został zachowany; by i do nas nie odniosły się słowa Jezusa o tych, którzy połykają wielbłąda, a przecedzają komara (por. Mt 23, 24). Oczywiście, istnieje też niebezpieczeństwo powstania przekonania, iż wszystko wolno. Każda skrajność jest zła zarówno w przeroście przepisów i norm, jak i w ich całkowitym zlekceważeniu. Dlatego Jezus wskazuje na to, co winno być ostatecznym kryterium postępowania chrześcijanina jest nim miłość, czyli życie w postawie daru z siebie, służby i zapomnienia o sobie dla Boga i dla innych: Na tych dwóch przykazaniach opiera się całe Prawo i Prorocy (Mt 22, 40). Św. Paweł apostoł chrześcijańskiej wolności zauważa, że człowiek duchowy rozsądza wszystko, a sam przez nikogo nie jest sądzony (1 Kor 2, 15). Innymi słowy, ten kto prowadzi prawdziwe życie duchowe, żyje głęboką wiarą, kroczy w postawie zawierzenia, codziennego oddawania się modlitwie wewnętrznej i lectio divina, na pewno nie popadnie w laksyzm i permisywizm; wręcz przeciwnie będzie wymagał od siebie jeszcze większego ewangelicznego radykalizmu, jak chociażby patron Ojca świętego św. Franciszek z Asyżu. Jego osoba i styl życia najlepiej ilustrują prawdziwość słynnego augustyńskiego powiedzenia: Kochaj i rób co chcesz. Trudno byłoby podejrzewać biedaczynę z Asyżu o jakieś rozwodnienie ducha Ewangelii Należałoby w tym kontekście postawić pytanie: czy obserwowany obecnie przerost przepisów doprowadzający wręcz do religijnego formalizmu, nie jest przypadkiem wyrazem słabości wiary współczesnych chrześcijan oraz symptomem braku życia duchowego? Tam, gdzie obumiera duch, rozbudowuje się zewnętrzne struktury. Jakże wymownie brzmią tu słowa Papieża, który pisze o: ( ) prometejskim neopelagianizmie ludzi, którzy w ostateczności liczą tylko na własne siły i stawiają siebie wyżej od innych, ponieważ zachowują określone normy, albo ponieważ są niewzruszenie wierni wobec pewnego katolickiego stylu z przeszłości. Owo domniemane bezpieczeństwo doktrynalne czy dyscyplinarne prowadzi do narcystycznego i autorytarnego elitaryzmu, gdzie zamiast ewangelizowania pojawia się analiza i krytyka innych. U niektórych zauważa się ostentacyjną troskę o liturgię, o doktrynę i prestiż Kościoła, ale nie przejmują się oni rzeczywistym wprowadzeniem Ewangelii w życie Ludu Bożego i w konkretne potrzeby historii. W ten sposób życie Kościoła zamienia się w kawałek muzeum. (EG 94) Powyższy tekst dowodzi wielkiej odwagi Franciszka, który formułuje konkretną propozycję wobec niektórych zwyczajów Kościoła, nie bezpośrednio związanych z sercem Ewangelii: Nie bójmy się dokonać ich rewizji! (EG 43). A wszystko po to, by ocalić radość Ewangelii, tak żywą w pierwszych wiekach chrześcijaństwa. 2. Po drugie, radość płynąca z Ewangelii może zostać zabita przez rutynę. Papież zachęca do jej przezwyciężania, nie lękając się śmiałych kroków: Duszpasterstwo w kluczu misyjnym wymaga rezygnacji z wygodnego kryterium pasterskiego, że «zawsze się tak robiło». Zachęcam wszystkich, by byli odważni i kreatywni. (EG 33) Trzeba mieć odwagę do znajdowania nowych znaków, nowych symboli, nowych sposobów przekazywania Słowa, nowych form piękna (EG 167) znaków czytelnych dla współczesnego człowieka, a nie importowanych z zamierzchłej przeszłości. Takim znakiem są zawsze otwarte drzwi kościołów czy też piękny zwyczaj tworzenia kaplic w prywatnych domach i umieszczania w nich Najświętszego 5

6 Sakramentu. Już Jan Paweł II wzywał do otwarcia na oścież drzwi Chrystusowi 5. Apel ten powtarza Franciszek, mówiąc jeszcze wyraźniej: Kościół «wyruszający w drogę» jest Kościołem otwartych drzwi ( ) Kościół jest powołany, by był zawsze otwartym domem Ojca. Jednym z konkretnych znaków tego otwarcia jest to, aby wszędzie były kościoły z otwartymi drzwiami. Chodzi o to, że jeśli ktoś pragnie iść za natchnieniem Ducha i zbliża się, szukając Boga, nie spotkał się z chłodem zamkniętych drzwi. (EG 46-47) Współcześni chrześcijanie są wezwani, by szukać nowych form, które ożywią ich życie wiarą. Wezwani są do wysiłku wyjścia z rutyny, do poszukiwania nowego języka, nowych symboli. Odnosi się to tak do świeckich jak i do duchownych. A wszystko po to, by Ewangelia docierała do współczesnego świata językiem zrozumiałym. 3. Trzecim zagrożeniem radości jest dewocja. Jest także prawdą, że czasem akcent, bardziej niż na pobożność chrześcijańską, kładzie się na zewnętrzne formy tradycji niektórych grup, albo na domniemane objawienia prywatne, które się absolutyzuje. Istnieje pewien rodzaj chrześcijaństwa składającego się z dewocji właściwej dla pewnego indywidualnego i sentymentalnego przeżywania wiary, które w rzeczywistości nie odpowiada autentycznej pobożności ludowej. (EG 70) Niebezpieczeństwo dewocji wciąż powraca w łonie Kościoła, co przejawia się jak pisze papież w absolutyzowaniu prywatnych objawień czy też w sentymentalnym przeżywaniu wiary. Niewłaściwie pojęta pobożność może stać się formą ucieczki od wykonywania zadań i obowiązków. Często rodzi duchową pychę, podświadomie wsączając do serca myśl o wybraniu i wyższości nad niewierzącymi. A stąd już tylko krok do potępiania świata jako złego, bezbożnego, trzymanego w szponach szatana. To o wiele łatwiejsze niż zakasanie rękawów i przyłożenie ręki do pługa, wychodząc ku ludziom z radosną nowiną o miłości Boga do wszystkich, zwłaszcza grzeszników. Człowiek prawdziwie pobożny nie potępia nikogo. Powtarza za Izaakiem Syryjczykiem: Piekło jest puste z wyjątkiem mnie. Żyje duchem przypowieści o synu marnotrawnym, obawiając się, by przypadkiem nie powielić postawy drugiego syna, tak bardzo z siebie zadowolonego. Prawdziwa radość Ewangelii rodzi się z pokory i przeświadczenia, że świat jest dobry, podobnie jak i ludzie, którzy na nim żyją; że wszyscy jesteśmy dziećmi jednego Ojca. 4. Czwartym czynnikiem, zabijającym radość życia Ewangelią jest kompleks niższości. Pisze papież: Wielu zaangażowanych w duszpasterstwie, chociaż się modlą, pogłębiają w sobie pewien rodzaj kompleksu niższości, prowadzący ich do relatywizowania lub ukrywania swojej chrześcijańskiej tożsamości i przekonań. ( ) Grzebią radość z misji w pewnego rodzaju obsesji, by być jak wszyscy inni. (EG 79) Bycie chrześcijaninem czyli uczniem Chrystusa to powód do chluby i źródło głębokiej osobistej radości. Tymczasem wiele osób kryje się ze swoją wiarą, w przekonaniu, że lepiej się nie wychylać, że Kościół Katolicki nie ma teraz wysokich notowań itp. Kompleks niższości jest wynikiem niewłaściwego, smutnego postrzegania Kościoła Kościoła, który tylko nakłada pęta, zniewala i nie pozwala 6 5 Por. Jan Paweł II, Adhort. apost. Christifideles laici. O powołaniu i misji świeckich w Kościele i w świecie ( ), 34.

