ROZDZIAŁ 6 MIĘDZYNARODOWY TRANSFER TECHNOLOGII A INNOWACYJNOŚĆ POLSKIEJ GOSPODARKI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROZDZIAŁ 6 MIĘDZYNARODOWY TRANSFER TECHNOLOGII A INNOWACYJNOŚĆ POLSKIEJ GOSPODARKI"

Transkrypt

1 Dariusz Firszt ROZDZIAŁ 6 MIĘDZYNARODOWY TRANSFER TECHNOLOGII A INNOWACYJNOŚĆ POLSKIEJ GOSPODARKI 1. Wprowadzenie Wśród przedstawicieli współczesnej myśli ekonomicznej panuje zgodność opinii w kwestii fundamentalnego znaczenia innowacji technologicznych dla przebiegu procesów gospodarczych. Z punktu widzenia poszczególnych przedsiębiorstw stanowią one narzędzie poprawy pozycji konkurencyjnej i kluczowy czynnik rozwoju. W rozważaniach dotyczących zjawisk ekonomicznych na poziomie gospodarki narodowej technologia traktowana jest jako czynnik decydujący o kierunkach i dynamice rozwoju gospodarczego. Uznaje się również jej rolę w kształtowaniu warunków współpracy międzynarodowej. 1 Obserwacja rzeczywistości gospodarczej w skali globalnej wskazuje na olbrzymie dysproporcje pomiędzy krajami pod względem poziomu rozwoju technologicznego i zdolności do kreowania postępu. Polska znajduje się, niestety, w grupie państw będących daleko w tyle w stosunku do światowej czołówki. Niski poziom innowacyjności, wobec niezwykle ważnej roli jaką spełnia ona we współczesnych gospodarkach, stanowi poważne zagrożenie dla dalszego rozwoju społeczno-gospodarczego. Stąd też jednym z podstawowych problemów poruszanych w literaturze ekonomicznej ostatnich lat jest poszukiwanie sposobu na intensyfikację zmian technologicznych w polskiej gospodarce. Dużo uwagi poświęca się procesom transferu technologii, upatrując w nim szansy na skuteczny pościg za państwami o największym potencjale technologicznym. Celem niniejszego artykułu jest wskazanie mechanizmów, za pośrednictwem których transfer technologii wpływa na możliwości kraju w zakresie tworzenia rozwiązań innowacyjnych, oraz możliwości ich wykorzystania w Polskiej gospodarce. W pierwszej części usystematyzowano informacje odnośnie ekonomicznej roli procesu innowacyjnego, wskazując na różnice pomiędzy tworzeniem rozwiązań nowych w skali światowej a transferem wiedzy technicznej i jej adaptacją. Następnie podjęto próbę identyfikacji związków pomiędzy transferem technologii a krajowym potencjałem innowacyjnym. Na tej podstawie sformułowano postulaty pod adresem polskiej polityki innowacyjnej, która powinna dążyć do efektywnego wykorzystania importu technologii jako narzędzia służącego wzrostowi możliwości innowacyjnych. 2. Znaczenie gospodarcze innowacji technologicznych i ich dyfuzji Proces innowacyjny, będący źródłem postępu technicznego, składa się z dwóch integralnie ze sobą połączonych elementów. Pierwszym z nich jest innowacja, rozumiana jako pierwsze w skali globalnej komercyjne zastosowanie wynalazku wprowadzenie na rynek nowego produktu bądź wdrożenie nowatorskiej, bardziej efektywnej metody produkcji. Drugą fazą jest natomiast dyfuzja, czyli rozpowszechnianie się innowacji. Najogólniej rzecz ujmując dyfuzja sprowadza się do kolejnych zastosowań nowych rozwiązań przez inne podmioty, 1 S. Umiński, Znaczenie zagranicznych inwestycji bezpośrednich dla transferu technologii do Polski, Organizacja i Kierowanie 2000, nr 4, s. 43.

2 Międzynarodowy transfer technologii a innowacyjność polskiej gospodarki 61 które można określić imitatorami czy też naśladowcami. 2 Rozprzestrzenianie się wiedzy technicznej może przebiegać na wielu płaszczyznach: w obrębie jednego przedsiębiorstwa, pomiędzy podmiotami z tej samej bądź różnych branż, wreszcie w skali krajowej lub międzynarodowej. Szczególnym zainteresowaniem ekonomistów cieszy się międzynarodowy transfer technologii, czyli proces wdrażania w gospodarce krajowej rozwiązań technologicznych opracowanych za granicą. Jakkolwiek dokonanie pierwszej, inicjalnej innowacji jest koniecznym warunkiem uruchomienia procesu zmian technologicznych, nie będzie miało ono większego znaczenia ekonomicznego, jeżeli nowa wiedza nie zostanie szeroko upowszechniona. Gdyby stosowanie innowacyjnych rozwiązań ograniczyło się do podmiotów, w których zostały opracowane, ich wpływ na procesy gospodarcze w kraju, a tym bardziej w skali międzynarodowej, byłby niezwykle ograniczony. Dla tempa postępu technicznego, a co za tym idzie wzrostu gospodarczego tempo absorpcji technologii jest równie ważne jak dynamika powstawania innowacji. Rolę procesu dyfuzji można rozpatrywać również z innej perspektywy: koszty poniesione na opracowanie wynalazku są odpowiednikiem kosztów stałych w konwencjonalnej działalności produkcyjnej. Stąd też, z punktu widzenia społeczeństwa, ekonomicznie uzasadnione jest rozpowszechnianie innowacji do momentu zrównania krańcowych kosztów dyfuzji oraz zysków wynikających z jej wdrożenia. 3 Uznanie ogromnego wpływu transferu technologii na efektywność funkcjonowania firm i rozwój gospodarczy nie oznacza jednakże zrównania ekonomicznego znaczenia innowacji i imitacji. Z punktu widzenia pozycji konkurencyjnej firm oraz całych gospodarek istnieje zasadnicza różnica pomiędzy zdolnością do kreowania i wdrażania oryginalnych koncepcji a pozyskiwaniem informacji technologicznych ze źródeł zewnętrznych. Podstawową korzyścią, jaką uzyskuje podmiot gospodarczy wprowadzający innowacyjne rozwiązanie, jest osiągnięcie przewagi nad konkurentami, której charakter zależy od rodzaju wdrażanej innowacji 4. Zmiana metody wytwarzania (innowacja procesu) oznacza zazwyczaj wzrost wydajności, co daje przedsiębiorstwu przewagę kosztową nad pozostałymi firmami na rynku. Oznacza to wzrost zyskowności oraz możliwość podjęcia konkurencji cenowej i zwiększenia udziału w rynku. Wprowadzenie nowego produktu, bazującego na unikatowych w skali światowej rozwiązaniach, daje podmiotowi gospodarczemu pozycję monopolistyczną. Z tego tytułu osiąga on zyski nadzwyczajne aż do momentu pojawienia się imitacji. Szczególne korzyści wynikać mogą z opracowania innowacji o charakterze radykalnym, a więc całkowicie nowego produktu, nie mającego sobie podobnych w przeszłości. Z tego typu wyrobami wiążą się bowiem wysokie potencjalne możliwości dokonywania kolejnych ulepszeń i modyfikacji. Pozwala to względnie niskim kosztem utrzymywać wysoki popyt na kolejne generacje danego wyrobu przy niezmienionej jego cenie. 5 Innowacyjność przedsiębiorstw przekłada się bezpośrednio na rozwój gospodarczy kraju, nie tylko poprzez wzrost produktywności czynników wytwórczych, ale również dzięki poprawie konkurencyjności gospodarki. Konkurencyjność kraju rozumiana jest zwykle jako długoterminowa zdolność do sprostania międzynarodowej konkurencji, przejawiająca się wysokim popytem na produkowane w kraju wyroby i wysokim udziałem w światowym eksporcie. 6 Nie ulega wątpliwości, iż podstawą trwałej konkurencyjności współczesnej 2 Zob. J. Wiśniewska, Teoretyczne aspekty rozprzestrzeniania się innowacji w: Innowacje w działalności przedsiębiorstw w integracji z Unią Europejską, (red.) W. Janasz, Difin, Warszawa 2005, s Zob. S. Gomułka, Teoria innowacji i wzrostu gospodarczego, CASE, Warszawa 1998, s Podręcznik Oslo: pomiar działalności naukowej i technicznej, proponowane zasady gromadzenia i interpretacji danych dotyczących innowacji technologicznych, OECD, SOEC, Warszawa 1999, s Zob. S. Gomułka, Teoria... op. cit., s Zob. Z. Wysokińska, Konkurencyjność w międzynarodowym i globalnym handlu technologiami, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Łódź 2001, s. 37.

