isbn: Wydawca Recenzenci Prof. dr hab. Marian Arszyński Dr inż. arch. Aleksander Furmanek

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "isbn: 978-83-63260-24-8 Wydawca Recenzenci Prof. dr hab. Marian Arszyński Dr inż. arch. Aleksander Furmanek"

Transkrypt

1 toruń-warszawa

2 Wydawca ul. Kopernika 36/40, Warszawa tel , Recenzenci Prof. dr hab. Marian Arszyński Dr inż. arch. Aleksander Furmanek Opracowanie redakcyjne Laura Bakalarska, Anna Kucińska-Isaac Opracowanie graficzne Piotr Berezowski Projekt okładki Łukasz Lewandowski Druk Sagalara, Łódź 2014 Jan Tajchman Warszawa Toruń 2014 isbn:

3 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE WSTĘP Uzasadnienie konieczności wprowadzenia standardów wykonywania dokumentacji projektowej dla architektonicznych i budowlanych obiektów zabytkowych i-v vi-x ROZDZIAŁ I Kolejność postępowania w procesie konserwacji i restauracji architektonicznych i budowlanych obiektów zabytkowych 1 ROZDZIAŁ II Prace przedprojektowe dla architektonicznych i budowlanych obiektów zabytkowych 3 A. Rozpoznanie i inwentaryzacja pomiarowo-rysunkowa 3 B. Kompleksowe badania historyczno-architektoniczne i konserwatorskie 3 C. Podstawy do sformułowania wniosków i wytycznych konserwatorsko- -architektonicznych 6 1. Uwarunkowania wewnętrzne tkwiące w zabytku 6 2. Zabytkoznawcza analiza wartościująca (ZAW) 9 3. Kondycja fizyczna zabytku, czyli stan techniczny jego zachowania Zalecenia wynikające z teorii ochrony i konserwacji zabytków 11 ROZDZIAŁ III Wnioski i wytyczne konserwatorsko-architektoniczne 13 ROZDZIAŁ IV Prace projektowe dla architektonicznych i budowlanych obiektów zabytkowych Projekt koncepcyjny (wstępny) architektoniczno-konserwatorski Projekt budowlany a budowlano-konserwatorski Projekt budowlany architektoniczno-konserwatorski Projekty konserwatorskie (sporządzone przez konserwatorów- -restauratorów dzieł sztuki) Projekt budowlany konstrukcyjno-konserwatorski Projekty budowlane instalacji sanitarnych i elektrycznych Projekty (rysunki) wykonawcze 22 3

4 ROZDZIAŁ V Realizacja 1. Realizacja prac budowlano-konserwatorskich (wraz z kontynuacją badań architektonicznych i obowiązkowymi nadzorami autorskimi) Realizacja prac stricte konserwatorskich Dokumentacje powykonawcze 25 ANEKS I Przykłady wadliwej i poprawnej adaptacji zabytków architektury Wprowadzenie 27 A. Wadliwa adaptacja dawnych koszar w Toruniu na hotel Bulwar 28 B. Poprawna adaptacja spichrza przy ul. Mostowej w Toruniu na hotel Spichrz 30 C. Jak powinna wyglądać adaptacja odbudowanego pałacu w Studzieńcu 34 ANEKS II Uczytelnienie niektórych działań konserwatorsko-restauratorskich bezpośrednio na zabytkach architektury Wprowadzenie 35 A. Uczytelnienie interwencji restauratorskich dotyczących substancji i formy 37 B. Uczytelnienie zmian funkcjonalnych 46 C. Sygnowanie prac konserwatorsko-restauratorskich 47 D. Odkrywki ekspozycyjne 49 ANEKS III Najczęstsze błędy w projektowaniu i w realizacjach konserwatorskich (wybrane przykłady) 52 ANEKS IV Karta Wenecka (1964) 68 ANEKS V Karta ICOMOS (2003) Zasady analizy, konserwacji i restauracji strukturalnej (konstrukcyjnej) dziedzictwa architektonicznego 71 4

5 Marzenia architekta Marzył, aby jego dzieło przetrwało bez zniszczenia. Projektując przebudowę zapominał, że poprzednik miał takie same pragnienia. Jan Tajchman WPROWADZENIE OD AUTORA Obcując z dawnymi dziełami architektury, uznanymi dziś już za zabytki, zazwyczaj jesteśmy pod wrażeniem ich formy i kompozycji. Gdy zabytek jest podniszczony i gdy posiada tzw. patynę, robi na nas jeszcze większe wrażenie, gdyż udowadnia, że jest dawny, autentyczny. Te spostrzeżenia przekonują nas, że mamy do czynienia z oryginałem, który przetrwał do naszych czasów, będąc dokumentem epoki, w której powstał. Właśnie postać dokumentalna zabytku jest jego największą wartością. Wiemy, że dokument tylko wtedy się liczy, gdy jest oryginalny, nieprzerobiony, czyli niesfałszowany. Nie powinniśmy zapominać, iż większość ludzi pragnie obcować z historią, chce doznać przeżycia poprzez kontakt z autentykiem. Z tych względów m.in. rozwija się turystyka. Nikt nie jechałby do Krakowa, żeby obejrzeć kopię jedynego dzieła w Polsce Leonarda da Vinci Damy z łasiczką w czasie, gdy oryginał był za granicą. Nasuwa się pytanie, czy nadal będzie można zachwycać się naszymi dawnymi dziełami architektury, gdy nie będą już oryginalne, lecz zniekształcone złą przebudową lub złą adaptacją. Niestety wielu jest wśród nas takich, którzy uważają, iż z zabytkami możemy postępować dowolnie, dowolnie je przerabiać, bo są naszą własnością. Zapominają, że zabytki mimo iż posiadają właściciela są także dobrem wspólnym, podlegającym ochronie. Przykro, że dla niektórych to dobro liczy się mniej niż doraźne interesy. Nieważne, co powiedzą kiedyś o złych działaniach ich wnukowie. Na pewno będą żałować, że ich dziadek zniszczył to, co przekazała mu historia. To, czy zabytki architektury nadal zachowają swą wartość oryginału, zależy w dużej mierze od świadomości i właściwego postępowania inwestora. Zależy także od projektanta, który potrafi przekonać niejednego właściciela o wartości historycznej i wartości oryginału danego zabytku. Także ważne jest to, czy ten architekt sam potrafi podporządkować się dawnemu dziełu, aby jego koncepcja nie przekreśliła wartości, które są świadkami naszej historii. Bez nich nie ma także historii narodu. Dobrze o tym wiedzieli nasi okupanci, świadomie niszcząc nasze miasta, naszą architekturę. Warto zastanowić się nad tym, czy nasze postępowanie z zabytkami jest właściwe, zapewniające im dalsze przetrwanie, tak aby mogły być przekazane następnym pokoleniom bez zniszczeń. Standardy w zakresie projektowania, realizacji i nadzorów prac konserwatorskich dotyczących zabytkowych obiektów architektury i budownictwa adresowane są do projektantów i inwestorów. Mają one uświadamiać a jednocześnie podpowiadać jak powinna wyglądać dokumentacja do prac prowadzonych w zabytkach, aby nie straciły swych podstawowych wartości. i

6 Ze wstępu dowiadujemy się, dlaczego w warunkach polskich tak ważną sprawą jest opracowanie i wdrożenie w praktyce standardów opracowywania dokumentacji projektowej do prac w zabytkach architektury i budownictwa. Rozdział I przedstawia kolejność i kompletność koniecznych działań w całym procesie konserwatorskim. Tylko takie postępowanie może zapewnić właściwe zachowanie i dalsze przetrwanie zabytków architektury i budownictwa. Rozdział II uświadamia nas, iż kolejność postępowania rozpoczyna się od prac przedprojektowych, w których badania muszą mieć charakter interdyscyplinarny, gdyż od początku powinni w nich uczestniczyć historycy architektury lub zabytkoznawcy oraz konserwatorzy-restauratorzy dzieł sztuki, na równych prawach z architektami i inżynierami budowlanymi. Prace przedprojektowe muszą doprowadzić do pełnego rozeznania historycznego i technicznego dawnego dzieła poprzez odpowiednie badania, które określają także uwarunkowania wewnętrzne tkwiące w zabytku. Dopiero pełna wiedza o zabytku wraz z jego zabytkoznawczą analizą wartościującą (ZAW) i zaleceniami wynikającymi z teorii ochrony i konserwacji zabytków pozwolą na właściwe opracowanie wniosków i wytycznych konserwatorsko-architektonicznych jako właściwej podstawy do projektowania. Podjęcie jakichkolwiek prac (projektowych i realizacyjnych) bez powyższych wniosków i wytycznych prowadzi zawsze do nieodwracalnych zniszczeń. Rozdział III prezentuje zakres wniosków i wytycznych konserwatorsko-architektonicznych, w których najważniejsze są: ogólna koncepcja konserwatorska oraz wytyczne do układu funkcjonalno-przestrzennego określające jego wartość oraz elementy, które nie mogą być naruszone, gdyż doprowadziłoby to do zniekształcenia, a nawet zniszczenia zabytku architektury. Rozdział IV wyjaśnia nam specyfikę i zakres projektów dla zabytków architektury i budownictwa. Muszą to być projekty budowlano-konserwatorskie, a nie tylko budowlane. Wynika to ze specyfiki prac, jakie należy podejmować w zabytkach, które z jednej strony wymagają powtarzania i stosowania dawnych technik i technologii, a z drugiej odrębnej specjalistycznej wiedzy i umiejętności w zakresie zabiegów konserwatorskich. Jedne i drugie nie są stosowane w nowym budownictwie. Mało tego, zabiegi i technologia typowe dla nowego budynku w wielu przypadkach zastosowane w zabytkach prowadzą do destrukcji i nieodwracalnych zmian, i to najczęściej przy poniesionych wielkich kosztach. (W tej sytuacji aż dziw bierze, że w Ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami roboty budowlano-konserwatorskie zastąpiono robotami budowlanymi). ii

7 Ponadto w zakres projektu budowlano-konserwatorskiego wchodzą projekty stricte konserwatorskie (dla substancji kamiennych i ceglanych, detali architektonicznych, malarstwa ściennego i kolorystyki), które mogą być tylko wykonywane przez konserwatorów-restauratorów dzieł sztuki. Konserwatorzy ci w swoim zakresie już dawno powinni mieć odpowiednie uregulowania prawne. Niestety zakres ich opracowań często wykonują inżynierowie, którzy nie mają stosownej wiedzy, ale mają uprawnienia. Prowadzi to niejednokrotnie do arbitralnych zaleceń na budowie oraz zniszczeń i destrukcji, często za duże pieniądze. Dla zabytków architektury i budownictwa winny być zawsze opracowywane zarówno projekty koncepcyjne (wstępne), jak i wykonawcze. Ponadto i architekci, i autorzy dokumentacji historycznych muszą być zobowiązani do przygotowania wytycznych konserwatorskich dla konstruktorów oraz projektantów instalacji sanitarnych i elektrycznych. Wreszcie projekty budowlano-konserwatorskie muszą być otwarte na wprowadzanie zmian wynikających z odkryć konserwatorskich (zabytkowych elementów i detali) na budowie. Rozdział V zwraca uwagę na specyfikę realizacji, która odbywa się w zakresie robót budowlano-konserwatorskich oraz ściśle konserwatorskich, a także potrzebę obowiązkowego nadzoru autorskiego nad pracami budowlano-konserwatorskimi. Nadzór autorski jest bowiem przedłużeniem procesu projektowania. W rozdziale tym jest mowa także o konieczności kontynuowania badań architektonicznych podczas prac realizacyjnych. Prace te muszą być zakończone odpowiednią dokumentacją powykonawczą, a w zabytkach o większej wartości także publikacją. Aneks I prezentuje przykłady niewłaściwej i poprawnej adaptacji zabytków do współczesnych funkcji. Aneks II pokazuje liczne przykłady uczytelnień (poprawne i błędne) niektórych działań konserwatorsko-restauracyjnych bezpośrednio na zabytkach. Aneks III przytacza najczęstsze rozwiązania patologiczne w konserwacji i restauracji zabytków, które przyczyniają się do ich zniszczenia. Aneks IV Karta Wenecka (1964). Aneks V Karta ICOMOS (2003). Prof. Jan Tajchman iii

8 WPROWADZENIE OD WYDAWCY Jubileusz 85-lecia urodzin Pana Profesora Jana Tajchmana, zasłużonego badacza, organizatora, teoretyka i praktyka oraz nauczyciela konserwacji zabytków architektury i budownictwa, jest właściwą okazją do zaprezentowania i upowszechnienia Jego własnej, wypracowanej w oparciu o gromadzone przez lata doświadczenia, koncepcji metodologicznej, wyznaczającej standardy opracowywania dokumentacji projektowej i sposobu postępowania przy pracach prowadzonych w zabytkach architektury i budownictwa. Wieloletnie doświadczenie Pana Profesora w zakresie badań i projektowania architektonicznego w obiektach zabytkowych, a także Jego pionierska praca w dziedzinie historii technik budowlanych pozwoliły Mu na wypracowanie usystematyzowanego materiału, który cechuje wnikliwość i kompleksowość. W wyznaczonej metodologii postępowania Autor odnosi się do wszystkich etapów procesu inwestycyjnego oraz zadań, jakie stawiane są dziś przed służbami konserwatorskimi. Przypomina o obowiązku stosowania elementarnych reguł i zasad, zgodnych z duchem Karty Weneckiej, jak również o szacunku dla autentycznej substancji zabytku, jego koncepcji artystycznej i przestrzennej oraz potrzebie interdyscyplinarnego działania w tworzeniu nowoczesnych metod sporządzania dokumentacji konserwatorskiej. Konieczność opracowania standardów dokumentacji projektowej i powykonawczej dotyczącej różnego typu prac przy zabytkowych obiektach architektonicznych, budowlanych i inżynierskich nie podlega wątpliwości. Standardy takie są wyczekiwane z niecierpliwością tak przez polskie służby konserwatorskie, projektantów, restauratorów, jak i przez jednostki zajmujące się archiwizowaniem dokumentacji. O wartości aplikacyjnej standardów konserwatorskich dla zabytków architektury i budownictwa w znacznej mierze stanowi jednak ich możliwie obiektywny i uniwersalny charakter, a nade wszystko ich spójność z obowiązującym porządkiem prawnym, która de facto warunkuje możliwość ich praktycznego wykorzystania do wszystkich obiektów i do różnego rodzaju wykonywanych przy nich prac, na wszystkich etapach realizacyjnych. Wiele cennych wytycznych, wskazówek i zaleceń Pana Profesora, zawartych w opracowanym materiale, niestety nie znajduje jeszcze umocowania w prawie obowiązującym w naszym kraju. Nie ulega jednak kwestii, że obligatoryjnie powinny one być wykorzystane w procesie tworzenia nowego prawa w przyszłości. iv

9 Dlatego podjęcie przez Pana Profesora Jana Tajchmana tematu standaryzacji należy traktować jako znaczący krok na drodze do uporządkowania obecnie funkcjonującego systemu ochrony zabytków w dziedzinie projektowania i nadzorowania prac konserwatorskich prowadzonych w obiektach architektury i budownictwa. Należy mieć również nadzieję, że autorski materiał zawarty w publikacji oddawanej dziś do rąk Czytelników przyczyni się do wprowadzenia w przyszłości powszechnie obowiązujących, jednolitych zasad opracowywania konserwatorskiej dokumentacji projektowej i powykonawczej, a przez to do podniesienia jakości wykonywanych prac konserwatorskich w zabytkowych obiektach architektury i budownictwa w Polsce. prof. Małgorzata Rozbicka Dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa v

10 WSTĘP Uzasadnienie konieczności wprowadzenia standardów wykonywania dokumentacji projektowej dla architektonicznych i budowlanych obiektów zabytkowych 1 Na wstępie wypada zaznaczyć, iż Izba Architektów Rzeczypospolitej Polskiej w 2006 r. przyjęła Standardy Wykonywania Zawodu, a w 2007 r. Dolnośląska Izba Okręgowa Architektów (DIOA) opublikowała Standardy opracowania projektu budowlanego 2. Konieczność wprowadzenia standardów wykonywania dokumentacji projektowej dla budowlanych obiektów zabytkowych (czyli zabytków nieruchomych) wynika i z pilnej potrzeby, ale także i z art. 34 ust. 2 ustawy Prawo budowlane z 1994 r. (z późniejszymi zmianami), który mówi: Zakres i treść projektu budowlanego powinny być dostosowane do specyfiki i charakteru obiektu i stopnia skomplikowania robót budowlanych. Specyfika i charakter budowlanych obiektów zabytkowych (zabytków nieruchomych) stwarza konieczność poszerzenia projektu budowlanego o problematykę historyczną i badawczą oraz konserwatorską opracowywaną w stadium przedprojektowym, a także o problematykę konserwatorską przewidzianą zarówno w projekcie budowlanym, jak i wykonawczym. Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu formy projektu budowlanego brzmi: Rozporządzenie określa szczegółowy zakres i formę projektu budowlanego stanowiącego podstawę do wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, nie ograniczając zakresu opracowań projektowych w stadiach poprzedzających opracowanie projektu budowlanego, wykonywanych równocześnie, w szczególności projektu technologicznego oraz na potrzeby związane z wykonywaniem robót budowlanych. W związku z powyższym projekt dla zabytku architektury winien być projektem budowlano-konserwatorskim i tak się nazywać, a nie tylko projektem budowlanym. Poprawna realizacja tego projektu stwarza konieczność prowadzenia robót budowlano-konserwatorskich, a nie budowlanych oraz prac stricte konserwatorskich. 1 W 2008 r. autor opublikował artykuł pt. W sprawie konieczności ustanowienia standardów wykonywania projektów dotyczących prac planowanych w zabytkach architektury, który ukazał się w dwóch periodykach: Ochronie Zabytków 2008, nr 1 (s ) oraz Wiadomościach Konserwatorskich 2008, nr 24 (s ). 2 Izba Architektów Rzeczypospolitej Polskiej. Zasady Etyki Zawodu Architekta. Standardy Wykonywania Zawodu i Zakres Usług Architekta przyjęte uchwałą KRiA 13 stycznia 2006 r., s oraz Komentarz DOIA do rozporządzenia w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego [w:] Ogólnopolski Kwartalnik Krajowej Izby Architektów Zawód Architekt 2007, nr 1 (s ). vi

11 Wspomniana specyfika i charakter obiektu zabytkowego wymagają: A Świadomości u wszystkich uczestników prac projektowych, a potem także u wszystkich realizatorów robót wykonawczych, iż obiekt zabytkowy musi być zachowany i przekazany następnym pokoleniom bez zniszczeń i istotnych przekształceń. B Uczestnictwa zarówno w projektowaniu, jak i w realizacji dodatkowych specjalistów: historyków-architektów, zabytkoznawców oraz konserwatorów-restauratorów dzieł sztuki, tworzących razem zespół wielodyscyplinarny. C Znajomości (u wszystkich uczestników) dawnych technik budowlanych odmiennych od współczesnych rozwiązań i technologii, a także wiedzy o dawnym procesie budowlanym. D Znajomości zasad projektowania wynikających ze specyfiki dawnych budynków zabytkowych oraz z teorii ochrony i konserwacji zabytków. E Znajomości współczesnych metod i zabiegów konserwatorskich. F Świadomości, iż wiele współczesnych metod budowlanych nie może być stosowanych, gdyż często powodują one nieodwracalne szkody w obiektach zabytkowych. Ad A O konieczności zachowania i przekazania zabytków następnym pokoleniom wyraźnie mówią: 1. Karta Wenecka z 1964 r. we wstępie 3 2. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1992 r. w preambule 4 3. Konwencja o ochronie dziedzictwa architektonicznego Europy, przyjęta w Grenadzie w 1985 r., ratyfikowana przez Polskę dopiero w 2012 r. 5 Ad B Karta Wenecka w art. 2 zawiera stwierdzenie: Konserwacje i restauracje zabytków stanowią dyscyplinę, która odwołuje się do wszystkich gałęzi nauki i techniki, mogących wnieść wkład do badań i ochrony dziedzictwa zabytkowego 6. Zasady zawarte w Karcie ICOMOS z 2003 r. bardziej skrótowo zwracają uwagę na ten problem: Konserwacja, wzmocnienie i restauracja zabytków architektury wymagają działań interdyscyplinarnych 7. Ad C O potrzebie znajomości zarówno dawnych struktur budowlanych, jak i dawnych technik oraz dawnych technologii budowlanych przez wszystkich uczestników procesu konserwatorskiego uświadamia nas wspomniana Karta ICOMOS z 2003 r.: Wartość zabytku leży nie tylko w jego wyglądzie, ale także w autentyczności wszystkich jego składników będących wynikiem stosowania specyficznych technologii budowlanych charakterystycznych dla danego okresu, stanowiących o unikalności obiektu 8. 3 Karta Wenecka 1964 [w:] Vademecum Konserwatora Zabytków. Międzynarodowe Normy Ochrony Dziedzictwa Kultury. Biuletyn ICOMOS, Warszawa 1996, s K. Zeidler, Pojęcie dziedzictwa narodowego w Konstytucji RP i jego prawna ochrona, Gdańskie Studia Prawnicze 2004, t. 12, s. 343 i nast. 5 Konwencja o ochronie dziedzictwa architektonicznego Europy z 1985 r., ratyfikowana przez Polskę w 2012 r. Dz.U. 2012, nr 39, poz Karta Wenecka, jw., s Karta ICOMOS Zasady analizy, konserwacji i restauracji strukturalnej (konstrukcyjnej) dziedzictwa architektonicznego (wydane na 14. zgromadzeniu ICOMOS w 2003 r., pkt 1.1. ICOMOS Charter Principles for the analysis, conservation and structural restoration of architectural heritage (2003). Tłumaczenie Karty (J. Arszyńska i M. Gogolin) patrz aneks V na końcu opracowania. 8 Tamże, pkt 1.3. vii

12 Ad D O podejściu w trakcie projektowania do dawnych struktur budowlanych uświadamia nas także ta sama Karta ICOMOS: Istotne wartości struktury obiektu i jego otoczenia w ich oryginalnym lub dawnym stanie nie mogą być zniszczone. Wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, należy unikać usuwania lub wymiany historycznego materiału (substancji) lub zmiany istotnych cech architektury. W szczególności usuwanie struktur wewnętrznych przy pozostawieniu jedynie fasady nie spełnia kryteriów konserwatorskich 9. O tych samych problemach mówi także Konwencja o ochronie dziedzictwa architektonicznego Europy (Polska ratyfikowała ją w 2012 r.), która w art. 5 stwierdza: Każda ze stron zobowiązuje się do wydania zakazu usuwania całości lub części każdego obiektu zabytkowego będącego pod ochroną, chyba że ich stan techniczny wymusza taką konieczność 10. W art. 11 i 12 Konwencji zwrócono uwagę na problemy adaptacji zabytków architektonicznych: Każda ze stron, szanując architektoniczny i historyczny charakter dziedzictwa, zobowiązuje się do popierania: wykorzystania dóbr chronionych dla potrzeb współczesności; adaptacji, o ile to możliwe, starych budynków do nowych celów; zapewnienia, żeby skutki tej dostępności nie wpływały negatywnie na charakter architektoniczny i historyczny tych dóbr lub ich otoczenia 11. Ad E i F Karta ICOMOS 2003 zaleca: Wybór pomiędzy tradycyjnymi a innowacyjnymi technikami powinien być rozważany w każdym przypadku indywidualnie, preferując te najmniej inwazyjne i najbardziej kompatybilne z wartościami zabytku, mając na uwadze wymagania bezpieczeństwa i trwałości 12. Po przedstawieniu podstawowych wymagań dotyczących konieczności dostosowania projektów do specyfiki obiektów zabytkowych warto zastanowić się, czy projektanci (architekci i konstruktorzy) otrzymują w tym zakresie odpowiednią wiedzę na studiach wyższych. Niestety, politechniki i uniwersytety techniczne nastawione wyłącznie na współczesne projektowanie nie mają czasu (a często i odpowiedniej kadry) do zapoznania swych studentów z dawnymi zabytkowymi rozwiązaniami, które należy chronić, ani z metodami konserwatorsko-restauratorskimi. Nawet zakłady (katedry), których pracownicy prowadzą badania historyczne, nie mają możliwości przekazania ich wyników wszystkim swoim słuchaczom w ramach kursowych zajęć. Zdecydowana większość architektów i konstruktorów nic nie wie o dawnych technikach budowlanych, o konstrukcjach drewnianych stropów i dachów oraz o innych zabyt- 9 Tamże, pkt 3.11., 3.14 oraz Konwencja, jw., art Tamże, art. 11 i 12; przez dobro rozumie się zabytek zgodnie z tradycją polską. 12 Karta ICOMOS 2003, jw., pkt 3.7. viii

13 kowych elementach, które powinni zachować lub naprawić. Wystarczy wspomnieć tylko o tragicznych wręcz przykładach wyrzucania stolarek okiennych będących w dobrym stanie, gdyż architekt nie wie, jak można poprawić warunki termiczne, jednocześnie zachowując dawną oryginalną substancję. O błędnym podejściu do projektowania nie tylko w budynkach zabytkowych, ale także w tzw. modernizacjach czy rewaloryzacjach dobrej architektury współczesnej (często żyjących jeszcze nieprzeciętnych architektów) mogliśmy przekonać się na tzw. Sesjach Konserwatorskich pt. Między ortodoksją a kreacją, które odbyły się między innymi w październiku 2012, 2013 oraz 2014 r. w Warszawie. Inżynierowie budowlani przygotowani są wyłącznie do nowych technik i technologii budowlanych, które w większości przypadków nie nadają się do zastosowania w budynkach zabytkowych, gdyż bardzo często przyczyniają się do ich destrukcji. Wystarczy wymienić na przykład cementowe zaprawy stosowane do murów gotyckich lub betony, a nawet i żelbetony nakładane na sklepienia z polichromią, co powoduje jej zniszczenie, nie mówiąc o dość nagminnym wypróżnianiu pach sklepiennych, co zawsze prowadzi do destrukcji sklepienia. Znajomość dawnych technik i technologii potrzebna jest nie tylko do ich rozeznania celem zachowania historycznych rozwiązań, ale bardzo często także do ich powtórzenia. Próbę podejmowania się prac konserwatorsko-restauratorskich bez znajomości historycznych technik budowlanych, bez rozeznania dawnych rozwiązań, można porównać do lekarza leczącego chorych bez znajomości anatomii człowieka. Następne jeszcze większe zagrożenie dla zabytków architektury wynika ze złego kształcenia przyszłych architektów, uczącego ich modernizacji zabytków, czyli dowolnego ich przekształcania, a więc niszczenia. Należy stwierdzić, iż w całej teorii ochrony i konserwacji dziedzictwa architektonicznego nie ma mowy o modernizacji. Jest natomiast mowa o adaptacji zabytków do współczesnych potrzeb, jednak na określonych warunkach. Termin modernizacja wymyślono dla usankcjonowania planowanych zniszczeń. Z przykrością należy stwierdzić, iż w modernizacji, czyli w niszczeniu zabytków, ale także architektury modernistycznej, przodują absolwenci Wydziałów Architektury, którzy kiedyś, po wojnie, wiedli prym najpierw w odbudowie, a potem w konserwacji i restauracji zabytków architektury. Brak odpowiedniego przygotowania większości architektów i prawie wszystkich inżynierów budowlanych, brak poszanowania dla wartości zabytkowych wielu inwestorów i niektórych decydentów terenowych oraz niedoskonałość prawa o ochronie zabytków są główną przyczyną podejmowania niewłaściwych działań, powodujących degradację naszego dziedzictwa architektonicznego. Jednocześnie należy podkreślić, iż istnieje już spora grupa projektantów, którzy wiedzę konserwatorską zdobyli na studiach podyplomowych, a nawet poprzez własną pracę i naukę. Cóż z tego, skoro najczęściej nie oni wygrywają przetargi, bo uprawnienia do pracy z zabytkami posiadają wszyscy bez względu na wiedzę i umiejętności oraz odpowiednie kwalifikacje. Mało tego, wszyscy architekci są uprawnieni do prowadzenia badań architektonicznych w zabytkach architektury, mimo że na studiach nie otrzymali żadnej, najmniejszej nawet wiedzy w tym zakresie. Także niewielu inżynierów podejmuje pracę zgodnie z zasadami etyki zawodu, które wyraźnie mówią: Architekci podejmują się wykonywania pracy zawodowej jedynie wówczas, gdy dysponują odpowiednią wiedzą i umiejętnościami ix

14 oraz odpowiednimi finansowymi i technicznymi możliwościami realizacji umownych zobowiązań wobec klientów 13. Podobnie ujmuje tę kwestię Kodeks etyczny inżynierów budowlanych: Inżynier powinien podejmować tylko takie zadania, do których wykonania jest teoretycznie i praktycznie przygotowany i przeszkolony 14. Powstrzymanie degradacji dziedzictwa architektonicznego może nastąpić jedynie poprzez: 1. Wprowadzenie jak najszybciej obowiązujących standardów w zakresie projektowania, realizacji i nadzorów prac konserwatorskich dotyczących zabytków architektury i budownictwa. 2. Spowodowanie działań, które do projektowania w zabytkach architektury dopuszczą architektów i inżynierów budowlanych odpowiednio przygotowanych. Obecnie wiedzę w tym zakresie dają jedynie ukierunkowane studia podyplomowe. Nie wszyscy jeszcze dziś zdają sobie sprawę, iż konserwacja i restauracja zabytków architektury stała się już wyodrębnioną specjalizacją w ramach architektury, bo wymaga odrębnej wiedzy specjalistycznej, odrębnych technologii i umiejętności niestosowanych w nowym budownictwie. Ponadto już w projektowaniu, a potem i w realizacji muszą uczestniczyć specjaliści: historycy-architekci lub zabytkoznawcy oraz konserwatorzy-restauratorzy dzieł sztuki. Warto też zwrócić uwagę na zapis w ust. 2 art. 14 Prawa budowlanego, które stwierdza, że w ramach uprawnień budowlanych w specjalnościach (wg ust. 1. pkt 1 i 2) architektonicznej i konstrukcyjno-budowlanej mogą być wyodrębnione specjalizacje. Koniecznym staje się, aby dla dobra naszego dziedzictwa architektonicznego wprowadzić następujące specjalizacje uprawnień budowlanych: a) architektoniczno-konserwatorską dla architektów, b) budowlaną konstrukcyjno-konserwatorską dla inżynierów budowlanych. Ponadto warto zwrócić uwagę, iż standardy uprawiania architektury zobowiązują do poszanowania wartości zastanych w pkt A.1.1. Architekt stara się możliwie najpełniej poznać i zrozumieć szeroko pojmowane potrzeby sfery publicznej. Jego obowiązkiem jest ich uwzględnienie w jego pracy oraz dostrzeganie jej skutków dla tej sfery. Podejmując się świadczenia usług poznaje miejsce ich realizacji, jego otoczenie, krajobraz i wymagania jego ochrony, zabudowę i jej cechy historyczne i kulturowe, przyszłe potrzeby i plany rozwoju, warunki ekonomiczne i standardy życia zamieszkującej je społeczności. Stosunek do wymagań klienta określa pkt A.2.2. Architekt nie przedkłada interesu klienta nad interes publiczny. Jeżeli realizacja potrzeb klienta wiąże się z naruszeniem wartości kulturowych, społecznych lub innych mających znaczenie dla sfery publicznej, architekt chroni te wartości na równi z poszanowaniem klienta. Jeżeli jednak są one w konflikcie, którego architekt nie może lub nie umie usunąć albo rozwiązać, winien odstąpić od realizacji zamówienia Izba Architektów Rzeczypospolitej Polskiej, Kodeks etyki zawodowej architektów, załącznik do Uchwały 01 III Sprawozdawczego Krajowego Zjazdu Architektów, podjętej w dniu 18 czerwca 2005 r., z późniejszymi zmianami. Zasada 3, reguła Kodeks zasad etyki zawodowej członków Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa z dnia 2 lutego 2007 r. 15 Izba Architektów Rzeczypospolitej Polskiej. Zasady Etyki Zawodu Architekta. Standardy Wykonywania Zawodu i Zakres Usług Architekta przyjęte uchwałą KRiA 13 stycznia 2006 r.: Standard A.1.1. oraz Standard A.2.2. x

15 ROZDZIAŁ I Kolejność postępowania w procesie konserwacji i restauracji architektonicznych i budowlanych obiektów zabytkowych Poprawne zaprogramowanie i przeprowadzenie procesu konserwacji i restauracji zabytku architektury i budownictwa uwarunkowane jest nie tylko odpowiednią wiedzą, ale też przyjęciem określonej metody postępowania. Jej kolejność przedstawia się następująco: I Prace przedprojektowe 1. Wstępne rozpoznanie zabytku (zespołowe). 2. Inwentaryzacja pomiarowo-rysunkowa zabytkowego obiektu architektonicznego i budowlanego wraz z detalami. 3. Kompleksowe badania historyczne: studium historyczno-konserwatorskie oraz badania historyczno-architektoniczne i ewentualnie archeologiczne (po uzyskaniu zgody WKZ) celem rozeznania tzw. uwarunkowań wewnętrznych zakończonych zabytkoznawczą analizą wartościującą (ZAW) i wytycznymi konserwatorsko-architektonicznymi dla całego budynku i jego układu funkcjonalno-przestrzennego. 4. Kompleksowe badania konserwatorskie stanu zachowania substancji zabytkowej obiektu architektonicznego i budowlanego oraz jego elementów wystroju i detali zabytkowych wraz z określeniem ich budowy oraz właściwości technologicznych (z jednoczesnym ustaleniem czynników korozyjnych, takich jak zawilgocenie, zasolenie i szkodniki biologiczne), zakończone wnioskami i wytycznymi dla poszczególnych rodzajów elementów zabytkowych (badania te wykonują konserwatorzy-restauratorzy dzieł sztuki). 5. Określenie technicznego stanu zachowania budowli (ekspertyza konstrukcyjna) wraz z wnioskami i wytycznymi konstrukcyjnymi uwzględniającymi problematykę konserwatorską. (W tym zakresie pomocna jest Karta ICOMOS 2003 patrz aneks V). 6. Badanie geologiczne podłoża (w zależności od potrzeb konstruktora lub konserwatora-restauratora dzieł sztuki). 7. Ogólne wnioski i wytyczne konserwatorsko-architektoniczne opracowane zespołowo i podsumowujące wytyczne z poprzednich opracowań (jako zakończenie prac przedprojektowych). II Prace projektowe A. Architektoniczno-konserwatorski projekt koncepcyjny (wstępny) xi 1

16 1. Projekt koncepcyjny (wstępny) zagospodarowania terenu. 2. Projekt koncepcyjny (wstępny) architektoniczno-konserwatorski budynku. 3. Projekt koncepcyjny aranżacji wnętrz (w zależności od potrzeb, szczególnie przy zachowanych zabytkowych elementach wystroju). B. Projekt budowlano-konserwatorski, na który składają się: 1. Projekt zagospodarowania otoczenia zabytku. 2. Projekt budowlany architektoniczno-konserwatorski. 3. Projekty stricte konserwatorskie dla substancji zabytkowej i elementów wystroju oraz detali zabytkowych (sporządzone przez konserwatorów-restauratorów dzieł sztuki). 4. Projekt wnętrz (w zależności od potrzeb). 5. Projekt konstrukcyjny. 6. Projekty instalacji sanitarnych. 7. Projekty instalacji elektrycznych. C. Projekty wykonawcze (rysunki wykonawcze) dla całego zabytku, a szczególnie jego elementów i detali (jeżeli nie zostały opracowane w ramach projektu budowlanego, architektoniczno-konserwatorskiego). III Prace realizacyjne 1. Realizacja robót budowlano-konserwatorskich. 2. Realizacja prac stricte konserwatorskich, dotyczących wystroju i substancji zabytkowej. 3. Kontynuacja badań historycznych. 4. Nadzory autorskie. IV Dokumentacje powykonawcze 1. Dokumentacja powykonawcza architektoniczno-konserwatorska. 2. Dokumentacje powykonawcze dotyczące konserwacji i restauracji wystroju i substancji zabytkowej. 3. Dokumentacje powykonawcze branżowe. xii 2

17 ROZDZIAŁ II Prace przedprojektowe dla architektonicznych i budowlanych obiektów zabytkowych A. Rozpoznanie i inwentaryzacja pomiarowo-rysunkowa 1. Wstępne rozeznanie zabytku Powinno być ono dokonane na obiekcie przez wszystkich uczestników: badań historycznych, konserwatorskich, technicznych i przyszłych projektantów. 2. Inwentaryzacja pomiarowo-rysunkowa Dokładne poznanie zabytku rozpoczynamy od pomiarowo-rysunkowej inwentaryzacji budowlano-konserwatorskiej, która obok wartości praktycznych posiada wartość naukową, czyli dokumentalną, bo rejestruje stan obiektu przed pracami, które mogą wprowadzać pewne zmiany. Inwentaryzacja musi być nie tylko dokładna pod względem technicznym i przedstawiona w odpowiedniej skali (zazwyczaj 1:50), ale powinna odwzorować widoczne przekształcenia i deformacje. Zawsze musi być zaopatrzona w podziałkę graficzną. Układ przestrzenny zabytku, poza rzutami, zazwyczaj wymaga kilku, a nie tylko dwóch przekrojów pionowych. Musi też uwzględniać wszystkie detale zabytkowe, które poza oznakowaniem ich na rzutach powinny być narysowane oddzielnie w odpowiednich skalach, tj. 1:10 (wyjątkowo 1:20 lub 1:5) oraz szczegóły 1:1. Już w trakcie prac inwentaryzacyjnych włącza się autor (lub autorzy) badań historycznych, typując do pomiarów elementy ważne ze względów historycznych i konserwatorskich. Najlepsza sytuacja występuje wtedy, gdy inwentaryzację pomiarowo-rysunkową wykonuje autor przyszłego projektu konserwatorskiego, gdyż tylko w ten sposób jest on w stanie wyczerpująco poznać zabytek w jego zastanej formie. Ponadto poprzez inwentaryzację konserwatorską architekt uczy się cierpliwości i pokory wobec zabytku, tak potrzebnych przy projektowaniu prac konserwatorskich, jeżeli mają one uszanować zabytek. Korzystanie z cudzego opracowania pozbawia projektanta możliwości dokładnego poznania zabytku, którego nie są w stanie zastąpić nawet dość wnikliwe oględziny. B. Kompleksowe badania historyczno-architektoniczne i konserwatorskie Podstawę poznania zabytku architektury i jego elementów oraz wystroju stanowią kompleksowe badania historyczno-architektoniczne i konserwatorskie, których zakres każdorazowo zależy od specyfiki danego zabytku. W praktyce możemy mieć do czynienia z czterema głównymi rodzajami badań, w zależności od zastosowanej metody i wykorzystania różnorodnych źródeł. Są to: xiii 3

18 a. studium historyczno-konserwatorskie, b. badania historyczno-architektoniczne, c. badania archeologiczne, d. badania konserwatorskie detali, wystroju oraz substancji zabytkowej (wykonywane przez konserwatorów-restauratorów dzieł sztuki). Ad a. Studium historyczno-konserwatorskie obejmuje badania prowadzone metodami humanistycznymi poprzez analizę archiwalnych źródeł pisanych i ikonograficznych (a także kartograficznych) oraz analizę formy i funkcji samego dzieła architektonicznego w konfrontacji ze stanem wiedzy zawartej w odpowiedniej literaturze dotyczącej samego zabytku, a także w literaturze ogólnej, związanej z kategorią dzieł, do której on należy. Studium to winno wyprzedzać wszystkie inne badania, stanowiąc dla nich źródło potrzebnej wiedzy historycznej. Ad b. Badania historyczno-architektoniczne prowadzone są metodą powierzchniową i częściowo sondażową poprzez analizę zastanych struktur, materiałów oraz technik i technologii budowlanych, a także stratygrafii substancji zabytku w celu rozpoznania i udokumentowania zarówno procesu budowy, jak i późniejszych przekształceń poprzez graficzne rozwarstwienia i teoretyczne rekonstrukcje. Badania te powinny być skorelowane z wynikami studium historyczno-konserwatorskiego lub je obejmować, jeżeli nie było ono wykonane uprzednio. Ad c. Badania archeologiczne prowadzone są metodą wykopaliskową (ingerującą w warstwy kulturowe). Obejmują one analizę i dokumentację warstw kulturowych oraz zawartych w nich zabytków jako świadectw kultury materialnej. Specyfika tych prac wymaga często jednoczesnego zabezpieczenia i konserwacji pozyskanych zabytków, które wydobyte mogą ulec szybkiej degradacji. Czasami zachodzi potrzeba zabezpieczenia szczególnych stanowisk archeologicznych (kurhany, grodziska, itp.). Ad d. Badania konserwatorskie w zabytkach architektury dotyczą wystroju, detali architektonicznych, a także często i historycznej substancji budowlanej. Prowadzone są przez konserwatorów-restauratorów dzieł sztuki (różnych specjalności, często wspomaganych przez przedstawicieli innych nauk, w tym przyrodniczych dla analiz fizyko-chemicznych, bądź badań instrumentalnych). Badania te mają na celu rozpoznanie wyżej wymienionych elementów pod kątem ich budowy i użytych materiałów oraz ich właściwości fizyczno-mechanicznych, faktury i kolorystyki, analizy nawarstwień, stanu zachowania i zniszczeń z podaniem ich przyczyn. Celem badań jest przygotowanie wytycznych do projektów konserwatorskich. Najkorzystniej jest, gdy badania konserwatorskie prowadzone są razem z badaniami historyczno-architektonicznymi. Szczegółowy zakres badań konserwatorskich: 1. Rozpoznanie wstępne zabytku (niezależnie od wstępnego rozeznania zespołowego) a) Zapoznanie się z dokumentacją zabytku wykonaną kiedyś, jak również z dokumentacją kompleksowych badań historyczno-architektonicznych. b) Analiza dotychczas przeprowadzonych prac konserwatorskich, naprawczych lub remontowych. c) Analiza mikroklimatu i stopnia zanieczyszczenia środowiska. d) Badania interdyscyplinarne: hydrogeologiczne, archeologiczne, konstrukcyjne. xiv 4

19 2. Dokumentacja stanu zachowania (opisowa, fotograficzna i rysunkowa) 3. Badania stanu zachowania a) Badania stopnia zawilgocenia badanych elementów / obiektów. b) Badania prowadzone in situ (m.in. odkrywki) oraz pobranie próbek do badań laboratoryjnych (z pełną dokumentacją wykonanych prac i miejsc pobrania próbek). c) Analiza ilościowa i jakościowa soli zawartych w murze, glebie i badanych detalach architektonicznych. d) Badanie budowy i składu materiałów kamiennych naturalnych i sztucznych. e) Analiza mikroskopowa (optyczna, polaryzacyjna, analiza petrograficzna, elektronowa). f) Analiza chemiczna. g) Analiza instrumentalna (EDX, dyfrakcja rentgenowska, FTIR, termiczna analiza różnicowa, XRF, LIBS itp.). h) Badania właściwości fizycznych i mechanicznych materiałów kamiennych naturalnych i sztucznych. i) Badania mikrobiologiczne. j) Analiza budowy i właściwości nawarstwień (w tym także fałszywej patyny). k) Analiza opracowań kolorystycznych, m.in. malarskich i glazury (stratygrafia, spoiwa, pigmenty). 4. Podsumowanie wyników badań 5. Przyczyny zniszczeń 6. Wnioski i wytyczne do projektu (dla poszczególnych elementów wraz z ich aranżacją) Uwagi związane z badaniami Zarówno dobro nauki, jak i zabytku wymaga, aby te różne, wzajemnie uzupełniające się badania były prowadzone pod jednym wspólnym kierownictwem (a przynajmniej koordynacją), przy ścisłej współpracy wszystkich prowadzących je osób, tak by można było na bieżąco konfrontować spostrzeżenia i wyciągać wnioski. W wyniku kompleksowych badań winniśmy otrzymać wizję architektoniczno-przestrzenną danego zabytkowego obiektu budowlanego na poszczególnych etapach jego rozwoju. Wizja ta powinna być odpowiednio udokumentowana. Jest to bardzo ważne zarówno dla wniosków naukowych, jak i wytycznych dla przyszłej problematyki projektowo-konserwatorskiej. Byłoby dobrze, aby autor przyszłego projektu (chociaż częściowo) mógł uczestniczyć w badaniach historyczno-architektonicznych. Natomiast z całą pewnością musi zapoznać się szczegółowo z badaniami kompleksowymi oraz z ich wynikami. Efektem końcowym tych badań winny być wnioski do opracowania wytycznych dla przyszłego projektu konserwatorsko-architektonicznego. Ponadto z badań tych należy wyciągnąć wnioski naukowe, precyzując, co one wniosły do wiedzy ogólnej i szczegółowej na temat danego zabytku. Powinno się także sprecyzować dalsze postulaty badawcze, które winny być zrealizowane w trakcie robót budowlano-konserwatorskich, pozwalających na dotarcie do elementów do tej pory niedostępnych. Wniosek wynikający z tego jest taki, iż w trakcie realizacji prac budowlano-konserwatorskich należy kontynuować podjęte badania. W trakcie badań rozpoznajemy wszystkie tzw. uwarunkowania wewnętrzne. xv 5

20 C. Podstawy do sformułowania wniosków i wytycznych konserwatorsko-architektonicznych Szczegółowa wiedza o zabytku architektury i wyniki zabytkoznawczej analizy wartościującej (ZAW) oraz zalecenia wynikające ze współczesnej teorii ochrony i konserwacji zabytków stanowią podstawę do sformułowania wniosków i wytycznych konserwatorsko- -architektonicznych. Schemat tych działań przedstawia poniższy diagram. Schemat przedstawiający podstawy do sformułowania wniosków i wytycznych konserwatorsko-architektonicznych, oprac. J.T. 1. UWARUNKOWANIA WEWNĘTRZNE TKWIĄCE W ZABYTKU Ad a. Historia ogólna oraz budowlana zabytku, czyli jego przekształcenia Każdy zabytek posiada określone miejsce w fazie rozwojowej danego typu architektury decydującej o jego wartości. Większość zabytków związana bywa z historią regionu miasta bądź osiedla, a nawet wybitnych osób. Prawie każdy natomiast w okresie swego istnienia podlegał większym lub mniejszym przebudowom. Dzięki kompleksowym badaniom historyczno-architektonicznym dochodzimy do odczytania tych przekształceń. Ich stan zachowania w konfrontacji z ich wartością pozwoli na przyjęcie generalnej koncepcji konserwatorskiej. Ad b. Układ funkcjonalno-przestrzenny Układ ten jest wynikiem programu użytkowego, jaki przyjęto dla danego budynku w momencie jego powstania lub kolejnych przekształceń. Z reguły układ przestrzenny jest charakterystyczny dla danego typu obiektu i stanowi o jego istocie funkcjonalno-historycznej. Podstawą prac konserwatorskich w zabytkach architektury jest ich adaptacja. Właśnie xvi 6

Konserwacja i kreacja architektury. Jan Tajchman i jego działalność

Konserwacja i kreacja architektury. Jan Tajchman i jego działalność Konserwacja i kreacja architektury Jan Tajchman i jego działalność Justyna Brodzka Błażej Ciarkowski KONSERWACJA I KREACJA ARCHITEKTURY Jan Tajchman i jego działalność Wydawnictwo Tako Toruń 2014 Publikacja

Bardziej szczegółowo

STANDARDY OPRACOWYWANIA DOKUMENTACJI PROJEKTOWEJ DLA TZW. ZABYTKÓW NIERUCHOMYCH (PROPOZYCJA)

STANDARDY OPRACOWYWANIA DOKUMENTACJI PROJEKTOWEJ DLA TZW. ZABYTKÓW NIERUCHOMYCH (PROPOZYCJA) STANDARDY OPRACOWYWANIA DOKUMENTACJI PROJEKTOWEJ DLA TZW. ZABYTKÓW NIERUCHOMYCH (PROPOZYCJA) opracował Jan Tajchman SPIS TREŚCI WSTĘP Uzasadnienie konieczności wprowadzenia standardów wykonywania dokumentacji

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Załącznik nr 1 Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu

Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu Szkoła wyższa prowadząca kierunek studiów: Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia

Bardziej szczegółowo

zbigniew.paszkowski@gmail.co

zbigniew.paszkowski@gmail.co OCHRONA I KONSERWACJA ZABYTKÓW S1 SEMESTR VII (ZIMOWY) 2014/15 1. UCZESTNICTWO W WYKŁADACH DOKUMENTOWANE ZESZYTEM Z NOTATKAMI SKŁADANYMI DO WERYFIKACJI PO WYKŁADZIE I NA KONIEC SEMESTRU 2. UCZESTNICTWO

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do SIWZ

Załącznik nr 1 do SIWZ Znak sprawy: ZP.271.9.2015 Załącznik nr 1 do SIWZ SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA I. Badania. Wykonawca przeprowadzi badania archeologiczne oraz architektoniczne w tym uzyska we własnym zakresie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

KLUCZOWE KWALIFIKACJE ABSOLWENTA STUDIÓW na KIERUNKU ARCHITEKTURA i URBANISTYKA, NIEZBĘDNE DO PODJĘCIA PRAKTYKI ZAWODOWEJ

KLUCZOWE KWALIFIKACJE ABSOLWENTA STUDIÓW na KIERUNKU ARCHITEKTURA i URBANISTYKA, NIEZBĘDNE DO PODJĘCIA PRAKTYKI ZAWODOWEJ KLUCZOWE KWALIFIKACJE ABSOLWENTA STUDIÓW na KIERUNKU ARCHITEKTURA i URBANISTYKA, NIEZBĘDNE DO PODJĘCIA PRAKTYKI ZAWODOWEJ KONFERENCJA MINISTERSTWA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO oraz IZBY ARCHITEKTÓW RZECZYPOSPOLITEJ

Bardziej szczegółowo

Umowa o prace projektowe jest umową o dzieło, uregulowaną w art. 627 646 Kodeksu

Umowa o prace projektowe jest umową o dzieło, uregulowaną w art. 627 646 Kodeksu Umowa o prace projektowe w budownictwie i o wykonanie nadzoru autorskiego Informacje ogólne Umowa o prace projektowe Umowa o prace projektowe jest umową o dzieło, uregulowaną w art. 627 646 Kodeksu cywilnego.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

STANDARDY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ARCHITEKTURA

STANDARDY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ARCHITEKTURA Dz.U. z 2011 nr 207 poz. 1233 Załącznik nr 2 STANDARDY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ARCHITEKTURA A. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia pierwszego stopnia trwają nie krócej niż 7

Bardziej szczegółowo

10. Projektowanie architektoniczne 11. Podstawy ekonomii 12. Prawo budowlane 13. Prawo gospodarcze 14. Dendrologia (studia dzienne)

10. Projektowanie architektoniczne 11. Podstawy ekonomii 12. Prawo budowlane 13. Prawo gospodarcze 14. Dendrologia (studia dzienne) KIERUNEK: ARCHITEKTURA I URBANISTYKA W roku 2006 kierunek Architektura i Urbanistyka otrzymał pozytywną ocenę jakości kształcenia Państwowej Komisji Akredytacyjnej. Studenci na kierunku Architektura i

Bardziej szczegółowo

TECHNIK RENOWCJI ELEMENTÓW ARCHITEKTURY

TECHNIK RENOWCJI ELEMENTÓW ARCHITEKTURY ZESPÓŁ SZKÓŁ BUDOWLANYCH I RZEMIOSŁ RÓŻNYCH mgr inż. arch. Karolina Kostka-Sczyrba TECHNIK RENOWCJI ELEMENTÓW ARCHITEKTURY Renowator odnawiający. Konserwator z łaciny conservator, czyli obrońca. conservare

Bardziej szczegółowo

ROTUNDA. RESKON - Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki

ROTUNDA. RESKON - Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki ROTUNDA - 8 - Fot.R.1 Rotunda, widok w kierunku północnym Fot.R.2 Rotunda, widok w kierunku zachodnim - 9 - Fot.R.3 Rotunda, widok w kierunku wschodnim Fot.R.4 Rotunda, widok w kierunku południowym - 10

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

z dnia 2 września 2004 r. (Dz.U. Nr 202, poz. 2072)

z dnia 2 września 2004 r. (Dz.U. Nr 202, poz. 2072) Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

I. Kryteria formalne, skutkujące odrzuceniem wniosku na etapie jego weryfikacji przez Wydział Rozwoju Miasta:

I. Kryteria formalne, skutkujące odrzuceniem wniosku na etapie jego weryfikacji przez Wydział Rozwoju Miasta: KRYTERIA WERYFIKACJI WNIOSKÓW O UDZIELENIE DOTACJI NA PRACE KONSERWATORSKIE, RESTAURATORSKIE LUB ROBOTY BUDOWLANE PRZY ZABYTKACH, WPISANYCH DO REJESTRU ZABYTKÓW. I. Kryteria formalne, skutkujące odrzuceniem

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZABYTKÓW W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM

OCHRONA ZABYTKÓW W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM OCHRONA ZABYTKÓW W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM Rafał Nadolny Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków Warszawa, 28 listopada 2013 r. www.mwkz.pl KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997

Bardziej szczegółowo

Numer ogłoszenia: 340297-2010; data zamieszczenia: 29.11.2010 OGŁOSZENIE O ZMIANIE OGŁOSZENIA

Numer ogłoszenia: 340297-2010; data zamieszczenia: 29.11.2010 OGŁOSZENIE O ZMIANIE OGŁOSZENIA Numer ogłoszenia: 340297-2010; data zamieszczenia: 29.11.2010 OGŁOSZENIE O ZMIANIE OGŁOSZENIA Ogłoszenie dotyczy: Ogłoszenia o zamówieniu. Informacje o zmienianym ogłoszeniu: 329611-2010 data 19.11.2010

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r.

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów: UKRAINISTYKA studia drugiego stopnia profil

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY (Dz.U. 65 poz. 365 z 2012r.) (Dz.U. 42 poz. 217 z 2011r.) (Dz.U. 72 poz. 464 z 2010r.) (Dz.U. 75 poz. 664 z 2005r.) (Dz.U. 202 poz. 2072 z 2004r.) w sprawie szczegółowego

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

MIEJSCOWY PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZEN- NEGO A SKUTKI EKONOMICZNE JEGO UCHWALENIA

MIEJSCOWY PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZEN- NEGO A SKUTKI EKONOMICZNE JEGO UCHWALENIA ELŻ BIETA CZEKIEL-Ś WITALSKA MIEJSCOWY PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZEN- NEGO A SKUTKI EKONOMICZNE JEGO UCHWALENIA Prognoza skutków finansowych, która musi być sporządzana od lipca 2003 r., w związku z

Bardziej szczegółowo

Systemy renowacji zabytkowych obiektów budowlanych

Systemy renowacji zabytkowych obiektów budowlanych Politechnika Białostocka Katedra Podstaw Budownictwa i Ochrony Budowli Temat pracy: Systemy renowacji zabytkowych obiektów budowlanych Promotor: dr inż. Dorota Dworzańczyk Wykonał: Paweł Sokołowski Białystok

Bardziej szczegółowo

Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego

Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Charakterystyka miejscowości, opis planowanych zadań inwestycyjnych, inwentaryzacja zasobów

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Program funkcjonalno uŝytkowy

Program funkcjonalno uŝytkowy Program funkcjonalno uŝytkowy Nazwa zamówienia: Zaprojektowanie i wykonanie robót polegających na częściowej przebudowie Sali kolumnowej i Sali ślubów w ramach zadania Modernizacja Sali ślubów oraz klatki

Bardziej szczegółowo

Regulamin przyznawania nagród Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ogólnopolskim konkursie Zabytek Zadbany

Regulamin przyznawania nagród Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ogólnopolskim konkursie Zabytek Zadbany Regulamin przyznawania nagród Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ogólnopolskim konkursie Zabytek Zadbany I. Postanowienia ogólne Regulamin ustala zasady i warunki organizacji ogólnopolskiego konkursu

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r.

Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r. PSP.40-17/12 (projekt) Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r. w sprawie uchwalenia programu kształcenia dla studiów podyplomowych Grafika inżynierska

Bardziej szczegółowo

W POSTĘPOWANIU ZNAK DA.24-07/12

W POSTĘPOWANIU ZNAK DA.24-07/12 Kraków 12.09.2012r. DO WSZYSTKICH WYKONAWCÓW UCZESTNICZĄCYCH W POSTĘPOWANIU ZNAK DA.24-07/12 W Związku z toczącym się postępowaniem znak DA.24-07/12 na opracowanie wielobranżowej dokumentacji projektowej

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 27 lipca 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 27 lipca 2011 r. Dz.U.2011.165.987 zm Dz.U.2015 poz 383 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 27 lipca 2011 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, prac restauratorskich, robót budowlanych,

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność a potencjał dziedzictwa. Warszawa, 16.09.2010

Innowacyjność a potencjał dziedzictwa. Warszawa, 16.09.2010 Innowacyjność a potencjał dziedzictwa Warszawa, 16.09.2010 NARODOWY INSTYTUT DZIEDZICTWA Nasza misja: Narodowy Instytut Dziedzictwa to narodowa instytucja kultury, która tworzy podstawy dla zrównoważonej

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r.

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Wytyczne do opracowania planów studiów i programów kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

Możliwość wsparcia procesu rewitalizacji wsi przez wojewódzkich konserwatorów zabytków.

Możliwość wsparcia procesu rewitalizacji wsi przez wojewódzkich konserwatorów zabytków. Sieć Najciekawszych Wsi - sposób na zachowanie dziedzictwa kulturowego wsi w Polsce Możliwość wsparcia procesu rewitalizacji wsi przez wojewódzkich konserwatorów zabytków. Barbara Nowak-Obelinda Dolnośląski

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 1 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA I. NAZWA ZADANIA: wykonanie dokumentacji projektowo-kosztorysowych wraz ze Specyfikacjami Technicznymi Wykonania i Odbioru Robót i informacją BIOZ dla 5-ciu obiektów

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Ogólna charakterystyka studiów podyplomowych Wydział prowadzący studia podyplomowe: Nazwa studiów podyplomowych: Nazwa studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej. Wydział Architektury KATEDRA ARCHITEKTURY UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej. Wydział Architektury KATEDRA ARCHITEKTURY UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ KATEDRA ARCHITEKTURY UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ kierownik katedry: dr hab. inż. arch. Elżbieta Ratajczyk-Piątkowska tel.: 058 347-21-33 e-mail: mamout@neostrada.pl adres www: http://www.arch.pg.gda.pl/?id=podstrony&idp=4&jezyk=pl&idd=7

Bardziej szczegółowo

Misja Uczelni i Wydziału : interdyscyplinarna aktywność naukowo badawcza, artystyczna i dydaktyczna i projektowa.

Misja Uczelni i Wydziału : interdyscyplinarna aktywność naukowo badawcza, artystyczna i dydaktyczna i projektowa. 1.CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW Nazwa kierunku: Architektura i Urbanistyka Poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia; Tryb kształcenia: stacjonarny; Profil kształcenia: ogólnoakademicki; Obszar kształcenia:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 10 września 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 10 września 2015 r. Projekt nr 16 z dnia 27 sierpnia 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH z dnia 10 września 2015 r. w sprawie zasad udzielania dotacji z budżetu gminy na sfinansowanie

Bardziej szczegółowo

MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP

MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 593/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 7.09.2009r w sprawie uchwalenia

Bardziej szczegółowo

SYLWETKA ABSOLWENTA MINIMALNE WYMAGANIA IZBY ARCHITEKTÓW RP, DO PODJĘCIA PRAKTYKI ZAWODOWEJ, NA PODSTAWIE ANKIETY IARP z czerwca 2012 r.

SYLWETKA ABSOLWENTA MINIMALNE WYMAGANIA IZBY ARCHITEKTÓW RP, DO PODJĘCIA PRAKTYKI ZAWODOWEJ, NA PODSTAWIE ANKIETY IARP z czerwca 2012 r. SYLWETKA ABSOLWENTA MINIMALNE WYMAGANIA IZBY ARCHITEKTÓW RP, DO PODJĘCIA PRAKTYKI ZAWODOWEJ, NA PODSTAWIE ANKIETY IARP z czerwca 2012 r. MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWA ZAWÓD ARCHITEKT GLIWICE 9-10

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 15.05.2015. Zamawiający Fundacja Instytut Studiów Wschodnich ul. Solec 85 00-382 Warszawa. Przedmiot zapytania ofertowego:

Warszawa, 15.05.2015. Zamawiający Fundacja Instytut Studiów Wschodnich ul. Solec 85 00-382 Warszawa. Przedmiot zapytania ofertowego: Zamawiający Fundacja Instytut Studiów Wschodnich ul. Solec 85 00-382 Warszawa Warszawa, 15.05.2015 Przedmiot zapytania ofertowego: Opracowanie kompleksowej dokumentacji projektowej Budynku Centrum Biegacza.

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA Wydział: ARCHITEKTURY Kierunek studiów: ARCHITEKTURA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Specjalności: ARCHITEKTURA I URBANISTYKA, URBANISTYKA, OCHRONA

Bardziej szczegółowo

Zapytania. Siewierz, dnia 12 lipca 2013 r. ZP.271.12.2013

Zapytania. Siewierz, dnia 12 lipca 2013 r. ZP.271.12.2013 URZĄD MIASTA I GMINY SIEWIERZ 42 470 Siewierz, ul. Żwirki i Wigury 16 e-mail: siewierz@siewierz.pl tel. 32 64-99-400, 32 64-99-401 fax. 32 64-99-402 ZP.271.12.2013 Siewierz, dnia 12 lipca 2013 r. Zapytania

Bardziej szczegółowo

Zamawiający: Gmina Mikołów, ul. Rynek 16, 43 190 Mikołów

Zamawiający: Gmina Mikołów, ul. Rynek 16, 43 190 Mikołów Zamawiający: Gmina Mikołów, ul. Rynek 16, 43 190 Mikołów PROGRAM FUNKCJONALNO UŻYTKOWY Nazwa zamówienia: ZAPROJEKTOWANIE I WYKONANIE SIECI OŚWIETLENIA ULICZNEGO PRZY UL. POZIOMKOWEJ I WIOSENNEJ W GMINIE

Bardziej szczegółowo

AUDYT BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO

AUDYT BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO AUDYT BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO Celem kursu jest przekazanie wiedzy niezbędnej do podjęcia zadań związanych z audytem brd, który definiowany jest jako niezależna szczegółowa, systematyczną i techniczna

Bardziej szczegółowo

http://bzp0.portal.uzp.gov.pl/i... Strona 1 z 5

http://bzp0.portal.uzp.gov.pl/i... Strona 1 z 5 http://bzp0.portal.uzp.gov.pl/i... Strona 1 z 5 Ogłoszenie powiązane: Ogłoszenie nr 29610-2014 z dnia 2014-01-27 r. Ogłoszenie o zamówieniu - Warszawa Przedmiotem zamówienia jest wykonanie projektu budowlanego

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia:

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.nck.org.pl Gdańsk: Prace konserwatorsko-restauratorskie przy zabytkach ruchomych z kościoła św.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Załącznik nr 1 do uchwały nr 46/2013 Senatu UP Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Wydział prowadzący kierunek:

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku. Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014

Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku. Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014 Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014 Płock, grudzień 2009 Działy opracowania: I. Wprowadzenie.

Bardziej szczegółowo

WYCIĄG Z PRAWA BUDOWLANEGO

WYCIĄG Z PRAWA BUDOWLANEGO WYCIĄG Z PRAWA BUDOWLANEGO dotyczy charakterystyki energetycznej budynku Kancelaria Sejmu s. 4/4 ( Dziennik Ustaw z 2007r. Nr 191 poz. 1373 ) Art. 5. 1. Obiekt budowlany wraz ze związanymi z nim urządzeniami

Bardziej szczegółowo

Kierownikiem Studenckich Praktyk Zawodowych z pełnomocnictwa Pani Dziekan jest: mgr inż. arch. Kamila Nowak

Kierownikiem Studenckich Praktyk Zawodowych z pełnomocnictwa Pani Dziekan jest: mgr inż. arch. Kamila Nowak Informacja dotycząca systemu realizacji praktyk na studiach stacjonarnych I i II stopnia kierunku Architektura i Urbanistyka prowadzonym na Zachodniopomorskim Uniwersytecie Technologicznym w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

W opisie kierunku uwzględniono wszystkie efekty kształcenia występujące w opisie efektów kształcenia dla obszaru studiów technicznych II stopnia.

W opisie kierunku uwzględniono wszystkie efekty kształcenia występujące w opisie efektów kształcenia dla obszaru studiów technicznych II stopnia. Efekty kształcenia dla kierunku ARCHITEKTURA II stopień kształcenia, profil ogólnoakademicki realizowane na Wydziale Architektury Politechniki Poznańskiej 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze Kierunek

Bardziej szczegółowo

Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym

Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym Grzegorz Ryżyński Program Bezpieczna Infrastruktura i Środowisko PIG-PIB Etapy

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

1.2. Uzyskanie niezbędnych uzgodnień, opinii i decyzji administracyjnych, w tym:

1.2. Uzyskanie niezbędnych uzgodnień, opinii i decyzji administracyjnych, w tym: Nowa Sól, dnia 1 sierpnia 2014 r. OA.3201..2014.M.ZIE Na podstawie zarządzenia nr OA.0012.13.2014 Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowej Soli z dnia 16.06.2014 r. w sprawie: regulaminu

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH Klasa I gimnazjum. rok szkolny 2015/2016

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH Klasa I gimnazjum. rok szkolny 2015/2016 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH Klasa I gimnazjum rok szkolny 2015/2016 Nauczyciel Danuta Paś Ocena uczniów z zaleceniami PPP nauczyciel obniża wymagania w zakresie wiedzy i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH

Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH 1. (Ad. III. 1) Jakie informacje powinna zawierać samoocena rady nadzorczej jako odrębny dokument (punkt III.1.2 Dobrych Praktyk)

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego Uwaga: ubiegający się o dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r.

UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r. UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r. w sprawie wytycznych dla rad podstawowych jednostek organizacyjnych dotyczących tworzenia programów kształcenia na studiach

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

Akademia Dziedzictwa. Strona 1

Akademia Dziedzictwa. Strona 1 Akademia Dziedzictwa Akademia Dziedzictwa IX edycja, MCK, MSAP UEK, Kraków 2015-2016 Założenia programowo-organizacyjne studiów podyplomowych dotyczących zarządzania dziedzictwem kulturowym: Akademia Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Aleksandra Lasok - Stachurska ul. Piłsudskiego 10 38-400 Krosno

Opracowanie: mgr Aleksandra Lasok - Stachurska ul. Piłsudskiego 10 38-400 Krosno Program badań archeologicznych opracowany dla inwestycji Gminy Krosno Wykonanie robót budowlanych na terenie zabytkowego zespołu urbanistycznego Starego Miasta Krosna przy ul. Spółdzielczej i ul. Sienkiewicza,

Bardziej szczegółowo

Wydział Przedsiębiorczości w Gryficach

Wydział Przedsiębiorczości w Gryficach Regulamin praktyki pedagogicznej na kierunku PEDAGOGIKA 1. Cele praktyki Praktyka stanowi integralną część kształcenia w Zamiejscowym Wydziale Przedsiębiorczości w Gryficach na kierunku PEDAGOGIKA Praktyka

Bardziej szczegółowo

Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego

Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego Informacja o zawodzie Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego Tarnów, luty 2012 r. Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego to nowy zawód, który pojawił się w Polsce. Jego powstanie wymusiły wymogi unijne,

Bardziej szczegółowo

NOWY KIERUNEK!!! PROJEKTOWANIE ARCHITEKTURY WNĘTRZ I OTOCZENIA KOMPLEKSOWE PROJEKTOWANIE = SUKCES NA RYNKU PRACY TYTUŁ ZAWODOWY INŻYNIER!

NOWY KIERUNEK!!! PROJEKTOWANIE ARCHITEKTURY WNĘTRZ I OTOCZENIA KOMPLEKSOWE PROJEKTOWANIE = SUKCES NA RYNKU PRACY TYTUŁ ZAWODOWY INŻYNIER! NOWY KIERUNEK!!! PROJEKTOWANIE ARCHITEKTURY WNĘTRZ I OTOCZENIA KOMPLEKSOWE PROJEKTOWANIE = SUKCES NA RYNKU PRACY TYTUŁ ZAWODOWY INŻYNIER! GENEZA TYTUŁ ZAWODOWY: INŻYNIER PIERWSZE W POLSCE STUDIA INZYNIERSKIE

Bardziej szczegółowo

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Mieczysław Prystupa WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Warszawa 2012 Recenzenci prof. zw. dr hab. Stanisław Kasiewicz prof. nadzw. dr hab. Elżbieta Mączyńska Korekta Paulina Chmielak

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

AUTORSKIE BIURO PROJEKTÓW ARCHITEKTA KRYSTYNY BŁAŻ-DZIEKOŃSKIEJ

AUTORSKIE BIURO PROJEKTÓW ARCHITEKTA KRYSTYNY BŁAŻ-DZIEKOŃSKIEJ AUTORSKIE BIURO PROJEKTÓW ARCHITEKTA KRYSTYNY BŁAŻ-DZIEKOŃSKIEJ ul. Armii Krajowej 9 40-698 Katowice tel. (32) 204-61-60 NIP 634-143-42-92 fax. (32) 202-13-51 tel. (501) 76-44-79 krysia@dziekonski.eu.org

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Usługa polegająca na wykonaniu projektu budowlanego i wykonawczego dla zadania pn. Remont budynku Sądu Rejonowego w Świebodzinie zlokalizowanego przy Alei Niepodległości 9 w

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: MODELOWANIE I ANALIZA SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH Modeling and analysis of computer systems Kierunek: Informatyka Forma studiów: Stacjonarne Rodzaj przedmiotu: Poziom kwalifikacji: obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 24 września 2013 r. Poz. 1129 OBWIESZCZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 10 maja 2013 r.

Warszawa, dnia 24 września 2013 r. Poz. 1129 OBWIESZCZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 10 maja 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 24 września 2013 r. Poz. 1129 OBWIESZCZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 10 maja 2013 r. w sprawie ogłoszenia

Bardziej szczegółowo

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Załącznik do uchwały nr 80/2014 r. z dnia 28.05.2014r. II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki II.1. Tabela odniesień efektów kierunkowych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRAKTYKI DYPLOMOWEJ NA KIERUNKU BUDOWNICTWO

REGULAMIN PRAKTYKI DYPLOMOWEJ NA KIERUNKU BUDOWNICTWO INSTYTUT POLITECHNICZNY ZAKŁAD BUDOWNICTWA ul. Kazimierza Wielkiego 6A; 38-400 KROSNO Tel: 13 4375559/58; e-mail: zbpwsz@op.pl REGULAMIN PRAKTYKI DYPLOMOWEJ NA KIERUNKU BUDOWNICTWO Rozdział I OGÓLNE ZASADY

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

GCOP-ZP.2711.12.2014. Gliwice, dnia 15.05.2014. Program funkcjonalno użytkowy

GCOP-ZP.2711.12.2014. Gliwice, dnia 15.05.2014. Program funkcjonalno użytkowy GCOP-ZP.2711.12.2014 Gliwice, dnia 15.05.2014 Program funkcjonalno użytkowy Przedmiotem zamówienia jest wykonanie dokumentacji projektowo-kosztorysowej zabudowy dźwigu osobowego przystosowanego do transportu

Bardziej szczegółowo

Rozwiązania prawne dla biura projektowego

Rozwiązania prawne dla biura projektowego Rozwiązania prawne dla biura projektowego Biura projektowe napotykają na liczne problemy prawne, związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, zatrudnianiem pracowników, zawieraniem i realizacją umów, podatkami,

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO

MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO JAKO INSTYTUCJA POŚREDNICZĄCA DLA VIII OSI PRIORYTETOWEJ Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów kultury PROGRAMU OPERACYJNEGO INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ ARCHITEKTURY POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ

WYDZIAŁ ARCHITEKTURY POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ WYDZIAŁ ARCHITEKTURY POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Gdańsk, 8.05.2012 Tradycja Wydziału Architektury sięga początku XX w. a więc momentu powstania pierwszej w Gdańsku uczelni technicznej. Z chwilą utworzenia w

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZABYTKÓW PRZY ROBOTACH BUDOWLANYCH

OCHRONA ZABYTKÓW PRZY ROBOTACH BUDOWLANYCH ARTYKUŁ: OCHRONA ZABYTKÓW PRZY ROBOTACH BUDOWLANYCH DR INŻ.KRZYSZTOF MICHALIK RZECZOZNAWCA BUDOWLANY BIEGŁY SĄDOWY WYKŁADOWCA KATEDRA BUDOWNICTWA WYŻSZA SZKOŁA TECHNICZNA W KATOWICACH wstmichalik@biurokonstruktor.com.pl

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI WOJEWÓDZKIEGO PROGRAMU OPIEKI NAD ZABYTKAMI W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM NA LATA 2012 2015

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI WOJEWÓDZKIEGO PROGRAMU OPIEKI NAD ZABYTKAMI W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM NA LATA 2012 2015 CEL, ZAKRES I METODA OPRACOWANIA CEL, ZAKRES I METODA OPRACOWANIA Zarząd województwa artykułem 87 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 162 poz. 1568

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 27 lipca 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 27 lipca 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 165 9608 Poz. 987 987 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 27 lipca 2011 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, prac restauratorskich, robót budowlanych,

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Jak pracujemy? Oferta dla deweloperów

Szanowni Państwo, Jak pracujemy? Oferta dla deweloperów Szanowni Państwo, Chcielibyśmy pokrótce przedstawić Państwu Biuro Projektów MOYA. Nasze Biuro działa od 2010 roku, głównie na terenie Polkowic, a ostatnio także Wrocławia. Przez ten czas naszej działalności

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria środowiska

Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria środowiska Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria Szkoła wyższa prowadząca kierunek studiów: Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia w zakresie:

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA Wydział: INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Kierunek: INŻYNIERIA ŚRODOWISKA (IS) Stopień studiów: I Efekty na I stopniu dla kierunku IS K1IS_W01 K1IS_W02 K1IS_W03 OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

JAK POWSTAJE PROJEKT? JAK POWSTAJE PROJEKT BUDYNKU W NASZEJ PRACOWNI? CZYLI SPOSÓB PRACY I WSPÓŁPRACA Z INWESTOREM

JAK POWSTAJE PROJEKT? JAK POWSTAJE PROJEKT BUDYNKU W NASZEJ PRACOWNI? CZYLI SPOSÓB PRACY I WSPÓŁPRACA Z INWESTOREM JAK POWSTAJE PROJEKT? JAK POWSTAJE PROJEKT BUDYNKU W NASZEJ PRACOWNI? CZYLI SPOSÓB PRACY I WSPÓŁPRACA Z INWESTOREM ETAP I Spotkanie w pracowni Pierwsze spotkanie jest jednym z ważniejszych elementów procesu

Bardziej szczegółowo