7 cieszyć się życiem. I przeciwnie człowiek radosny, który wie, że droga Ewangelii jest drogą szczęścia, potrafi ukazać inne oblicze Kościoła Kościoła-ojczyzny, domu przygarniającego każdą zbłąkaną owcę, Kościoła-przestrzeni wzrostu duchowego. Nigdy nie przyjdzie mu na myśl, by wstydzić się takiego Kościoła. Nawet w obliczu krytyki potrafi znaleźć odpowiednie słowa, uznając, iż sam jest pierwszym spośród grzeszników, dzieląc się osobistym przeżywaniem wiary, tryskając ufnością, zarażając nadzieją. Wymownie brzmią tu słowa papieża Franciszka z jego wywiadu udzielonego swemu współbratowi w zakonie Jezuitów. Na pytanie, kim jest Jorge Mario Bergoglio, odpowiedział: Jestem grzesznikiem. Jestem grzesznikiem, na którego spojrzał Pan. 5. Kolejnym, piątym czynnikiem, zatruwającym radość Ewangelii jest pesymizm: Jedną z najpoważniejszych pokus tłumiących zapał i odwagę jest poczucie przegranej, przemieniające nas w niezadowolonych i rozczarowanych pesymistów o posępnej twarzy. Nawet z bolesną świadomością własnej kruchości trzeba kroczyć naprzód i nie poddawać się oraz przypominać sobie to, co Pan powiedział do św. Pawła: Wystarczy ci mojej łaski. Moc bowiem w słabości się doskonali (2 Kor 12, 9). (EG 85) Niejednokrotnie chrześcijanie mają dziś poczucie porażki, dochodząc do wniosku, że świat wygrywa na każdym kroku, że coraz mniej ludzi chodzi do kościoła, że ludzi młodych nie interesuje już wiara. Opinie te są zgoła fałszywe przynajmniej z dwóch powodów. Po pierwsze, sam Chrystus głowa Ludu Bożego zapewnia nas, że pozostanie z nami po wszystkie dni, aż do skończenia świata (por Mt 28, 20). On jest źródłem żywotności swojego Kościoła, którego żadne moce przemóc nie zdołają (por. Mt 16, 18). Po drugie, ludzie ci pewnie sami utracili wiarę wiarę, że Duch święty wciąż działa i ożywia wszystko, wzbudzając nowe zastępy wiernych, inspirując chrześcijan do znajdywania nowych dróg głoszenia i wyrażania swojej wiary. Przykładem może tu posłużyć Kościół w Holandii, który przez ostatnie dziesięciolecia postrzegany był za niemal umierający, gdy tymczasem od kilku lat obserwuje się w nim rozkwit nowych wspólnot, różnych form dynamicznego rozwoju wiary oraz powrót wielu osób do Kościoła. Prawdziwa wiara pozwala człowiekowi patrzeć głębiej i dostrzegać niewidzialne działanie Ducha Świętego w miejscach, które, po ludzku sądząc, nie byłyby w stanie wydać plonu. Dlatego papież tytułuje tę część swej adhortacji w bardzo wymownym wezwaniu: Nie dla jałowego pesymizmu! (EG 84-86). I woła: Nie pozwólmy się okraść z nadziei! (EG 86). 6. W końcu, szóstym czynnikiem, który może zabić nie tylko radość Ewangelii, ale wszelką radość życia jest niekontrolowane pochłonięcie przez media czy Internet: Żyjemy w społeczeństwie informatycznym, dostarczającym nam chaotycznie danych, wszystkich na tym samym poziomie, i w końcu prowadzi to nas do straszliwej powierzchowności w chwili postawienia kwestii moralnych. (EG 64) Teza ta, na pierwszy rzut oka, wydaje się być zaskakująca. Jednak po głębszym zastanowieniu, musimy przyznać rację Franciszkowi. Internet, choć jest bardzo cennym narzędziem komunikacji międzyludzkiej, także ewangelizacji, niesie ze sobą poważne niebezpieczeństwo sprowadzenia do jednego poziomu rzeczy i wzniosłych i banalnych (nieraz wulgarnych). Nierzadko zdarza się, że na tej samej stronie internetowej znajdują się fragmenty Ewangelii, teksty Ojców Kościoła a równocześnie komentarze internautów, zwykle niezbyt kompetentne, czasem wręcz o dramatycznie niskim poziomie merytorycznym czy kulturalnym (nie wspominając już o różnych wyzwiskach i przekleństwach ). Z tego powodu w czytającym może powstać przeświadczenie, że wszystko jest na tym samym poziomie i Słowo Objawione i słowo ludzkie; że 7

8 wszystko jest dozwolone; że można anonimowo i bez żadnych konsekwencji pisać kłamstwa, głosić błędne teorie, odsądzać najszlachetniejsze osoby od czci i chwały, itp. To tylko jeden z przykładów niebezpieczeństwa, jakie pociąga za sobą pogrążenie się w świecie wirtualnym. Olbrzymim zagrożeniem są także anonimowe czaty z osobami polującymi na naiwnych respondentów. Również wszechobecne reklamy zaśmiecają ducha, wprowadzając chaos i brak krytycyzmu. Dlatego jak zauważa papież konieczna okazuje się edukacja, która nauczałaby krytycznego myślenia i proponowała proces dojrzewania w kręgu wartości (EG 64) Źródła chrześcijańskiej radości Po ukazaniu zagrożeń prawdziwej chrześcijańskiej radości przejdźmy obecnie do wykładu pozytywnego, poszukując jej autentycznych źródeł. Są one zdaniem Franciszka trojakie: 1. osobisty kontakt z Bogiem, 2. Kościół, parafie oraz 3. wspólnota. 1. Radość chrześcijanina jest najpewniejszym symptomem głębokiego i autentycznego kontaktu z Bogiem. Od tego w ogóle zaczyna się przygoda człowieka: U początku bycia chrześcijaninem nie ma decyzji etycznej czy jakiejś wielkiej idei, jest natomiast spotkanie z wydarzeniem, z Osobą, która nadaje życiu nową perspektywę, a tym samym decydujące ukierunkowanie 6. (EG 7) Innymi słowy, nie można sprowadzać chrześcijaństwa do zbioru pewnych norm etycznych one są wtórne wobec czegoś pierwotnego i zupełnie esencjalnego: osobistego spotkania z Chrystusem. Jest czymś oczywistym, że uczeń Chrystusa, który pragnie Mu się całkowicie oddać, będzie unikał wszystkiego, czymkolwiek mógłby Go zasmucić. Franciszek kontynuuje: Zapraszam każdego chrześcijanina, niezależnie od miejsca i sytuacji, w jakiej się znajduje, by odnowił dzisiaj swoje osobiste spotkanie z Jezusem Chrystusem, albo przynajmniej podjął decyzję gotowości spotkania się z Nim, szukania Go nieustannie każdego dnia. Nie ma racji, dla której ktoś mógłby uważać, że to zaproszenie nie jest skierowane do niego, ponieważ nikt nie jest wyłączony z radości, jaką nam przynosi Pan 7. Kto zaryzykuje, by uczynić mały krok w kierunku Jezusa, tego Pan nie zawiedzie, przekona się, że On już na niego czekał z otwartymi ramionami. ( ) Jak dobrze powrócić do Niego, gdy się pogubiliśmy! (EG 3) Kontakt z Bogiem jako umiłowaną Osobą posunięty aż do pragnienia zjednoczenia z Nim jest źródłem prawdziwej radości. Miłość przemienia człowieka, czyniąc go szczęśliwym i radosnym, gdyż sprawia, że żyje on już nie dla siebie, lecz dla umiłowanej osoby. W odniesieniu do Boga ten kontakt przejawia się przede wszystkim w modlitwie osobistej: Ewangelizatorzy z Duchem to ewangelizatorzy, którzy się modlą i pracują. ( ) Bez dłuższych chwil adoracji, modlitewnego spotkania ze Słowem, zadania łatwo pozbawione zostają sensu, a my czujemy się osłabieni z powodu zmęczenia oraz trudności i zapał gaśnie. Kościół ma ogromną potrzebę oddychania płucami modlitwy. (EG 262) 6 Franciszek cytuje tu swojego poprzednika Benedykta XVI: Encyklika Deus caritas est (25 grudnia 2005), 1 7 Paweł VI, Gaudete in Domino, 22.

