BEZPIECZEŃSTWO A TRANSFER TECHNOLOGII 1. WSTĘP

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "BEZPIECZEŃSTWO A TRANSFER TECHNOLOGII 1. WSTĘP"

Transkrypt

1 Zdzisław Żurakowski * komputerowe systemy czasu rzeczywistego, bezpieczeństwo (ang. safety), zabezpieczenie (ang. security), kultura bezpieczeństwa, transfer technologii BEZPIECZEŃSTWO A TRANSFER TECHNOLOGII Na podstawie raportu [3], przedstawiono koncepcję terminu kultura bezpieczeństwa, główne czynniki kształtujące kulturę bezpieczeństwa oraz jej znaczenie dla bezpieczeństwa potencjalnie niebezpiecznych wysoko zaawansowanych technologii. Większość tych technologii oraz zagrożeń z nimi związanych, wiąże się z zastosowaniem w nich elektronicznych systemów programowalnych. W dalszej części referatu przedstawiono kierunki, w których transfer technologii może wywierać niekorzystny wpływ na kulturę bezpieczeństwa, na przykładach zmian jakie dokonały się w Polsce od początku lat 70., w wyniku silnego dążenia kierownictwa kraju i dyrekcji fabryk do oparcia rozwoju przemysłu polskiego na transferze technologii z zagranicy. Podano niektóre konkluzje, które należałoby uwzględnić przy rozważaniu celowości i zakresu transferu technologii. 1. WSTĘP Spowodowane różnymi przyczynami trudności w nadążaniu za rozwojem naukowotechnicznym i technologicznym, jakie ma obecnie większość krajów na świecie, z jednej strony, a wzrost oczekiwań społeczeństw tych krajów w stosunku do standardów życiowych z drugiej, spowodowały silny nacisk na dokonywanie transferu technologii. Na podstawie istniejącego doświadczenia nie ulega żadnej wątpliwości, że transfer technologii jest bardzo silnym czynnikiem (czy narzędziem) wpływającym, w sposób uświadomiony lub nie prawie na wszystkie dziedziny życia w danym kraju.wpływ ten może być korzystny lub nie. Do efektów korzystnych można zaliczyć: pomoc w zaspokojeniu podstawowych potrzeb ludności danego kraju, pomoc w podniesieniu na wyższy poziom niektórych dziedzin przemysłu w danym kraju. Efektów niekorzystnych - zależnie od sposobu dokonywania transferu i jego zakresu - może być bardzo wiele. Efekty związane z wpływem transferu technologii na rozwój społeczny są w jakimś stopniu znane. Mniej natomiast znane jest - przynajmniej w Polsce - * Instytut Automatyki Systemów Energetycznych, Wrocław, ul. Wystawowa 1 Referat opublikowany w Proceedings of the II Conference on Real-Time Systems, September 20-23, 1995, Szklarska Poręba, Poland, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław, 1995, ss

2 zagadnienie wpływu transferu technologii na kulturę bezpieczeństwa, którą uważa się obecnie za jeden z podstawowych czynników zachowania bezpieczeństwa eksploatacji złożonych technologii potencjalnie niebezpiecznych. Ilość takich technologii obecnie zwiększa się. Spowodowane to jest z jednej strony tworzeniem się nowych technologii z drugiej - wprowadzaniem do istniejących technologii systemów programowalnych o wiele bardziej złożonych niż rozwiązania tradycyjne, których ocena - głównie z powodu oprogramowania - stwarza nieznane dotychczas problemy. Przy czym ocena ta wymagana jest nie tylko przed przekazaniem systemu do eksploatacji, ale również po każdej zmianie dokonywanej w trakcie eksploatacji. Obecnie do takich technologii potencjalnie niebezpiecznych zalicza się nie tylko energetykę jądrową, ale również na przykład: sterowane komputerowo procesy chemiczne, komputerowe systemy sterowania ruchem kolejowym i ruchem lotniczym, komputerowe systemy sterowania pojazdami trakcyjnymi kolei, stosowane w samochodach itp., robotyka, wyposażone w sterowanie komputerowe urządzenia medyczne. Do potencjalnie niebezpiecznych technologii zaliczyć także należy na przykład zastosowanie komputerów do spełniania funkcji krytycznych ze względu na skutki w życiu społecznym, jakie pociągnąć może za sobą błąd w ich funkcjonowaniu (np. telekomunikacja, systemy rezerwacji miejsc). Z dotychczasowych doświadczeń wynika, że implementacja, funkcjonowanie i certyfikacja systemów krytycznych ze względu na bezpieczeństwo w sposób decydujący zależą od integralności (ang. integrity) i kwalifikacji jednostek oraz kultury bezpieczeństwa środowiska w którym pracują. W wielu publikacjach zachodnich, na przykład [5] podkreśla się znaczenie oceny rzetelności człowieka (ang. human dependability) 1), który odgrywa znaczącą rolę we wszystkich fazach projektowania oraz w udoskonalaniu i eksploatacji systemów. Chodzi zarówno o zapewnienie jakości we wszystkich fazach cyklu istnienia systemu jak i na przykład o uwzględnienie danych dotyczących czynnika ludzkiego przy ocenie rzetelności systemu. Ostatnio stało się jasne, że bez oceny czynnika ludzkiego, ocena rzetelności systemów programowalnych jest niekompletna. Podkreśla się również pilną potrzebę przyswojenia sobie przez środowisko specjalistów zajmujących się systemami krytycznymi ze względu na bezpieczeństwo, zagadnień związanych z czynnikiem ludzkim takich, jak wspomniany wpływ rzetelności jednostki. Tego typu zagadnień w kraju raczej się jeszcze nie analizuje, jak również nie stosuje się raczej takiego podejścia przy ocenie systemów Referat przedstawia wpływ transferu technologii na rozwój społeczny z punktu widzenia szeroko rozumianego bezpieczeństwa, koncepcję terminu kultura bezpieczeństawa oraz konkluzje, co do sposobów zapobiegania niekorzystnym skutkom transferu technologii. Chociaż część rozważań i wniosków ma aspekt ogólny, referat opiera się głównie na obserwacji procesów zachodzących w kraju, gdzie od początku lat 70. 1) Taki sam termin używany jest w j. angielskim na określenie rzetelności systemu komputerowego - system dependa- bility.