3 62 Dariusz Firszt gospodarki jest jej zdolność innowacyjna. Strategicznym zasobem w ostatnich latach stała się wiedza i technologia, gdyż jakość i nowoczesność produkowanych wyrobów jest warunkiem dostępu do rynków międzynarodowych. Od stopnia zaawansowania technologicznego zależy nie tylko wielkość eksportu ale również warunki wymiany handlowej. Największe korzyści wiążą się z handlem wyrobami wysokiej techniki, podczas gdy oparcie eksportu na towarach o niskim stopniu przetworzenia skazuje kraj na konkurowanie cenami. 7 Zdolność do pozyskiwania oraz adaptowania technologii ma ogromne znaczenie dla funkcjonowania przedsiębiorstwa i jego rozwoju, jednakże możliwości osiągnięcia przewagi tą metodą są wyraźnie ograniczone. Podobnie jak w przypadku wdrażania własnych rozwiązań, zastosowanie nabytych technologii może prowadzić do zwiększenie wydajności, poprawy jakości produkcji, jak również poszerzenia asortymentu. W wielu przypadkach umożliwia to osiągnięcie efektu wyprzedzenia w stosunku do konkurentów z branży. Zależy to od stopnia nowości danego produktu czy techniki. W przypadku, gdy podmiot jest pierwszym producentem na rynku krajowym bądź lokalnym, istnieje duża szansa na pozyskanie nowych klientów i zwiększenie udziału w rynku. W miarę upowszechniania nowych rozwiązań dążenie do ich absorpcji można jednakże uznać za warunek konieczny utrzymania pozycji rynkowej, dotrzymania kroku konkurencji, szczególnie w dobie liberalizacji handlu i swobodnego przepływu towarów. W rozważaniach dotyczących zjawisk ekonomicznych na poziomie gospodarki narodowej transfer technologii uznawany jest za jeden z ważniejszych czynników decydujących o kierunkach i dynamice rozwoju społeczno-gospodarczego. Makroekonomiczna rola międzynarodowej dyfuzji wiedzy technicznej jest szczególnie ważna dla krajów, które odbiegają od najbardziej zaawansowanych technologicznie gospodarek. Napływ nowych rozwiązań z zagranicy jest w tym przypadku motorem postępu technicznego i ważnym narzędziem stymulowania tempa wzrostu gospodarczego. Transfer technologii oddziałuje na dynamikę PKB kraju - importera trzema podstawowymi kanałami, mianowicie 8 : poprzez zwiększenie fizycznych zasobów czynników wytwórczych (jeżeli technologia jest ucieleśniona w importowanych maszynach i urządzeniach lub towarzyszy jej zatrudnienie zagranicznych specjalistów), poprzez zaangażowanie niewykorzystanych do tej pory zasobów (np. w przypadku, gdy transfer technologii zwiększa możliwości zatrudnienia dla bezrobotnych), dzięki zwiększeniu produktywności czynników wytwórczych (przede wszystkim wydajności pracy). Wzrost potencjału technologicznego kraju na skutek wdrażania zakupionych za granicą technologii może również w istotny sposób wpłynąć na kształt międzynarodowej wymiany handlowej i poprawę salda obrotów bieżących. Warunkiem skuteczności transferu wiedzy, jako metody na poprawę pozycji konkurencyjnej gospodarki i pobudzanie eksportu, jest wdrażanie rozwiązań, które pozwalają na wykorzystanie specyficznych dla danego kraju uwarunkowań bądź przewag, np. w postaci niższych kosztów pracy. Powyższe zestawienie mikro- i makroekonomicznych skutków działalności innowacyjnej oraz transferu technologii wskazuje jednoznacznie na przewagę, jaką uzyskują podmioty zdolne do kreowania innowacyjnych rozwiązań oraz korzyści, jakie wynikają z tego tytułu dla gospodarki. Przewaga ta staje się coraz bardziej wyraźna na skutek postępującego procesu globalizacji. Stopniowo zanika bowiem podział na rynek krajowy i zagraniczny, konkurencja coraz częściej przyjmuje wymiar globalny. Skracanie cyklu życia produktów powoduje, że coraz bardziej opłacalne staje się produkowanie nowatorskich, trudnych do 7 Zob. J. Misala, Teorie międzynarodowej wymiany gospodarczej, PWN, Warszawa 1990, s Negocjacje w transferze technologii, PARP, Warszawa 2004, s. 14.