9 9 Papież zachęca wręcz do kontemplacji, cytując jednego z największych mistyków w historii chrześcijaństwa św. Jana od Krzyża. Zaprasza, byśmy wchodzili coraz głębiej w wiedzę i mądrość Boga: Chrystus ( ) jest zawsze młody i jest zawsze źródłem nowości. Kościół nie przestaje być zadziwionym z powodu głębokości bogactw, mądrości i wiedzy Boga (Rz 11, 33). Jak powiada św. Jan od Krzyża: Ta gęstwina mądrości i wiedzy Boga jest tak głęboka i niezmierzona, że choćby dusza wiele z niej poznawała, może wchodzić zawsze jeszcze głębiej 8 (EG 11) Musimy zatrzymać się na modlitwie, by nas ponownie zafascynowała. Musimy błagać codziennie o Jego łaskę, aby otworzyła nam zimne serce i dokonała wstrząsu w naszym letnim i powierzchownym życiu. (EG 264) Kontakt z Bogiem zostaje też zawiązany poprzez studium Pisma Świętego. Słowo Boga nie tylko przynosi wyzwolenie i szczęście, lecz także ukazuje charakter Boga, przybliżając Go światu. Prawdziwy apostoł Jezusa Chrystusa wiarygodnie świadczy o Tym, który go posłał, jeśli każdego dnia zatapia się w lectio divina. W naszej epoce ludzie wolą słuchać świadków: noszą pragnienie autentyczności. [...] Żądają głosicieli Ewangelii, którzy by mówili o Bogu znanym sobie i bliskim, jakby Go niewidzialnego widzieli 9. ( ) Jeśli [głosiciel Ewangelii] nie poświęca czasu, by modlić się Słowem, wtedy będzie fałszywym prorokiem, oszustem lub pustym szarlatanem. (EG 150) Kontakt z Jezusem nawiązuje się także poprzez Eucharystię, która nie jest nagrodą dla doskonałych, lecz szlachetnym lekarstwem i pokarmem dla słabych (EG 47) 10. Papież przestrzega, by kapłani nie zachowywali się jak kontrolerzy łaski lecz jak ułatwiający dostęp do niej. Kościół nie jest urzędem celnym, jest ojcowskim domem, gdzie jest miejsce dla każdego z jego niełatwym życiem (EG 47). Uczeń Chrystusa dochodzi do pełnego zjednoczenia ze swoim Mistrzem także poprzez otwartość na Dary Ducha Świętego. Duch Święty ( ) działa w każdym głosicielu Ewangelii, jeśli tylko poddaje się Jego kierownictwu. On podsuwa mu słowa, jakie tylko On jeden może poddać 11 (EG 151). Podsumowując, Ewangelia może być dziś głoszona tylko jako radosna nowina, ewangelizator zaś to ten, kto jest uczniem Chrystusa i jest z Nim jak najściślej zjednoczony. Użycza w sobie miejsca, by to sam Chrystus działał przez niego: Chodzi o to, byśmy pozwolili przemieniać się w Chrystusie dla stopniowego życia według Ducha (Rz 8, 5). (EG 162) 8 Jan od Krzyża, Pieśń duchowa, 36, Paweł VI, Posynodalna Adhort. apost. Evangelii nuntiandi (8 grudnia 1975), Franciszek szeroko powołuje się w tym miejscu na Ojców Kościoła; por: Por. Św. Ambroży, De Sacramentis, IV, VI, 28: PL 16, 464: Zawsze muszę je przyjmować, ponieważ zawsze przebacza moje grzechy. Jeśli nieustannie grzeszę, muszę zawsze mieć lekarstwo ; tamże, IV, V, 24: PL 16, 463: Ten, kto spożywał mannę, umarł; ten, kto spożywa to ciało, dostąpi odpuszczenia swoich grzechów ; Św. Cyryl Aleksandryjski, In Joh. Evang. IV, 2: PG 73, : Zbadałem się i uznałem się za niegodnego. Tym, którzy tak mówią, powiadam: a kiedy będą godnymi? Kiedy staniecie więc przed Chrystusem? I jeśli wasze grzechy przeszkadzają wam, by się zbliżyć i jeśli nie przestaniecie nigdy upadać kto zna swoje grzechy?, mówi psalm pozostaniecie bez udziału w uświęceniu, które ożywia na wieki?. 11 Paweł VI, Evangelii nuntiandi, 65.

10 10 Bóg z czystej łaski pociąga nas, by nas zjednoczyć z sobą. Posyła On swojego Ducha do naszych serc, aby uczynić nas swoimi dziećmi, aby nas przemienić i uczynić zdolnymi do udzielenia naszym życiem odpowiedzi na Jego miłość. ( ) Pan powołuje również ciebie i czyni to z wielkim szacunkiem i miłością. (EG ) 2. Drugim źródłem prawdziwej radości jest uczestnictwo w życiu Kościoła, które przejawia się w zaangażowaniu we własnych parafiach. Papież bardzo szeroko omawia, w jaki sposób wspólnota parafialna może stać się prawdziwą przestrzenią obecności Chrystusa. Wiele uwag skierowuje do duszpasterzy, udzielając im szczegółowych zaleceń dotyczących np. homilii (by były oparte na Słowie Bożym, by nie były zbyt długie, by były pozytywnym a nie negatywnym wykładem wiary itp.) część ta wymagałaby osobnego studium, które wykracza poza ramy naszej analizy. 3. I w końcu trzecim źródłem prawdziwej radości chrześcijańskiej jest możliwość przynależności do jakiejś wspólnoty: Właśnie w tych czasach, a także tam, gdzie stanowią małą trzódkę (Łk 12, 32), uczniowie Pana powołani są do życia jako wspólnota, która jest solą ziemi i światłem świata (por. Mt 5, 13-16). Nie pozwólmy się okraść ze wspólnoty! (EG 92) Wspólnota jest miejscem kroczenia ku pełni zjednoczenia z Chrystusem. Ciekawym jest, że papież nie pisze w adhortacji nic o kierownictwie duchowym, lecz o tzw. towarzyszeniu duchowym czyli czymś, co określane jest w języku angielskim jako spiritual accompany, zaś we francuskim jako accompaignement spirituel: Chociaż może się to wydawać oczywiste, towarzyszenie duchowe powinno coraz bardziej prowadzić do Boga, w którym możemy zdobyć prawdziwą wolność. (EG 170) Osobiście uważam ten fragment za niezwykle istotny, gdyż doskonale wyważa proporcje wewnątrz Ludu Bożego, który jest ludem pielgrzymującym. W życiu duchowym wszyscy jesteśmy równi właściwie nie ma już kierowników duchowych (co grozi z jednej strony pewnego rodzaju pychą duchową, z drugiej zaś bezwolnym posłuszeństwem); wszyscy jesteśmy słabi i grzeszni, równocześnie jednak możemy sobie wzajemnie pomagać, prowadząc szczery dialog. Towarzyszenie duchowe jest czymś pożądanym wewnątrz wspólnot w myśl słów św. Pawła: Jeden drugiego brzemiona noście i tak wypełniajcie prawo Chrystusowe (Ga 6, 2). Do tego potrzebna jest jednak solidna formacja, umiejętność słuchania, oraz głęboka duchowa wrażliwość na podszepty Ducha Świętego. Bardziej niż kiedykolwiek potrzebujemy mężczyzn i kobiet, którzy mając doświadczenie w towarzyszeniu innym, znają sposób postępowania, wyróżniający się roztropnością, zdolnością zrozumienia, sztuką oczekiwania, uległością wobec Ducha Świętego ( ). Musimy uczyć się sztuki słuchania, która jest czymś więcej niż tylko słyszeniem. (EG 171) 5. Do czego ma prowadzić chrześcijanina prawdziwa radość Ewangelii? We wszystkim, co człowiek robi, winien patrzyć na cel. Mając to na uwadze, dochodzimy obecnie do ostatniego pytania, jakie sobie postawiliśmy na wstępie naszej analizy: Do czego ma prowadzić chrześcijanina prawdziwa radość Ewangelii?