3 występuje w przemyśle i w kierownictwie kraju bardzo silne dążenie do oparcia rozwoju przemysłu krajowego na transferze technologii z zagranicy. Referat rozważa tylko transfer technologii z zagranicy do danego kraju. Transfer technologii wewnątrz kraju, na przykład ze szkół wyższych do przemysłu, traktowany jest jako odmienne zjawisko, związane na ogół z normalnym procesem rozwojowym kraju, aczkolwiek - jak wykazuje doświadczenie - brak partnerstwa ze strony przemysłu w takim transferze, również ma niekorzystne następstwa. 2. KULTURA BEZPIECZEŃSTWA Takie pojęcia jak jakość, bezpieczeństwo (ang. safety) i zabezpieczenie przed umyślnymi działaniami szkodliwymi (ang. security) są bez wątpienia wartościami uwarunkowanymi kulturowo, a nawet chyba więcej - mają określone znaczenie tylko w obrębie danej kultury. Pojęcie kultura bezpieczeństwa zostało po raz pierwszy wprowadzone przez International Nuclear Safety Advisory Grup (INSAG) 2) w raporcie z powypadkowego spotkania poświęconego ocenie wypadku w Czarnobylu, opublikowanym przez IAEA w 1986r. w serii wydawniczej poświęconej bezpieczeństwu, a następnie został rozszerzony w raporcie "Basic Safety Principles for Nuclear Power Plants", opublikowanym w tej samej serii w roku W raporcie tym kultura bezpieczeństwa została wyodrębniona jako fundamentalna zasada zarządzania. Od czasu tych dwóch raportów termin kultura bezpieczeństwa był coraz częściej używany w literaturze związanej z bezpieczeństwem elektrowni jądrowych. Obecnie jest terminem powszechnie używanym, jednak znaczenie tego terminu pozostało otwarte, brakowało również wytycznych (poradnika) jak kultura bezpieczeństwa mogła by być oceniana. Zagadnienia te podejmuje raport [3] wydany w tej samej serii. Pierwsza część tego raportu przedstawia pogląd INSAG na istotę kultury bezpieczeństwa w celu lepszego jej wyjaśnienia oraz dla uzyskania wspólnego rozumienia. Druga część oraz załącznik, zawierają próbę nadania przedstawionej koncepcji kultury bezpieczeństwa charakteru praktycznego, ustalając cechy charakterystyczne oraz zestawy pytań, które mogą być użyte do wydania sądu o efektywności kultury bezpieczeństwa w danym przypadku. Podana w raporcie definicja kultury bezpieczeństwa stwierdza, że jest ona zespołem cech charakterystycznych i postaw w organizacji oraz jednostek, który powoduje, że zagadnienia bezpieczeństwa elektrowni jądrowych są traktowane jako nadrzędny priorytet zagwarantowany przez ich znaczenie. Podana definicja odnosi kulturę bezpieczeństwa do jednostkowych postaw i nawyków myślenia oraz do stylu organizacji. W konsekwencji raport stwierdza dalej, że kultura bezpieczeństwa ma dwa główne składniki. Pierwszym jest struktura wewnętrzna organizacji oraz odpowiedzialność na poszczególnych szczeblach hierarhii zarządzania, drugim - postawy członków organizacji (firmy) na wszystkich poziomach struktury wewnętrznej, wynikające z tej struktury i umożliwiające odniesienie z niej korzyści. 2) INSAG jest grupą doradczą Dyrektora Generalnego Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (IAEA), która stanowi forum dla wymiany informacji związanych z zagadnieniami bezpieczeństwa nuklearnego o międzynarodowym znaczeniu i formułowaniu, jeśli to możliwe, ogólnych koncepcji bezpieczeńsatwa.

4 Postawy jednostek są tym składnikiem kultury bezpieczeństwa, który jest szczególnie trudny do zweryfikowania i w zasadzie niemożliwe lub bardzo trudne jest uczynienie tego w oderwaniu od organizacji. Autorzy raportu wychodzą z założenia, że te nieuchwytne atrybuty prowadzą jednak nieuchronnie do uchwytnych przejawów, które mogą służyć za wskaźniki kultury bezpieczeństwa w różnych rodzajach organizacji. W tekście raportu podano w postaci krótkich, zwięzłych opisów, cechy lub zestawy cech charakterystycznych, ważnych dla głównych składników kultury bezpieczeństwa. Zestawienie tych składników i ich powiązania przedstawiono na rys. 1. Sformułowanie polityki bezpieczeństwa Określenie odpowiedzialności Zobowiązania na szczeblu politycznym Struktury zarządzania Zasoby Określenie stosowanych w praktyce czynności związanych z bezpieczeństwem i kierowanie nimi Kwalifikacje i szkolenie Zobowiązania na szczeblach zarządzania Samoregulacja (w zakresie zobowiązań na szczeblu politycznym) Nagrody (wynagrodzenia) i sankcje Kontrole (audity), przeglądy i porównania (z praktykami stosowanymi w innych organizacjach, opiniami ekspertów zewnętrznych itp.) Zobowiązania jednostek Kultura bezpieczeństwa Postawa krytyczna (ang. questioning attitude) Podejście dokładne i rozważne Porozumiewanie się Rys. 1. Główne składniki kultury bezpieczeństwa [3]. Fig. 1. The major components of Safety Culture [3].

5 W załączniku do raportu podano obszerny zestaw pytań, które warte są rozważenia przy ocenianiu kultury bezpieczeństwa w konkretnym przypadku lub wyrabianiu sobie zdania na ten temat przez osoby z poza danej organizacji czy przez osoby z organizacji w celu samooceny. W raporcie podkreśla się, że dobre praktyki oraz prawidłowe procedury gdy są składnikiem bezpieczeństwa, same w sobie nie są wystarczające, jeśli są stosowane mechanicznie. Wymagania wykraczają w tym przypadku poza dokładną implementację dobrych praktyk. Wymagane jest, aby wszystkie obowiązki ważne dla bezpieczeństwa były wykonywane dokładnie, czujnie, z należytym namysłem i pełną wiedzą, zdrowym osądem oraz właściwym poczuciem odpowiedzialności. Najważniejszym składnikiem kultury bezpieczeństwa są oczywiście ludzie. Jak wspomniano we wstępie, istniejące doświadczenie w dziedzinie systemów programowalnych spowodowało wzrastające zainteresowanie czynnikiem ludzkim. W publikacji [5] stwierdzono (s. 86, 87): "Obecnie wzrasta zrozumienie, że rzetelność (ang. dependability) elektronicznych systemów programowalnych zależy od trzech czynników: sprzętu, oprogramowania, czynnika ludzkiego. Wszystkie te trzy czynniki muszą być ocenione dla uzyskania solidnej oceny systemu (...) liczne publikacje zajmują się tym zagadnieniem ( uwzględnienia danych dotyczących czynnika ludzkiego), próbują znaleźć jego rozwiązanie i rezultaty są obiecujące". Zawsze uwzględniano w jakimś stopniu czynnik ludzki w planowaniu jakości (nawet, jeśli nie nazywano tego planowaniem jakości). Jednak podane wyżej podejście oraz terminologia, jeśli w języku angielskim odczuwana jest tak jak w języku polskim, sprawiają wrażenie pewnego stopnia depersonalizacji czynnika ludzkiego (o czym dotychczas mówiło się jedynie w odniesieniu do pracowników fizycznych). Niestety, wierzyć należy, że istniejące realia wymagają tego. Jak już wspomniano tego rodzaju prac w kraju raczej nikt jeszcze nie wykonuje i takiego podejścia - przynajmniej wyrażanego wprost - raczej się nie stosuje, ale obserwacja czynnika ludzkiego w Polsce (używając podanej wyżej terminologii) wskazuje, że tego rodzaju podejście przy poważnych projektach musi być brane pod uwagę również w Polsce. Raport potwierdza, to co znane było nawet z powiedzeń ludowych, że w każdej ważnej działalności sposób w jaki ludzie działają jest uwarunkowany przez wymagania ustalone na wysokich szczeblach i przypisuje duże znaczenie postawom kierownictwa wszystkich szczebli. Za najwyższy szczebel wpływający na bezpieczeństwo elektrowni jądrowych raport uznaje szczebel ustawodawczy, na którym ustalane są narodowe podstawy kultury bezpieczeństwa. Raport potwierdza również fakt znany z potocznego doświadczenia, że - jak wspomniano wyżej - wielki wpływ na postawy jednostek ma otoczenie w którym pracują, i to do tego stopnia, że trudno właściwie oceniać postawy jednostek bez uwzględnienia postaw otoczenia, na co zwraca uwagę inny raport IAEA, poświęcony oprogramowaniu [2]. Nie ma w raporcie żadnych stwierdzeń dotyczących wpływu na postawy pracowników

6 środowisk znajdujących się poza organizacją, takich jak rodzina, czy znajomi (grupy koleżeńskie), a także szerzej biorąc typu kultury i postaw dominujących w danym społeczeństwie, ale wydaje się, że w bardzo wielu przypadkach wpływ ten jest bezsporny. Raport zajmuje się kulturą bezpieczeństwa w odniesieniu do organizacji i osób związanych z energetyką jądrową i skierowany jest głównie do wyższych szczebli zarządzania wszystkich organizacji, których działalność ma wpływ na bezpieczeństwo elektrowni jądrowych. To znaczy do władz rządowych, ustalających politykę bezpieczeństwa, organizacji eksploatujących elektrownie jądrowe, pod adresem firm dostarczających wyposażenie dla tych elektrowni oraz do organizacji naukowo-badawczych i projektowych pracujących dla potrzeb energetyki jądrowej. Jest jednak oczywiste, że mechanizm kształtowania się kultury bezpieczeństwa jest taki sam dla wszystkich dziedzin. Potwierdza to raport [2] poświęcony oprogramowaniu, opracowany przez duży międzynarodowy zespół przy udziale najwybitniejszych ekspertów światowych, który podrozdział poświęcony postawom personelu rozpoczyna stwierdzeniem, że postawy wymagane od inżynierów zajmujących się oprogramowaniem dla systemów związanych z bezpieczeństwem nie różnią się od postaw wymaganych od inżynierów zajmujących się innymi zagadnieniami. Potwierdza to do pewnego stopnia również omawiany raport na początku rozdziału 3, zatytułowanego "Uniwersalne cechy kultury bezpieczeństwa". Pierwsze wrażenie przy czytaniu omawianego raportu jest takie, że zawiera on rzeczy raczej dosyć znane i intuicyjnie oczywiste, przynajmniej dla kogoś kto otarł się o zagadnienia związane z bezpieczeństwem w przemyśle, nawet w odniesieniu do bardzo starych technologii. Nie ma w nim nic zaskakującego, co by stwarzało nadzieję na szybkie rozwiązanie istniejących problemów. Potem przychodzi jednak taka refleksja, że technologie bardzo się zmieniają i świat również i o ile dawniej wystarczało kształtowanie postaw w oparciu o doświadczenie gromadzone w sposób bardziej intuicyjny, to obecnie nowe technologie, na przykład wykorzystujące elektroniczne systemy programowalne, wymagają na wyższych szczeblach zarządzania podejścia, opartego o metodyczną analizę rzeczywistości. 3. KONSEKWENCJE TRANSFERU TECHNOLOGII DLA BEZPIECZEŃSTWA Zależnie od zakresu dokonywanego transferu oraz szeregu innych czynników, z których część podana zostanie w dalszej części referatu, konsekwencje transferu technologii dokonywanego z poza granic danego kraju mogą być bardzo poważne, wykraczające poza gałąź przemysłu do którego dokonuje się transferu i poza przemysł w ogóle. Istnienie również wcześniej, od początku ery uprzemysłowienia, przenikania przez granice państw techników, menadżerów i know-how w dziedzinie techniki, może stwarzać wrażenie, że transfer technologii jest czymś normalnym, co istniało niemal zawsze. Jednak zasadnicza zmiana poziomu rozwoju techniki i roli jaką odgrywa w wysoko rozwiniętych społeczeństwach, zmusza do innego spojrzenia także na transfer technologii. Autor nie natknął się w kraju na prace dotyczące tej problematyki.

7 Silne dążenie do oparcia rozwoju przemysłu na transferze technologii z zagranicy można zaobserwować na przykład w Polsce, gdzie od początku lat 70. był to program jawnie artykułowany przez kierownictwo polityczne kraju, a w późniejszym okresie, od lat 80. do chwili obecnej, także przez dyrekcje zakładów przemysłowych sektora państwowego. Niżej podane zostaną przykłady skutków, jakie wywołać może niewłaściwe podejście do transferu technologii do danego kraju z zewnątrz. 1. Zmniejszenie aktywności lub nawet całkowite zaniechanie wysiłków własnych w dziedzinie wdrażania nowych technologii, wskutek skierowania aktywności polityków i zarządów fabryk na transfer technologii, a nie na rozwój w oparciu o własne możliwości. 2. Zubożenie różnorodności świata, która jest wielkim osiągnięciem ludzkości, przez powielanie rozwiązań, a nie harmonizację różnych rozwiązań, która umożliwia wzbogacenie różnorodności przy zachowaniu dążenia do unifikacji rozwiązań, wymaganej przez względy ekonomiczne, eksploatacyjne itp. 3. Degradacja znacznej części zasobów ludzkich, szczególnie zasobów ludzkich z wyższym wykształceniem, wskutek: zahamowania rozwoju zawodowego, zmniejszenia ambicji zawodowych i życiowych, pogłębiającego się nierozumienia naukowego i technicznego rozwoju świata i świata w ogóle, zmniejszenia poczucia wartości własnej, wzrostu kosmopolityzmu, zahamowania rozwoju osobowości. 4. Kształtowanie się w społeczeństwie postaw, które cechuje zmniejszanie się umiejętności kalkulacji ryzyka i skłonności do podejmowania ryzyka, zmniejszanie się odporności na frustrację, w przypadku na ogół nieuchronnych trudności przy wdrażaniu nowych rozwiązań, itp. Postawy te sięgać mogą aż do najwyższych organów państwa, przez co zmniejsza się samodzielność i wewnętrzna sterowność danego społeczeństwa. Społeczeństwo takie staje się coraz bardziej podatne na zmienne koncepcje i oczekujące na pomoc z zewnątrz w podejmowaniu decyzji, a także w ich realizacji. Mechanizm ten zilustrować może przykład jednej z dużych fabryk w kraju, gdzie wpierw przez kilkanaście lat bardzo nieudolnie próbowano opracować własny wyrób, następnie przez kilka lat próbowano uzyskać pomoc z Zachodu w wykonaniu dokumentacji, w podzespołach oraz finansową na wykonanie prototypów wyrobu, a w końcu ogłoszono konkurs na strategicznego inwestora zagranicznego, który by wykupił 51% akcji, ponieważ zarząd - według informacji pełnomocnika zarządu ds. prywatyzacji - doszedł do wniosku, że gdyby nawet dostał dokumentację i pieniądze to i tak jeszcze potrzebny jest decydujący udział partnera w zarządzaniu fabryką, aby wdrożenie nowego produktu zakończyło się sukcesem (pominięto nazwę fabryki dla uniknięcia wrażenia, że przykład podano z pobudek krytyczno-interwencyjnych). 5. Zmniejszenie się atrakcyjności studiów technicznych i karier związanych z techniką i przemysłem: naukowych, projektowych i menadżerskich, oraz związany z tym spadek napływu na te kierunki studiów jednostek uzdolnionych i ambitnych, co na zasadzie

8 dodatniego sprzężenia zwrotnego, bardzo szybko pogarsza sytuację kadrową w tej dziedzinie. 6. Zmniejszenie się zapotrzebowania na czasopisma naukowo-techniczne i książki, wskutek czego m.in. zmniejsza się atrakcyjność publikowania prac z tej dziedziny, zainteresowanie nimi władz i w konsekwencji trudności finansowe, obniżanie się poziomu itp. 7. Zmiany w języku danego kraju, w zakresie zasobu słów i skojarzeń znaczeniowych związanych z danymi słowami, spowodowane mocnym osłabieniem lub zaniknięciem procesu tworzenia i asymilacji terminów związanych z najważniejszymi osiągnięciami w dziedzinie techniki. Jest to bardzo atrakcyjny temat dla psychologów, ale nawet w świetle dosyć podstawowej wiedzy jest oczywiste, że rozmyty znaczeniowo i niepełny obraz świata jaki taki język wyraża, nie może nie mieć wpływu na obraz świata jaki kształtuje się w danym społeczeństwie, na rozwój umysłowy itp. Znany jest na przykład historycznie ukształtowany brak podstaw językowych dla matematyki i nauk technicznych w językach krajów afrykańskich. Przy zachowaniu całej proporcji zjawiska, należy stwierdzić, że pewne symptomy takiego zjawiska, jeśli idzie o język polski, można zaobserwować na przykład w informatyce, a także w niniejszym referacie, gdzie słowo technologia wzięte z publikacji anglojęzycznych, odbiega od tradycyjnego znaczenia tego słowa używanego w polskich politechnikach i w polskich fabrykach, a które autor referatu używa z całą świadomością jego niejednoznaczności, do czego zmuszony został brakiem dobrze przemyślanego odpowiednika w publikacjach polskich z powodu m. in. braku takich publikacji oraz braku czasu na ewentualne zaproponowanie samemu staranniej dobranego odpowiednika (odpowiedników). Zdarza się to zapewne także innym autorom, ponieważ tworzenie nowych terminów jest zadaniem nieprostym i bardzo czasochłonnym. Jest to bardzo interesująca tematyka dla badań interdyscyplinarnych i bynajmniej nie teoretyczna. Wymienione skutki związane z transferem technologii z zagranicy, dotyczą zjawisk, które w różnym stopniu nasilenia można zaobserwować w Polsce, wskutek wspomnianego wyżej silnego nastawienia władz politycznych i zarządów fabryk na transfer technologii z zagranicy od początku lat 70. Dotyczą więc one kraju, który posiadał przed wystąpieniem tej tendencji pewien, dosyć wysoki, poziom szkolnictwa w tej dziedzinie, poziom nauki, doświadczenie itp. Obserwować więc można wpływ transferu technologii na obniżenie się poziomu wymienionych dziedzin życia, nawet jeśli wzrost nowoczesności wielu wyrobów opartych na obcych rozwiązaniach może sprawiać wrażenie podnoszenia się poziomu przemysłu. Obserwacje te i płynące stąd wnioski bezpośrednio odnoszą się tylko do Polski oraz w znacznym stopniu prawdopodobnie także do dawnych krajów demokracji ludowej. W krajach trzeciego świata z transferem technologii wiążą się zapewne inne problemy. Wymienione przykłady nie stanowią pełnego wykazu skutków, jakie wywołać może niewłaściwe podejście do transferu technologii, gdyż celem nie było stworzenie ich wykazu, a jedynie wskazanie na kierunki zmian, jakie dokonują się w danym społeczeństwie oraz na typ postaw i szerzej typ kultury, jaki się kształtuje pod ich wpływem. Niektóre z ważniejszych przyczyn, które zadecydowały o niekorzystnym przebiegu transferu technologii w Polsce w ostatnich 25 latach, podano w publikacji [8].

9 Już obecnie za najważniejsze zasoby danego kraju uważa się inteligencję ludzką, zdolności twórcze i pomysłowość oraz zdolność do podjęcia badań naukowych i wykorzystania ich do zaspokojenia potrzeb własnych [1]. Uwzględniając to oraz analizując podane wyżej kierunki zmian społecznych związanych z transferem technologii z punktu widzenia bezpieczeństwa, należy stwierdzić, że właściwie wszystkie wymienione wyżej zjawiska naruszają bezpieczeństwo danego kraju, zwłaszcza w długim horyzoncie czasowym, poprzez stwarzanie warunków sprzyjających degradacji danego kraju w społeczności międzynarodowej, ze wszystkimi konsekwencjami tego faktu. Można wyrazić nawet obawy szersze, że rozpowszechnianie się na świecie praktyk dokonywania transferu technologii z zewnątrz, jako podstawy rozwoju gospodarczego, w większości krajów świata, niekorzystnie wpłynie na kierunek ewolucji cywilizacji na Ziemi, typ kultury i typ człowieka jaki się będzie kształtował i w konsekwencji na bezpieczeństwo cywilizacji w ogóle, ale rozważania te wykraczają poza zakres referatu. Można tylko przytoczyć dowcip, jaki opowiadano podobno na Zachodzie, o którym wspomniano nie tak dawno chyba w jednej z audycji radiowych, że Polacy są zbyt inteligentni jak na tę część Europy, w której zamieszkują. Jest to dowcip dla nas trochę gorzki, ponieważ m.in. niektóre z podanych wyżej skutków nastawienia się w Polsce w minionym ćwierćwieczu na rozwój kraju w oparciu o transfer technologii (przy wsparciu innych metod stosowanych w PRL-u) doprowadziły jak się wydaje do obniżenia inteligencji Polaków i znacznego "unormowania" sytuacji pod tym względem. Nie ulega jednak wątpliwości, że również w aspekcie ściśle technicznym, bezpieczeństwa instalacji i urządzeń technicznych, wymienione kierunki zmian spowodowane transferem technologii mają istotny wpływ na bezpieczeństwo, m. in. poprzez obniżanie się kultury bezpieczeństwa w rozumieniu przedstawionym w rozdziele 2, szczególnie w dłuższym horyzoncie czasowym. Rozważając na przykład kulturę bezpieczeństwa w dziedzinie systemów czasu rzeczywistego pełniących odpowiedzialne funkcje, należałoby uwzględnić następujące fakty: 1. Projekty oprogramowania są wykonywane (w każdym razie w jednostkach państwowych sektora cywilnego) bez stosowania metod inżynierii oprogramowania, norm, itp. 2. Nie wydano w kraju żadnych norm ani przepisów dotyczących takich systemów. 3. Nie ma żadnego laboratorium atestacji takich systemów (przynajmniej w sektorze cywilnym), ani nawet wyartykułowanych potrzeb w tym zakresie, nie ma również na ogół nawet elemntarnej wiedzy na ten temat wśród kadry inżynieryjno-technicznej przemysłu, zaplecza naukowo-projektowego oraz administracji państwowej do najwyższych szczebli włącznie. 4. Problematyka systemów czasu rzeczywistego nie jest w ogóle ujęta w raporcie z I Kongresu Informatyki Polskiej (Strategia Rozwoju Informatyki w Polsce - Stan, Perspektywy, Zalecenia, Warszawa, 1995) ani nie jest podejmowana w wystąpieniach przedstawicieli rządu (w tym Premiera i Pełnomocnika Premiera ds. Informatyki). Rząd zajmuje się i popiera wyłącznie takie dziedziny jak rozwój sieci komputerowych, zastosowania komputerów w administracji itp., co oczywiście jest słuszne, że się tymi dziedzinami zajmuje, ale na nich nie kończą się zastosowania informatyki.

10 5. Nie ma czasopisma poświęconego tym zagadnieniom. Od roku wydawana jest w "Informatyce" wkładka "Systemy Czasu Rzeczywistego". Jednak "Informatyka" jest wciąż zagrożona finansowo, wskutek czego ima się czego może, aby przetrwać, co oczywiście nie wychodzi jej na dobre. Jedyne w Polsce czasopismo naukowo-techniczne z dziedziny informatyki nie może dostać dotacji, aby spokojnie pracować. 6. Nie ma wartościowych wydawnictw książkowych z tej dziedziny. W Polsce dotychczas nie wydano na przykład żadnej książki, obejmującej podstawowe zagadnienia inżynierii oprogramowania. 7. Istniejący zakres zastosowania w Polsce systemów czasu rzeczywistego pełniących funkcje związane z bezpieczeństwem chyba trudno jest nawet ustalić, gdyż raczej nie ma w Polsce rejestracji tego typu systemów. W istniejącej sytuacji, zilustrowanej przez powyższe fakty, trudno w góle analizować kulturę bezpieczeństwa. Na szczęście (tak należałoby to chyba potraktować) zakres tego typu zastosowań jest jeszcze niewielki. Będzie jednak rósł i powinien rosnąć, gdyż jest nieodzowny, jeśli chcemy utrzymać kontakt ze światem rozwiniętym. 4. KONKLUZJE 1. Transfer technologii nie powinien być traktowany, jako sposób na wygodne życie, na pozbycie się kłopotów związanych z zabieganiem o pozyskanie i rozwój kadr, badaniami naukowymi, projektowaniem kolejnych wersji danego wyrobu, podejmowaniem ryzyka oraz z codziennymi wątpliwościami czy dokonane zostały prawidłowe wybory, czy przedsięwzięcie się uda czy nie. Na marginesie należy podkreślić, że po zawiedzionym optymiźmie lat 50. i 60. co do możliwości rozwoju gospodarczego świata [4], dzisiaj już wiadomo, że rozwój nie jest stanem naturalnym, że wystarczy dać mu szansę. Stanem naturalnym jest zastój "Afryka może złamać człowiekowi serce (...) Rozwój ekonomiczny wcale nie jest nikomu dany, lecz wymaga ogromnych starań" [4]. Droga do nowych rozwiązań wszędzie wiedzie przez ryzyko, trudności, zwątpienia i wieloletnie nieraz dochodzenie do rozwiązań dojrzałych. W przemyśle polskim postaw, które świadczyłyby o świadomości powyższego nie dostrzega się zupełnie. To co dostrzega się nagminnie, to zajmowanie się papierami, a nie techniką i raczej beztroska wegetacja. 2. Wydaje się, że można postawić tezę, iż kultura bazpieczeństwa w danym kraju nie może przekroczyć pewnego, dosyć niskiego poziomu, bez prowadzenia własnych badań naukowych, ich wdrażania oraz dokonywania samodzielnie badań i oceny zrealizowanych rozwiązań wysoko zaawansowanej techniki, co umożliwia zdobywanie doświadczenia w danej dziedzinie przez szerokie kręgi specjalistów i osób związanych pośrednio z wymienioną działalnością, w tym członków najwyższych organów państwowych, ustalających politykę bezpieczeństwa. 3. Wydaje się, iż można przyjąć, że tak jak dawniej mówiło się, że dla transferu pewnych technologii niezbędna jest określona kultura techniczna, tak obecnie można powiedzieć, że dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania wysoko zaawansowanych technologii potencjalnie niebezpiecznych, niezbędny jest pewien poziom kultury bezpieczeństwa.

11 Dotychczas w przypadku krajów europejskich, w tym Polski, zakładało się, że dzięki długoletniemu doświadczeniu w rozwoju przemysłowym, poziom kultury technicznej w tych krajach, w której niejawnie uwzględniało się także kulturę bezpieczeństwa, jest wystarczający. Obecnie jednak wprowadzanie coraz większej liczby technologii potencjalnie niebezpiecznych, na przykład opartych na złożonych systemach programowalnych, w których obecnie - jak się wydaje - nieraz sam fakt trudności w ocenie, czy awarię spowodował błąd w obsłudze, czy błąd w systemie [7], może być przyczyną awarii (doświadczenie wskazuje, że w nieoświetlonych miejscach jest raczej łatwiej o wypadek) z jednej strony, a stagnacja w dziedzinie opracowywania tego typu technologii w takich krajach jak Polska z drugiej, może wymagać zmiany tego założenia. Być może będzie musiała powstać w przyszłości jakaś międzynarodowa komisja ekspertów dla oceny, czy poziom kultury bezpieczeństwa w danym kraju pozwala na transfer danej technologii. W każdym razie należy sytuację obserwować pod tym względem. 4. Wnioski dotyczące działań, jakie należałoby podjąć w Polsce dla utrzymania w kraju kultury bezpieczeństwa na odpowiednim poziomie, wynikają z referatu dosyć jasno. Dodać jedynie można, że obecnie opinia publiczna i politycy mają w Polsce (i być może nie tylko w Polsce) o wiele większy wpływ na bieg wydarzeń niż eksperci. Uwzględniając ten fakt oraz bardzo duże i wciąż rosnące tempo rozwoju technologii, być może celowe by było powołanie czasopisma poświęconego zagadnieniom nauki i techniki oraz kontekstu i konsekwencjom społecznym ich rozwoju, ale nie o charakterze popularno-naukowym tylko o charakterze społeczno-politycznym. Celem jego byłoby bowiem nie podniesienie erudycji, lecz lepsze rozumienie świata i dostarczenie podstawowej wiedzy, niezbędnej bardzo szerokim kręgom polityków, dziennikarzy, menadżerów, biznesmenów, bankowców itp., w ich codziennej działalności zawodowej. Niemal każdy kontakt w tej dziedzinie w Polsce, wychodzący poza bardzo wąskie kręgi specjalistów, wykazuje bardzo słabe rozumienie świata, oparte raczej na nowinkach i modach. LITERATURA [1] COLOMBO U., The technological revolution and the future of the Third World, IEEE Technology and Society Magazine, Spring [2] INTERNATIONAL ATOMIC ENERGY AGENCY, Software important to safety in nuclear power plants, Technical Report No. 367, Vienna [3] INTERNATIONAL NUCLEAR SAFET ADVISORY GROUP, Safety culture, Safety series No. 75-INSAG-4, International Atomic Energy Agency, Vienna, [4] LANDES D., Rozwój w innym świetle, Ameryka, przedruk z The New Republic, [5] STÄLHANE T., COLE B., Programmable Electronic Systems Analysis Technique in Safety Critical Applications, Procedings of the 12th International Conference on Computer Safety, Reliability and Security, SAFECOMP'93 Poznań-Kiekrz, Poland, October [6] WEIZENBAUM J., Human authority, responsibility and accountability in large-scale real-time systems, Real- Time Data Handling and Process Control, Proceedings of the First European Symposium held in Berlin (West), October 1979, ed. H.Meyer, North-Holland Publishing Company [7] Więc kto tutaj jest pilotem? Forum nr 22/1995, przedruk z The Economist z dnia

12 [8] ŻURAKOWSKI Z., Czy oparcie przemysłu w Polsce na transferze technologii jest szansą dla Polski? Biuletyn Stowarzyszenia Polski Rynek Oprogramowania, nr 7, grudzień [9] ŻURAKOWSKI Z., Safety and technology transfer, maszynopis wystąpienia na wiosennej sesji Komitetu TC7 EWICS, Siena, kwiecień SAFETY AND TECHNOLOGY TRANSFER The concept of the term 'Safety culture' based on the paper [3] is presented together with a discussion of the factors influencing the safety culture and its meaning for safety of potentially unsafe high advanced technologies. Majority of such technologies and threats involved refer to applications of programmable ectronic systems. Trends of social changes due to technology transfer, which may have an unfavorable impacts on safety culture are considered on examples of changes in Poland since beginning of 70-ties when government and management staff of companies aimed to base the development of national industry on foreign technology. Conclusions are drawn, useful when the range and consequences of technology transfer are considered.

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej?

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej? Artur Prażniewski Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego 1. Definicja Spójność terytorialna przynosi coraz to nowe zagadnienia oraz stawia istniejące problemy w nowym świetle.

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

3. Polityka w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

3. Polityka w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 3. Polityka w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 3.1. Co to jest polityka bezpieczeństwa i higieny pracy? Przystępując do wdrażania systemu zarządzania, kierownictwo wyraża swoje zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

ELEKTROWNIA JĄDROWA Słownik Angielsko-Polski/Polsko-Angielski

ELEKTROWNIA JĄDROWA Słownik Angielsko-Polski/Polsko-Angielski CHARAKTERYSTYKA PROJEKTU WYDAWNICZEGO ELEKTROWNIA JĄDROWA Słownik Angielsko-Polski/Polsko-Angielski 1. Grupa celowa Słownik przeznaczony jest dla specjalistów branży energetyki jądrowej, studentów oraz

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16 Zmiany w istniejących systemach zarządzania środowiskowego zbudowanych wg normy ISO 14001:2004, wynikające z nowego wydania ISO 14001 (wybrane przykłady) Grzegorz Ścibisz Warszawa, 16. kwietnia 2015 Niniejsza

Bardziej szczegółowo

Koszty wypadków przy pracy w przedsiębiorstwach

Koszty wypadków przy pracy w przedsiębiorstwach BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka 2/1999, s. 2-4 mgr JAN RZEPECKI Centralny Instytut Ochrony Pracy Koszty przy pracy w przedsiębiorstwach Praca wykonana w ramach Strategicznego Programu Rządowego pn.

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE EDYTA BARACZ Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE Społeczeństwo informacyjne to typ społeczeństwa, którego kształtowanie się ściśle związane

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do:

Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do: ERASMUS+ Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do: spełnienia celów strategii europejskich w obszarze edukacji, w tym zwłaszcza strategii Edukacja i szkolenia 2020, rozwoju krajów partnerskich

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 Spis treści Wstęp... 7 1. Istota i rodzaje outsourcingu informatycznego... 11 1.1. Istota outsourcingu... 11 1.2. Etapy outsourcingu informatycznego... 14 1.3. Przesłanki stosowania outsourcingu... 15

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Załącznik nr 1 Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Działania Stowarzyszenia Elektryków Polskich na rzecz wdrażania energetyki jądrowej w Polsce

Działania Stowarzyszenia Elektryków Polskich na rzecz wdrażania energetyki jądrowej w Polsce Działania Stowarzyszenia Elektryków Polskich na rzecz wdrażania energetyki jądrowej w Polsce prof. zw. dr hab. Zdzisław Celiński przewodniczący Komitetu Energetyki Jądrowej SEP XXIV Kongres Techników Polskich

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

Wiedza. P1P_W01 S1P_W05 K_W03 Zna podstawowe prawa fizyki i chemii pozwalające na wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w przestrzeni

Wiedza. P1P_W01 S1P_W05 K_W03 Zna podstawowe prawa fizyki i chemii pozwalające na wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w przestrzeni Załącznik nr 1 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Gospodarka przestrzenna studia pierwszego stopnia - profil praktyczny studia inżynierskie Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Nauczanie języka: Kształcenie zawodowe: Wizja regionu przygranicznego: Portal internetowy: Planowanie przestrzenne obszarów morskich:

Nauczanie języka: Kształcenie zawodowe: Wizja regionu przygranicznego: Portal internetowy: Planowanie przestrzenne obszarów morskich: Protokół z XXVI posiedzenia Polsko-Niemieckiej Komisji Międzyrządowej ds. Współpracy Regionalnej i Przygranicznej Szczecin, 29-30 września 2015 r. 1. Zalecenia -Współpraca przygraniczna - 1. Połączenia

Bardziej szczegółowo

2. Kompleksowo trwale przyczyniają się

2. Kompleksowo trwale przyczyniają się Załącznik nr 5.15 Programy rozwojowe szkół i placówek oświatowych realizowane w ramach Działania 9.2 Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego - Wyjaśnienia zapisów Szczegółowego Opisu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ Załącznik Nr 3 Do Zarządzenia Nr 56/10 STAROSTY KOSZALIŃSKIEGO z dnia 1 października 2010 r. SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ W STAROSTWIE POWIATOWYM W KOSZALINIE Do sporządzenia samooceny wykorzystano

Bardziej szczegółowo

Numer 1/kwiecień 2013

Numer 1/kwiecień 2013 Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/ odpowiedzialność za delikt władzy publicznej/mediacja w sferze publicznej/problemy dyskryminacji Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA na temat rozwoju współpracy międzynarodowej w celu umacniania bezpieczeństwa chemicznego oraz rozwoju

Bardziej szczegółowo

r inybu,dowanycen,r p~

r inybu,dowanycen,r p~ M INISTER w /V PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Warszawa,«maja 20,5, DPR-V-021-7-AD/AG/l 4/15 Pan Artur Radziwiłł Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów W nawiązaniu do pisma znak: PW6 071 11? rm rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W)

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W) EFEKTY KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU "MECHATRONIKA" nazwa kierunku studiów: Mechatronika poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia profil kształcenia: ogólnoakademicki symbol kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Jarosław Kordziński Rola dyrektora w ewaluacji o związku ewaluacji ze wspomaganiem rozwoju szkół i placówek

Jarosław Kordziński Rola dyrektora w ewaluacji o związku ewaluacji ze wspomaganiem rozwoju szkół i placówek Jarosław Kordziński Rola dyrektora w ewaluacji o związku ewaluacji ze wspomaganiem rozwoju szkół i placówek Jednym z podstawowych zadań stojących przed dyrektorami szkół i placówek jest dbałość o systematyczne

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ 13 maja 2011 Wydatki strukturalne akty prawne Ustawa o finansach publicznych z dn.

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Rola miast w polityce spójności na lata 2014 2020

Rola miast w polityce spójności na lata 2014 2020 DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH UNII DEPARTAMENT POLITYCZNY B: POLITYKA STRUKTURALNA I POLITYKA SPÓJNOŚCI ROZWÓJ REGIONALNY Rola miast w polityce spójności na lata 2014 2020 STRESZCZENIE Treść:

Bardziej szczegółowo

Dwuwymiarowa oceny bezpieczeństwa pracy stanowiska roboczego

Dwuwymiarowa oceny bezpieczeństwa pracy stanowiska roboczego mgr inż.władysław Stachowski Wydział Zarządzania i Ekonomii Politechnika Gdańska Gdańsk, ul Narutowicza 11/12 tel 347-28-99 e-mail wst@zie.pg.gda.pl Wstę p Dwuwymiarowa oceny bezpieczeństwa pracy stanowiska

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej

PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej, działający w ramach Polskiego

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ Władysław Kobyliński Podstawy współczesnego zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi Łódź - Warszawa 2004 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE... 7 1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI

Bardziej szczegółowo

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI Autor: Stanisław Kasiewicz, Waldemar Rogowski, Wstęp Po ukazaniu się książek Płaski świat Thomasa L. Friedmana i Wędrujący świat Grzegorza Kołodki

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE NABORU WNIOSKÓW NA ROK 2015 PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO ROZWÓJ INFRASTRUKTURY KULTURY PRIORYTET 3

PODSUMOWANIE NABORU WNIOSKÓW NA ROK 2015 PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO ROZWÓJ INFRASTRUKTURY KULTURY PRIORYTET 3 PODSUMOWANIE NABORU WNIOSKÓW NA ROK 2015 PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO ROZWÓJ INFRASTRUKTURY KULTURY PRIORYTET 3 INFRASTRUKTURA DOMÓW KULTURY INSTYTUCJA ZARZĄDZAJĄCA NARODOWE CENTRUM

Bardziej szczegółowo

ROLA DORADCY. Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego

ROLA DORADCY. Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego ROLA DORADCY Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego Agenda Wprowadzenie Doradca Techniczny Doradca Finansowo-Ekonomiczny Doradca Prawny Podsumowanie 3P Partnerstwo Publiczno-Prywatne

Bardziej szczegółowo

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO?

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? Projekt edukacyjny jest to metoda nauczania, która kształtuje wiele umiejętności oraz integruje wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą projektu jest samodzielna praca

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

Ocena efektywności pracy. Opracowanie: Aneta Stosik

Ocena efektywności pracy. Opracowanie: Aneta Stosik Ocena efektywności pracy Opracowanie: Aneta Stosik Zarządzanie zasobami ludzkimi Strategiczne i spójne podejście do zarządzania najbardziej wartościowymi aktywami organizacji Proces celowego grupowania

Bardziej szczegółowo

Projekty generujące dochód w perspektywie finansowej 2014-2020 WPROWADZENIE

Projekty generujące dochód w perspektywie finansowej 2014-2020 WPROWADZENIE Projekty generujące dochód w perspektywie finansowej 2014-2020 WPROWADZENIE Projekt hybrydowy, jeśli spełnia stosowne warunki określone w art. 61 Rozporządzenia nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 roku (dalej:

Bardziej szczegółowo

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej 1 Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej dla uczniów Gimnazjum nr 44 im. gen. Mariusza Zaruskiego w Poznaniu w roku szkolnym: 2015/2016. 1. Program obejmuje ogół działań podejmowanych przez

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 43/2013/VI Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 24 czerwca 2013 r.

Uchwała Nr 43/2013/VI Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 24 czerwca 2013 r. Uchwała Nr 43/2013/VI Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 24 czerwca 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Rzeczoznawstwo Samochodów i Ciągników, prowadzonych w Wydziale

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów.... 7 Wstęp.... 9 Rozdział I Usytuowanie Policji w systemie organów administracji publicznej. 13 1. Geneza Policji... 13 2. Źródła prawa dotyczące Policji... 16 3.

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: Załącznik do uchwały nr 145/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Administracja studia drugiego stopnia poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy 1. Wstęp Niniejszy raport został opracowany celem przedstawienia potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy w całej Polsce

Bardziej szczegółowo

Analiza ryzyka eksploatacji urządzeń ciśnieniowych wdrażanie metodologii RBI w Grupie LOTOS S.A

Analiza ryzyka eksploatacji urządzeń ciśnieniowych wdrażanie metodologii RBI w Grupie LOTOS S.A Grupa LOTOS S.A. Analiza ryzyka eksploatacji urządzeń ciśnieniowych wdrażanie metodologii RBI w Grupie LOTOS S.A Jan Dampc Inspektor Dozoru / Dział Dozoru Technicznego 2 czerwca 2015r. Rafineria w Gdańsku

Bardziej szczegółowo

w Europejskim Konkursie Dobrych Praktyk Partnerstwo dla prewencji

w Europejskim Konkursie Dobrych Praktyk Partnerstwo dla prewencji Bezpieczeństwo i zdrowie w pracy dotyczy każdego. Jest dobre dla Ciebie. Dobre dla firmy Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy Partnerstwo dla prewencji www.healthy-workplaces.eu ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA WNIOSKÓW

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9

Spis treści. Wstęp... 9 Wstęp... 9 Rozdział 1 ZARYS TEORII STEROWANIA PROCESAMI PRZEDSIĘBIORSTWA... 11 1. Zakres i potencjalne zastosowania teorii... 11 2. Opis szkieletowego systemu EPC II... 12 2.1. Poziomy organizacyjne, warstwy

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH

INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH Załącznik Nr 3 do Zarządzenia Nr 52/2014 Rektora UMCS INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH Spis treści Słownik pojęć... 1 Wprowadzenie... 2 Kroki zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka

Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka Test kwalifikacyjny obejmuje weryfikację efektów kształcenia oznaczonych kolorem szarym, efektów: K_W4 (!), K_W11-12, K_W15-16,

Bardziej szczegółowo

Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego

Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego Dziś bardziej niż kiedykolwiek narzędzia używane przez

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE

inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE PRZEGLĄD NOWEGO PODPROGRAMU LIFE DOTYCZĄCEGO DZIAŁAŃ NA RZECZ KLIMATU NA LATA 2014 2020 Czym jest nowy podprogram LIFE dotyczący działań

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE CZŁOWIEK NAJLEPSZA INWESTYCJA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE realizuje projekt WZMOCNIENIE POTENCJAŁU PWSZ W KONINIE DROGĄ DO WZROSTU LICZBY ABSOLWENTÓW KIERUNKU O KLUCZOWYM ZNACZENIU DLA GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Prawo ochrony środowiska w planowaniu energetycznym

Prawo ochrony środowiska w planowaniu energetycznym Regionalny Program Operacyjny dla Województwa Pomorskiego na lata 2007-2013 UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Prawo ochrony środowiska w planowaniu energetycznym Gdańsk, 08 lipca

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Uwagi FSNT NOT i SEP

Uwagi FSNT NOT i SEP Warszawa, 30.10.2013 Uwagi FSNT NOT i SEP do projektu rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego dla urządzeń technicznych lub urządzeń podlegających dozorowi

Bardziej szczegółowo

Projekt w Uniwersytecie Jagiellońskim

Projekt w Uniwersytecie Jagiellońskim Projekt w Uniwersytecie Jagiellońskim Kraków, 12.01.2016 Dorota Buchwald-Cieślak Centrum Administracyjnego Wsparcia Projektów HR Excellence in Research jedno z działań Komisji Europejskiej w ramach strategii

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia STUDIA PODYPLOMOWE

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Wawrzyniak Quo vadis BS? Ożarów Mazowiecki, styczeń 2014

Krzysztof Wawrzyniak Quo vadis BS? Ożarów Mazowiecki, styczeń 2014 1 QUO VADIS.. BS? Rekomendacja D dlaczego? Mocne fundamenty to dynamiczny rozwój. Rzeczywistość wdrożeniowa. 2 Determinanty sukcesu w biznesie. strategia, zasoby (ludzie, kompetencje, procedury, technologia)

Bardziej szczegółowo

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono Raport z analizy wyników badania losów zawodowych absolwentów Wydziału Nauk Ekonomicznych UWM w Olsztynie rocznika 2012/2013 w 6 miesięcy po ukończeniu studiów Przedmiotem analizy są wyniki badania losów

Bardziej szczegółowo

Biuro Urbanistyczne arch. Maria Czerniak

Biuro Urbanistyczne arch. Maria Czerniak Wójt Gminy Gronowo Elbląskie STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY CZEMU SŁUŻY STUDIUM? jest wyrazem poglądów ipostanowień związanych z rozwojem gminy, w tym poglądów władz

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki:

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki: Rozdział pochodzi z książki: Zarządzanie projektami badawczo-rozwojowymi. Tytuł rozdziału 6: Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście adaptacyjne

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 317 ds. Wentylacji i Klimatyzacji

PLAN DZIAŁANIA KT 317 ds. Wentylacji i Klimatyzacji Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 317 ds. Wentylacji i Klimatyzacji STRESZCZENIE KT ds. Wentylacji i Klimatyzacji obejmuje swoim zakresem systemy wentylacji i klimatyzacji w budynkach mieszkalnych zamieszkania

Bardziej szczegółowo

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej 1 Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej Seminarium naukowe Instytut Przedsiębiorstwa Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie Warszawa, 11 marca 2014r. Atrakcyjne miejsce dla 2 obecnych i przyszłych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r.

Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r. Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów pierwszego stopnia na kierunku finanse i rachunkowość prowadzonych na

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 31/2014 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 26 marca 2014 r.

UCHWAŁA Nr 31/2014 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 26 marca 2014 r. UCHWAŁA Nr 31/2014 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 26 marca 2014 r. w sprawie utworzenia kierunku genetyka i biologia eksperymentalna - studia pierwszego stopnia oraz zmieniająca uchwałę w sprawie

Bardziej szczegółowo

StratEX: zmieniamy pomysł w praktyczne działanie. www.stratex.pl

StratEX: zmieniamy pomysł w praktyczne działanie. www.stratex.pl StratEX: zmieniamy pomysł w praktyczne działanie profil firmy www.stratex.pl Nasza tożsamość Misja Zmieniamy pomysł w praktyczne działanie Założyliśmy StratEX Strategy Execution w 2008 roku jako konsultanci

Bardziej szczegółowo

Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów

Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 2013/0027(COD) 2.9.2013 PROJEKT OPINII Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI dr hab. Zbigniew Brodziński Katedra Ekonomiki Przestrzennej i Środowiskowej Centrum Rozwoju Obszarów Wiejskich UWM

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/ Jak przygotować i realizować projekt, pozyskiwanie środków, partnerów, wątpliwości, pytania, wymiana doświadczeń - fora, przykłady dobrych praktyk, narzędzia pomocne w realizacji Fundacja Rozwoju Systemu

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacje po polsku

Kwalifikacje po polsku Kwalifikacje po polsku Zarządzanie bezpieczeństwem przemysłowym dr inż. Zygmunt Niechoda Polski Komitet Normalizacyjny mgr inż. Wojciech Szczepka SIEMENS Poland VII Konferencja Bezpieczeństwa Maszyn, Urządzeń

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Podstawowe informacje o przedsiębiorstwie Rodzaj działalności:. Liczba pracowników w jednostce lokalnej:. Wdrożony system zarządzania

Bardziej szczegółowo

VI. SZKOLENIA SPECJALNE

VI. SZKOLENIA SPECJALNE VI. SZKOLENIA SPECJALNE 1. Zasady wzorcowania przyrządów pomiarowych Czas trwania: 1 dzień / 8 godzin lekcyjnych CEL: Zapoznanie uczestników z podstawowymi pojęciami z zakresu metrologii, zasadami doboru

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ, ZAŁĄCZNIK Projekt konkluzji Rady Wczesne wykrywanie i leczenie zaburzeń komunikacyjnych u dzieci, z uwzględnieniem zastosowania narzędzi e-zdrowia i innowacyjnych rozwiązań RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 1. PRZYPOMINA,

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia)

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia) Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia) Specjalności: finanse przedsiębiorstw informatyka w finansach Ulotka

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Ewa Szczepańska Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Warszawa, dnia 9 kwietnia 2013 r. Agenda Definicje Wytyczne dla zarządzania projektami Wytyczne dla zarządzania ryzykiem Miejsce ryzyka w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących. efektywności energetycznej

Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących. efektywności energetycznej Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących poprawie efektywności energetycznej Marek Zaborowski i Arkadiusz Węglarz KAPE S.A. Czym jest ESCO ESCO energy service company,

Bardziej szczegółowo