4 Międzynarodowy transfer technologii a innowacyjność polskiej gospodarki 63 skopiowania wyrobów. W takich warunkach przewaga technologiczna w określonych dziedzinach staje się podstawowym czynnikiem przewagi komparatywnej a orientacja na rynek światowy oraz rozwój przedsiębiorstw wysokiej techniki wydaje się być najlepszą strategią rozwoju gospodarczego 9. Jednocześnie jednakże obserwuje się ogromne zróżnicowanie państw i regionów pod względem potencjału technologicznego i poziomu innowacyjności. Niemal cała światowa działalność wynalazcza jest skoncentrowana w kilkunastu najbardziej uprzemysłowionych państwach świata, które wydają też największe środki na badania naukowe oraz skupiają najlepiej wykwalifikowanych fachowców, w czym niebagatelną rolę odgrywa tzw. drenaż mózgów. Są to czynniki sprzyjające powstawaniu zjawiska przywództwa i opóźnienia technologicznego oraz powiększania się tzw. luki technologicznej. 10 W powyższych okolicznościach proces międzynarodowego transferu technologii nabiera nowego znaczenia, stając się narzędziem ograniczenia dysproporcji w rozwoju technologicznym pomiędzy krajami. Obserwacja życia codziennego dostarcza wiele dowodów na to, że uczenie się przebiega szybciej niż odkrywanie nowej wiedzy a naśladowanie wymaga mniejszego wysiłku niż kreowanie oryginalnych rozwiązań. Odnosząc to zdroworozsądkowe założenie do życia gospodarczego można dojść do wniosku, że transfer technologii powinien być skuteczną metodą likwidacji zacofania technologicznego, pozwalającą krajom słabiej rozwiniętym na zmniejszenie dystansu ( catch-up) w stosunku do czołówki światowej. Istnieje jednakże wiele czynników decydujących o tym, że adaptacja postępu technicznego nie gwarantuje całkowitej likwidacji dzielącej różne kraje luki technologicznej. Wystarczy zauważyć, że absorpcja technologii wymaga dysponowania odpowiednio wykwalifikowanym personelem oraz oznacza konieczność poniesienia kosztów związanych z nabyciem nowych rozwiązań i ich wdrożeniem. Im bardziej zaawansowana technologia, tym większe są wymagania w tym zakresie. Tym samym może się okazać, że kraj, który nie dysponuje odpowiednimi zasobami kapitału ludzkiego oraz środków finansowych będzie miał możliwość adaptacji jedynie starszych technologii, nie zmniejszając tym samym dystansu w stosunku do państw rozwiniętych. Ponadto nie ulega wątpliwości, że innowacyjne przedsiębiorstwa nie są skłonne udostępniać, np. w postaci sprzedaży licencji, rozwiązań najnowszych. Najczęściej najpierw same uruchamiają produkcję innowacyjnych wyrobów, osiągając nadzwyczajne zyski wynikające z pozycji monopolistycznej. Należy zatem stwierdzić, że w procesie nadrabiania zaległości metodą transferu technologii nie ma automatyzmu 11. Jego skuteczność zależy w dużej mierze od aktywnej polityki państwa, które powinno stymulować proces transferu, zwiększając możliwości krajowych przedsiębiorstw do absorpcji najnowszych rozwiązań. Po drugie, całkowite zniwelowanie luki technologicznej wydaje się niemożliwe bez zwiększenia własnego potencjału innowacyjnego. Stąd też prawdziwym wyzwaniem dla krajów rozwijających się, które aspirują do tego aby dorównać pod względem możliwości technologicznych najbardziej rozwiniętym gospodarkom, jest umiejętne modelowanie procesu transferu technologii, pozwalające na maksymalne wykorzystanie wynikających z niego potencjalnych korzyści. 9 W. Janasz, Innowacje i ich miejsce w tworzeniu wartości przedsiębiorstwa w: Innowacje w działalności przedsiębiorstw...op.cit., s Zob. S. Umiński, Znaczenie... op.cit., s R. Ciborowski, J. Grabowiecki, Wpływ transferu techniki na konwergencje technologiczną gospodarki polskiej, Gospodarka Narodowa 2004, nr 9, s. 41

5 64 Dariusz Firszt 3. Wpływ transferu technologii na potencjał innowacyjny krajowych podmiotów gospodarczych Import nowych technologii i ich wdrażanie prowadzi w pierwszej kolejności do wzrostu potencjału produkcyjnego gospodarki. Jednakże procesy transferu wiedzy technicznej kryją w sobie również pewne mechanizmy, które przy właściwym ich wykorzystaniu mogą doprowadzić do zwiększenia możliwości krajowych podmiotów gospodarczych w zakresie kreowania innowacyjnych rozwiązań. Innymi słowy, transfer technologii może posłużyć jako narzędzie rozwoju potencjału innowacyjnego. Podstawowym kanałem, za pośrednictwem którego transfer technologii oddziałuje na możliwości innowacyjne przedsiębiorstw, jest proces edukacyjny nierozerwalnie związany z adaptacją importowanych rozwiązań. Podstawowym składnikiem technologii jest wiedza na temat nowych produktów bądź technik wytwarzania. W wielu przypadkach transfer technologii wręcz sprowadza się do przepływu informacji technicznej. Jeżeli odbywa się on w drodze nabycia materialnych nośników w postaci urządzeń czy linii technologicznych, zawsze towarzyszy mu pewien zasób nowej wiedzy, konieczny do ich obsługi. Oznacza to wzrost zasobów informacji i umiejętności w kraju importera. Zważywszy na okoliczność, że innowacje są funkcją posiadanej wiedzy 12, transfer technologii bezpośrednio zwiększa możliwości w zakresie konstrukcji nowych rozwiązań. Zakup technologii nie tylko uposaża pracowników w nowy zasób umiejętności, ale również zwiększa zdolność przedsiębiorstwa do uczenia się, zdobywania nowych informacji. Wynika to stąd, że transfer nie kończy się z chwilą dokonania zakupu, ale wymaga również wdrożenia nowych rozwiązań, ich internalizacji. 13 Często oznacza to konieczność dokonania pewnych modyfikacji, uwzględniających lokalne uwarunkowania. Powoduje to intensyfikację procesu edukacji, wymusza poszukiwanie nowych rozwiązań i w konsekwencji sprzyja kształtowaniu kreatywnych, innowacyjnych postaw. Proces zmian innowacyjnych ma charakter kumulacyjny; kolejne technologie są coraz bardziej złożone a aktualne możliwości technologiczne zależą od osiągnięć dokonanych w przeszłości. 14 Stąd też im bardziej nowoczesną bazą technologiczną dysponuje dane przedsiębiorstwo, tym większe są jego potencjalne możliwości kreowania i wdrażania innowacji. Transfer technologii wpływa zatem na potencjał innowacyjny również poprzez poprawę materialnego wyposażenia firmy, które może stanowić instrumentarium w procesie konstruowania innowacyjnych rozwiązań. Może się również zdarzyć, że import technologii pozwoli na wdrożenie własnych idei, które do tej pory nie mogły być zastosowane w praktyce ze względu na brak technicznych możliwości. Dogłębna analiza związków pomiędzy bazą technologiczną, tworzoną w dużej mierze poprzez transfer technologii, a potencjałem innowacyjnym wymaga zrozumienia procesu powstawania innowacji w ramach firm. Czynniki kształtujące innowacje na poziomie przedsiębiorstwa tworzą złożony system, określany jako dynamo innowacyjne. 15 W literaturze ekonomicznej spotyka się różne modele, próbujące wyjaśnić interakcje pomiędzy tymi czynnikami. Najbardziej znanym i jak się wydaje najlepiej oddającym charakter związków w procesie tworzenia rozwiązań innowacyjnych jest tzw. model powiązań łańcuchowych ( chain-link ) opracowany przez S.J.Kline`a i N.Rosenberga. 16 Przedstawia on proces innowacyjny jako zespół zintegrowanych, prowadzonych w dużej mierze równolegle 12 Zob. W. Janasz, Innowacje i ich miejsce... op.cit., s Negocjacje... op.cit., s Zob. S. Umiński, Znaczenie... op.cit., s Podręcznik Oslo...op.cit., s S.J. Kline, N. Rosenberg, An Overview of Innovation w: The Positive Sum Strategy. Harnessing Technology for Economic Growth, (red.) R. Landau, N. Rosenberg., Washington DC, National Academy Press 1986, s. 289

6 Międzynarodowy transfer technologii a innowacyjność polskiej gospodarki 65 działań. Punktem wyjścia dla innowacji jest identyfikacja szansy rynkowej. Dla przebiegu uruchomionych tym bodźcem czynności innowacyjnych decydujące znaczenie ma posiadana przez przedsiębiorstwo wiedza i doświadczenie a także aspekty organizacyjne. 17 Jeżeli realizacja projektu wymaga pewnych rozwiązań, które nie mogą być opracowane na bazie posiadanej wiedzy, ujawnia się rola działalności badawczo - rozwojowej. Jednym z wniosków płynących z powyższej koncepcji jest to, że działalność badawcza nie jest najważniejszym bodźcem uruchamiającym proces kreowania nowych rozwiązań rolę tą pełni potencjalny rynek. Mało tego, nie każda innowacja wymaga zaangażowania sfery badawczej. Wdrażanie innowacji nie sprowadza się bowiem wyłącznie do komercyjnego zastosowania wynalazków. Znaczna część innowacyjnych rozwiązań to niewynalazcze projekty analityczne, których istotą jest wykorzystanie dostępnej wiedzy w nowych zastosowaniach. 18 Dzięki temu aktualna baza technologiczna przedsiębiorstwa urasta do rangi kluczowego czynnika kształtującego jego możliwości innowacyjne. Tym samym uwidacznia się rola procesu transferu i absorpcji technologii, który - powiększając zasoby wiedzy dostępne dla gospodarki - zwiększa pośrednio jej potencjał innowacyjny. Złożony charakter procesów innowacyjnych decyduje o tym, że niezwykle ważnym elementem decydującym o jego przebiegu i efektach jest sposób organizacji przedsiębiorstwa i stosowane w nim metody zarządzania. Nie ulega wątpliwości, że odpowiednio ukierunkowane zmiany organizacyjne mogą wpłynąć na przepływ informacji w firmie, poprawić współpracę między poszczególnymi działami a także wyzwolić kreatywność pracowników i zwiększyć ich skłonność do uczenia się. Efektem tych zmian może być natomiast zwiększenie skłonności innowacyjnych. Przekształcenia o charakterze organizacyjnym mogą wynikać z transferu technologii: bezpośrednio, jeżeli wiedza organizacyjna jest jednym ze składników będących przedmiotem takich transakcji, bądź też pośrednio, gdy adaptacja nabytej technologii wymusza zmiany w sposobie organizacji podmiotu gospodarczego. Zakres oddziaływania efektów wynikających z adaptacji rozwiązań technologicznych opracowanych za granicą nie ogranicza się do podmiotu dokonującego transferu. Zmiana technologiczna, jaka dokonuje się dzięki tej operacji w jednej firmie, wywiera wpływ na inne podmioty krajowe. Konkurenci na rynku lokalnym z jednej strony są zmuszeni do wprowadzania ulepszeń w swoich produktach bądź procesach technologicznych aby dorównać firmie wprowadzającej zmianę, z drugiej zaś mają możliwość podpatrywania nowych rozwiązań (learning by watching). 19 Jakkolwiek dominującą tendencja będzie dążenie do wprowadzenia imitacji, można się również spodziewać wzrostu skłonności do innowacji. Korzyści z międzynarodowego transferu postępu technicznego w postaci wzrostu innowacyjności gospodarki mają w dużej mierze charakter korzyści potencjalnych. Zakres, w jakim zostaną one wykorzystane zależy od wielu czynników i jest jednym z mierników skuteczności procesu adaptacji technologii. Siła oddziaływania na zdolności innowacyjne zależy przede wszystkim od kanału, za pośrednictwem którego technologia napływa do przedsiębiorstw krajowych. W przypadku gdy odbywa się to w drodze importu dóbr inwestycyjnych, możliwości kształcenia, a co za tym idzie wzrost potencjału innowacyjnego będzie niewielki. Możliwości te wzrastają przy bardziej złożonych transakcjach, najsilniejszy zaś efekt związany jest z bezpośrednimi inwestycjami zagranicznymi. Wynika to stąd, że tą drogą docierają zazwyczaj najbardziej zaawansowane technologie, z którymi związany jest cały pakiet składników towarzyszących, np. w postaci napływu zagranicznych specjalistów czy też nowoczesnych metod organizacji i zarządzania Zob. Negocjacje...op.cit.,s Ibidem.,s Zob. S. Umiński, Znaczenie...op.cit., s Zob. UNCTAD, World Investment Report 1999, Foreign Direct Investment and the Change of Development,

7 66 Dariusz Firszt Efektywność wykorzystania transferu technologii, jako narzędzia wspierania krajowego potencjału innowacyjnego, warunkowana jest również prowadzeniem przez kraj własnej działalności badawczo-rozwojowej. Zaprezentowana wyżej argumentacja, potwierdzająca rolę absorpcji technologii w kształtowaniu zdolności do innowacji, nie oznacza zepchnięcia badań naukowych i działalności wynalazczej na drugi plan. Chodzi o właściwe zrozumienie ich funkcji w procesie innowacyjnym. Należy bowiem podkreślić, że nawet słaby rozwój sektora badawczego nie oznacza braku zdolności do kreowania innowacyjnych rozwiązań. Z pewnością jednak konwergencja technologiczna z krajami najlepiej rozwiniętymi bez własnych badań, wyłącznie w oparciu o importowane technologie, wydaje się mało prawdopodobna. Prowadzenie prac badawczo-rozwojowych jest nie tylko warunkiem wdrażania radykalnych innowacji technologicznych, ale również narzędziem wspierającym absorpcję nabywanych technologii i ich dostosowanie do lokalnych uwarunkowań. 4. Wnioski dla Polski Pod względem rozwoju technologicznego i poziomu innowacyjności polska gospodarka zdecydowanie odbiega nie tylko od światowych liderów, ale też w stosunku do większości państw Europy, w tym również Środkowej i Wschodniej. Szereg wskaźników odzwierciedlających zaawansowanie technologiczne kształtuje się w Polsce bardzo niekorzystnie, co plasuje nasz kraj na odległych pozycjach we wszelkich międzynarodowych rankingach. W produkcji przemysłowej zdecydowanie dominują wyroby o niskim stopniu przetworzenia, a tzw. wyroby wysokiej techniki stanowią niewielki odsetek w roku 2003 stanowiły one 5,1 % produkcji sprzedanej przetwórstwa przemysłowego. 21 Pod względem udziału wyrobów wysokiej techniki w eksporcie ( 2,9 % w 2000 r.) pozostajemy w tyle za takimi krajami jak Węgry (22,9% ), Czechy (7,8% ) czy Rumunia (4,5%), przy czym nie obserwuje się w tym względzie tendencji wzrostowej 22. Wymienione charakterystyki polskiej gospodarki mają swoje odzwierciedlenie w niskim poziomie jej konkurencyjności; w rankingu konkurencyjności prowadzonym przez World Competetiveness Center Polska w 2005 r. została sklasyfikowana na odległej, 57 pozycji. 23 W tych okolicznościach ciągle aktualne jest pytanie o skuteczne sposoby nadrabiania luki technologicznej, jaka niewątpliwie dzieli polską gospodarkę od krajów uprzemysłowionych. Najlepszym rozwiązaniem, pozwalającym nie tylko na odrobienie dystansu dzielącego kraj od liderów ale również na dotrzymanie im kroku, byłaby rozbudowa własnego potencjału innowacyjnego poprzez intensyfikację własnych badań nad nowymi technologiami i ich wdrażaniem. Rozwiązanie to w polskich warunkach wydaję się jednak trudne do zrealizowania. Wymagałoby bowiem poniesienia ogromnych nakładów na rozbudowę sfery badawczo-rozwojowej, co wykracza poza możliwości zarówno krajowych przedsiębiorstw, jak i budżetu państwa. Nie ulega wątpliwości, że obecne nakłady na działalność badawczą w wysokości 0,56% PKB w 2003 r. świadczą o zaniedbaniu tej kluczowej dla rozwoju gospodarczego sfery gospodarki (przykładowo relacja wydatków na B+R w UE wyniosła w tym samym roku 1,83%) 24. Istotne podniesienie tego wskaźnika w najbliższych latach jest niewątpliwie koniecznością, jednakże nie gwarantuje skutecznego pościgu za najlepiej rozwiniętymi krajami, wobec ich nieporównywalnie większych możliwości finansowych. New York and Geneva 1999, s Nauka I technika w 2003 r, GUS, Warszawa 2005, s Ibidem, s The World Competitiveness Scoreboard 2005, IMD World Competitiveness Center 24 Nauka i technika...op.cit., s. 27.

8 Międzynarodowy transfer technologii a innowacyjność polskiej gospodarki 67 Wystarczy wspomnieć, że wydatki na badania jednej tylko korporacji - Samsung Electronic w 2001 r. wyniosły 1,8 mld USD przekraczając kwotę przeznaczoną na ten cel przez wszystkie podmioty w Polsce (1,3 mld USD). 25 Na etapie rozwoju technologicznego, na jakim aktualnie znajduje się polska gospodarka, kluczowego znaczenia dla likwidacji luki technologicznej nabiera międzynarodowy transfer technologii. Efektywne wykorzystanie wymienionych wcześniej mechanizmów, za pośrednictwem których import rozwiązań technicznych może stymulować rozwój potencjału innowacyjnego, stwarza realną szansę na wzrost dynamiki postępu technicznego i osiągnięcie trwałej konkurencyjności międzynarodowej. Optymalnym rozwiązaniem wydaje się zachowanie pewnej sekwencji działań. Pierwszym krokiem jest odpowiednie programowanie i stymulowanie napływu zagranicznych technologii oraz zwiększanie możliwości ich absorpcji przez podmioty krajowe. Równolegle musi następować proces reorganizacji i rozbudowy sfery badawczej ukierunkowanej w swoich działaniach przede wszystkim na rozwój importowanych technologii i łączenie ich z własnymi koncepcjami. Takie działania prowadzą z jednej strony do poprawy innowacyjności, z drugiej zaś, poprzez wpływ na wzrost PKB, stwarzają większe możliwości dla finansowania własnych badań. W miarę zbliżania się do krajów zaawansowanych technologiczne środek ciężkości powinien przesunąć się z działalności imitacyjnej na krajowy potencjał innowacyjny, zdolny do kreowania nowych rozwiązań technologicznych na światowym poziomie. Skuteczność takiej metody potwierdzają liczne przykłady, w tym najbardziej spektakularna na przestrzeni XX wieku ekspansja technologiczna i gospodarcza Japonii czy też przypadek Finlandii z lat 90-tych. Na gruncie powyższych stwierdzeń można wskazać pewne słabości prowadzonej przez Polskę polityki gospodarczej oraz wysunąć wnioski pod jej adresem. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że warunkiem skuteczności wysiłków podejmowanych na rzecz poprawy innowacyjności jest posiadanie perspektywicznej wizji rozwoju gospodarczego i sformułowanie określonej strategii działania. Umożliwia to koordynację różnego rodzaju przedsięwzięć dotyczących wspierania importu technologii, restrukturyzacji sektora B+R i innych działań służących restrukturyzacji gospodarki. Tymczasem jako podstawowy mankament polskiego systemu innowacyjnego wymieniany jest brak wewnętrznie spójnej koncepcji polityki innowacyjnej zespalającej politykę naukową z poszczególnymi politykami sektorowymi. 26 Jednym z podstawowych elementów skutecznej polityki innowacyjnej w Polsce powinno być stymulowanie napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Użyteczność tego mechanizmu transferu wiedzy technicznej wynika z dwóch przesłanek. Pierwszą z nich jest wspomniany już wpływ BIZ na potencjał innowacyjny przedsiębiorstw krajowych. Drugim czynnikiem jest to, że z uwagi na ograniczone możliwości kapitałowe polskich firm często jest to jedyna forma w jakiej najnowsze, z natury drogie technologie mogą pojawić się w kraju. Nie każdy przypadek dokonania w kraju bezpośredniej inwestycji zagranicznej oznacza jednak takie same efekty w postaci zmian technologicznych. W przypadku, gdy dokonująca inwestycji korporacja sprowadza do Polski technologie drugiej generacji możliwości przeskoczenia kraju na wyższy stopień rozwoju technologicznego (dokonanie tzw. żabiego skoku) są niewielkie. Nie oznacza to, że takie inwestycje nie przynoszą korzyści, jako że nawet starsze technologie transferowane w ten sposób są zazwyczaj bardziej nowoczesne i konkurencyjne niż stosowane dotychczas w polskich firmach. 27 Niejako na przeciwległym biegunie pod względem wpływu na potencjał innowacyjny są natomiast 25 B. Wasiuk, Czy nasza gospodarka oparta jest na (nie)wiedzy?, Boss Gospodarka 2003, nr 6, s W. Kasperkiewicz, Działalność innowacyjna przedsiębiorstw, Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstw 2002, nr 2, s S. Umiński, Znaczenie...op.cit., s. 64.

9 68 Dariusz Firszt bezpośrednie inwestycje zagraniczne, którym towarzyszy lokowanie w Polsce ośrodków badawczo-rozwojowych. Istotną rolą państwa jest zatem kreowanie bodźców sprzyjających tego rodzaju działaniom przedsiębiorstw zagranicznych. Podstawowe znaczenie ma w tym przypadku tworzenie odpowiednio zorganizowanej, dysponującej stosowną infrastrukturą, krajowej bazy naukowej, zdolnej do współpracy z korporacjami międzynarodowymi w zakresie rozwoju nowych technologii. 28 Kolejnym obszarem, w którym ujawnia się rola polityki innowacyjnej jest kreowanie zasobów kapitału ludzkiego, dostosowanych do potrzeb przemysłu wysokiej techniki. Działania na rzecz poprawy jakości edukacji społeczeństwa wpływają na wiele sposobów na możliwości innowacyjne kraju: obecność wykwalifikowanej siły roboczej przyciąga zagranicznych inwestorów, wpływa na zdolność firm do adaptacji nowych rozwiązań technicznych, wreszcie jest elementem decydującym o zdolności krajowych przedsiębiorstw do tworzenia innowacyjnych rozwiązań. Głównym wyzwaniem dla polskiej polityki społeczno-gospodarczej jest w tym zakresie reforma szkolnictwa zawodowego. 29 O ile bowiem Polska dysponuje dobrze wykształconą kadrą naukowców, o tyle zakres fachowej wiedzy będący w posiadaniu pracowników pozostawia wiele do życzenia. Wreszcie nie sposób pominąć konieczności wzmożonej aktywności w kierunku reorganizacji polskich instytucji badawczo rozwojowych. Jest to problem podnoszony od lat w literaturze ekonomicznej, który jednak do tej pory nie doczekał się właściwych rozwiązań. Kluczową kwestią w tym zakresie jest tworzenie powiązań kooperacyjnych pomiędzy ośrodkami badawczymi a przemysłem, celem poprawy skuteczności adaptacji transferowanych technologii oraz umożliwienia wdrażania opracowanych w Polsce rozwiązań technologicznych. Wzorem krajów najlepiej rozwiniętych należy skoncentrować się na badaniach stosowanych, mających na celu wykorzystanie nowej wiedzy w konkretnych zastosowaniach komercyjnych. Obecny system, w którym prace badawcze prowadzone są w większości poza przedsiębiorstwami, w instytucjach państwowych i koncentrują się na badaniach podstawowych, odpowiada podażowemu modelowi innowacji. 30 Jest to model wysoce nieefektywny; w krajach czołówki w zakresie potencjału technologicznego już w latach 60 zaczął on ewoluować w kierunku zorientowanych rynkowo systemów zintegrowanych. 31 Reorganizacji polskiej sfery badawczo-rozwojowej musi towarzyszyć intensywny wzrost nakładów na jej funkcjonowanie oraz przeniesienie ciężaru jej finansowania na sektor prywatny. Nie oznacza to jednak wycofania się państwa z odpowiedzialności za zabezpieczanie środków na działalność B+R. Przykłady większości krajów rozwiniętych wskazują bowiem, że w początkowej fazie budowy potencjału innowacyjnego aktywny udział państwa jest motorem szybkiego rozwoju technologicznego gospodarki Podsumowanie Przemiany zachodzące w gospodarce światowej w ostatnich latach decydują o tym, że poprawa innowacyjności gospodarki urasta do rangi jednego z największych wyzwań polskiej polityki gospodarczej. Z przeprowadzonych rozważań wynika, iż realizacja tego celu zależy w dużej mierze od przebiegu procesu transferu technologii. Odpowiednio pokierowany 28 Zob. W. Nowara, Wpływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich na transfer technologii do kraju goszczącego, Zeszyty Naukowe AE Poznań 2001, nr 8, s R. Woodard, W jaki sposób bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) wspomagają proces rozwoju gospodarczego? w: Innowacyjność polskiej gospodarki, CASE, Warszawa 2003, s Zob. W. Kasperkiewicz, Działalność...op.cit., s Zob. J. Burak, Istota innowacji. Ewolucja systemów innowacyjnych, Przegląd Organizacji 2005, nr 1, s T. Czechowicz, Rola państwa w finansowaniu działalności innowacyjnej uwagi ogólne w: Innowacyjność polskiej gospodarki, CASE, Warszawa 2003, s.14.

10 Międzynarodowy transfer technologii a innowacyjność polskiej gospodarki 69 napływ wiedzy technicznej może bowiem przyczynić się do wzrostu zdolności innowacyjnych kraju. Maksymalizacja potencjalnych korzyści wynikających z transferu technologii wymaga jednakże nie tylko zwiększenia jego rozmiarów ale również właściwego jego wkomponowania w proces przemian technologicznych. Oznacza to konieczność prowadzenia spójnej polityki innowacyjnej, sprowadzającej się do zintegrowanych wysiłków na rzecz rozwoju kapitału ludzkiego, wzrostu potencjału badawczego oraz zdolności gospodarki do absorpcji najnowszych rozwiązań technologicznych. Na obecnym etapie rozwoju technologicznego wydaje się, że akcent należy położyć na transfer technologii, zaś pozostałe elementy powinny być w dużej mierze jemu podporządkowane. SPIS LITERATURY: 1. Burak J., Istota innowacji. Ewolucja systemów innowacyjnych, Przegląd Organizacji 2005, nr Ciborowski R., Grabowiecki J., Wpływ transferu techniki na konwergencje technologiczną gospodarki polskiej, Gospodarka Narodowa 2004, nr Gomułka S., Teoria innowacji i wzrostu gospodarczego, CASE, Warszawa Innowacje w działalności przedsiębiorstw w integracji z Unią Europejską, (red) W. Janasz, Difin, Warszawa Innowacyjność polskiej gospodarki, CASE, Warszawa Kasperkiewicz W., Działalność innowacyjna przedsiębiorstw, Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstw 2002, nr Kline S.J., Rosenberg N., An Overview of Innovation w: The Positive Sum Strategy. Harnessing Technology for Economic Growth, (red.) R. Landau, N. Rosenberg, Washington DC, National Academy Press Misala J., Teorie międzynarodowej wymiany gospodarczej, PWN, Warszawa Nauka i technika w 2003 r., GUS, Warszawa Negocjacje w transferze technologii, PARP, Warszawa Nowara W., Wpływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich na transfer technologii do kraju goszczącego, Zeszyty Naukowe AE Poznań 2001, nr Podręcznik Oslo: pomiar działalności naukowej i technicznej, proponowane zasady gromadzenia i interpretacji danych dotyczących innowacji technologicznych, OECD, SOEC, Warszawa The World Competitiveness Scoreboard 2005, IMD World Competitiveness Center, 14. Umiński S., Znaczenie zagranicznych inwestycji bezpośrednich dla transferu technologii do Polski, Organizacja i Kierowanie 2000, nr UNCTAD, World Investment Report 1999, Foreign Direct Investment and the Change of Development, New York and Geneva Wasiuk B., Czy nasza gospodarka oparta jest na (nie)wiedzy?, Boss Gospodarka 2003, nr Wysokińska Z., Konkurencyjność w międzynarodowym i globalnym handlu technologiami, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Łódź 2001.

11 70 Dariusz Firszt

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce?

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Wojciech Cellary Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Mansfelda 4, 60-854 Poznań

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Jerzy Hausner. Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Jerzy Hausner. Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 1 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 1. Im większy własny rynek, tym bardziej niezbędna własna krajowa baza wytwórcza. 2. Aby skorzystać na liberalizacji handlu, trzeba mieć silną krajową bazę wytwórczą

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych O MJWPU RPO WM PO KL

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych Jaka jest Rola MJWPU? Wprowadzanie w świat finansowania innowacji na Mazowszu

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY KLASTER Jolanta Maria Kozak Prezes TML Prezes Klastra Designu Innowacji i Mody INICJATORZY KLASTRA: INICJATORZY KLASTRA INSTYTUCJA OKOŁOBIZNESOWA, W ramach tworzonego klastra odpowiada za pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego Tytuł: Konkurencyjność przedsiębiorstw podsektora usług biznesowych w Polsce. Perspektywa mikro-, mezo- i makroekonomiczna Autorzy: Magdalena Majchrzak Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2012 Opis: Praca

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa integracja MSG

Międzynarodowa integracja MSG Międzynarodowa integracja MSG Kryteria wyodrębniania ugrupowań integracyjnych kryteria polityczne kryteria ekonomiczne Prawidłowości rozwoju ugrupowań integracyjnych Zmniejszanie się różnic w poziomie

Bardziej szczegółowo

Bariery innowacyjności polskich firm

Bariery innowacyjności polskich firm Bariery innowacyjności polskich firm Anna Wziątek-Kubiak Seminarium PARP W kierunku innowacyjnych przedsiębiorstw i innowacyjnej gospodarki 1 luty, 2011 Na tle UE niski jest udział firm innowacyjnych w

Bardziej szczegółowo

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Prezentacja wyników badań Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Uniwersytet Warszawski PERSPEKTYWA PREZESÓW Badanie zrealizowane w okresie marzec-kwiecień 2014. Skierowane do prezesów 500 największych firm

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 LP Działanie Dotychczasowe brzmienie w brzmieniu zaakceptowanym przez KM 1. 4.5 W projekcie przewidziano komponent B+R - (utworzenie

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5 O autorze Tomasz Bartosz Kalinowski ukończył studia w 2003 r. na Uniwersytecie Łódzkim. W tym samym roku został zatrudniony jako asystent w Katedrze Zarządzania Jakością tej uczelni oraz rozpoczął studia

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Finansowanie wdrażania innowacji przez banki

Finansowanie wdrażania innowacji przez banki III Forum Gospodarcze InvestExpo Finansowanie wdrażania innowacji przez banki Dr inż. Jerzy Małkowski Związek Banków Polskich Chorzów, 8 kwietnia 2011 r. 1 CZYM JEST INNOWACJA? Efekty wszelkich działań

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet przedsiębiorczy jako ośrodek wzrostu innowacyjności regionu

Uniwersytet przedsiębiorczy jako ośrodek wzrostu innowacyjności regionu Uniwersytet przedsiębiorczy jako ośrodek wzrostu innowacyjności regionu Krzysztof Pawłowski Rektor WSB-NLU w Nowym Sączu Konferencja Polityka regionalna doświadczenia i perspektywy Kraków, 19-20 czerwca

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich , współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Finansowanie innowacji. Adrian Lis

Finansowanie innowacji. Adrian Lis 2011 Finansowanie innowacji Adrian Lis Plan prezentacji Część teoretyczna Wewnętrzne i zewnętrzne źródła finansowania innowacji Programy wspierające innowacyjność Część praktyczna Główne problemy i najlepsze

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

Agencja Rozwoju Innowacji SA

Agencja Rozwoju Innowacji SA Agencja Rozwoju Innowacji SA Zwiększenie szansy na sukces projektów innowacyjnych Czerwiec 2012 Europa 2020 W 2010 r. Komisja Europejska przyjęła nową strategię średniookresową: Europa 2020. Strategia

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia)

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Szczegółowe nakłady na realizację Programu Rozwoju Innowacji województwa lubuskiego. Dokument przedstawia

Bardziej szczegółowo

Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 16 grudnia 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

DOTACJE NA INNOWACJE W POLIGRAFII 2014-2020

DOTACJE NA INNOWACJE W POLIGRAFII 2014-2020 DOTACJE NA INNOWACJE W POLIGRAFII 2014-2020 inż. Paweł Szarubka Integrator Systemów Poligraficznych Sp. z o.o. Reprograf Group Warszawa Polska poligrafia posiada bardzo duży potencjał, a dzięki ogromnym

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Screening i ranking technologii

Screening i ranking technologii Screening i ranking technologii Maciej Psarski Uniwersytet Łódzki Centrum Transferu Technologii Screening i ranking Selekcja idei, technologii, opcji, możliwości, rynków, Na wczesnych etapach rozwoju przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT I-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH Czym jest innowacja? Możliwe źródła Wewnętrzne i zewnętrzne źródła informacji o innowacji w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu. dr inż. Arkadiusz Borowiec

Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu. dr inż. Arkadiusz Borowiec Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu dr inż. Arkadiusz Borowiec 08.12.2011 r. WND POIG.01.01.01-30-014/09 Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r Możliwości finansowania dla MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII 03 czerwca 2008 r OLGA WARZECHA CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII AGH Dział Obsługi Funduszy Strukturalnych tel. 12 617 31 59 warzecha@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie konkurencyjności regionu poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu. Magdalena Woźniak - Miszewska Szczecin, 23-24 listopada 2011 r.

Zwiększenie konkurencyjności regionu poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu. Magdalena Woźniak - Miszewska Szczecin, 23-24 listopada 2011 r. Zwiększenie konkurencyjności regionu poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu Magdalena Woźniak - Miszewska Szczecin, 23-24 listopada 2011 r. Plan wystąpienia: 1. Cel główny 2. Centrum Obsługi Inwestorów

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na działalność badawczo - rozwojową i infrastrukturę B+R

Dofinansowanie na działalność badawczo - rozwojową i infrastrukturę B+R RPO Lubuskie 2020, OP 1 PI 1b Regionalny Program Operacyjny Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 - Gospodarka i innowacje Priorytet inwestycyjny 1b: Zwiększona aktywność badawczo-rozwojowa przedsiębiorstw RPO

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

POWIĄZANIA OSI PRIORYTETOWYCH Z CELAMI STRATEGICZNYMI NA POZIOMIE UE, KRAJU, REGIONU RPO WO 2014-2020

POWIĄZANIA OSI PRIORYTETOWYCH Z CELAMI STRATEGICZNYMI NA POZIOMIE UE, KRAJU, REGIONU RPO WO 2014-2020 ZARZĄD WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO POWIĄZANIA OSI OWYCH Z CELAMI STRATEGICZNYMI NA POZIOMIE UE, KRAJU, REGIONU RPO WO 2014-2020 [Sekcja 1] Opole, kwiecień 2014 r. 2 Załącznik nr 2 do projektu RPO WO 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy

Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy 2013 2012 dr Joanna Hołub Iwan Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy REGIONALNE SYSTEMY INNOWACJI W POLSCE doświadczenia i perspektywy Warszawa, 8 lutego 2013

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH DAG MARA LEWICKA ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Metody, narzędzia, mierniki WYDAWNICTWA PROFESJONALNE PWN WARSZAWA 2010 Wstęp 11 ROZDZIAŁ 1. Zmiany w zakresie funkcji personalnej

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ 13 maja 2011 Wydatki strukturalne akty prawne Ustawa o finansach publicznych z dn.

Bardziej szczegółowo

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE Możliwo liwości finansowania branży y IT z funduszy UE CO TO JEST DOTACJA? Dotacja jest bezzwrotną pomocą finansową W wielu przypadkach jest to refundacja kosztów, które przedsiębiorca poniósł. Dlatego

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 1 Mazowsze wobec wyzwań przyszłości Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 2 Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Definicja przedsiębiorczości a jej pomiar Czy skupić się na ambitnym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ Celem Programu jest promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje oraz rozwijanie powiązań i synergii między przedsiębiorstwami, ośrodkami badawczo-rozwojowymi

Bardziej szczegółowo

Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS).

Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). (Kompilacja dokonana przez Fundację Centrum Analiz Transportowych

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

Współpraca sektora MŚP z B+R pod kątem rozwoju potencjału innowacyjnego sektora MŚP w województwie mazowieckim. dr Michał Klepka

Współpraca sektora MŚP z B+R pod kątem rozwoju potencjału innowacyjnego sektora MŚP w województwie mazowieckim. dr Michał Klepka Współpraca sektora MŚP z B+R pod kątem rozwoju potencjału innowacyjnego sektora MŚP w województwie mazowieckim dr Michał Klepka Współpraca - formy Nieformalne spotkania Praktyki studenckie Zamawiane prace

Bardziej szczegółowo

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki. Inwestujemy

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Instrumenty wsparcia przedsiębiorców w Programie Operacyjnym Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój I. Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja

Bardziej szczegółowo

Kluczowe czynniki wartości firmy a jej rozwój

Kluczowe czynniki wartości firmy a jej rozwój Marek Jabłoński Adam Jabłoński Kluczowe czynniki wartości firmy a jej rozwój 1. Wstęp. Współcześni menedŝerowie zmagający się z rosnącą konkurencją oraz gwałtownym spadkiem cen, walcząc o przetrwanie szukają

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003 Przegląd Perspektywy sektora telekomunikacyjnego w krajach OECD: edycja 2003 Overview OECD Communications Outlook: 2003 Edition Polish translation Przeglądy to tłumaczenia fragmentów publikacji OECD. Są

Bardziej szczegółowo

Business services-led-development W poszukiwaniu nowej koncepcji rozwoju krajów Unii Europejskiej

Business services-led-development W poszukiwaniu nowej koncepcji rozwoju krajów Unii Europejskiej Business services-led-development W poszukiwaniu nowej koncepcji rozwoju krajów Unii Europejskiej Prof. dr hab. Piotr Niedzielski Dr Magdalena Majchrzak Uniwersytet Szczeciński Wydział Zarządzania i Ekonomiki

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

Aleksander Żołnierski Kierownik Projektu. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Aleksander Żołnierski Kierownik Projektu. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Współpraca, interakcje z otoczeniem i kompetencje jako czynniki kształtowania gospodarki opartej na wiedzy w kontekście projektu foresight Akademickie Mazowsze 2030 Aleksander Żołnierski Kierownik Projektu

Bardziej szczegółowo

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki 476,46 mln euro (ok. 1,95 mld PLN ) z EFRR na rozwój gospodarczy regionu

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego Szczegółowe nakłady na realizację Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego. Dokument przedstawia w formie tabelarycznej szacunkową

Bardziej szczegółowo

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć Rynki Kapitałowe Warszawa, 24 września 2008 1 A. Bankowość Inwestycyjna BZWBK Obszar Rynków Kapitałowych B. Wybrane aspekty badania C. Wnioski i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP Iwona Szendel Dyrektor Zespołu Instrumentów Inwestycyjnych Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA

WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA SIECI GOSPODARCZE - OCENA STANU I PROGNOZA MBA 2009 1 A KONKRETNIE OCENA STANU I PROGNOZA FUNKCJONOWANIA SIECI W OPARCIU O DOŚWIADCZENIA WIELKOPOLSKIEJ IZBY BUDOWNICTWA MBA

Bardziej szczegółowo

CRM w logistyce. Justyna Jakubowska. CRM7 Specjalista Marketingu

CRM w logistyce. Justyna Jakubowska. CRM7 Specjalista Marketingu CRM w logistyce Justyna Jakubowska CRM7 Specjalista Marketingu CRM w logistyce Prezentacja firm more7 Polska dostawca systemu CRM Autor i producent systemu do zarządzania relacjami z klientem CRM7; Integrator

Bardziej szczegółowo