11 Franciszek odpowiada krótko: celem tym jest misja. Misja to posłanie; w naszym przypadku posyłającym jest Chrystus, zaś jego uczeń ma być wiarygodnym świadkiem Jego Ewangelii. Ma być misjonarzem w tej mierze, w jakiej doświadczył miłości Boga w Chrystusie Jezusie. Wewnętrznym obowiązkiem każdego jest poszukiwanie takiego sposobu głoszenia Chrystusa, który odpowiada sytuacji w jakiej się znajduje. Człowiek winien intensywnie zastanawiać się nad warunkami, w jakich przyszło mu żyć, a następnie aktywnie wchodzić w nie każdego dnia jako prawdziwy uczeń Jezusa. Jego misja nie jest bynajmniej niewielka, ograniczona do poletka indywidualnego życia; jest uniwersalna i odnosi się do całego świata. Od jej wypełnienia zależy szczęście wręcz zbawienie wielu ludzi! Biada mi, gdybym nie głosił Ewangelii! (1 Kor 9, 16) woła Apostoł Narodów. Nie biadoli nad niewierzącymi ani grzesznikami, lecz nad sobą. Muszę uderzyć się w pierś: fakt, że dziś większość ludzi nie wierzy w Chrystusa i żyje poza Kościołem, to moja wina nie ich. Papież Franciszek pisze: Autentyczna wiara która nie jest nigdy wygodna ani indywidualistyczna zakłada zawsze głębokie pragnienie zmiany świata, przekazania wartości, zostawienia czegoś dobrego po sobie na ziemi. Kochamy tę wspaniałą planetę, na której Bóg nas postawił, i kochamy zamieszkującą ją ludzkość ze wszystkimi jej dramatami i zmęczeniem, z jej pragnieniami i nadziejami, z jej wartościami i jej kruchością. Ziemia jest naszym wspólnym domem i wszyscy jesteśmy braćmi. (EG 183) Idźcie na cały świat i głoście Ewangelię wszelkiemu stworzeniu! (Mk 16, 15) słowa te wzywają każdego chrześcijanina, by zmieniał na lepsze świat wokół siebie. Ma to czynić z entuzjazmem i radością. Osoba, która nie jest przekonana, która nie jest entuzjastą, która nie jest pewna tego, co głosi, i zakochana w tym, nie przekonuje nikogo. (EG 266) Wiarygodność misjonarza weryfikuje się w radości i entuzjazmie, jaki tryska z jego osoby. Misjonarzem może być tylko ten, kto swym szczęściem pragnie dzielić się z innymi. Zatem najlepszym sposobem głoszenia Ewangelii dziś jest świadectwo własnego życia. Kościół rozszerza się nie przez prozelityzm, ale przez przyciąganie 12 (EG 14). Dlatego kontynuuje papież nie możemy dłużej pozostawać w spokoju, w biernym oczekiwaniu, w naszych kościołach 13 (EG 15). Franciszek podaje środki właściwej ewangelizacji są nimi miłość, bliskość wobec ludzi, dzielenie ich trosk, smutków i radości, świadectwo autentycznego życia wiarą: Wszelki wykład nauki musi mieć miejsce w postawie ewangelizacji, która wzbudzi przylgnięcie serca przez bliskość, miłość i świadectwo. (EG 42) Adresatem Ewangelii jest każdy człowiek. Nie jest bowiem wolą Ojca Niebieskiego, by zginęło jedno z tych małych (por. Mt 18, 14). Zatem ten, kto nieustannie czerpie z bogactw życia Chrystusa winien się nimi dzielić z innymi. Franciszek wymienia trzy grupy ludzi, do których Dobra Nowina winna dotrzeć w pierwszej kolejności. 1. Są nimi najpierw ubodzy; ci, których według zapewnienia Chrystusa zawsze mamy wokół siebie (por. Mk 14, 7) Benedykt XVI, Homilia podczas Mszy św. na otwarcie V Konferencji Ogólnej Episkopatu Ameryki Łacińskiej i Karaibów (13 maja 2007), Aparecida, Brazylia (13 maja 2007). 13 V Konferencja Ogólna Episkopatu Ameryki Łacińskiej i Karaibów, Dokument z Aparecidy, 548.

12 Dzisiaj i zawsze ubodzy są uprzywilejowanymi adresatami Ewangelii 14 ( ) Istnieje nierozerwalna więź między naszą wiarą i ubogimi. Nie pozostawmy ich nigdy samych. (EG 48) Chrześcijanin wezwany jest nawet do starania się o zmianę struktur społecznych, jeśliby one powodowały niesprawiedliwe nierówności, zwłaszcza głód wielu osób. Ma być ucieleśnieniem zasady, że nie pieniądz, lecz miłość rządzi światem. Nie można dłużej tolerować faktu, że wyrzuca się żywność, gdy ludzie cierpią głód. To jest nierówność społeczna. Dzisiaj wszystko opiera się na grze i rywalizacji, a prawo sprzyja silniejszym, więc możny pożera słabszego. (EG 53) Uczeń Chrystusa winien także użyczać z tego, co posiada, gdyż jak mówi św. Jan Chryzostom nie dzielić się własnymi dobrami z ubogimi znaczy okradać ich i pozbawiać życia. Posiadane przez nas dobra nie są naszymi, ale ich dobrami 15. Od owej opcji preferencyjnej na rzecz ubogich nie jest zwolniony nikt. Nikt nie może mówić, że stoi z dala od ubogich, ponieważ jego życiowe wybory wiążą się ze skupieniem uwagi na innych sprawach. Często spotykamy się z tym usprawiedliwieniem w środowiskach akademickich, przedsiębiorców lub profesjonalistów, a nawet w środowiskach kościelnych. ( ) Nikt nie może się czuć zwolniony z troski o ubogich. (EG 201) Nie chodzi tu tylko o ubogich materialnie bezdomnych, głodujących, dotkniętych przez klęski żywiołowe choć nie wolno o nich nigdy zapominać. Jak mówi Matka Teresa z Kalkuty, wielu ubogich żyje w krajach wysokorozwiniętych. To opuszczone dzieci, osoby samotne, cierpiące w szpitalach i w domach starców, odrzucone przez społeczeństwo. Papież ukazuje możliwość służby wobec nich, chociażby poprzez różne formy wolontariatu: Trzeba przyznać, że w aktualnym kontekście kryzysu zaangażowania i więzi wspólnotowych wielu młodych ludzi ofiaruje swą solidarną pomoc wobec nieszczęść świata i podejmuje różne formy aktywnego działania i wolontariatu ( ) Jakie to piękne, że młodzi są pielgrzymami wiary, szczęśliwi, że mogą nieść Jezusa na każdą ulicę, na każdy plac, w każdy zakątek ziemi! (EG 106) Drugą grupą osób, do których winni iść współcześni wierni są wszyscy ci, którzy poszukują właściwej formacji duchowej. W ewangelizacji nie chodzi tylko o to, by głosić Chrystusa, lecz także o to, aby ci, którzy Go już spotkali, formowali się wewnętrznie, dochodząc do pełni swojej osoby. Wzorem jest tu postępowanie samego Chrystusa, który przez trzy lata wychowywał swoich uczniów kształtując ich na dojrzałych apostołów. Z kolei oni kształtowali swoich następców. Ów łańcuch nie może być przerwany w żadnej epoce także dziś. Formacja świeckich oraz ewangelizacja kategorii zawodowych i intelektualnych stanowią ważne wyzwanie duszpasterskie pisze Franciszek (EG 102). Nie wolno w niej zapomnieć o kobietach, które zazwyczaj stanowią większą część wszelkich wspólnot chrześcijańskich. 14 Benedykt XVI, Przemówienie z okazji spotkania z Episkopatem brazylijskim w katedrze w Sao Paulo, Brazylia (11 maja 2007), Św. Jan Chryzostom, Homilia o Łazarzu, II, 6: PG 48, 992 d; por. EG 57

13 Kościół uznaje nieodzowny wkład kobiety w społeczeństwie, z wrażliwością, intuicją i pewnymi szczególnymi zdolnościami, które zwykle są bardziej właściwe kobietom niż mężczyznom. Na przykład, specjalna uwaga kobiet zwrócona na drugich, wyrażająca się szczególnie, chociaż nie wyłącznie, w macierzyństwie. Dostrzegam z przyjemnością, jak wiele kobiet podziela odpowiedzialność duszpasterską razem z kapłanami, wnosząc swój wkład w towarzyszenie osobom, rodzinom lub grupom i ofiarując nowy wkład w refleksję teologiczną. (EG 103) 3. W końcu adresatem Ewangelii są wszyscy ludzie niewierzący w Chrystusa. Ateiści, ale także wyznawcy innych religii. Postawa otwarcia w prawdzie i miłości powinna charakteryzować dialog z wierzącymi przedstawicielami innych religii niechrześcijańskich, pomimo różnych przeszkód i trudności, zwłaszcza fundamentalizmów z obu stron ( ) Uczmy się akceptować innych z ich odrębnym sposobem bycia, myślenia i wyrażania się. (EG 250) Chrześcijanie mają iść do wszystkich ludzi; mają akceptować ich odmienność, podejmując z nimi dialog; nie mogą się lękać się, ani izolować, zamykając w wąskich grupach. 13 Zakończenie Adhortacja Evangelii gaudium to tekst przełomowy na obecnym etapie drogi Kościoła. Z jednej strony niezwykle odważnie otwiera nowe horyzonty, przez co może przyprawić niektórych chrześcijan o przysłowiowy ból głowy (także duchownych ); z drugiej stanowi propozycję powrotu do chrześcijaństwa pierwszych wieków. Ma się wrażenie, że Franciszek właściwie niczego nowego nie odkrywa okurza tylko mocno przyprószałą świeżość Ewangelii. Po przeczytaniu chciałoby się powiedzieć: Tak żyli Paweł, Barnaba, Pryscylla i Akwila, Tabita, Tekla, Sylas, Lidia, Dionizy, Damaris, Tymoteusz, Tytus. Ci, którzy uwierzyli i przekuli swą wiarę w arcydzieło życia. Którzy nie oszczędzali się, lecz spalili w duchu całkowitego daru z siebie. Którzy najlepiej zrozumieli przesłanie Chrystusa. Evangelii gaudium to propozycja dla każdego chrześcijanina, by oddał się całkowicie w duchu samo-ofiarowania. By nie szukał siebie, lecz umiał stracić swe życie dla Chrystusa. By mógł powtórzyć za Mistrzem: Za nich ja poświęcam w ofierze samego siebie, aby i oni byli uświęceni w prawdzie (J 17, 19), nie patrząc na owoc tu i teraz, lecz wierząc, że Duch Święty wieje tam, gdzie chce i w sobie wiadomy sposób. Kto się ofiaruje i oddaje Bogu z miłości, z pewnością będzie przynosił obfity owoc (por. J 15, 5). Taka płodność wielokrotnie jest niewidzialna, nieuchwytna, nie podlega rachunkowości. Ktoś jest przekonany, że jego życie przyniesie owoc, ale nie zamierza wiedzieć: jak ani gdzie, ani kiedy. Ma pewność, że nie zatraci się żaden z jego uczynków spełnionych z miłości, nie zatraci się żadna ze szczerych trosk o innych, nie zatraci się żaden akt miłości względem Boga, nie zatraci się żadne ofiarne zmęczenie, nie zatraci się żadna bolesna cierpliwość. To wszystko krąży po świecie jako życiowa siła. ( ) Może Pan posłuży się naszym zaangażowaniem, by udzielić błogosławieństw w innym miejscu świata, dokąd nigdy nie pójdziemy. Duch Święty działa, jak chce, kiedy chce i gdzie chce; my oddajemy samych siebie, nie zamierzając oglądać widocznych rezultatów. Wiemy tylko, że nasz dar z siebie jest konieczny. (EG 279)

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 ( ) Jesteśmy zapraszani, by odnawiać swe osobiste spotkanie z Jezusem ( ) Inauguracja

Bardziej szczegółowo

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY Archidiecezjalny Program Duszpasterski ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY ROK A Komentarze do niedzielnej liturgii słowa Poznań 2007/2008 25 Adwent I Niedziela Adwentu 2 grudnia 2007 Iz 2, 1-5 Ps 122

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo Nowenna przed peregrynacją symboli ŚDM które w najbliższym czasie nawiedzą nasze miasto (parafię, dekanat, diecezję), były znakami nadziei dla wszystkich, ukazując zwycięstwo Jezusa nad tym, co przynosi

Bardziej szczegółowo

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać?

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Jan Paweł, 23.06.2016 11:06 Jedną z osób która nie ma najmniejszych co do tego wątpliwości, jest Chorwatka Miriam, która od 24 czerwca 1981 roku spotyka się z Matką

Bardziej szczegółowo

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Prawda o Bogu w Trójcy Jedynym należy do największych tajemnic chrześcijaństwa, której nie da się zgłębić do końca. Można jedynie się do niej zbliżyć, czemu mają

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

Pielgrzymka wewnętrzna. Podróż medytacyjna

Pielgrzymka wewnętrzna. Podróż medytacyjna Pielgrzymka wewnętrzna Podróż medytacyjna Laurence Freeman OSB Pielgrzymka wewnętrzna Podróż medytacyjna Przełożył Andrzej Ziółkowski Spis treści Koło modlitwy 9 Symbole podróży 23 Poziomy świadomości

Bardziej szczegółowo

Celebracja zamknięcia Roku Wiary

Celebracja zamknięcia Roku Wiary Celebracja zamknięcia Roku Wiary W czasie Mszy św. niedzielnej 24 listopada 2013 roku. Jest to uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata. 1. Przed Mszą św. wiernym rozdaje się świece i zapala się paschał

Bardziej szczegółowo

2. Na to zaś wszystko przyobleczcie miłość, która jest więzią doskonałości (Kol 3, 14).

2. Na to zaś wszystko przyobleczcie miłość, która jest więzią doskonałości (Kol 3, 14). Miłość jest cnotą teologalną, dzięki której miłujemy Boga nade wszystko dla Niego samego, a naszych bliźnich jak siebie samych ze względu na miłość Boga. 1. "Bóg jest miłością" (1 J 4, 8. 16): miłość jest

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam 3 Spis treści Przedmowa.... 5 CZĘŚĆ PIERWSZA Otwórzcie drzwi wiary! 1. Drzwi wiary są otwarte...

Bardziej szczegółowo

3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem

3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem 3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem Trzeba wierzyć w to, co się robi i robić to z entuzjazmem. Modlić się to udać się na pielgrzymkę do wewnętrznego sanktuarium, aby tam uwielbiać Boga

Bardziej szczegółowo

Orędzie Ojca Świętego Franciszka na

Orędzie Ojca Świętego Franciszka na Orędzie Ojca Świętego Franciszka na Światowy Dzień Misyjny 2014 Drodzy Bracia i Siostry, Jeszcze dziś bardzo wielu ludzi nie zna Jezusa Chrystusa. Zatem misja ad gentes jest bardzo pilna. Do udziału w

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Złodziej przychodzi tylko po to, by kraść, zarzynać i wytracać. Ja przyszedłem, aby miały życie i obfitowały (Jan 10:10)

Złodziej przychodzi tylko po to, by kraść, zarzynać i wytracać. Ja przyszedłem, aby miały życie i obfitowały (Jan 10:10) Lekcja 5 na 4 lutego 2017 Złodziej przychodzi tylko po to, by kraść, zarzynać i wytracać. Ja przyszedłem, aby miały życie i obfitowały (Jan 10:10) Możemy dowiedzieć się o chrzcie Duchem Świętym i jak wierzący

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa WYMAGANIA Z RELIGII 1. Świadkowie Chrystusa często nie przynosi go na lekcje. definiuje, czym jest lęk; określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa. potrafi podać z nauczyciela zasady życia wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

KERYGMAT. Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia

KERYGMAT. Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia KERYGMAT Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia 1. BOŻA MIŁOŚĆ Ukochałem cię odwieczną miłością Bóg kocha cię osobiście. Bóg kocha właśnie ciebie, ponieważ jest TWOIM Ojcem. Iz 43, 1 Ja i Ty

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

XVIII Światowy Dzień Życia Konsekrowanego. Okazja do głębszej refleksji całego Kościoła nad darem życia poświęconego Bogu

XVIII Światowy Dzień Życia Konsekrowanego. Okazja do głębszej refleksji całego Kościoła nad darem życia poświęconego Bogu XVIII Światowy Dzień Życia Konsekrowanego Okazja do głębszej refleksji całego Kościoła nad darem życia poświęconego Bogu Jan Paweł II ustanowił Światowy Dzień Życia Konsekrowanego 2 lutego Kościół obchodzi

Bardziej szczegółowo

18 października 2015 r.

18 października 2015 r. OrĘdzie papieża franciszka na Światowy DziEŃ Misyjny 18 października 2015 r. Kochani Bracia i Siostry! Światowy Dzień Misyjny w 2015 r., obchodzony w Roku Życia Konsekrowanego, jest inspiracją do modlitwy

Bardziej szczegółowo

wiecznie samotny, bo któreż ze stworzonych serc mogłoby nasycić Jego miłość? Tymczasem Bóg jest całą społecznością w wiecznym ofiarowywaniu się z

wiecznie samotny, bo któreż ze stworzonych serc mogłoby nasycić Jego miłość? Tymczasem Bóg jest całą społecznością w wiecznym ofiarowywaniu się z TRUDNY TEMAT Nauczyliśmy się słuchać łatwych kazań. Wygłaszanych, jak to się mówi, pod publiczkę. Nieraz kokieteryjnych, zalotnych, brzdąkających w bardzo serdeczną i łatwą strunę budzenia miłości do bliźniego.

Bardziej szczegółowo

Modlitwa zawierzenia rodziny św. Janowi Pawłowi II

Modlitwa zawierzenia rodziny św. Janowi Pawłowi II 3 Modlitwa zawierzenia rodziny św. Janowi Pawłowi II Tobie, Ojcze Święty, zawierzamy naszą rodzinę. Wypraszaj nam łaski, abyśmy byli silni mocą Chrystusa. Módl się, aby nasza rodzina, wierna swemu sakramentalnemu

Bardziej szczegółowo

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań.

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań II Czytanie 1 / 5 Z Homilii św. Jana Pawła II, papieża, wygłoszonej

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

DUCH ŚWIĘTY O DZIEWCZYNCE U STUDNI

DUCH ŚWIĘTY O DZIEWCZYNCE U STUDNI SPOTKANIE 5 DUCH ŚWIĘTY Dla ułatwienia poszczególne zadania oznaczone są symbolami. Legenda pozwoli Ci łatwo zorientować się w znaczeniu tych symboli: O DZIEWCZYNCE U STUDNI Mała dziewczynka stała z dziadkiem

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Jezus prowadzi. Wydawnictwo WAM - Księża jezuici

Jezus prowadzi. Wydawnictwo WAM - Księża jezuici Jezus prowadzi Elementarz dziecka bożego 1 Wydawnictwo WAM - Księża jezuici Jezus prowadzi Elementarz dziecka bożego 1 Drogi przyjaciół Pana Jezusa Księża Jezuici - Wydawnictwo WAM 1 Pan Jezus gromadzi

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem

Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem Mocno wierzę w szczęście i stwierdzam, że im bardziej nad nim pracuję, tym więcej go mam. Thomas Jefferson Czy zadaliście już sobie pytanie, jaki jest pierwszy warunek

Bardziej szczegółowo

Bp H. Tomasik: Przed nami czas zadań

Bp H. Tomasik: Przed nami czas zadań W najbliższą niedzielę zakończy się Rok Wiary. Jakie będą jego owoce? Biskup Henryk Tomasik przedstawia kilka propozycji: poszanowanie dnia świętego, systematyczne uczestnictwo w niedzielnej Mszy Świętej,

Bardziej szczegółowo

W DRODZE DO WIECZERNIKA PRZYJMUJEMY. Poradnik metodyczny do nauki religii dla klasy III szkoły podstawowej

W DRODZE DO WIECZERNIKA PRZYJMUJEMY. Poradnik metodyczny do nauki religii dla klasy III szkoły podstawowej W DRODZE DO WIECZERNIKA PRZYJMUJEMY Pana Jezusa Poradnik metodyczny do nauki religii dla klasy III szkoły podstawowej Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2013 Wprowadzenie do pracy z podręcznikiem do

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie. Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej

Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie. Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej Człowiek sumienia 19 Każdy dzień życia człowieka wypełniony jest dużymi i małymi wyborami. To one nadają ludzkiemu

Bardziej szczegółowo

Krzyż uczy nas człowieczeństwa

Krzyż uczy nas człowieczeństwa ks. Piotr Halczuk SCENARIUSZ LEKCJI Krzyż uczy nas człowieczeństwa (konspekt katechezy dla klas: 1-3 szkoły gimnazjalnej oraz ponadgimnazjalnej) Cele ogólne: 1.Cel dydaktyczny - uczeń wie: - że poprzez

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Błogosławieni Męczennicy Podlascy - módlcie się za nami! List apostolski Benedykta XVI w formie «motu proprio» Portam fidei ogłaszający Rok Wiary

Błogosławieni Męczennicy Podlascy - módlcie się za nami! List apostolski Benedykta XVI w formie «motu proprio» Portam fidei ogłaszający Rok Wiary Bądź uwielbiony Boże za łaskę chrztu świętego, dzięki której otrzymałem dar wiary i stałem się członkiem Twojego Mistycznego Ciała - Kościoła świętego. Dziękuję Ci, Panie za powołanie mnie do apostolstwa

Bardziej szczegółowo

Temat: Sakrament chrztu świętego

Temat: Sakrament chrztu świętego Temat: Sakrament chrztu świętego UWAGA! Do spotkania należy przygotować obrzędy chrztu świętego (powinny być dostępne w zakrystii) oraz w miarę możliwości drugą część spotkania przeprowadzić w kościele

Bardziej szczegółowo

Nowenna do św. Charbela

Nowenna do św. Charbela Nowenna do św. Charbela Modlitwa do odmawiania każdego dnia O dobry, miłosierny i najukochańszy Boże, z głębi serca, z pokorą wobec Ciebie pragnę moją modlitwą wyrazić wdzięczność za wszystko co otrzymałem

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJA CZYTAŃ BIBLIJNYCH tylko na Msze św. z formularzem o św. Janie Pawle II.

PROPOZYCJA CZYTAŃ BIBLIJNYCH tylko na Msze św. z formularzem o św. Janie Pawle II. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Liturgia Godzin ] PROPOZYCJA CZYTAŃ BIBLIJNYCH tylko na Msze św. z formularzem o św. Janie Pawle II. 1 / 8 W pozostałych

Bardziej szczegółowo

Program Misji Świętej w Gromadnie września 2015 r.

Program Misji Świętej w Gromadnie września 2015 r. Program Misji Świętej w Gromadnie 06-13 września 2015 r. Niedziela Dzień Święty Porządek Mszy świętych, tak jak w niedziele z uroczystym wprowadzeniem misjonarzy Godz. 10.00 Godz. 18.00 Godz. 20.30 Poniedziałek

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

WIDZIELIŚMY PANA. Józef Augustyn SJ. Rozważania rekolekcyjne oparte na Ćwiczeniach duchownych św. Ignacego Loyoli. Tydzień czwarty

WIDZIELIŚMY PANA. Józef Augustyn SJ. Rozważania rekolekcyjne oparte na Ćwiczeniach duchownych św. Ignacego Loyoli. Tydzień czwarty Józef Augustyn SJ WIDZIELIŚMY PANA Rozważania rekolekcyjne oparte na Ćwiczeniach duchownych św. Ignacego Loyoli. Tydzień czwarty Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2013 SPIS TREŚCI WPROWADZENIA DO KONTEMPLACJI

Bardziej szczegółowo

Duchowe owoce Medytacji Chrześcijańskiej

Duchowe owoce Medytacji Chrześcijańskiej Duchowe owoce Medytacji Chrześcijańskiej Mieć czy Być? Materializm naszego społeczeństwa kładzie w centrum życia co ja chcę. Jest skłonny traktować innego, w tym Boga, jedynie jako obiekt widziany pod

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. WSTęP...7

SPIS TREŚCI. WSTęP...7 SPIS TREŚCI WSTęP...7 1. JEZUS SZUKA WOLI SWOJEGO OJCA...13 łaska Boga i ludzki wysiłek w szukaniu i pełnieniu woli Bożej...14 Odkrywanie prawdziwego obrazu Boga warunkiem pełnienia woli Bożej...15 Moim

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

Czyż nie jest wam wiadomo, bracia - mówię przecież do tych, co Prawo znają - że Prawo ma moc nad człowiekiem, dopóki on żyje?

Czyż nie jest wam wiadomo, bracia - mówię przecież do tych, co Prawo znają - że Prawo ma moc nad człowiekiem, dopóki on żyje? Lectio Divina Rz 7, 1-6 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

9 WPROWADZENIE Kościół, świadomy swego posłannictwa głoszenia wszystkim ludziom Dobrej Nowiny o zbawieniu, stara się to zadanie wypełniać wszystkimi dostępnymi mu sposobami. Ten proces, którego istotnym

Bardziej szczegółowo

Aktywni na start. Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r.

Aktywni na start. Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r. Aktywni na start Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r. Bo ziemia sama z siebie owoc wydaje, najpierw trawę, potem kłos, potem pełne zboże w kłosie. A gdy owoc dojrzeje, wnet się zapuszcza sierp, bo nadeszło

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Adwent 2015 r.... 3 Spotkania na niedziele Adwentu: I Niedziela Adwentu [C]... 4 LITURGIA DOMOWA II Niedziela Adwentu [C]... 6 III Niedziela Adwentu [C]...

Bardziej szczegółowo

Niedziela Chrztu Pańskiego Łk 3, Trzy chrzty II Niedziela Zwykła J 2, Wszystko i cokolwiek III Niedziela Zwykła Łk 1, 1-4; 4,

Niedziela Chrztu Pańskiego Łk 3, Trzy chrzty II Niedziela Zwykła J 2, Wszystko i cokolwiek III Niedziela Zwykła Łk 1, 1-4; 4, 5 Spis treści Wstęp 11 Ku przemienionemu człowiekowi I Niedziela Adwentu Łk 21, 25-28. 34-36 15 Oczekiwać z nadzieją II Niedziela Adwentu Łk 3, 1-6 19 Między marketingiem a pustynią Niepokalane Poczęcie

Bardziej szczegółowo

Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej

Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej Co odróżnia szkoły chrześcijański? Zapisz trzy rzeczy, które - twoim zdaniem odróżniają szkołę chrześcijańską od innych szkół. Podziel się swoimi przemyśleniami

Bardziej szczegółowo

Uczeń spełnia wymagania

Uczeń spełnia wymagania WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Religia klasa 6 : oceny dopuszczająca i dostateczna : oceny dobra, bardzo dobra, celująca Uwaga dotycząca oceniania na każdym poziomie wymagań: Aby uzyskać kolejną,

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego,

A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego, Lekcja 6 na 11 lutego 2017 A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego, Jezusa Chrystusa (1 Tesaloniczan

Bardziej szczegółowo

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska RE Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A KLASY III D i III B KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska Duchu Święty przyjdź ZESŁANIE DUCHA ŚWIĘTEGO DOMINIKA CIBOROWSKA KL III D MODLITWA Przyjdź

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA

ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA s. M. Renata Pawlak, prezentka s. M. Aurelia Patrzyk, prezentka ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA wiek: klasy IV - VI czas: 45 minut cele ogólne: dydaktyczny: zapoznanie z osobą Sł. B. Zofii Czeskiej

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy Kryteria oceniania z religii kl. I gimnazjum Ocena celująca - uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy - twórczo rozwija własne uzdolnienia oraz dba o własną

Bardziej szczegółowo

w swoim sercu wszelkie wspomnienia (por. łk 2, ), przekazała je Dwunastu, którzy byli zgromadzeni z Nią w Wieczerniku, aby otrzymać Ducha

w swoim sercu wszelkie wspomnienia (por. łk 2, ), przekazała je Dwunastu, którzy byli zgromadzeni z Nią w Wieczerniku, aby otrzymać Ducha Przedmowa K ończy się Rok Wiary 2012-2013 ogłoszony przez ojca świętego Benedykta XVI. Z tej okazji napisał on list apostolski Porta fidei, w którym zachęcił cały Kościół do pogłębienia wiary i dzielenia

Bardziej szczegółowo

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego Jezus do Ludzkości Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego źródło: www.thewarningsecondcoming.com tłumaczenie: www.armiajezusachrystusa.pl Modlitwa Litanii 1 Ochrona

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

Internet i Kościół kontekst teologiczny. Mirosław Kozioł

Internet i Kościół kontekst teologiczny. Mirosław Kozioł Internet i Kościół kontekst teologiczny 1. Cyfrowy kontynent 1. Przestrzeń komunikacji 2. Nowy rodzaj komunikacji 3. Nowe języki komunikacji 2. Wspólnoty cyberprzestrzeni 1. Społeczności i więzi 2. Sieć

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 6,1-14

Lectio Divina Rz 6,1-14 Lectio Divina Rz 6,1-14 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

a przez to sprawimy dużo radości naszym rodzicom. Oprócz dobrych ocen, chcemy dbać o zdrowie: uprawiać ulubione dziedziny sportu,

a przez to sprawimy dużo radości naszym rodzicom. Oprócz dobrych ocen, chcemy dbać o zdrowie: uprawiać ulubione dziedziny sportu, IMIENINY ŚWIĘTEGO STANISŁAWA KOSTKI- -Patrona dzieci i młodzieży (8 września) Opracowała: Teresa Mazik Początek roku szkolnego wiąże się z różnymi myślami: wracamy z jednej strony do minionych wakacji

Bardziej szczegółowo

FORMACJA POCZĄTKOWA DO STANU DZIEWIC

FORMACJA POCZĄTKOWA DO STANU DZIEWIC SKORZESZYCE, 14.V.2010 FORMACJA POCZĄTKOWA DO STANU DZIEWIC (propozycja tematów) I ETAP (ROZEZNANIE POWOŁANIA) CZAS: około 1 roku CEL: ZROZUMIENIE I PRZYJĘCIE BOŻEGO WEZWANIA ZAPOZNANIE Z CHARYZMATEM ZAKOŃCZENIE:

Bardziej szczegółowo

Spotkanie 2 Zrozumieć powody przyjścia Chrystusa na ziemię

Spotkanie 2 Zrozumieć powody przyjścia Chrystusa na ziemię Spotkanie 2 Zrozumieć powody przyjścia Chrystusa na ziemię W co naprawdę wierzy nasza młodzież? Badania pokazują, że 64% młodzieży chodzącej do kościoła wierzy, że Chrystus przyszedł na ziemię, aby nauczyć

Bardziej szczegółowo

Słowo abp. Zygmunta Zimowskiego do wiernych diecezji tarnowskiej i radomskiej z okazji XXIII. Międzynarodowego Dnia Chorego

Słowo abp. Zygmunta Zimowskiego do wiernych diecezji tarnowskiej i radomskiej z okazji XXIII. Międzynarodowego Dnia Chorego Niewidomemu byłem oczami, chromemu służyłem za nogi (Hi 29,15) Słowo abp. Zygmunta Zimowskiego do wiernych diecezji tarnowskiej i radomskiej z okazji XXIII. Międzynarodowego Dnia Chorego Czcigodni Kapłani,

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy do Szkoły Modlitwy Jana Pawła II środa, 21 września :33

Zapraszamy do Szkoły Modlitwy Jana Pawła II środa, 21 września :33 Jan Paweł II nadal wskazuje nam kierunek duchowego wzrastania. Musimy z wielką troską starać się o wypłynięcie na głębię. Służy temu m.in. Szkoła Modlitwy Jana Pawła II, która powstała przy Centrum Nie

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

Św. Jan Paweł II. Spotkania z młodzieżą

Św. Jan Paweł II. Spotkania z młodzieżą Św. Jan Paweł II Spotkania z młodzieżą Wy jesteście nadzieją świata, nadzieją Kościoła, wy jesteście moją nadzieją Św. Jan Paweł II starał się przybliżyć młodzież do Boga, wiedział że to od ludzi młodych

Bardziej szczegółowo

KAZIMIERZ F. PAPCIAK SSCC WROCŁAW - MAJ O. Damian naśladowca Dobrego Pasterza

KAZIMIERZ F. PAPCIAK SSCC WROCŁAW - MAJ O. Damian naśladowca Dobrego Pasterza KAZIMIERZ F. PAPCIAK SSCC WROCŁAW - MAJ 2004 O. Damian naśladowca Dobrego Pasterza Istotę kultu Serca Jezusa bardzo dobrze oddaje biblijny obraz Dobrego Pasterza. Sam Pan Jezus mówił o sobie: Ja jestem

Bardziej szczegółowo

Świątynia Opaczności Bożej - Łagiewniki. Akt oddania się Bożenu Miłosierdziu Historia obrazu Jezusa Miłosiernego. Obraz "Jezu ufam Tobie"

Świątynia Opaczności Bożej - Łagiewniki. Akt oddania się Bożenu Miłosierdziu Historia obrazu Jezusa Miłosiernego. Obraz Jezu ufam Tobie Łagiewniki Świątynia Opaczności Bożej - Akt oddania się Bożenu Miłosierdziu Historia obrazu Jezusa Miłosiernego Obraz "Jezu ufam Tobie" Obraz "Jezu ufam Tobie" został namalowany po raz pierwszy w historii

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Religia klasa 5 : oceny dopuszczająca i dostateczna : oceny dobra, bardzo dobra, celująca Uwaga dotycząca oceniania na każdym poziomie wymagań: Aby uzyskać kolejną,

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu Spis treści. Gliwice 2016 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu Spis treści. Gliwice 2016 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści LITURGIA DOMOWA Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Adwent 2016 r.... 2 Spotkania na niedziele Adwentu: I Niedziela Adwentu [A]... 3 II Niedziela Adwentu [A]... 4 III Niedziela Adwentu [A]...

Bardziej szczegółowo

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja SAKRAMENT POJEDNANIA Celebracja SESJA 2 dla RODZICÓW Ponowne Spotkanie Rozpoczynając tę sesję powiedz osobie, która jest obok ciebie, co zapamiętałeś z poprzedniej rodzicielskiej sesji? Co było pomocne

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z religii dla klasy II b gimnazjum w 2016/17.

Wymagania edukacyjne z religii dla klasy II b gimnazjum w 2016/17. Wymagania edukacyjne z religii dla klasy II b gimnazjum w 2016/17. Rozdział Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający I. Boża wspólnota 2. Aktywnie uczestniczy w lekcji i biegle posługuje się

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Orędzie Ojca Świętego Benedykta XVI na 50. Dzień Modlitwy o Powołania

Orędzie Ojca Świętego Benedykta XVI na 50. Dzień Modlitwy o Powołania Orędzie Ojca Świętego Benedykta XVI na 50. Dzień Modlitwy o Powołania Drodzy Bracia i Siostry! W 50. Światowy Dzień Modlitw o Powołania, który będzie obchodzony 21 kwietnia 2013 r., w IV Niedzielę Wielkanocną,

Bardziej szczegółowo

List pasterski Episkopatu Polski na Niedzielę Świętej Rodziny

List pasterski Episkopatu Polski na Niedzielę Świętej Rodziny List pasterski Episkopatu Polski na Niedzielę Świętej Rodziny - 26 grudnia 2010 r. Niedziela Świętej Rodziny wypada w tym roku w drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia. Słowo, które stało się Ciałem i zamieszkało

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE

MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE III. W : MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE 38 Miłosierni jak Ojciec. Dni wspólnoty Ruchu Światło-Życie w roku 2016/2017 D Temat: Wspólnota miejscem doświadczania miłosierdzia PRZEBIEG Zawiązanie wspólnoty Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga.

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga. Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERIAŁU W KLASACH II LO I. NA POCZATKU BÓG STWORZYŁ NIEBO I ZIEMIĘ I MIESIĄC TEMAT.Bóg stwarza LICZBA GODZIN TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY drogi

Bardziej szczegółowo

Wymagania zgodne z programem AZ /1 i AZ-2-01/1

Wymagania zgodne z programem AZ /1 i AZ-2-01/1 WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Z RELIGII Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1 Klasa II Ocena Wymagania programowe Uczeń: celujący - zna dobrze historię zbawienia od stworzenia

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo