Uniwersytet Warszawski Wydział Prawa i Administracji. Artur Borkowski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Uniwersytet Warszawski Wydział Prawa i Administracji. Artur Borkowski"

Transkrypt

1 Uniwersytet Warszawski Wydział Prawa i Administracji Artur Borkowski WDROŻENIE ZAPISÓW DYREKTYWY PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 2002/92/WE Z 9 GRUDNIA 2002 R. W SPRAWIE POŚREDNICTWA UBEZPIECZENIOWEGO W KRAJOWY PORZĄDEK PRAWNY Praca doktorska na kierunku prawo Praca wykonana pod kierunkiem prof. dr hab. Inetty Jędrasik-Jankowskiej Instytut Nauk Prawno-Administracyjnych Warszawa, lipiec 2012 r. 1

2 Plan pracy WSTĘP... 5 Rozdział I PODSTAWOWE INFORMACJE O UNII EUROPEJSKIEJ I.1 Geneza i historia integracji europejskiej I.2 System prawa europejskiego I.2.1 Prawo pierwotne I.2.2 Prawo wtórne I.2.3 Soft law w prawie europejskim Rozdział II Regulacje pośrednictwa ubezpieczeniowego w Unii Europejskiej II.1 Historia regulacji pośrednictwa ubezpieczeniowego w Unii Europejskiej II.2 Aktualne regulacje pośrednictwa ubezpieczeniowego w Unii Europejskiej Rozdział III POŚREDNICTWO W PRAWIE HANDLOWYM I CYWILNYM III.1 Pojęcie pośrednictwa III.2 Pojęcie agencji Rozdział IV ZAGADNIENIE POŚREDNICTWA UBEZPIECZENIOWEGO IV.1 Geneza i historia pośrednictwa ubezpieczeniowego w Polsce do 2004 r IV.2 Pośrednictwo ubezpieczeniowe w ujęciu przedmiotowym IV.3 Pośrednictwo ubezpieczeniowe w ujęciu podmiotowym IV.4 Pojęcie kanału dystrybucji IV.4.1 Dystrybucja i kanał dystrybucji w ujęciu nauk ekonomicznych IV.4.2 Dystrybucja i kanał dystrybucji w ujęciu nauk prawnych IV.4.3 Funkcjonowanie kanałów dystrybucji na polskim rynku ubezpieczeniowym Rozdział V WYMOGI DLA PODMIOTÓW WYKONUJĄCYCH POŚREDNICTWO UBEZPIECZENIOWE V.1 Wymogi dla podmiotów chcących wykonywać działalność pośrednictwa ubezpieczeniowego

3 V.2 Wymogi dla osób fizycznych chcących wykonywać czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego V.3 Wymogi dla osób fizycznych wchodzących w skład struktur zarządzających Rozdział VI REJESTR POŚREDNIKÓW UBEZPIECZENIOWYCH VI.1 Konstrukcja i dane zawarte w rejestrze pośredników ubezpieczeniowych VI.2 Składanie wniosków do rejestru pośredników ubezpieczeniowych VI.3 Charakter wpisu do rejestru pośredników ubezpieczeniowych VI.4 Funkcjonowanie rejestru pośredników ubezpieczeniowych VI.5 Rejestr pośredników ubezpieczeniowych a Protokół Luksemburski Rozdział VII STOSUNKI PRAWNE MIĘDZY PODMIOTAMI RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO VII.1 Stosunki pomiędzy pośrednikami ubezpieczeniowymi a podmiotami poszukującymi ochrony ubezpieczeniowej VII.1.1 Stosunki zobowiązaniowe pomiędzy agentem ubezpieczeniowym a klientem 140 VII.1.2 Stosunki zobowiązaniowe pomiędzy brokerem ubezpieczeniowym a klientem VII.2 Stosunki zobowiązaniowe pomiędzy ubezpieczycielem a pośrednikiem ubezpieczeniowym VII.2.1 Stosunki zobowiązaniowe pomiędzy ubezpieczycielem a brokerem ubezpieczeniowym VII.2.2 Stosunki zobowiązaniowe pomiędzy ubezpieczycielem, a agentem ubezpieczeniowym VII.3 Stosunki administracyjne pomiędzy organem nadzoru a pośrednikami ubezpieczeniowymi VII.3.1 Stosunki administracyjne pomiędzy organem nadzoru a brokerem ubezpieczeniowym VII.3.2 Stosunki administracyjne pomiędzy organem nadzoru a agentem ubezpieczeniowym VII.4 Stosunki zobowiązaniowe pomiędzy ubezpieczycielem a klientem

4 VII.5 Stosunki zobowiązaniowe pomiędzy pośrednikiem ubezpieczeniowym a osobą wykonującą czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego VII.6 Stosunki administracyjne pomiędzy organem nadzoru a ubezpieczycielem VII.7 Przepisy karne związane z pośrednictwem ubezpieczeniowym VII.8 Rozstrzyganie sporów pomiędzy podmiotami rynku pośrednictwa ubezpieczeniowego Rozdział VIII WYBRANE FORMY POŚREDNICTWA UBEZPIECZENIOWEGO VIII.1 Bancassurance VIII.2 Działalność kancelarii odszkodowawczych VIII.3 Wybrane aspekty prawne działalności ubezpieczycieli z Europejskiego Obszaru Gospodarczego Rozdział IX KIERUNKI ROZWOJU POLSKICH I UNIJNYCH REGULACJI POŚREDNICTWA UBEZPIECZENIOWEGO PODSUMOWANIE BIBLIOGRAFIA

5 WSTĘP Pośrednictwo ubezpieczeniowe jest istotną częścią rynku ubezpieczeniowego. Pośrednicy ubezpieczeniowi odgrywają olbrzymią rolę w upowszechnianiu ubezpieczeń poprzez uświadamianie zagrożeń, rozpowszechnianie informacji o ubezpieczeniach oraz ułatwiają zawieranie umów ubezpieczenia. Pośrednictwo ubezpieczeniowe wiąże się integralnie z nowoczesną organizacją ubezpieczeń gospodarczych opartą na zasadach rynkowych. Dzięki niemu ubezpieczyciele mogą pozyskać znaczną liczbę ubezpieczających, Pozwala także potencjalnym ubezpieczającym lepiej orientować się w mechanizmach rynku ubezpieczeniowego, przyczyniając się do umasowienia ubezpieczeń i stałego podnoszenia świadomości ubezpieczeniowej społeczeństwa. Pośrednicy ubezpieczeniowi odgrywają ważną rolę w ochronie interesów poszukujących ochrony ubezpieczeniowej nie tylko ze względu na pośredniczenie w zawieraniu ubezpieczeń, ale także ze względu na ich rolę doradczą w wyborze ubezpieczeń i przeprowadzaną analizę potrzeb poszukujących ochrony ubezpieczeniowej. Działalność pośredników ubezpieczeniowych skraca drogę między ubezpieczycielem i ubezpieczającym, ułatwia ich kontakty 1. Instytucja pośrednictwa ubezpieczeniowego odgrywa znaczącą rolę w procesach dystrybucji ubezpieczeń oraz likwidacji szkód. Ich znaczenie wynika przede wszystkim ze znacznej liczby umów ubezpieczeń przy zawieraniu, których pośredniczą oraz faktu, że pośrednictwo ubezpieczeniowe stanowi bardzo ważną część dystrybucji ubezpieczeń oraz likwidacji szkód. Niestety brakuje wyczerpujących opracowań na ten temat. Wydaje się, że jest to skutkiem niedoceniania wagi pośrednictwa ubezpieczeniowego przez przedstawicieli środowiska naukowego oraz ubezpieczeniowego. Proces harmonizacji przepisów dotyczących pośrednictwa ubezpieczeniowego trwa od lat 70-tych XX wieku. Na gruncie dyrektywy Rady 77/92/EWG z dnia 13 grudnia 1976 r. w sprawie środków mających ułatwić skuteczne osiągnięcie swobody przedsiębiorczości oraz swobody świadczenia usług w odniesieniu do działalności agentów i brokerów ubezpieczeniowych (ex ISIC grupa 630) i w szczególności, środków przejściowych dotyczących tych działalności 2 oraz zalecenia Komisji 92/48/EWG z 18 grudnia 1991 r. 1 E. Kowalewski, T. Sangowski, Prawo ubezpieczeń gospodarczych. Komentarz, Warszawa 2004, s Dz. Urz. Nr l 26 z dn. 31 stycznia 1977 r. 5

6 w sprawie pośredników ubezpieczeniowych 3, nastąpiło zbliżenie przepisów państw członkowskich w sprawie wymogów zawodowych i rejestracji pośredników ubezpieczeniowych. Jednak wciąż występujące różnice w prawodawstwach krajowych stanowiły bariery dla podejmowania i prowadzenia działalności transgranicznej przez pośredników ubezpieczeniowych. Fakt ten utrudniał sprawne funkcjonowanie jednolitego rynku ubezpieczeń. Koordynacja przepisów krajowych w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego przyczyni się do poprawienia ochrony praw poszukujących ochrony ubezpieczeniowej oraz budowy unijnego rynku ubezpieczeniowego. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/92/WE z 9 grudnia 2002 r. w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego 4 zastąpiła dyrektywę Rady 77/92/EWG z dnia 13 grudnia 1976 r., ponieważ istnienie znacznych różnic w zakresie regulacji pośrednictwa ubezpieczeniowego utrudniało a nawet uniemożliwiało stworzenie jednolitego rynku ubezpieczeniowego. Dlatego głównym założeniem dyrektywy z 2002 r. jest likwidacja różnic między prawami krajowymi, stworzenie standardów umożliwiających rozwój pośrednictwa ubezpieczeniowego na europejskim rynku. Dla regulacji działalności transgranicznej pośredników ubezpieczeniowych duże znaczenie mają wszelkie różnice w definicjach pośrednictwa ubezpieczeniowego zawarte w przepisach prawa krajowego i unijnego. W celu wdrożenia postanowień dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego uchwalono ustawę z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym 5. Jest to pierwsza, kompleksowa, wyczerpująca regulacją pośrednictwa ubezpieczeniowego w randze ustawy. Poprzednio obowiązujące regulacje pośrednictwa ubezpieczeniowego były zawarte w ustawie z dnia 28 lipca 1990 o działalności ubezpieczeniowej 6, co było niewłaściwe z punktu widzenia techniki prawodawczej. Były zbyt lakoniczne, niewystarczające. Podczas obowiązywania ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym nastąpiła daleko idąca integracja ze strukturami Unii Europejskiej oraz z gospodarką europejską w tym z europejskim rynkiem ubezpieczeniowym. Znaczne zmiany w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym zostaną wymuszone przez nowelizację dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego, nad którą prace są już zaawansowane 7. Prawdopodobnie 3 Zalecenie Komisji 92/48/EWG z 18 grudnia 1991 r. w sprawie pośredników ubezpieczeniowych, Dz. Urz. Nr L 19 z dn. 28 stycznia 1992 r. 4 Dz. Urz. Nr L 9 z dn r. 5 Dz. U Nr 124 poz z późn. zm. 6 Dz. U r. nr 11 poz. 62 z późn. zm. 7 Dokumenty w języku angielskim dostępne na stronie internetowej 6

7 nastąpią również w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej i innych aktach prawnych. Z tego względu jest to dobry moment na analizę i podsumowanie jak funkcjonuje polski rynek pośrednictwa ubezpieczeniowego. Głównym celem pracy jest analiza wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/92/WE z 9 grudnia 2002 r. w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego w krajowy porządek prawny. W dysertacji omówione zostaną przepisy regulujące rynek pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz procesy, jakie na nim zachodzą. Dużo miejsca poświęcę także opisowi działalności pośredników ubezpieczeniowych. Praca na temat pośrednictwa ubezpieczeniowego wymaga niewątpliwie powiązania aspektów prawnych, ekonomicznych oraz praktycznych. Dlatego znaczna część poniższej pracy poświęcona jest problemom ekonomicznym i praktycznym. Omówienie powyższych zagadnień jest niezbędne, ponieważ wpływają one na stanowienie prawa. Dzięki przeprowadzonej analizie będzie możliwa korekta regulacji dotyczących pośrednictwa ubezpieczeniowego w celu dostosowania do nowych wymogów unijnych, poprawieniu ochrony konsumentów oraz zapewnienia rozwoju pośrednictwa ubezpieczeniowego, a tym samym całego rynku ubezpieczeniowego. Obecnie prowadzone są prace przez Komisję Europejską (KE) 8 nad zmianą dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego. Wkrótce prawdopodobnie dojdzie do uchwalenia nowych przepisów. Zgodnie z przedstawionym przez KE projektem w niektórych kwestiach (dystrybucja bezpośrednia ubezpieczeń, obowiązki informacyjne dystrybutorów ubezpieczeń) zmiany będą daleko idące. W dniu 11 kwietnia 2011 r. Komisja Europejska w ramach Europejskiego Komitetu ds. Ubezpieczeń i Emerytur przedstawiła prace Grupy Eksperckiej ds. pośrednictwa ubezpieczeniowego w postaci projektu nowej wersji dyrektywy 2002/92/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 grudnia 2002 r. w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego i reasekuracji oraz w dystrybucji bezpośredniej działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Zmiany zostały naniesione na dotychczasowy tekst dyrektywy. Jak wynika z pisma Komisji Europejskiej 9 na temat opracowywanych przepisów wypowiedziało się 125 podmiotów z 18 państw. Wśród respondentów były m.in. banki, ubezpieczyciele, podmioty administracji publicznej, grupy konsumenckie, związki 8 Informacje o projekcie dostępne na stronie www pod adresem: (dostęp do strony na dzień ) 9 Summary of responses to the consultation on the revision of the insurance mediation directive, pismo Komisji Europejskiej z dnia 4 kwietnia 201 r. Dokument dostępny na stronie internetowej 7

8 zawodowe, stowarzyszenia pośredników ubezpieczeniowych. Swoje stanowiska w sprawie zmian w dyrektywie przedstawiły m.in. EIOPA 10, BIPAR 11 oraz CEA 12. Ze względu na znaczenie ww. organizacji ich opinie będą przywoływane podczas omawiania projektu. Za zachowaniem formy dyrektywy, która wprowadza jedynie minimalne wymogi oraz określa ogólne ramy dla pośrednictwa ubezpieczeniowego opowiedziało się wielu respondentów. BIPAR podkreślił, że dyrektywa w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego obowiązuje stosunkowo niedługo, a wprowadzone do niej zmiany powinny uwzględniać specyfikę lokalnych rynków ubezpieczeń. CEA argumentowała, że modele pośrednictwa ubezpieczeniowego w poszczególnych krajach zbytnio różnią się między sobą, różne też są potrzeby konsumentów. Przepisy nowej dyrektywy powinny być elastyczne, aby móc w odpowiedni sposób móc oddziaływać na prawodawstwo krajowe, wpływać na ich innowacyjność oraz wspierać rozwiązania prokonsumenckie (CEA). Praca ma mieć znaczenie praktyczne, więc jako źródła wykorzystuję artykuły z prasy codziennej, popularnej (np. Gazeta Wyborcza), strony internetowe oraz pisma urzędowe. Opieram się również na własnej wiedzy, którą nabyłem prowadząc działalność agenta ubezpieczeniowego, pracując w Urzędzie Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych oraz w zakładzie ubezpieczeń. Uważam, że równie ważne jest law in books jak law in action. Zastosowaną w pracy metodą badawczą jest krytyczna, ekspercka analiza nowych regulacji oraz ich wpływ na działalność i aktywność pośredników ubezpieczeniowych. Rozprawa koncentruje się na pośrednictwie ubezpieczeniowym, ale zostaną również omówione kwestie bezpośrednio z nim związane tzn. dystrybucja ubezpieczeń oraz niektóre aspekty likwidacji szkód. Kwestie te są istotne ze względu na różnice w zakresie ustawy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz dyrektywy w sprawie pośrednictwa 10 European Insurance and Occupational Pensions Authority (wcześniej Committee of European Insurance and Occupational Pensions Supervisors). The Committee of European Inusurance and Occupational Pensions Supervisors CEIOPS Advice to the European Commission on the revision of the Insurance Mediation Directive (2002/92/EC), 10 Listopad Dokument dostępny na stronie internetowej https://eiopa.europa.eu/consultations/consultation-papers/november-2010/consultation-paper-no-83/index.html 11 The European Federation of Insurance Intermediaries. The European Federation of Insurance Intermediaries, European Commission s Consultation document on the Review of the Insurance Mediation Directive (IMD), Luty Stanowisko dostępne na stronie internetowej 12 CEA response to the European Commission's consultation on legislative steps for the Packaged Retail Investment Products (PRIPs) initiative, 31 Styczeń Dokument dostępny na stronie internetowej Od 1 marca 2012 r. CEA zmieniła nazwę na Insurance Europe. W pracy będzie używana nazwa organizacji aktualna na dzień wydania opinii. 8

9 ubezpieczeniowego (likwidacja szkód jest wyłączona z zakresu dyrektywy) oraz propozycje objęcia bezpośredniego kanału dystrybucji zakresem dyrektywy. Dysertacja ma mieć jak najbardziej praktyczny charakter, a analiza i ocena zagadnień zawarte w pracy mogły być wykorzystane w procesie stanowienie prawa. Po przeprowadzeniu analizy obowiązującego prawa oraz literatury dotyczącej przedmiotu badania sformułowałem tezę, że regulacje prawne dotyczące pośrednictwa ubezpieczeniowego, przyjęte w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym nie są całkowicie zgodne z prawodawstwem unijnym. Aby polski rynek pośrednictwa ubezpieczeniowego mógł w pełni integrować się z rynkiem europejskim a prawa poszukujących ochrony ubezpieczeniowej były należycie chronione konieczne są zmiany polskich regulacji dotyczących dystrybucji ubezpieczeń. Odpowiedzią na wyzwania współczesnej rzeczywistości społeczno- gospodarczej jest rozwój nowych kanałów dystrybucji. Jak zostaje dowiedzione w pracy tradycyjny podział na agentów ubezpieczeniowych oraz brokerów ubezpieczeniowych jest anachronizmem. Mija się z celem również podnoszenie wymagań stawianych pośrednikom ubezpieczeniowym, jeżeli wiele podmiotów działa nie uzyskując statusu pośrednika ubezpieczeniowego. Zmian wymagają regulacje pośrednictwa ubezpieczeniowego, ale również należy zmienić postępowanie organów państwa (na czele z Komisją Nadzoru Finansowego). Prawo powinno określać ramy działań wszystkich podmiotów zajmujących się pośrednictwem ubezpieczeniowym. Nie tylko tych, którzy działają w najbardziej typowy sposób. Ze względu na proponowane włączenie w zakres dyrektywy bezpośredniego kanału dystrybucji praca opisuje proces dystrybucji ubezpieczeń. Pod tym pojęciem należy rozumieć zawieranie umów ubezpieczenia bezpośrednio przez ubezpieczyciela (jego pracowników, członków zarządu, prokurentów) jak również pośrednio, przez inne podmioty. Analiza implementacji dyrektywy unijnej w krajowy porządek prawny jest głównym celem rozprawy, dlatego też część zagadnień związanych z pośrednictwem ubezpieczeniowym omawiam pobieżnie, część została nawet pominięta. Między innymi nie poddano dokładnej analizie również przepisów dotyczących kontroli brokerów ubezpieczeniowych i ubezpieczycieli jedynie sygnalizuję jedynie błędy językowe znajdujące się w polskim tłumaczeniu dyrektywy. Zarówno w dyrektywie w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego jak i w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym brak jest rozwiązań cywilnoprawnych. Z tego powodu w pracy nie są szczegółowo omawiane. Omówienie stosunków zobowiązaniowych ogranicza się, głównie, do tych wynikających bezpośrednio 9

10 z dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Rozwiązania przyjęte w innych krajach UE zostały jedynie krótko omówione, ponieważ celem pracy nie jest opisanie funkcjonowania dyrektywy w innych krajach. Odwołania do krajów unijnych służą głównie zaprezentowaniu możliwych modeli pośrednictwa ubezpieczeniowego. Pobieżne opisanie aktów prawnych obowiązujących w innych krajach nie pozwoli na rzeczowe porównanie prawa obowiązującego w Polsce z tym obowiązującym w innych krajach. Praca koncentruje się jedynie na agentach i brokerach ubezpieczeniowych pomijając zagadnienia związane z pośrednikami reasekuracyjnymi (brokerami reasekuracyjnymi). Takie podejście jest wskazane ze względu na znaczne różnice, jakie istnieją pomiędzy pośredniczeniem w zawieraniu umów ubezpieczenia a pośredniczeniem w zawieraniu umów reasekuracji. Różny jest charakter tych umów i inny jest status stron umowy. Z tego względu należy traktować pośrednictwo w zakresie reasekuracji, jako odrębny rodzaj działalności, jedynie częściowo powiązany z pośrednictwem w zakresie ubezpieczeń 13. Wiele uwag odnośnie agentów ubezpieczeniowych i brokerów ubezpieczeniowych jest jednak adekwatnych w stosunku do brokerów reasekuracyjnych. Pod pojęciem zawierania umów ubezpieczeniowych należy rozumieć zawieranie umów gwarancji ubezpieczeniowych. W ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym nie wprowadzono odrębnych regulacji dla zawierania umów gwarancji ubezpieczeniowych i dlatego w mojej pracy używam jedynie pojęcia pośredniczenie w zawieraniu umów ubezpieczenia. Duże znaczenie na kształt polskich regulacji dotyczących pośrednictwa ubezpieczeniowego ma liczba pośredników ubezpieczeniowych. Są znaczące różnice w liczebności brokerów ubezpieczeniowych i agentów ubezpieczeniowych. Liczba brokerów ubezpieczeniowych ulega niewielkim wahaniom. W 2010 roku wynosiła 955 i zwiększyła się jedynie o 3% w stosunku do roku poprzedniego 14. Większość brokerów prowadzi działalność, jako osoby fizyczne (w 2009 r. było ich 583). Liczba agentów ubezpieczeniowych również nie ulega znaczącym zmianom i wynosi prawie 40 tysięcy (w 2010 r. było to ). W tej liczbie zawiera się agentów wyłącznych oraz multiagentów również te liczby nie ulegają znaczącym zmianom. Należy zaznaczyć, że wśród tzw. multiagentów jedynie około 1/3 jest zobowiązana do posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Wśród 13 Por. K. Przewalska, M. Orlicki, Nowe prawo ubezpieczeń gospodarczych, Bydgoszcz, Warszawa, Poznań 2004, s Komisja Nadzoru Finansowego, Raport o stanie rynku brokerskiego w 2010 r., Warszawa

11 agentów ubezpieczeniowych zdecydowanie dominują osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą jest ich aż Jeszcze więcej jest osób fizycznych wykonujących czynności agencyjne. W 2010 było ich , w tym wykonywało czynności na rzecz więcej niż jednego agenta ubezpieczeniowego 15. Agenci ubezpieczeniowi zawierają lub pośredniczą w zawarciu około 2/3 ubezpieczeń pod względem przypisu składki. (w dziale I jest to 62,57% a w dziale II 67,40%). Brokerzy ubezpieczeniowi natomiast pośredniczą w zawieraniu 1,78% ubezpieczeń działu I oraz 15,38% w dziale II 16. Agenci ubezpieczeniowi w większość zawierają umowy ubezpieczenia z osobami fizycznymi i niewielkimi przedsiębiorcami. Brokerzy ubezpieczeniowi wyspecjalizowali się w obsłudze dużych podmiotów gospodarczych. Wpłynęło to na wymogi stawiane do prowadzenia działalności agencyjnej i brokerskiej. Brokerzy ubezpieczeniowi muszą spełniać wyższe wymagani niż agenci ubezpieczeniowi. Wymagania i system rejestracji agentów ubezpieczeniowych dostosowany jest do dużej liczby podmiotów, które nie są zobowiązane do spełniania wypróbowanych norm. Istotne jest również, że kilkanaście tysięcy osób fizycznych wykonujących czynności agencyjne współpracuje z więcej niż jednym agentem ubezpieczeniowym. Jak dowiodę ma to olbrzymie znaczenie dla poszukujących ochrony ubezpieczeniowej i powinno być uwzględnione przez prawodawcę. Poszczególne rozdziały są skonstruowane w ten sposób, że najpierw omawiane są przepisy dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego, a w dalszej kolejności akty prawa krajowego. Od powyższej zasady są liczne wyjątki, bowiem w wielu miejscach, w celu lepszej przejrzystości tekstu, konkretne przepisy ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym są porównywane z adekwatnymi regulacjami dyrektywy. W zasadniczej części rozprawy zastosowano tradycyjny podział treści. Do rozdziału pt Wybrane formy pośrednictwa ubezpieczeniowego włączono problematykę dotyczącą bancassurance i działalności kancelarii odszkodowawczych. Natomiast ostatni rozdział przeznaczono na analizę de lege lata. W rozprawie jest dowiedzione, że polskie akty prawne regulujące dystrybucję ubezpieczeń wymagają daleko idących zmian, lub przynajmniej wielu korekt. Wynika to z zapisów dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego (także tych projektowanych) oraz z wniosków, jakie wynikają z analizy zasad, na jakich funkcjonuje dystrybucja ubezpieczeń. Zostaną przedstawione propozycje zmian. Na kolejnych stronach pracy zostanie dowiedzione, że polskie akty prawne regulujące dystrybucję ubezpieczeń wymagają daleko idących zmian, lub przynajmniej wielu korekt. 15 Wszystkie dane za stroną internetową stan na dzień 31 grudnia 2011 r. 16 Biuletyn roczny KNF. Rynek Ubezpieczeń

12 Wynika to z dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz z wniosków, jakie wynikają z analizy zasad, na jakich funkcjonuje dystrybucja ubezpieczeń. Rozdział pierwszy poświęcony jest genezie i historii integracji europejskiej oraz przedstawia krótką charakterystykę prawa Unii Europejskiej ze szczególnym uwzględnieniem aktów prawnych regulujących wspólny rynek ubezpieczeniowy. Rozdział ten ma służyć przedstawieniu ram, w jakich funkcjonują państwa członkowskie oraz jak rozwijała się integracja europejska. Ze względu na zakres pracy dokładnie omówione zostały jedynie kwestie związane z dyrektywami unijnymi. W drugim rozdziale zostanie zaprezentowana historia regulacji prawnych pośrednictwa ubezpieczeniowego w Unii Europejskiej. Jest to istotne ze względu na wpływ, jakie wcześniejsze regulacje mają na kształt aktualnie obowiązującej dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz niewielką ilość opracowań w języku polskim na ten temat. Publikacje poświęcone analizie dyrektywy w sprawie pośrednictwa ograniczają się do niewielkiej liczby artykułów opisujących jedynie wybrane aspekty i regulacje tego aktu. Niestety, ale w komentarzach do ustawy pośrednictwie ubezpieczeniowym, które powstały wkrótce po jej uchwaleniu, zabrakło wyczerpujących i wnikliwych interpretacji dyrektywy. Problematyka związana z pośrednictwem handlowym i cywilnym ujęta jest w trzecim rozdziale. Zaprezentowano w nim historię regulacji tych pojęć oraz przeanalizowano je. Zostały omówione różnice pomiędzy tymi instytucjami. Historia regulacji pośrednictwa ubezpieczeniowego została przedstawiona w rozdziale czwartym. W tym samym rozdziale omówiono podstawy prawne oraz funkcjonowanie kanałów dystrybucji ubezpieczeń gospodarczych w Polsce. Wymogi dla podmiotów wykonujących pośrednictwo ubezpieczeniowe zostały opisane w rozdziale piątym. Zawarto w nim wymogi formalno-prawne dla agentów ubezpieczeniowych, brokerów ubezpieczeniowych oraz osób fizycznych wykonujących czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego. Instytucja rejestru ubezpieczeniowego, jego konstrukcja, dane w nim zawarte oraz zasady funkcjonowania przedstawiono w rozdziale szóstym. W tym samym rozdziale została zawarta analiza charakteru wpisu do rejestru pośredników ubezpieczeniowych. Mimo ubogich regulacji stosunków zobowiązaniowych w dyrektywie w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym został im poświęcony osobny rozdział. Stało się tak ze względu na ich znaczenie dla funkcjonowania pośrednictwa ubezpieczeniowego. Omówiono stosunki pomiędzy poszukującymi ochrony ubezpieczeniowej, dystrybutorami ubezpieczeń, ubezpieczycielami oraz organem nadzoru. 12

13 W tym rozdziale poddano analizie przepisy karne zawarte w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Praca ma charakter analityczny jednak, aby w pełni zrozumieć problematykę pośrednictwa ubezpieczeniowego należy zapoznać się nie tylko z aspektami prawnymi. Dlatego rozdział ósmy ma charakter częściowo opisowy i wykracza nieco poza ramy pracy, ale celem pracy jest opisanie rynku pośrednictwa ubezpieczeniowego. Dlatego zostały opisane trzy wybrane formy pośrednictwa ubezpieczeniowego, które są albo terra incognita (działalność ubezpieczycieli z Europejskiego Obszaru Gospodarczego) albo dzikim zachodem (bancassurance, działalność kancelarii odszkodowawczych), który choć dość dobrze poznany pozostaje terytorium, na którym prawo stosuje się jedynie w ograniczonym zakresie. W pracy nie ma za to opisu działalności typowych pośredników ubezpieczeniowych (tzn. agentów i brokerów ubezpieczeniowych). Praca nie opisuje tej bardzo dużej części rynku pośrednictwa ubezpieczeniowego, ponieważ ich działalność jest bardzo dobrze znana, opisana i nie budzi większych kontrowersji. Osoby tworzące ustawę o pośrednictwie ubezpieczeniowym założyły, że brokerzy ubezpieczeniowi zajmują się obsługą przedsiębiorców oraz często negocjują warunki ubezpieczenia. Natomiast agenci ubezpieczeniowi pośredniczą w zawieraniu umów ubezpieczenia na zasadach zaproponowanych przez ubezpieczyciela. Większość pośredników ubezpieczeniowych rzeczywiście działa zgodnie z założeniami ustawodawcy. Jednak wielu działa inaczej. Do ostatniego rozdziału włączono problematykę związaną z możliwymi zmianami w regulacjach dotyczącymi pośrednictwa ubezpieczeniowego ze szczególnym uwzględnieniem tych, które mogą wynikać z nowelizacji dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego. W tym rozdziale zostały zaproponowane możliwe rozwiązania niektórych problemów. Już w tym miejscu należy poświęcić kilka uwag terminologii przyjętej w dysertacji. W pracy staram się używać słownictwa zgodnego z tym, co zawierają przepisy i tak pod pojęciem agenta należy rozumieć agenta, o którym mowa w Kodeksie cywilnym 17. Agent ubezpieczeniowy i broker ubezpieczeniowy są podmiotami, o których mowa w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym, chyba, że mowa jest o agentach ubezpieczeniowych i brokerach ubezpieczeniowych działających przed 2004 rokiem. Wówczas pod tymi pojęciami kryją się podmioty posiadające odpowiednie statusy według ówcześnie obowiązujących przepisów. W pracy używam określenia państwa członkowskie zamiast 17 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U nr 16 poz

14 preferowanego przez doktrynę państwo unijne. Jest to spowodowane faktem, że określenie państwo członkowskie występuje w dyrektywie w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Należy też kilka uwag poświęcić problemom terminologicznym pojawiającym się przy określaniu podmiotu będącego kontrahentem pośrednika ubezpieczeniowego (innym niż ubezpieczyciel). W wielu publikacjach poświęconych pośrednictwu ubezpieczeniowego pojawia się określenie klient, uważam jednak, że jest to pojęcie niewłaściwe, z co najmniej dwóch powodów. Po pierwsze sugeruje, że umowa ubezpieczenia zostaje zawarta, a przecież tak być nie musi. Po drugie pozostaje niesprecyzowana kwestia czyj jest to klient czy ubezpieczyciela czy pośrednika ubezpieczeniowego. Pojęcia ubezpieczający w tym kontekście nie używam, ponieważ nie każdy klient zawiera umowę ubezpieczenia. W ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym pojawiają się pojęcia podmiotu poszukującego ochrony ubezpieczeniowej, osoby poszukującej ochrony ubezpieczeniowej oraz poszukującego ochrony ubezpieczeniowej. Powyższe określenia zastąpiłem mianem poszukujący ochrony ubezpieczeniowej. Używam tego pojęcia, aby określić podmiot, który wchodzi w interakcje z pośrednikiem ubezpieczeniowym lub ubezpieczycielem (obojętnie z czyjej inicjatywy), aby ewentualnie uzyskać ochronę ubezpieczeniową. W doktrynie, od jakiegoś czasu, konsekwentnie używa się określenia ubezpieczyciel. Niestety w aktach prawnych nadal używa się określenia zakład ubezpieczeń. W prasie, w publikacjach z zakresu ekonomi oprócz dwóch powyższych używa się jeszcze trzeciego określenia mianowicie towarzystwo ubezpieczeniowe. Dlatego też w pracy występują te trzy pojęcia i są stosowane zamiennie. Celem dysertacji jest analiza wdrożenia dyrektywy w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego w krajowy porządek prawny jednak w wielu miejscach są nawiązania do dopiero opracowywanych przepisów. Powyższe rozwiązanie zwiększa rangę rozprawy, jaką może mieć podczas tworzenia nowych przepisów dotyczących pośrednictwa ubezpieczeniowego. Zasada minimalnej harmonizacji, która jest zawarta we wszystkich unijnych regulacjach dotyczących pośrednictwa ubezpieczeniowego, pozostawia możliwość przyjęcia rozwiązań dostosowanych do polskiej specyfiki, zapewniających ochronę praw konsumentów oraz umożliwiających rozwój rynku ubezpieczeniowego. Jednak, aby spełnić te założenia konieczne jest dokładna, wielostronna analiza rynku pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz dotyczących go regulacji. Po przeprowadzeniu analizy obowiązującego prawa oraz literatury dotyczącej przedmiotu badania sformułowałem tezę, że nowe regulacje prawne dotyczące pośrednictwa 14

15 ubezpieczeniowego, przyjęte w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym nie są całkowicie zgodne z prawodawstwem unijnym. Aby polski rynek pośrednictwa ubezpieczeniowego mógł w pełni integrować się z rynkiem europejskim, a prawa poszukujących ochrony ubezpieczeniowej były należycie chronione konieczne są zmiany polskich regulacji dotyczących dystrybucji ubezpieczeń. 15

16 Rozdział I PODSTAWOWE INFORMACJE O UNII EUROPEJSKIEJ I.1 Geneza i historia integracji europejskiej Tragedia drugiej wojny światowej sprawiła, że w Europie pojawiły się dążenia do zacieśnienia współpracy pomiędzy państwami europejskimi. Wyrazami tych dążeń były przede wszystkim przemówienie Winstona Churchila w Zurychu z dnia 19 września 1946 r., w którym wzywał do odbudowania rodziny europejskiej oraz plan francuskiego ministra spraw zagranicznych Roberta Schumana połączenia produkcji węgla i stali Niemiec i Francji. Plan Schumana przewidywał możliwość przystąpienia do porozumienia również innych państw. Nadzór nad tymi wówczas kluczowymi dla gospodarki gałęziami przemysłu miał być powierzony niezależnemu od państw członkowskich organowi. Właśnie to porozumienie legło u podstaw Traktatu o ustanowieniu Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali z, 1951 r., który wszedł w życie w 1952 r. Do EWWiS należały Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, RFN i Włochy. Sygnatariusze Traktatu zakładali, że porozumienie ma być wstępem do dalej idącej integracji. W preambule Traktatu postulowano zastąpić historyczną rywalizację narodów zespoleniem ich istotnych interesów; ustanowić przez stworzenie wspólnoty ekonomicznej podstawę szerokiej i niezależnej jedności narodów, które od wieków były rozdzielanie przez krwawe konflikty i położyć fundamenty pod instytucje zdolne do kierowania odtąd ich wspólnym losem. EWWiS była organizacją międzynarodową, która uzyskała charakter struktury ponadnarodowej poprzez przeniesienie na nią niektórych kompetencji suwerennych państw członkowskich. Charakterystyczne dla niej było istnienie jednego organu wykonawczego, podporządkowanego jedynie interesom Wspólnoty złożonej z przedstawicieli państw członkowskich 18. Członkowie EWWiS podpisali w 1957 r. w Rzymie traktaty powołujące Europejską Wspólnotę Gospodarczą oraz Europejską Wspólnotę Energii Atomowej. Struktury obu porozumień w dużym stopniu pokrywały się. Podstawą EWG była unia celna, olbrzymie 18 Por. M. Herdegen, Prawo europejskie, Warszawa 2004, s

17 znaczenie dla integracji europejskiej miało zagwarantowanie czterech wolności ekonomicznych tzn. swoboda przepływu towarów, osób, usług i kapitału. Traktat z Maastricht o Unii Europejskiej z 1992 r. rozpoczął nowy etap w procesie integracji europejskiej. Ustanowił Unię Europejską, jako instytucję nadrzędną w stosunku do wcześniejszych wspólnot. Nazwa Europejska Wspólnota Gospodarcza zastąpiono określeniem Wspólnota Europejska. Powołano do życia Unię Walutową i Gospodarczą, podjęto decyzje o współpracy w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych. Wprowadzono obywatelstwo Unii Europejskiej, podjęto próbę prowadzenia wspólnej polityki społecznej. Należy podkreślić, że Traktat o Unii podkreśla zasadę poszanowania tożsamości państw członkowskich i ich systemów rządzenia opartych na zasadach demokratycznych. Państwa członkowskie rozwijają również współpracę w sprawie przepływu osób (umowa z Schengen) oraz przyznawania azylu (umowa z Dublina). Współpraca na powyższych polach nie odbywa się w ramach Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej, ale osobnych umów, które mogą zawierać państwa członkowskie. Podejmowane są też próby reformy podstaw, na których opiera się integracja europejska. Do najważniejszych należą Traktat z Amsterdamu (zawarty w 1997 r., wszedł w życie w 1999 r.) oraz Traktat z Nicei (zawarty w 2001 r., wszedł w życie w 2003 r.). Ten pierwszy wzmocnił pozycję Parlamentu Europejskiego. Zacieśniono współpracę w zakresie kontroli przepływu osób, włączono Umowę o polityce społecznej do Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej. Traktat z Amsterdamu przewiduje reformy w sprawie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, polityki dotyczącej wiz, azylu i imigracji oraz innych problemów dotyczących swobodnego przepływu osób pochodzących z państw trzecich. Na podstawie Traktatu z Amsterdamu możliwe stało się nawiązanie ściślejszej współpracy niektórym państwom członkowskim w wybranych dziedzinach oraz zawieszenia prawa udziału w głosowaniach i innych w stosunku do państwa członkowskiego, które stale dopuszcza się poważnego naruszenia zasad wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz rządów prawa. Traktat z Nicei wprowadził reformy instytucjonalne, które miały umożliwić rozszerzenie Unii o nowe państwa. Do najważniejszych zmian wprowadzonych przez ten traktat jest wzmocnienie głosu państw o dużej liczbie mieszkańców, pojawienie się możliwości ważenia głosów z uwzględnieniem proporcji liczby mieszkańców. Liczba ludności ma być w większym stopniu uwzględniana przy podziale mandatów do Parlamentu 17

18 Europejskiego. Ograniczono również liczbę komisarzy oraz deputowanych do Parlamentu Europejskiego. Równolegle do zwiększania i zacieśniania więzów pomiędzy państwami członkowskimi zwiększała się liczba samych państw członkowskich. W 1973 r. do 6 państw dołączyły Wielka Brytania, Dania i Irlandia. Grecja dołączyła w 1981 r. a Portugalia i Hiszpania w 1986 r. W 1990 r. obszar przyszłej Unii Europejskiej powiększył się o teren byłego NRD. Do kolejnego rozszerzenia doszło w 1995 r. Do Unii przystąpiły Austria, Szwecja i Finlandia. W 2004 do Unii przyjęto aż 10 państw. Były to Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowacja, Słowenia i Węgry. W 2007 do wspólnoty dołączyły Bułgaria i Rumunia. Aktualnie w Unii Europejskiej jest 27 państw. Unia Europejska, w obecnym kształcie, jest tworem nowym. Swym kształtem przypomina prawo międzynarodowe. W doktrynie istnieje nawet pogląd, że UE jest stałą konferencją międzynarodową 19. Nie posiada osobowości prawnej 20 a współpraca podejmowana jest pomiędzy państwami członkowskimi. Należy jednak podkreślić, że współpraca jest wysoce sformalizowana. Głównym celem, dla którego rozpoczęto prace nad wspólnym rynkiem było obniżenie cen towarów, zwiększenie dostępności usług, umożliwienie swobodnego przemieszczenia w obrębie Wspólnoty. Aby utworzyć wspólny rynek konieczne było zlikwidowanie wielu barier administracyjnych, prawnych, fiskalnych. I.2 System prawa europejskiego Pojęcie prawo europejskie jest często używane zamiennie z pojęciami prawo wspólnotowe oraz prawo Unii Europejskiej ( prawo unijne ). Jednak te pojęcia nie są jednoznaczne. Jako prawo europejskie można rozumieć wszystkie normy prawne obowiązujące między państwami europejskimi. W tym znaczeniu obejmuje Unię i Wspólnoty Europejskie oraz europejskie konwencje. Węższe znaczenie ma pojęcie prawo Unii Europejskiej 21. W pracy używam pojęcia prawo europejskie, wymiennie z pojęciem prawa Unii Europejskiej lub prawa unijnego, w znaczeniu norm prawnych obowiązujących 19 D.M. Curtin, I.F. Dekker, The EU as a Layered International Organization: Institutional Unity in Disguise, [w:] P. Craig, G. de Burca (red), The Evolution of EU Law, Oxford 2003, s J.W. de Zwaan, The Legal personality of the European Communities and the European Union, NYIL, vol XXX, 1999, s Por. M. Stępień, Systemowość prawa europejskiego, Poznań 2008, s

19 pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Jest to zgodne z konwencją przyjętą w doktrynie. I.2.1 Prawo pierwotne Podział prawa europejskiego na prawo pierwotne i wtórne ma długą tradycję. Podstawowym kryterium powyższego podziału jest pochodzenie norm. Prawo pierwotne to normy stworzone bezpośrednio przez państwa członkowskie. Do prawa pierwotnego zaliczamy, więc przede wszystkim traktaty konstytucyjne (tzn. powołujące do życia dwie wspólnoty TWE i TEWEA 22 ) oraz Traktaty z Maastricht, Amsterdamski, Nicejski. Status prawa pierwotnego posiadają także załączniki oraz protokoły załączone do tych traktatów 23. Znaczenie prawa pierwotnego jest olbrzymie. Nie tylko zawiera podstawowe zasady, na jakich funkcjonują instytucje Unii Europejskiej, ale także reguluje tworzenie i obowiązywanie prawa wtórnego. I.2.2 Prawo wtórne W odróżnieniu od prawa pierwotnego prawo wtórne tworzone jest przez instytucje powołane do życia przez państwa członkowskie. Koncepcja prawa wtórnego występuje również na gruncie prawa międzynarodowego. Prawo międzynarodowe określa je mianem prawa ponadnarodowego. Charakteryzuje się tym, że jest tworzone przez podmioty inne niż państwa. Mianowicie przez organizacje międzynarodowe. Podmiotowość organizacji międzynarodowych jest wtórna wobec podmiotowości państw. Wynika z tego, że podmioty o charakterze wtórnym tworzą prawo normy, których adresatami są podmioty o charakterze pierwotnym. Prawo wtórne są to normy prawa wiążące państwa, mimo że nie są przez nie stanowione. Tego rodzaju przepisy są czymś nowym na gruncie prawa międzynarodowego. Upowszechniło się w momencie, gdy organizacje międzynarodowe przestały być jedynie stałymi konferencjami międzynarodowymi a uzyskały prawo czynnej i biernej legacji. Nie oznacza to, że prawo ponadnarodowe mogło być dowolnej treści, ponieważ organizacje 22 T.C. Hartley, The Foundations of European Community Law, Oxford 1998 r., s. 90 i nast. 23 M. Stępień, Systemowość, s

20 międzynarodowe powstają na podstawie decyzji państw. To one decydują zarówno o zakresie i przedmiocie przyszłego prawodawstwa danej organizacji. Istotne jest, że państwa zobowiązują się do przestrzegania prawa wtórnego poprzez założenie (lub przystąpienie) organizacji międzynarodowej 24. Na podstawie art. 5 ust. 1 oraz art. 249 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wspólnoty, jako organizacje międzynarodowe zostały przez państwa członkowskie upoważnione do wydawania aktów wiążących dla tych państw. Zgodnie z art. 5 wspólnota działa w granicach kompetencji powierzonych jej niniejszym Traktatem oraz celów w nim wyznaczonych. Natomiast zgodnie z art. 249 w celu wykonania swych zadań oraz na warunkach przewidzianych w niniejszym Traktacie, Parlament Europejski wspólnie z Radą, Rada i Komisja uchwalają rozporządzenia i dyrektywy, podejmują decyzje, wydają zalecenia i opinie. Artykuł 249 ust. 2-4 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wymienia i określa specyfikę aktów prawa wtórnego. Zgodnie z nim: Rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich; Dyrektywa wiąże każde państwo członkowskie, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków; Decyzja wiąże w całości tych, do których jest kierowana. Jak wynika expressis verbis z treści art. 249 ust 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską rozporządzenie stosuje się bezpośrednio. Państwa członkowskie nie mają obowiązku implementacji rozporządzeń a jednostki mają prawo wywodzić swoje prawa bezpośrednio z ich treści 25. Jednak istnieją wyjątki od tej zasady. Istnieją rozporządzenia, które wymagają implementacji przez państwa członkowskie a Europejski Trybunał Sprawiedliwości odmówił prawa wywodzenia swych prawa bezpośrednio z nich 26. Decyzje są normami o charakterze indywidualno-konkretnym. Jak wynika z art. 249 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską skierowane powinny być jedynie do państw członkowskich i tylko w stosunku do nich tworzyć prawa i obowiązki Ibidem, s R. Greaves, Źródła prawa Wspólnoty Europejskiej [w:] Podstawy system prawnego Wspólnot Europejskich, E. Wojtaszek-Mik (red.), Łódź 1998, s Więcej na ten temat w Hartley T.C., The Foundations of European Community Law, Oxford 1998 r. s. 197 i nast. 27 R. Greaves, Źródła prawa, s

Prawo Unii Europejskiej zagadnienia egzaminacyjne (2014/2015)

Prawo Unii Europejskiej zagadnienia egzaminacyjne (2014/2015) Prawo Unii Europejskiej zagadnienia egzaminacyjne (2014/2015) 1. Sposoby pojmowania terminów: prawo europejskie, prawo wspólnotowe, Prawo Unii Europejskiej. 2. Rada Europy charakter prawny, statutowe cele

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz literatury... XVII Przedmowa... XIX

Spis treści. Wykaz literatury... XVII Przedmowa... XIX Wykaz skrótów... XIII Wykaz literatury... XVII Przedmowa... XIX Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające... 1 1. Prawo Unii Europejskiej jako akademicka dyscyplina prawa... 3 I. Rozwój autonomicznej dyscypliny

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

System prawny i instytucjonalny Unii Europejskiej

System prawny i instytucjonalny Unii Europejskiej Krystyna Michałowska-Gorywoda System prawny i instytucjonalny Unii Europejskiej Z formalno - prawnego punktu widzenia należałoby mówić tutaj o systemie prawa i instytucji Wspólnot Europejskich. Pojęcia

Bardziej szczegółowo

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 292/19

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 292/19 1.11.2013 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 292/19 KOMISJA EUROPEJSKA, DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 31 października 2013 r. dotycząca dostosowania rocznych limitów emisji państw członkowskich

Bardziej szczegółowo

Prawo bankowe. doc. dr Marek Grzybowski. październik Katedra Prawa Finansowego

Prawo bankowe. doc. dr Marek Grzybowski. październik Katedra Prawa Finansowego Prawo bankowe doc. dr Marek Grzybowski październik 2014 Katedra Prawa Finansowego Próba definicji całokształt norm prawnych regulujących funkcjonowanie systemu bankowego, a w tym strukturę, organizację

Bardziej szczegółowo

Zakończenie Summary Bibliografia

Zakończenie Summary Bibliografia Spis treści: Wstęp Rozdział I Zakresy i ich wpływ na pojmowanie bezpieczeństwa wewnętrznego 1.1. Zakresy pojmowania bezpieczeństwa wewnętrznego 1.1.1. Zakres wąski bezpieczeństwa wewnętrznego 1.1.2. Zakres

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. ustalająca skład Komitetu Regionów

Wniosek DECYZJA RADY. ustalająca skład Komitetu Regionów KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 11.6.2014 r. COM(2014) 226 final 2014/0128 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY ustalająca skład Komitetu Regionów PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU Artykuł 305 Traktatu o

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY

Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 10.3.2016 r. COM(2016) 133 final 2016/0073 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stanowiska, jakie ma zostać zajęte w imieniu Unii Europejskiej w Komisji Mieszanej ustanowionej

Bardziej szczegółowo

L 90/106 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

L 90/106 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 90/106 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 28.3.2013 DECYZJA KOMISJI z dnia 26 marca 2013 r. określająca roczne limity emisji państw członkowskich na lata 2013 2020 zgodnie z decyzją Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ REASEKURACYJNA W SYSTEMIE WYPŁACALNOŚĆ II

DZIAŁALNOŚĆ REASEKURACYJNA W SYSTEMIE WYPŁACALNOŚĆ II DZIAŁALNOŚĆ REASEKURACYJNA W SYSTEMIE WYPŁACALNOŚĆ II Szkolenie dla Polskiej Izby Ubezpieczeń www.dlapiper.com Insert date with Firm Tools > Change Presentation 0 System aktów prawnych regulujących działalność

Bardziej szczegółowo

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Zdarzenie na terenie Polski Sprawcą szkody na terenie Polski jest kierujący pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski. Kto jest zobowiązany

Bardziej szczegółowo

WERSJE SKONSOLIDOWANE

WERSJE SKONSOLIDOWANE 26.10.2012 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 326/1 WERSJE SKONSOLIDOWANE TRAKTATU O UNII EUROPEJSKIEJ I TRAKTATU O FUNKCJONOWANIU UNII EUROPEJSKIEJ (2012/C 326/01) 26.10.2012 Dziennik Urzędowy Unii

Bardziej szczegółowo

Flaga Unii Europejskiej

Flaga Unii Europejskiej Temat 10: PROCESY INTEGRACYJNE W EUROPIE. 1. Procesy integracyjne. 2. Kalendarium integracji europejskiej. 3. Filary współpracy Unii Europejskiej. 4. Organy Unii Europejskiej. Flaga Unii Europejskiej Integracja

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Str. Nb. Wykaz skrótów... XV Wstęp do piątego wydania... XVII

Spis treści. Str. Nb. Wykaz skrótów... XV Wstęp do piątego wydania... XVII Wykaz skrótów... XV Wstęp do piątego wydania... XVII Rozdział I. Wprowadzenie... 1 1 1. Pojęcie prawa europejskiego i prawa Unii Europejskiej... 1 1 2. Proces integracji państw europejskich po II wojnie

Bardziej szczegółowo

Jak działa Unia Europejska?

Jak działa Unia Europejska? Jak działa Unia Europejska? Z Europą do szkół: Europamobil http://www.europamobil-online.eu/index.php?bereich=home_fr 20 studentów // 11 szkół // ponad 3000 uczniów // 1 autobus Europamobil to projekt

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Pani Dorota Karczewska Wiceprezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Plac Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa W odpowiedzi na pismo z dnia 5.09.2014 r. (znak:

Bardziej szczegółowo

Stan prac legislacyjnych w zakresie ubezpieczeń

Stan prac legislacyjnych w zakresie ubezpieczeń Stan prac legislacyjnych w zakresie ubezpieczeń ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa tel.: +48 22 694 58 28 fax :+48 22 694 39 50 Warszawa, 23 października 2014 r. www.mf.gov.pl Deregulacja Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

TRAKTAT O UNII EUROPEJSKIEJ

TRAKTAT O UNII EUROPEJSKIEJ TUE - Traktat o Unii Europejskiej. TFUE - Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. KPP - Karta praw podstawowych Unii Europejskiej / [redaktor prowadzący Katarzyna Gierłowska]. wyd. 2. Warszawa, cop.

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro dr Marta Musiał Katedra Bankowości i Finansów Porównawczych Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytet Szczeciński 17 listopad 2016 r. PLAN

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE)

ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) 11.5.2016 L 121/11 ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) 2016/699 z dnia 10 maja 2016 r. ustalające na rok 2016 pułapy budżetowe mające zastosowanie do niektórych systemów wsparcia bezpośredniego określonych

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPEJSKA Bruksela, 17 czerwca 2013 r. (OR. en) AKTY PRAWNE DECYZJA RADY EUROPEJSKIEJ ustanawiająca skład Parlamentu Europejskiego

RADA EUROPEJSKA Bruksela, 17 czerwca 2013 r. (OR. en) AKTY PRAWNE DECYZJA RADY EUROPEJSKIEJ ustanawiająca skład Parlamentu Europejskiego RADA EUROPEJSKA Bruksela, 17 czerwca 2013 r. (OR. en) Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2013/0900 (NLE) EUCO 110/1/13 REV 1 INST 234 POLGEN 69 AKTY PRAWNE Dotyczy: DECYZJA RADY EUROPEJSKIEJ ustanawiająca

Bardziej szczegółowo

Wykaz podstaw prawnych przewidujących stosowanie zwykłej procedury ustawodawczej w traktacie z Lizbony 1

Wykaz podstaw prawnych przewidujących stosowanie zwykłej procedury ustawodawczej w traktacie z Lizbony 1 Wykaz podstaw prawnych przewidujących stosowanie zwykłej procedury ustawodawczej w traktacie z Lizbony 1 Niniejszy załącznik zawiera wykaz podstaw prawnych, do których ma zastosowanie zwykła procedura

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. III.2.2. Definicja i cele... 92

SPIS TREŚCI. III.2.2. Definicja i cele... 92 SPIS TREŚCI Uwagi wstępne... 13 Rozdział I. Pod znakiem idei ponadnarodowości... 29 I. Motywy i przesłanki integracji państw Europy Zachodniej... 29 II. Projekty federalistów... 35 II.1. Plan Schumana...

Bardziej szczegółowo

Parlament Europejski. Rola i funkcje w UE

Parlament Europejski. Rola i funkcje w UE Parlament Europejski Rola i funkcje w UE Instytucje UE Parlament Europejski Rada Europejska Rada Komisja Europejska Trybunał Sprawiedliwości UE Europejski Bank Centralny Trybunał Obrachunkowy Ogólny zakres

Bardziej szczegółowo

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne Stanowisko projektodawcy do uwag resortów nieuwzględnionych w projekcie Założeń do projektu ustawy zmieniającej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w zakresie implementacji przepisów

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 15.02.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie sprawozdania z własnej inicjatywy dotyczącego niektórych aspektów ubezpieczeń komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Nowe obowiązki informacyjne i szkoleniowe agentów ubezpieczeniowych.

Nowe obowiązki informacyjne i szkoleniowe agentów ubezpieczeniowych. Nowe obowiązki informacyjne i szkoleniowe agentów ubezpieczeniowych. Sejm na posiedzeniu w dniu 18 lutego 2005 r. uchwalił ustawę o zmianie ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym oraz niektórych innych

Bardziej szczegółowo

Polskie referendum akcesyjne

Polskie referendum akcesyjne Mariusz Jabłoński Polskie referendum akcesyjne Wrocław 2007 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Słowo wstępne ' 9 Rozdział I. Referendum jako instytucja demokracji bezpośredniej 1. Elementy

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE POŚWIĘCONE ZASADOM DOBRA OGÓLNEGO W ZAKRESIE PROWADZENIA POŚREDNICTWA UBEZPIECZENIOWEGO NA TERENIE RP

INFORMACJE POŚWIĘCONE ZASADOM DOBRA OGÓLNEGO W ZAKRESIE PROWADZENIA POŚREDNICTWA UBEZPIECZENIOWEGO NA TERENIE RP Wstęp INFORMACJE POŚWIĘCONE ZASADOM DOBRA OGÓLNEGO W ZAKRESIE PROWADZENIA POŚREDNICTWA UBEZPIECZENIOWEGO NA TERENIE RP Niniejsze informacje przeznaczone są dla zainteresowanych prowadzeniem działalności

Bardziej szczegółowo

Dokument z posiedzenia B7-0204/2010 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w odpowiedzi na pytanie wymagające odpowiedzi ustnej B7 0204/2010

Dokument z posiedzenia B7-0204/2010 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w odpowiedzi na pytanie wymagające odpowiedzi ustnej B7 0204/2010 PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Dokument z posiedzenia 29.3.2010 B7-0204/2010 PROJEKT REZOLUCJI złożony w odpowiedzi na pytanie wymagające odpowiedzi ustnej B7 0204/2010 zgodnie z art. 115 ust. 5 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Rekomendacja U. (R)ewolucja na rynku Bancassurance. 25 listopada 2014r.

Rekomendacja U. (R)ewolucja na rynku Bancassurance. 25 listopada 2014r. Rekomendacja U (R)ewolucja na rynku Bancassurance. 25 listopada 2014r. 2 3 Rekomendacja 7.1 Bank jako ubezpieczający w danej umowie ubezpieczenia nie powinien jednocześnie przy tej samej umowie występować

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA RADY. z dnia 14 października 1991 r.

DYREKTYWA RADY. z dnia 14 października 1991 r. DYREKTYWA RADY z dnia 14 października 1991 r. w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącym informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunku pracy (91/533/EWG) RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Bardziej szczegółowo

Jak założyć agencję ubezpieczeniową

Jak założyć agencję ubezpieczeniową Poradnik przedsiębiorcy Jak założyć agencję ubezpieczeniową Strona 1 Poradnik opracowany przez: eharmonogram.pl Stan na dzień: 08.01.2014 Spis treści 1. Wstęp... 2 2. 3 kroki do własnej agencji ubezpieczeniowej...

Bardziej szczegółowo

Ustrój Unii Europejskiej

Ustrój Unii Europejskiej Ustrój Unii Europejskiej dr Aleksandra Szczerba-Zawada Polskie Stowarzyszenie Badań Wspólnoty Europejskiej Wyższa Szkoła Menedżerska w Warszawie Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach

Bardziej szczegółowo

Wybrane akty prawne krajowe i europejskie

Wybrane akty prawne krajowe i europejskie Wybrane akty prawne krajowe i europejskie I. Rynek kapitałowy A. Regulacje UE 1. dyrektywa Rady 93/6/EWG z dnia 15 marca 1993 r. w sprawie adekwatności kapitałowej przedsiębiorstw inwestycyjnych j instytucji

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY PL PL PL KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 23.7.2007 KOM(2007) 439 wersja ostateczna 2007/0152 (CNS) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY rozszerzające przepisy rozporządzenia (WE) nr 883/2004 i rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r.

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 235 ust.

Bardziej szczegółowo

Test kwalifikacyjny z zakresu prawa unijnego i europejskiego

Test kwalifikacyjny z zakresu prawa unijnego i europejskiego . Imię i nazwisko Test kwalifikacyjny z zakresu prawa unijnego i europejskiego 1. Zgodnie z Traktatami założycielskimi, od daty wejścia w życie Traktatu z Lizbony Unia Europejska: a) ma osobowość prawną

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W SYSTEMIE INFORMACYJNYM SCHENGEN ROLA GENERALNEGO INSPEKTORA OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH SYSTEM INFORMACYJNY SCHENGEN - Elektroniczna baza danych umożliwiająca wymianę informacji

Bardziej szczegółowo

Data odniesienia. Wpisany przez Andrzej Okrasiński

Data odniesienia. Wpisany przez Andrzej Okrasiński Polskie instytucje podatkowe nie są zobowiązane do zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych operacji polegającej na podniesieniu kapitału zakładowego. Dotyczy to tzw. metody aportowej. Polskie

Bardziej szczegółowo

WPŁYW INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ

WPŁYW INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ WPŁYW INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ dr Anna Stępniak-Kucharska Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. 2. 3. 4. Cel referatu Dane źródłowe Pojęcie wolności gospodarczej

Bardziej szczegółowo

Sewilla, lutego 2010 DEKLARACJA FORUM DORADCZEGO NA TEMAT OGÓLNOEUROPEJSKIEGO BADANIA KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI EUROPEJSKIE MENU

Sewilla, lutego 2010 DEKLARACJA FORUM DORADCZEGO NA TEMAT OGÓLNOEUROPEJSKIEGO BADANIA KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI EUROPEJSKIE MENU Sewilla, 11-12 lutego 2010 DEKLARACJA FORUM DORADCZEGO NA TEMAT OGÓLNOEUROPEJSKIEGO BADANIA KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI EUROPEJSKIE MENU OGÓLNOEUROPEJSKIE BADANIE KONSUMPCJI ŻYWNOŚCI (EU Menu) Propozycja przeprowadzenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści

Spis treści. Spis treści Spis treści Spis treści Wprowadzenie... Wykaz skrótów... XI XIX Literatura... XXIII Rozdział I. Ewolucja podstaw prawnych działalności gospodarczej podmiotów zagranicznych w Polsce... 1 1. Zmiany w systemie

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 24.5.2016 L 135/115 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE RADY (UE) 2016/795 z dnia 11 kwietnia 2016 r. zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1370/2013 określające środki

Bardziej szczegółowo

Elementy systemu podatkowego

Elementy systemu podatkowego Elementy systemu podatkowego I. ogólne prawo podatkowe 1. zobowiązania podatkowe i postępowanie podatkowe ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa 1 2. kontrola skarbowa -ustawa z dnia 28 września

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 427 31995D3052 30.12.1995 DZIENNIK URZĘDOWY WSPÓLNOT EUROPEJSKICH L 321/1 DECYZJA NR 3052/95/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 13 grudnia 1995 r. ustanawiająca procedurę wymiany informacji w sprawie

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

CEIOPS-DOC-02/06. Protokół

CEIOPS-DOC-02/06. Protokół CEIOPS-DOC-02/06 Protokół Dotyczący współpracy właściwych władz Państw Członkowskich Unii Europejskiej w zakresie stosowania Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/92/WE z dnia 9 grudnia 2002 r.

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY AF/EEE/BG/RO/DC/pl 1 WSPÓLNA DEKLARACJA W SPRAWIE TERMINOWEJ RATYFIKACJI UMOWY O UDZIALE REPUBLIKI

Bardziej szczegółowo

Dariusz Fuchs UKSW, Warszawa

Dariusz Fuchs UKSW, Warszawa Dariusz Fuchs UKSW, Warszawa W związku z pracami tzw. Sieci Europejskiego Prawa Prywatnego, która to powstała z dniem 1 maja 2005 roku na podstawie porozumienia zawartego z Komisją Europejską, zintensyfikowano

Bardziej szczegółowo

Wspólne Polityki wykład 7, semestr 2. Jednolity Rynek Europejski.

Wspólne Polityki wykład 7, semestr 2. Jednolity Rynek Europejski. Wspólne Polityki wykład 7, semestr 2 Jednolity Rynek Europejski. Swoboda przepływu osób Dr Katarzyna Śledziewska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Swoboda przepływu osób Jeden z kluczowych

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Struktura wykładu Wprowadzenie Wzrost znaczenia sportu jako zjawiska społecznoekonomicznego i politycznego,

Bardziej szczegółowo

Zamówienie Nr 006 Obowiązująca w Unii Europejskiej stawka podatku VAT na artykuły dziecięce. realizowane na rzecz Kancelarii Sejmu

Zamówienie Nr 006 Obowiązująca w Unii Europejskiej stawka podatku VAT na artykuły dziecięce. realizowane na rzecz Kancelarii Sejmu Parlamentarne Procedury Legislacyjne projekt Phare PL0003.06, EuropeAid/113506/D/SV/PL realizowany przez konsorcjum z udziałem ECO European Consultants Organisation (Bruksela) EFICOM - European and Financial

Bardziej szczegółowo

Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość

Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość 2015R1089 PL 01.01.2015 001.001 1 Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość B ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) 2015/1089

Bardziej szczegółowo

Do druku nr l 07. Warszawa, 15 grudnia 2015 r. BAS-W APEiM-278/15 TRYBPILNY. Pan Marek Kuchemski

Do druku nr l 07. Warszawa, 15 grudnia 2015 r. BAS-W APEiM-278/15 TRYBPILNY. Pan Marek Kuchemski Do druku nr l 07 BIURO ANALIZ SEJMOWYCH KANCELARII SEJMU Warszawa, 15 grudnia 2015 r. BAS-W APEiM-278/15 TRYBPILNY Pan Marek Kuchemski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Opinia w sprawie zgodności

Bardziej szczegółowo

GENEZA, STRUKTURA I ZASADY DZIAŁANIA UNII EUROPEJSKIEJ

GENEZA, STRUKTURA I ZASADY DZIAŁANIA UNII EUROPEJSKIEJ Krzysztof Korycki GENEZA, STRUKTURA I ZASADY DZIAŁANIA UNII EUROPEJSKIEJ Praca końcowa uczestnika kursu: Elementy wiedzy o integracji europejskiej 1. Nazwisko i imię Korycki Krzysztof 2. Miejsce pracy

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 28 kwietnia 2016 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 28 kwietnia 2016 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 28 kwietnia 2016 r. (OR. en) Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2016/0061 (NLE) 8112/16 JUSTCIV 69 AKTY USTAWODAWCZE I INNE INSTRUMENTY Dotyczy: DECYZJA RADY upoważniająca

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych

Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych Rozważając zasady opodatkowania drogowych przewozów kabotażowych w poszczególnych krajach członkowskich za podstawę należy przyjąć następujące przepisy prawne:

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. (druk nr 1065)

Opinia do ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. (druk nr 1065) Warszawa, dnia 22 września 2015 r. Opinia do ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (druk nr 1065) I. Cel i przedmiot ustawy Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PRAWNA ZWYKŁEJ PROCEDURY USTAWODAWCZEJ. Podstawa prawna Przedmiot Elementy procedury 1. w ogólnym interesie gospodarczym

PODSTAWA PRAWNA ZWYKŁEJ PROCEDURY USTAWODAWCZEJ. Podstawa prawna Przedmiot Elementy procedury 1. w ogólnym interesie gospodarczym ZAŁĄCZNIK III PODSTAWA PRAWNA ZWYKŁEJ PROCEDURY USTAWODAWCZEJ 1 Podstawa prawna Przedmiot Elementy procedury 1 Artykuł 14 Artykuł 15 ust. 3 Artykuł 16 ust. 2 Artykuł 18 Artykuł 19 ust. 2 Artykuł 21 ust.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 17 listopada 2009 r. (OR. en) 14902/09. Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2009/0031 (CNS) JUSTCIV 216

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 17 listopada 2009 r. (OR. en) 14902/09. Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2009/0031 (CNS) JUSTCIV 216 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 17 listopada 2009 r. (OR. en) Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2009/0031 (CNS) 14902/09 JUSTCIV 216 AKTY PRAWODAWCZE I INNE INSTRUMENTY Dotyczy: DECYZJA RADY zmieniająca

Bardziej szczegółowo

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW SŁOWO WSTĘPNE WPROWADZENIE CZĘŚĆ I. PRZECIWDZIAŁANIE I ZWALCZANIE PRZESTĘPCZOŚCI W UNII EUROPEJSKIEJ

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW SŁOWO WSTĘPNE WPROWADZENIE CZĘŚĆ I. PRZECIWDZIAŁANIE I ZWALCZANIE PRZESTĘPCZOŚCI W UNII EUROPEJSKIEJ Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW SŁOWO WSTĘPNE WPROWADZENIE CZĘŚĆ I. PRZECIWDZIAŁANIE I ZWALCZANIE PRZESTĘPCZOŚCI W UNII EUROPEJSKIEJ Rozdział 1. Ewolucja III filaru Unii 1.1. Uwagi ogólne 1.2. Grupa TREVI i

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

Frekwencja w wyborach parlamentarnych oraz samorządowych

Frekwencja w wyborach parlamentarnych oraz samorządowych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg. I. Stan faktyczny i prawny

Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg. I. Stan faktyczny i prawny Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.10.2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg I. Stan faktyczny i prawny W dniu 6 października 2009 r. Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich wydał wyrok

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2011

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2011 Recenzenci: prof. dr hab. Władysław Czapliński prof. dr hab. Piotr Hofmański Redakcja i korekta: Grażyna Polkowska-Nowak Projekt okładki: Marta Kurczewska Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 ««««««««««««Komisja Prawna 2009 WERSJA TYMCZASOWA 2004/0097(COD) 22.02.2005 r. PROJEKT OPINII Komisji Prawnej dlakomisji Gospodarczej i Monetarnej w sprawie projektu dyrektywy

Bardziej szczegółowo

Odzyskaj VAT zapłacony za granicą. Procedura Objaśnienia Wzory wniosków na CD

Odzyskaj VAT zapłacony za granicą. Procedura Objaśnienia Wzory wniosków na CD Odzyskaj VAT zapłacony za granicą Procedura Objaśnienia Wzory wniosków na CD Adam Bartosiewicz Iwona Kaczorowska Odzyskaj VAT zapłacony za granicą Procedura Objaśnienia Wzory wniosków na CD Warszawa 2008

Bardziej szczegółowo

Spis treœci. Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa... XXVII

Spis treœci. Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa... XXVII Wykaz skrótów... Wykaz literatury... XV XXI Przedmowa... XXVII Rozdzia³ I. Zagadnienia wstêpne... 1 1. Pojêcie instytucji europejskich w szerokim i w¹skim znaczeniu... 1 2. Informacje ogólne o organizacjach

Bardziej szczegółowo

AKTY PRAWNE UNII EUROPEJSKIEJ

AKTY PRAWNE UNII EUROPEJSKIEJ AKTY PRAWNE UNII EUROPEJSKIEJ Prawo UE moŝna podzielić na dwie grupy: Prawo pierwotne; Prawo wtórne (pochodne). NajwaŜniejsze akty prawa pierwotnego: traktaty załoŝycielskie Wspólnot Europejskich i UE;

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... 8 Przedmowa CZĘŚĆ I Wzajemne relacje między konstytucją państwa członkowskiego a prawem UE wybrane problemy

Wykaz skrótów... 8 Przedmowa CZĘŚĆ I Wzajemne relacje między konstytucją państwa członkowskiego a prawem UE wybrane problemy Spis treści Wykaz skrótów...................................................... 8 Przedmowa.......................................................... 9 CZĘŚĆ I Wzajemne relacje między konstytucją państwa

Bardziej szczegółowo

UJEDNOLICENIE PRZEPISÓW UE DOTYCZĄCYCH PRAWA SPÓŁEK

UJEDNOLICENIE PRZEPISÓW UE DOTYCZĄCYCH PRAWA SPÓŁEK UJEDNOLICENIE PRZEPISÓW UE DOTYCZĄCYCH PRAWA SPÓŁEK Anna Zołotar Dnia 21.10.2009 r. weszła w życie dyrektywa 2009/101/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 16.9.2009 r. w sprawie koordynacji gwarancji,

Bardziej szczegółowo

Swoboda przepływu usług i przedsiębiorczości, kapitału i płatności. Tomasz Dąbrowski

Swoboda przepływu usług i przedsiębiorczości, kapitału i płatności. Tomasz Dąbrowski Swoboda przepływu usług i przedsiębiorczości, kapitału i płatności Tomasz Dąbrowski Swoboda przedsiębiorczości Podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej na własny rachunek, Zakładanie i zarządzanie

Bardziej szczegółowo

ISBN 978-83-81668-95-4

ISBN 978-83-81668-95-4 ISBN 978-83-81668-95-4 SpiS treści Wstęp... 9 Rozdział I Konstrukcja prawna umowy ubezpieczenia... 11 1.1. Istota umowy ubezpieczenia... 11 1.2. Ubezpieczenia majątkowe i osobowe... 12 1.3. Podmioty stosunku

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro część I Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

dr Hubert Wiśniewski 1

dr Hubert Wiśniewski 1 dr Hubert Wiśniewski 1 Agenda: 1. Uczestnicy rynku ubezpieczeniowego w Polsce. 2. Zakłady ubezpieczeniowe w Polsce formy prawne i ich charakterystyka. 3. Pośrednicy ubezpieczeniowi. 2 1. Ubezpieczający

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ PIERWSZA WSTĘP. B. Ochrona na płaszczyźnie międzynarodowej str. 34

CZĘŚĆ PIERWSZA WSTĘP. B. Ochrona na płaszczyźnie międzynarodowej str. 34 Spis treści Wykaz skrótów str. 11 Od autorów str. 19 CZĘŚĆ PIERWSZA WSTĘP A. Wprowadzenie str. 23 B. Ochrona na płaszczyźnie międzynarodowej str. 34 I. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych

Bardziej szczegółowo

Podatek od niektórych instytucji finansowych - zagrożenie dla klientów ubezpieczycieli. Warszawa, 21 lutego 2011 r.

Podatek od niektórych instytucji finansowych - zagrożenie dla klientów ubezpieczycieli. Warszawa, 21 lutego 2011 r. Podatek od niektórych instytucji finansowych - zagrożenie dla klientów ubezpieczycieli Warszawa, 21 lutego 2011 r. Udział ubezpieczeń w gospodarce Składka przypisana brutto z ubezpieczeń majątkowych oraz

Bardziej szczegółowo

Instytucja AEO w Polsce i na świecie dlaczego warto dołączyć do elity

Instytucja AEO w Polsce i na świecie dlaczego warto dołączyć do elity Instytucja AEO w Polsce i na świecie dlaczego warto dołączyć do elity UPOWAŻNIONY PRZEDSIĘBIORCA AEO (AUTHORISED ECONOMIC OPERATORS) Instytucja Wspólnotowego Kodeksu Celnego, która obowiązuje od 01.01.2008r.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY (EURATOM, WE) NR 2185/96. z dnia 11 listopada 1996 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY (EURATOM, WE) NR 2185/96. z dnia 11 listopada 1996 r. ROZPORZĄDZENIE RADY (EURATOM, WE) NR 2185/96 z dnia 11 listopada 1996 r. w sprawie kontroli na miejscu oraz inspekcji przeprowadzanych przez Komisję w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich

Bardziej szczegółowo

POŚREDNICTWO UBEZPIECZENIOWE W BANKACH SPÓŁDZIELCZYCH. 19 listopada 2008 r.

POŚREDNICTWO UBEZPIECZENIOWE W BANKACH SPÓŁDZIELCZYCH. 19 listopada 2008 r. POŚREDNICTWO UBEZPIECZENIOWE W BANKACH SPÓŁDZIELCZYCH 19 listopada 2008 r. REGULACJE PRAWNE POŚREDNICTWA UBEZPIECZENIOWEGO: ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym wraz z aktami

Bardziej szczegółowo

Jedną z kluczowych zasad funkcjonowania Unii Europejskiej jest przyjęcie przez państwa członkowskie UE zobowiązania do wykonywania i stosowania prawa

Jedną z kluczowych zasad funkcjonowania Unii Europejskiej jest przyjęcie przez państwa członkowskie UE zobowiązania do wykonywania i stosowania prawa Jedną z kluczowych zasad funkcjonowania Unii Europejskiej jest przyjęcie przez państwa członkowskie UE zobowiązania do wykonywania i stosowania prawa wspólnotowego. Zasada ta stanowi podstawę procesu integracji.

Bardziej szczegółowo

BARIERY INTEGRACJI UNII EUROPEJSKIEJ

BARIERY INTEGRACJI UNII EUROPEJSKIEJ POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE BARIERY INTEGRACJI UNII EUROPEJSKIEJ pod redakcją Heleny Tendery-Właszczuk Kraków 2009 4 Autorzy Wojciech Bąba rozdz. 4 Czesław Kłak rozdz. 1 Helena Tendera-Właszczuk rozdz.

Bardziej szczegółowo

Wytyczne dotyczące granic umów

Wytyczne dotyczące granic umów EIOPA-BoS-14/165 PL Wytyczne dotyczące granic umów EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. + 49 69-951119-19; email: info@eiopa.europa.eu site: https://eiopa.europa.eu/

Bardziej szczegółowo

L 185/62 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 15.7.2011

L 185/62 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 15.7.2011 L 185/62 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 15.7.2011 ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 680/2011 z dnia 14 lipca 2011 r. ustalające na rok 2011 pułapy budżetowe mające zastosowanie do określonych

Bardziej szczegółowo

Konferencja Rok uczestnictwa Polski w Systemie Informacyjnym Schengen. SIS to więcej bezpieczeństwa.

Konferencja Rok uczestnictwa Polski w Systemie Informacyjnym Schengen. SIS to więcej bezpieczeństwa. Źródło: http://mswia.gov.pl/pl/aktualnosci/6234,konferencja-rok-uczestnictwa-polski-w-systemie-informacyjnym-schengen-si S-to-wie.html Wygenerowano: Niedziela, 7 lutego 2016, 00:27 Strona znajduje się

Bardziej szczegółowo

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą Źródło: http://www.kuratorium.waw.pl/pl/poradnik-klienta/inne-sprawy/nostryfikacja-swiadectw/5423,uznanie-sw iadectw-uzyskanych-za-granica.html Wygenerowano: Sobota, 19 września 2015, 12:20 Uznanie świadectw

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo