Transgraniczność prawa administracyjnego na przykładzie regulacji przekazywania danych osobowych z Polski do państw trzecich.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Transgraniczność prawa administracyjnego na przykładzie regulacji przekazywania danych osobowych z Polski do państw trzecich."

Transkrypt

1 Transgraniczność prawa administracyjnego na przykładzie regulacji przekazywania danych osobowych z Polski do państw trzecich Bogdan Fischer Warszawa 2010

2 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów... 9 Wprowadzenie Rozdział I Wstępne zagadnienia terminologiczne Wstęp Pojęcie prawa administracyjnego Źródła prawa administracyjnego Europeizacja polskiego prawa administracyjnego Współzależności między prawem administracyjnym a prawem międzynarodowym publicznym Pojęcie granicy Pojęcia podstawowe przetwarzania i ochrony danych osobowych Pojęcie danych osobowych oraz istota ich ochrony Podstawy prawne dopuszczalności przetwarzania danych osobowych Uwagi końcowe Rozdział II Transfer danych a autonomia informacyjna osoby fizycznej Wstęp Interdyscyplinarne ujęcie znaczenia informacji i mechanizmów jej przekazywania Informacja jako pojęcie podstawowe

3 Spis treści 2.2. Otoczenie informacyjne i źródła informacji Etymologia, definicja, istota, rodzaje korporacji Czynniki organizacyjne, strukturalne i techniczne wpływające na transfer danych Czynniki organizacyjno-techniczne Nowe instytucje prawa pracy jako przykład czynników strukturalnych Dane osobowe pracowników przetwarzane przez administratora danych Podstawy przetwarzania danych pracowniczych Przepisy prawa Zgoda Usprawiedliwiony cel Dane z monitoringu w miejscu pracy Uwagi końcowe Rozdział III Transgraniczność prawa administracyjnego w obszarze przepływu danych osobowych ponad granicami Wstęp Procesy wpływające na transgraniczność prawa administracyjnego Odróżnienie prawa unijnego od prawa międzynarodowego Możliwości konwergencji i ekspansji pojęć z nauk o zarządzaniu Płaszczyzny umiędzynarodowiania prawa administracyjnego Międzynarodowa współpraca administracji na obszarze danych osobowych Zakres otwarcia prawa administracyjnego na różne formy współpracy międzynarodowej Regulacje międzynarodowe prawa do prywatności i prawa do informacji Regulacje międzynarodowe ponadgranicznego transferu danych Uwagi końcowe

4 Spis treści Rozdział IV Ponadgraniczny transfer danych w dyrektywie 95/46 WE i w polskiej ustawie o ochronie danych osobowych Wstęp Podstawowe zasady transferu danych zawarte w dyrektywie Podstawowe pojęcia dotyczące transferu danych zgodnie z ustawą polską Aspekt podmiotowy transferu danych Operacje transferu danych osobowych Uwagi końcowe Rozdział V Adekwatność ochrony w państwie trzecim Wstęp Zagwarantowanie odpowiedniego poziomu ochrony Dalsze i zwrotne przekazanie danych Oceny adekwatności poziomu ochrony w danym kraju przeprowadzane przez Komisję Europejską Bezpieczna przystań Decyzje Komisji Europejskiej dotyczące konkretnej sytuacji transferu Uwagi końcowe Rozdział VI Odstępstwa od zakazu przekazywania danych do kraju niegwarantującego adekwatnej ochrony Wstęp Jednolitość wykładni odstępstw przewidzianych w dyrektywie 95/46/WE i w polskiej ustawie o ochronie danych osobowych Przesłanka zgody Umowa między administratorem danych i osobą, której dane dotyczą Względy publiczne i ochrona żywotnych interesów osoby Dane ogólnie dostępne Zgoda GIODO na transfer danych do kraju trzeciego

5 Spis treści 4. Powiadomienie o upoważnieniach Uwagi końcowe Rozdział VII Standardowe klauzule umowne jako instrument transferu danych Wstęp Umowy transferowe zgodnie z dyrektywą 95/46/WE Standardowe klauzule umowne zagadnienia szczegółowe Klauzule dla administratorów Klauzule dla przetwarzających na zlecenie Umowy transferowe w prawie polskim Uwagi końcowe Rozdział VIII Wiążące reguły korporacyjne Wstęp Ogólne założenia i cel opracowania wiążących reguł korporacyjnych Bezpieczeństwo informacji Procedura wzajemnej akceptacji Wiążące reguły korporacyjne w relacjach wewnętrznych i zewnętrznych Opis procesu zmiany i przepływu danych Uwagi końcowe Zakończenie Summary Wykaz źródeł

6 Celem pracy jest ukazanie procesów integracyjnych zachodzących we współczesnym świecie, które wpływają na powstawanie transgranicznego prawa administracyjnego na przykładzie regulacji przekazywania (transferu) danych osobowych z Polski do państw trzecich. Ponadgraniczny przepływ danych w tym również osobowych jest obecnie zjawiskiem powszechnym. Wiąże się nie tylko z procesami postępującej globalizacji, rozumianej szeroko jako integracja gospodarcza oraz społeczna, lecz także ze zjawiskami zwiększonej współpracy technicznej, naukowej i kulturalnej. Obejmuje podmioty zarówno prywatne, jak i ze sfery publicznej. Przekazywanie danych w społeczeństwie informacyjnym oraz faktyczne masowe przemieszczanie się ludności stawia administracje krajowe przed nowymi wyzwaniami. Aktywne działania dostosowawcze są koniecznością nie tylko dla poszczególnych organów administracji działających w obszarach objętych intensywną globalizacją, ale także dla całych krajów i regionów. Powinny one zapewniać odpowiednie warunki dla zmieniającego się kształtu działalności gospodarczej oraz ochronę przed zagrożeniami dla jednostki. Wyzwaniem dla prawa administracyjnego, które współcześnie normuje prawie całe życie publiczne w państwie, jest konieczność obejmowania coraz rozleglejszych obszarów. Musi ono sięgać tam, gdzie powinna być zapewniona ochrona interesu jednostki i dobra publicznego. Jeśli dane osobowe przekraczają kolejne granice, muszą im towarzyszyć adekwatne instrumenty zabezpieczające. Jest to zadanie złożone ze względu na możliwość szybkiego ich przekazywania do dowolnego miejsca na świecie, zwłaszcza dzięki współczesnym technikom informacyjnym. Następuje zetknięcie różnych relacji, światopoglądów czy hierarchii dóbr. Pojawia się konieczność analiz zróżnicowanych uwarunkowań normatywnych, 13

7 strukturalnych i proceduralnych. W zakresie działań, których celem jest lokalizacja transferów, prawo europejskie zderza się z doświadczeniami państw spoza Europy. W szczególności dotychczas wyraźnie oddzielone systemy common law i kontynentalny muszą wypracować wspólne rozwiązania, nie tylko w celu zapobieżenia embargom informacyjnym, ale także by zapewnić rzeczywistą ochronę praw podmiotowych. Polska aktywnie uczestniczy w tym procesie na arenie Unii Europejskiej i szerszej międzynarodowej. Jest to nieuniknione, zwłaszcza w sytuacji, gdy ze względu na położenie geopolityczne staje się ona miejscem krzyżowania się szlaków przetwarzania danych (w tym poprzez umieszczanie serwerów na terenie RP). W związku z przemieszczaniem danych uzasadnione wydaje się zatem przeanalizowanie istniejących i niezbędnych w przyszłości unormowań prawa administracyjnego. Wynikają one przede wszystkim z konieczności pogodzenia nieodwracalnych zjawisk rozprzestrzeniania się informacji związanych z ekspansją gospodarczą i ochroną interesów jednostek. Prawo administracyjne musi stanowić zarówno łącznik, jak i bufor między tymi zjawiskami. W trakcie pisania pracy rozważałem, jakim pojęciem najlepiej opisać zachodzący proces wykraczania prawa administracyjnego poza krajowe ramy. Które narzędzie badawcze będzie najbardziej użyteczne dla opisywania i definiowania zachodzących przekształceń w prawie administracyjnym na przykładzie przekazywania danych osobowych? W literaturze można spotkać różne określenia zachodzących współcześnie zjawisk, jak w szczególności globalizacja 1 czy internacjonalizacja. To ostatnie pojęcie jest stosunkowo szeroko używane w obcojęzycznej literaturze przedmiotu, zwłaszcza niemieckiej 2. Z punktu widzenia niniejszej pracy i opisywa- 1 Zob np. D.C. Esty, Good governance at the supranational scale: globalizing administrative law, The Yale Law Journal, May 2006, nr 115, s i n.; S. Cassese, Administrative Law without the State? The Challenge of Global Regulation, New York University Journal of International Law and Politics 2005, t. 37, s. 663 i n.; B.S. Chimni, Co-option and resistance: Two Faces of Global Administrative Law, New York University Journal of International Law and Politics 2005, t. 37, s. 799 i n.; C. Harlow, European Administrative Law and the Global Chalange (w:) P. Craig, G. de Búrca (red.), The Evolution of EU Law, Oxford 1999; idem, Global Administrative Law: The Quest for Principles and Values, European Journal of International Law 2006, t. 17, nr 1. 2 Zob. E. Schmidt-Aßmann, Internationalisierung des Verwaltungsrechts: Akteure, Felder und Instrumente (w:) E. Schmidt-Aßmann, Aufgaben und Perspektiven Verwaltungsrechtlicher Forschung, Mohr Siebeck 2006; idem, Internationalisierung des Verwaltungsrechts Einwirkungspfade und Rechtsprobleme (w:) H. Bauer, D. Czybulka, W. Kahl, A. Vosskuhle (red.), Wirtschaft im offenen Verfassungstaat, Festschrift für Reiner Schmidt zum 70. Geburstag, Monachium 2006; W. Hoffmann-Riem, Methoden einer anwendungsorientierten Verwaltungsrechtswissenschaft (w:) E. Schmidt-Aßmann, W. Hoffmann-Riem (red.), Methoden der Verwaltungsrechtswissenchaft, Baden-Baden

8 nych przekształceń najbardziej odpowiednie wydaje się określenie transgraniczność prawa i zbliżone znaczeniowo w rozważanym kontekście określenia: ponadgraniczność, transnarodowość, ponadnarodowość. Pojęcie transgraniczność może być rozumiane w różny sposób, dlatego jego znaczenie użyte w niniejszej pracy wymaga sprecyzowania. Opierając się na Słowniku języka polskiego PWN, transgraniczne jest prawo, które przekracza granice państw, istnieje ponad granicami państw 3. Wykorzystując definicję, którą zaproponował P.C. Jessup, tą szeroką kategorią można objąć wszystkie prawa, które regulują działania lub zdarzenia, wykraczające poza granicę jednego państwa. Obejmuje zarówno prawo międzynarodowe (publiczne i prywatne), jak i prawo krajowe, jeśli odnosi się do działania, które wykracza poza granice państwa 4. W niniejszej pracy, zgodnie z jej tematem, rozważania zostaną skoncentrowane na prawie administracyjnym (prawie publicznym). Uprzedzająco należy wskazać, iż termin międzynarodowy w świetle prawa międzynarodowego i teorii stosunków międzynarodowych odnosi się do interakcji pomiędzy podmiotami prawa międzynarodowego. Użycie pojęcia transgraniczny dla prawa ma zwrócić uwagę na włączenie w jego zakres także innych podmiotów, których działania lub ich skutki odnoszą się do terytorium więcej niż jednego państwa. Na kształtowanie transgranicznego prawa administracyjnego wpływ ma wiele procesów, które zostaną omówione w pracy. Wychodząc od europeizacji, nie może zostać pominięta analiza umiędzynarodowiania prawa, rozumianego jako proces wzajemnego oddziaływania zmieniających się rozwiązań charakterystycznych dla krajowego prawa administracyjnego oraz międzynarodowego. Proces, w ramach którego dochodzi do zbliżania systemów prawnych, także obcych kulturowo, upowszechniania w systemach krajowych rozwiązań wypracowanych w stosunkach międzynarodowych oraz kreowania modeli integracji międzynarodowej. Stopień integracji prawa wewnętrznego z prawem międzynarodowym w poszczególnych państwach jest zróżnicowany, dlatego analiza poszczególnych elementów będzie odnoszona przede wszystkim do polskiego 3 4 P.C. Jessup, Transnational Law, New Haven Autor przedstawia w pracy koncepcję prawa transnarodowego z klasycznym obecnie określeniem tego pojęcia the term transnational law to include all law which regulates actions or events that transcend national frontiers. Both public and private international law are included, as are other rules which do not wholly fit into such standard categories ; zob. publikacje na temat zagadnień prawa transnarodowego, które są dostępne na stronie Vanderbilt Journal of Transnational Law, Nashville, USA, pod adresem: 15

9 prawa administracyjnego. Prowadzone badania nad transgranicznością prawa administracyjnego pozwolą również ukazać, w jakim zakresie na gruncie wewnętrznych regulacji administracyjnoprawnych, zostały uwzględnione globalne motywy ekonomiczne i funkcjonalne, które zdominowały obecnie kierunek dokonujących się przeobrażeń w poszczególnych gałęziach prawa. Wewnętrzne prawo administracyjne stanowi podstawę funkcjonowania państwa i jego obywateli, natomiast otwarcie się na współpracę ponad granicami jest wskazaniem potrzeby wyjścia poza ramy krajowe dla ochrony wartości i dóbr istotnych dla funkcjonowania społeczności międzynarodowej. Jak zostanie wykazane w tej pracy, w czasach globalizacji funkcja reglamentacji nie podlega ograniczeniu, lecz staje się pożądana, co skutkuje jej umocnieniem i rozwojem. Kształtowanie uregulowań transferu danych osobowych ukazuje, jak prawo administracyjne realizuje tę funkcję. W niniejszej pracy zostaną przedstawione działania podmiotów administracji publicznej we współczesnych uwarunkowaniach gospodarczych. Zostanie potwierdzona szczególna rola prawa administracyjnego, które normuje relacje między administracją i osobami prywatnymi. Praca ta ma stanowić również przyczynek do badań analizujących harmonizację pojęć z odpowiadającą im rzeczywistością w tym obszarze materialnego prawa administracyjnego. Problematyka ochrony danych osobowych jest stosunkowo nowym przedmiotem badań w polskiej nauce prawa administracyjnego. Zainteresowanie tym zagadnieniem zintensyfikowało się pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX stulecia w związku z pracami nad projektem zorientowanym na publicznoprawną ochronę prywatności, a następnie uchwaleniem ustawy o ochronie danych osobowych 5 i przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Do dziś nie ma pełnej odpowiedzi na pytanie, co stanowi transfer danych osobowych do krajów trzecich, a co nim nie jest, zwłaszcza że tematyka ta w literaturze przedmiotu nie jest zbyt często podejmowana. Jest wiele podmiotów przekazujących dane osobowe do innych krajów. Spośród nich szczególną rolę odgrywają międzynarodowe podmioty go- 5 G. Szpor określa ustawę z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst pierwotny: Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 883 z późn. zm.) jako uchwaloną pod presją przezwyciężania trudności w zaspokajaniu potrzeb społecznych i gospodarczych wynikających z niemożności ratyfikowania bez tego Konwencji nr 108 Rady Europy (G. Szpor, Uwarunkowania skuteczności regulacji ochrony danych osobowych (w:) G. Szpor (red.), Ochrona danych osobowych. Skuteczność regulacji, Warszawa 2009, s. 31). 16

10 spodarcze, określane w języku prawniczym i potocznym jako korporacje. W literaturze przedmiotu jako jedną z płaszczyzn globalizacji wskazuje się właśnie na wzrastającą potęgę międzynarodowych podmiotów gospodarczych, które często mogą stawiać warunki administracjom publicznym poszczególnych krajów 6. Zasadne wydaje się zatem ujawnienie ich znaczenia w obszarze referencyjnym m.in. w procesach standaryzacji, kształtowania relacji między władzą administracyjną i osobami prywatnymi, a także wpływu na kierunki legislacji. Zdefiniowanie podstawowych pojęć związanych z przekazywaniem danych osobowych jest utrudnione, operacja ta może być dokonywana w różny sposób, z wykorzystaniem rozmaitych środków. Obecnie następuje to przede wszystkim metodą teletransmisji w ramach sieci informatycznych. Nie może to jednak odwracać uwagi od sporej grupy działań tradycyjnych (np. wysłania danych osobowych pocztą). Niemniej w niniejszej pracy skoncentruję się na tej pierwszej metodzie, przy której zagrożenie praw jednostki jest największe. Dziś przekazywanie dokonywane jest na podzielonym dychotomicznie obszarze, z granicą między państwami należącymi do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), spełniającymi europejskie standardy ochrony danych osobowych, oraz pozostałymi państwami świata. Utrzymanie tak ostrej granicy może być przyczyną rozejścia się teorii z praktyką. Jest to szczególnie widoczne w wymianie gospodarczej z pozaeuropejskimi potęgami ekonomicznymi świata i stosowaniem przez nie zamiennie metod dyktatu gospodarczego i tylnych drzwi. Pomocna tu będzie analiza podejścia w tej kwestii nie tylko poszczególnych krajów czy organizacji międzynarodowych, ale również korporacji międzynarodowych podmiotów gospodarczych, które prowadząc działalność muszą uwzględniać normy prawne różnych systemów prawnych i politycznych. Te ostatnie w wielu przypadkach mają cechy, które dotąd przypisywano wyłącznie państwom 7. Rozstrzygnięcie, jak transgraniczne prawo administracyjne ma połączyć teorię z praktyką, jest doniosłe zarówno ze względu na odmienność regulacji prawnych w poszczególnych krajach, jak i na zróżnicowanie podmiotów dokonujących transferu. Stosowane przed wprowadzeniem publicznoprawnej ochrony danych osobowych tradycyjne konstrukcje prawne pozwalające chronić dobra osobiste (a w szczególności prywatność jednostki) okazały się nieade- 6 I. Lipowicz, Istota administracji (w:) Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne. Część ogólna, wyd. 2, Warszawa 2002, s M.G. Roskin, N.O. Berry, The New World of International Relations, New Jersey 1999, s

11 kwatne do istniejących zagrożeń. Ich uporządkowanie i poddanie regulacjom natury administracyjnoprawnej pozwoliło na stworzenie nowych niezależnych od granic obszarów działania prawa administracyjnego oraz służących im specyficznych instrumentów ochrony. Stosunkowo nowej problematyce, związanej ze stosowaniem konstrukcji ochrony danych osobowych, poświęcono wiele publikacji, nie tylko na świecie (w szczególności w literaturze europejskiej), ale również w Polsce, gdzie już od kilkunastu lat obowiązuje ustawa o ochronie danych osobowych. Transgraniczne przekazywanie tych danych pozostaje jednak cały czas na marginesie zainteresowania badawczego środowisk naukowych. Mimo oparcia się w poszczególnych krajach europejskich na rozwiązaniach Konwencji Rady Europy nr 108 oraz dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, ostateczny kształt i prawna kwalifikacja dopuszczalności transferu danych osobowych następuje na podstawie krajowego ustawodawstwa i podlega ocenie krajowego organu nadzoru. Zarówno zatem w celu ukształtowania konstrukcji administracyjnoprawnych, jak i oceny ich praktycznej przydatności dla przeprowadzania transferów danych osobowych z Polski, podejmowanie w tym zakresie prac badawczych i publikowanie ich wyników wydaje się w pełni zasadne. Problem nabiera znaczenia, gdy powszechne transfery masowo dokonywane przez międzynarodowe podmioty gospodarcze z terytorium Polski, niemające do końca ustalonych, jednorodnych zasad, komplikują się poprzez swoją wielokierunkowość i wielopoziomowość. Obszar referencyjny transgranicznego przekazywania danych osobowych pozwala także na analizę obecnych tendencji podejścia regulacyjnego. To właśnie ponadnarodowy charakter tych operacji pozwala ukazać problemy i potrzeby ustalenia norm powszechnie obowiązujących, których funkcjonowanie byłoby niezależne od terytoriów, między którymi dochodzi do transferu. Podstawowym założeniem prowadzonych badań była realizacja dwóch zasadniczych celów przyjętych dla niniejszej pracy. Po pierwsze, celem tym jest zanalizowanie i wyjaśnienie konstrukcji przekazywania danych osobowych do krajów trzecich, ze szczególnym uwzględnieniem transferów dokonywanych przez międzynarodowe podmioty gospodarcze. Aby uzyskać odpowiedź na pytanie o istotę publicznoprawnej ochrony danych osobowych przekazywanych poza EOG, trzeba dokonać analizy systemu podstaw prawnych transferów, poszczególnych instrumentów tego systemu oraz ich charakteru. 18

12 Po drugie, celem pracy jest ustalenie na podstawie badania przedmiotowych regulacji, czy mamy już do czynienia z transgranicznym prawem administracyjnym, a jeśli tak, to jakie są tego przejawy i stosowane podejście. Rozważenia wymaga niezbędny zakres otwarcia prawa administracyjnego na prawo międzynarodowe oraz płaszczyzny wychodzenia przez administrację publiczną poza krajowe ramy działania w trakcie realizacji ochrony praw podmiotowych. Konieczne jest także znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy obecnie możliwe jest opracowanie globalnych ram prawnych dla transgranicznego transferu danych osobowych. Usystematyzowaniu powyższych zagadnień będzie służyć również analiza źródeł prawa najważniejszych dla obszaru ochrony danych osobowych. Obok tradycyjnych źródeł prawa krajowego, unijnego i międzynarodowego uwaga badawcza zostanie skierowana na występowanie w obszarze referencyjnym kontrowersyjnego w doktrynie tzw. prawa miękkiego (soft law). Przeciwstawiony zostanie ich autorytet faktyczny tzw. prawu twardemu (hard law). Analiza regulacji ponadgranicznego transferu danych umożliwi również skierowanie uwagi na pogłębiające się przenikanie poszczególnych gałęzi prawa oraz wyodrębnianie zagadnień ze względu na materialny podział, a nie tradycyjne dziedziny 8. Wyznaczony obszar badawczy dostarczył wielu zagadnień problemowych o różnorodnej etiologii, zwłaszcza dogmatyczno-prawnych, ale również teoretycznych i o charakterze praktycznym. Przeprowadzone badania umożliwiły sformułowanie następującej zasadniczej tezy rozprawy: Mamy obecnie do czynienia z procesem powstawania transgranicznego prawa administracyjnego, którego dynamizm uwidocznia się wyraźnie przy transferze danych osobowych do państw trzecich. Prowadzona analiza ma pozwolić na stwierdzenie, czy obecne rozwiązania prawne, nawet jeśli opierają się na najwyższych standardach europejskich, są adekwatne do dokonywanych operacji i czy obecny stan wymaga od prawa administracyjnego dalszych poszukiwań, przyczyniających się do zwiększenia stopnia pewności i bezpieczeństwa przeprowadzanych transferów danych osobowych. Stąd też podjęta w niniejszej pracy próba monograficznego ujęcia całokształtu problematyki prawnej 8 Zob. J. Zimmermann, Jedność prawa administracyjnego (w:) J. Supernat (red.), Między tradycją a przyszłością w nauce prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Bociowi, Wrocław 2009, s. 812,

13 regulacji przekazywania danych osobowych do krajów trzecich jako ważnego obszaru transgraniczności prawa administracyjnego. Kształt i struktura pracy składającej się z niniejszego wprowadzenia, ośmiu rozdziałów merytorycznych i zakończenia jest implikacją zakresu tematycznego oraz założonych celów badawczych. W rozdziale I zostały omówione ogólne zagadnienia terminologiczne: pojęcie prawa administracyjnego, źródła prawa administracyjnego oraz jego europeizacja. Aby stworzyć podstawy do rozważań na temat trangraniczności prawa administracyjnego, przeanalizowano współzależności tego prawa i prawa międzynarodowego publicznego. Uwzględniając istnienie bogatego dorobku doktryny w zakresie danych osobowych, ograniczono ostatnią część tego rozdziału do wyjaśnienia pojęć podstawowych z zakresu ochrony danych osobowych, niezbędnych do dalszych rozważań. W rozdziale II została wydzielona część rozważań terminologicznych ze względu na ujęcie interdyscyplinarne wykraczające poza stricte pojmowany obszar prawa administracyjnego. Wychodząc od elementarnego pojęcia informacji, ukazania ich źródeł oraz procesów warunkujących transfer danych dokonano również podstawowych klasyfikacji. Wskazano także na problemy ze zdefiniowaniem pojęcia-narzędzia korporacja, używanego m.in. w dokumentach soft law. Jest to trudne, dlatego że w nauce prawa administracyjnego pojęcie korporacja ma inne tradycyjne znaczenie niż spotykane w innych dziedzinach. Badaniami objęto również poszczególne czynniki przyczyniające się do transferu danych. Dokonano analizy szczególnie intensywnej ochrony oraz odrębnego podejścia prawa administracyjnego przy transferach danych pracowniczych. Ochrona tej kategorii danych ma zasadniczy wpływ na kształtowanie specyficznych instrumentów ujętych w dalszych rozważaniach. Założeniem tej części badań była próba uporządkowania uwarunkowań informacyjnych w tym związanych z międzynarodowymi podmiotami gospodarczymi dominującymi w obszarze masowych transferów danych osobowych. Rozważania były prowadzone z różnego punktu widzenia w ujęciu interdyscyplinarnym, wspierając się m.in. na teorii organizacji i zarządzania oraz prakseologii. Rozdział III obejmuje analizę procesu odchodzenia od działań administracji ukierunkowanych wewnętrznie (krajowo), opartych na odrębnościach administracyjnych. Będzie w nim rozważana aktywność administracji w zakresie kształtowania rozwiązań wspólnych nie tylko 20

14 w ramach Unii Europejskiej, ale również poszukiwanie punktów stycznych dla konwergencji administracyjnej w skali globalnej. Wychodząc z przyjętego założenia, iż nie ma jednego międzynarodowego, zunifikowanego modelu prawa administracyjnego i administracji publicznej, analiza wskaże płaszczyzny, na których może dochodzić do kształtowania transgranicznego prawa administracyjnego. Przeanalizowano historyczne unormowania międzynarodowe i zachodzące w nich zmiany, ukazując proces prowadzący do obecnych ram prawnych przekazywania danych osobowych do krajów trzecich. Kolejno zostały przedstawione etapy wzrostu zagrożeń i wprowadzania odpowiadających im coraz to nowych ograniczeń mających na celu zapewnienie jednostkom jak najskuteczniejszej ochrony ich danych osobowych. Została potwierdzona potrzeba wzmocnienia praw jednostki poprzez otoczenie jej ochroną państwa (publicznoprawną). Wśród wzrastających zagrożeń, w kontekście postępującej globalizacji i rozwoju procesów komunikacji, zwrócono uwagę na niebezpieczeństwo niekontrolowanego przekazywania danych osobowych do krajów o niewystarczającym w porównaniu do już wypracowanych standardów poziomie ochrony, uzasadniających przyjęcie transgranicznych regulacji prawa administracyjnego w tym zakresie. Analiza porównawcza podstawowych regulacji w przyjętym obszarze badawczym, tj. polskiej ustawy o ochronie danych osobowych oraz dyrektywy 95/46/WE, w której obecnie znajdują swój wyraz unijne standardy ochrony danych osobowych, to temat rozdziału IV pracy. Założeniem tego rozdziału jest ukazanie procesu europeizacji prawa prowadzącego do harmonizacji prawa polskiego w tym obszarze z prawem Unii Europejskiej. Rozdział V został poświęcony badaniu zagadnienia oceny adekwatności ochrony w kraju trzecim. Jego wynik warunkuje rozpatrywanie sekwencji normatywnych podstaw dopuszczalności transgranicznego transferu danych osobowych. Poczynając od wyjaśnienia uwarunkowań rozstrzygających o zapewnieniu odpowiedniego poziomu ochrony, zostały przeanalizowane poszczególne instrumenty stosowane w tym zakresie. Wskazano na niebezpieczeństwa samooceny dokonywanej przez administratora danych, która dopiero następczo poddawana jest kontroli poprawności przez organ ochrony danych osobowych. Zwrócono uwagę na ograniczenia wynikające z decyzji Komisji Europejskiej oraz kompetencje polskiego organu ochrony danych osobowych. Dokonano również analizy rozwiązań przyjętych w porządku prawnym Stanów Zjednoczo- 21

15 nych w konfrontacji ze standardami ochrony danych osobowych obowiązującymi w Unii Europejskiej. Na podstawie tego porównania wskazano różnice w podejściach do kwestii ochrony danych osobowych w systemie kontynentalnym i w systemie common law oraz ukazano proces ich zbliżania się i wzajemnego przenikania. W rozdziale tym ważne są odniesienia do rozwiązań prawnych przyjętych w wybranych państwach, które pozwalają ocenić, jak zostały dobrane poszczególne metody i środki, których celem jest realizacja kierunków wskazanych w dyrektywie. Wyniki badań przeprowadzonych w tym rozdziale pozwolą z jednej strony na określenie oczekiwań, a z drugiej potencjalnych możliwości transgranicznego prawa administracyjnego. Rozdział VI obejmuje analizę odstępstw od zasady dopuszczalności transferu danych osobowych wyłącznie do państwa zapewniającego adekwatną ochronę. Analiza wyjątków została przeprowadzona przede wszystkim z uwzględnieniem długotrwałych, masowych transferów i ich labilności jako najczęstszej cechy. Zostaną także wykazane problemy w sferze interpretacyjnej. Pozorna łatwość wykorzystania przy realizowanym transferze do kraju trzeciego może prowadzić do poważnych komplikacji wskazanych w tym rozdziale. Uwzględnione zostały skutki nieprawidłowej oceny przesłanek dokonanej przez administratora. Konsekwencją zaistnienia przesłanki negatywnej, a więc braku możliwości przekazania danych na podstawie jednego z przewidzianych wyjątków, jest postępowanie przed organem ochrony danych osobowych. W rozdziale tym zostały również przeanalizowane uwarunkowania formalnoprawne i organizacyjno-techniczne wydania decyzji pozytywnej lub negatywnej, transgraniczna współpraca administracji umożliwiająca kontrolę i ujednolicanie decyzji wydawanych przez organy ochrony danych państw członkowskich oraz kooperacja, która przejawia się m.in. w wymianie informacji i najlepszych praktyk między zainteresowanymi państwami, realizowanych także poprzez notyfikowanie Komisji Europejskiej wydanych upoważnień. Współpraca organów administracyjnych stanowi jedną z podstawowych płaszczyzn badań nad transgranicznymi aspektami prawa administracyjnego. Rozdziały VII i VIII dotyczą dwóch stosunkowo nowych instrumentów: wzorcowych (standardowych) klauzul umownych oraz wiążących reguł korporacyjnych. Analiza pierwszego z nich pozwala ocenić uzupełniające działanie instrumentów cywilnoprawnych, które poprzez swoją uznaną modelowość mają chronić przed dowolnością regulacji. Drugi instrument 22

16 najbardziej złożony i kontrowersyjny w omawianym obszarze zostanie poddany ocenie pod kątem charakteru i roli, jaką odgrywa. Jego analiza pozwoli odpowiedzieć na pytanie, czy istnieją przesłanki, ażeby harmonizacja prawa w danym obszarze, która przy europeizacji następuje głównie na podstawie dyrektyw w procesie tworzenia regulacji transgranicznych o zasięgu wykraczającym poza obszar Unii Europejskiej, była realizowana poprzez soft law. Dla przejrzystości poszczególnych analiz te dwa zagadnienia zostały zamieszczone w dwóch odrębnych rozdziałach. Nie bez powodu jednak w tym wprowadzeniu są przedstawiane łącznie, gdyż ocena jednego następuje poprzez odniesienie do drugiego. Jest to poszukiwanie nowych rozwiązań, które mają stanowić wsparcie prawa administracyjnego w ochronie jednostki. Analiza przeprowadzona w tych rozdziałach pozwala odpowiedzieć na pytanie o kształt gwarancji skutecznej ochrony danych osobowych możliwej do realizacji w skali globalnej. Umożliwia też ocenę zasadności stosowania zróżnicowanych mechanizmów, w tym samoregulacji, współregulacji czy dobrych praktyk. Prowadzi do ustalenia, czy faktyczne potrzeby związane z przetwarzaniem danych, wymuszające m.in. cząstkowe przetwarzanie wtórne albo wielopoziomowe podwykonawstwo, mogą być w obecnym stanie prawnym efektywnie realizowane i jednocześnie kontrolowane przez prawo administracyjne. Wyniki badań pozwalają na wyciągnięcie wniosków co do dalszych kierunków rozwoju tego typu instrumentów, kształtu uczestnictwa organów administracji (ochrony danych) w ich stosowaniu oraz sformułowania w tym zakresie uwag de lege ferenda. W zakończeniu zostało zawarte podsumowanie stopnia realizacji założonych w pracy celów badawczych, analiz z poszczególnych rozdziałów oraz wnioski końcowe. W aktywności badawczej były wykorzystane dwie metody: prawnoporównawcza oraz formalno-dogmatyczna. Przyjęta metodologia warunkowała dobór źródeł, którymi były akty normatywne, orzecznictwo oraz literatura przedmiotu. Istotnym materiałem źródłowym były również dokumenty dodatkowe powstałe w wyniku współpracy w ramach sieci organów administracyjnych, wśród których w obszarze referencyjnym kluczową rolę odgrywa niezależny organ doradczy Komisji Europejskiej w zakresie ochrony danych osobowych i prywatności: Grupa Robocza artykułu 29. W pracy został uwzględniony stan prawny na 30 marca 2010 roku. 23

17

18 Rozdział I Wstępne zagadnienia terminologiczne 1. Wstęp Analizy problematyki przetwarzania i ochrony danych osobowych, stanowiącej specyficzny obszar badawczy, nie można rozpocząć w inny sposób, niż od zgłębienia wstępnych zagadnień terminologicznych. Na to podstawowe instrumentarium, niezbędne do dalszych rozważań, składają się trzy grupy zagadnień: pierwsza wprowadza do rozumienia pojęcia prawa administracyjnego i jego źródeł, druga jest poświęcona zagadnieniu europeizacji i umiędzynarodowiania prawa administracyjnego, trzecia zaś odnosi się do podstawowych pojęć przetwarzania danych osobowych. Taki zakres rozdziału wprowadzającego wymusza jednocześnie przy pojęciach stanowiących przedmiot szczegółowych opracowań przyjęcie pewnego zamierzonego poziomu ogólności i odesłanie do tych źródeł. Część rozważań terminologicznych ze względu na ujęcie interdyscyplinarne wykraczające poza obszar prawa stricte administracyjnego została zamieszczona w rozdziale II. W tym rozdziale, wychodząc od elementarnego pojęcia informacji, ukazania ich źródeł oraz procesów warunkujących transfer danych, a także dokonując podstawowych klasyfikacji, odnoszę się (na wzór niemieckiej nauki prawa administracyjnego) 1 1 T. Vesting, Nachbarwissenschaftlich informierte und reflektierte Verwaltungsrechtwissenschaft- Verkehrsregeln und Verkehrsströme (w:) E. Schmidt-Aßmann, W. Hoffmann-Riem (red.), Methoden der Verwaltungsrechtswissenchaft, Baden-Baden 2004, s. 253 i n. (w szczególności s. 275, 280); W. Hoffmann-Riem, Methoden einer anwendungsorientierten Verwaltungsrechtswissenschaft (w:) E. Schmidt-Aßmann, W. Hoffmann-Riem (red.), Methoden der Verwaltungsrechtswissenchaft, Baden- -Baden 2004, s ; A. Voßkuhle, The reform approach in the German Science of Administrative Law: 25

19 Rozdział I. Wstępne zagadnienia terminologiczne do pojęć pomostowych dla prawa administracyjnego. Pojęcia te pełnią funkcję komunikacyjną między dyscyplinami i stanowią inspirację do dalszych badań. Jak wskazuje się w doktrynie, w sposób miękki służą otwarciu na interdyscyplinarność oraz poszukiwaniu nowych dróg argumentacji 2. Ze względu na administracyjnoprawny charakter omawianej regulacji prawnej rozważania w zasadniczej części opierają się na bogatym dorobku doktryny prawa administracyjnego. W przypadku niektórych pojęć i konstrukcji, gdy wymagało tego omawiane zagadnienie, skorzystałem z rozwiązań teoretycznych innych dyscyplin, w szczególności nauki prawa konstytucyjnego bliskiej nauce prawa administracyjnego w ramach dogmatyki prawa. Rozdział ten jako wstępny i ogólny ogranicza się do określenia podstaw do dalszych rozważań, jeżeli zaś chodzi o zagadnienia niezwiązane bezpośrednio z przedmiotem rozprawy odsyła do opracowań szczegółowych. W innych przypadkach staram się rozwijać i uzupełniać analizowane zagadnienia, poczynając od kwestii ogólnych, na bardziej szczegółowych kończąc, mając nadzieję na spójne i przejrzyste wyjaśnienie systemu transferu danych do krajów trzecich jako obszaru prawa materialnego administracyjnego, w którym szczególnie widoczna jest dynamika kształtowania się transgranicznego prawa administracyjnego. 2. Pojęcie prawa administracyjnego Ze względu na zróżnicowany charakter norm prawnych regulujących organizację i działalność administracji publicznej w ramach prawa administracyjnego wyodrębnia się trzy typy norm: normy prawa materialnego, ustrojowego i procesowego. The Neue Verwaltungsrechtswissenschaft (w:) M. Ruffert (red.), The Transformation of Administrative Law in Europe, München 2007, s Oprócz terminu pomostowe Brückendaten, Brückenmethoden, Brückentheorien, Brückenbegriffe stosowane jest także określenie pojęcia kluczowe Schlüsselbegriffe. Każdorazowo musi być oceniona wartość dogmatyczna takich pojęć dla prawa administracyjnego; 2 Por. I. Lipowicz, Dylematy zmiany siatki pojęciowej w nauce prawa administracyjnego (w:) J. Zimmermann (red.), Koncepcja systemu prawa administracyjnego. Zjazd Katedr Prawa Administracyjnego i Postępowania Administracyjnego, Zakopane, września 2006 r., Warszawa 2007, s. 40 i wskazana tam literatura. 26

20 2. Pojęcie prawa administracyjnego Normy administracyjnego prawa materialnego kształtują sytuację prawną jednostki, przesądzając o jej prawach i obowiązkach. Do prawidłowego funkcjonowania konieczne jest ich współistnienie z normami prawa procesowego i ustrojowego. Prawo ustrojowe reguluje organizację i zasady funkcjonowania organów administracji publicznej 3. W literaturze zwraca się uwagę, że do pełnego zrozumienia istoty organu administracyjnego konieczne jest przedstawienie całego zespołu jego cech, gdyż definicje pozytywne organu administracyjnego są niewystarczające 4. Normy prawa procesowego określają tryb (procedurę) dochodzenia praw i nakładania obowiązków. Normy prawa ustrojowego i prawa proceduralnego umożliwiają realizację praw i obowiązków jednostki zawartych w fundamencie, jakim jest prawo materialne 5. W wydzielonym obszarze referencyjnym prawa materialnego, który stanowi przedmiot niniejszej pracy, tj. obszarze ochrony danych osobowych, wyraźnie widoczne są współczesne przemiany zachodzące w prawie administracyjnym jego modernizacja, konstytucjonalizacja i europeizacja 6. Te wielkie przemia- 3 Należy wskazać, że kluczowym organem w obszarze referencyjnym jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (GIODO). W literaturze przedmiotu kontrowersje wzbudza kwalifikacja GIODO, będącego jednoosobowym organem nadzorczym ds. danych osobowych, jako organu administracji publicznej. Przeważa jednak stanowisko uznające GIODO za centralny organ administracji publicznej por. np. E. Kulesza, Pozycja i uprawnienia Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w świetle ustawy o ochronie danych osobowych. Uwagi de lege lata i de lege ferenda, Przegląd Sejmowy 1999, nr 6, s. 9; Cz. Martysz, Pozycja prawnoustrojowa Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (w:) G. Szpor (red.), Ochrona danych osobowych. Skuteczność regulacji, Warszawa 2009, s. 61 i n.; M. Sakowska-Baryła, Pozycja ustrojowa i zadania Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, Przegląd Sejmowy 2006, nr 2, s. 85. G. Sibiga natomiast wskazał na podobieństwo pozycji GIODO i Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji jako organów stojących poza administracją rządową, o ustawowo zagwarantowanej niezależności w wykonywaniu zadań oraz mających uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych. Por. G. Sibiga, Postępowanie w sprawie ochrony danych osobowych, Warszawa 2003, s Według definicji pozytywnej organem administracyjnym jest podmiot tak nazywany przez obowiązujące prawo. Definicja ta uznawana jest obecnie za niewystarczającą. Wśród cech organu administracyjnego wskazuje się w literaturze wyodrębnienie organizacyjne podmiotu znajdującego się w strukturze państwa lub samorządu terytorialnego. Organ ma prawne umocowanie w ustawie do działania w imieniu państwa i na jego rachunek. Działanie organu administracyjnego polega na tym, że jest on powoływany przez prawo do realizacji (stosowania) norm prawa administracyjnego (do sprawowania administracji publicznej) ze skutkami właściwymi temu prawu i w granicach przyznanych mu przez prawo kompetencji zob. J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Kraków 2006, s. 99, 100; por. J. Boć, Prawo administracyjne, Warszawa 2006, s Por. I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, K. Strzyczkowski, G. Szpor, Prawo administracyjne. Część materialna, Warszawa 2004, s Na temat zachodzących przemian i odpowiedzi na nie zob. np. I. Lipowicz, Dylematy zmiany siatki..., s. 38 i n. 27

ZASADY PRZEKAZYWANIA DANYCH OSOBOWYCH DO PAŃSTW TRZECICH. Wstęp

ZASADY PRZEKAZYWANIA DANYCH OSOBOWYCH DO PAŃSTW TRZECICH. Wstęp ZASADY PRZEKAZYWANIA DANYCH OSOBOWYCH DO PAŃSTW TRZECICH. Wstęp Postępująca globalizacja gospodarki światowej wpływa na wzrost transgranicznej wymiany danych osobowych. Przekazywanie danych osobowych do

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Europejskie prawo podatkowe w systemie prawa Unii Europejskiej

Rozdział 1. Europejskie prawo podatkowe w systemie prawa Unii Europejskiej Europejskie prawo podatkowe. Rafał Lipniewicz Głównym celem książki jest przedstawienie podstawowych mechanizmów oddziałujących obecnie na proces tworzenia prawa podatkowego w państwach poprzez prezentację

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ PRAWA I ADMINISTRACJI PRAWO

UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ PRAWA I ADMINISTRACJI PRAWO UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ PRAWA I ADMINISTRACJI PRAWO Bartłomiej Petrykowski Nr albumu: 177702 Program leniency w polskim prawie konkurencji Wady i zalety Praca magisterska napisana na seminarium z prawa

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... XV Wykaz literatury... XXI Wprowadzenie... XXVII

Wykaz skrótów... XV Wykaz literatury... XXI Wprowadzenie... XXVII Wykaz skrótów... XV Wykaz literatury... XXI Wprowadzenie... XXVII Komentarz do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.4.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Inne źródła i opracowania Wykaz aktów prawnych Wstęp

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Inne źródła i opracowania Wykaz aktów prawnych Wstęp Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wykaz orzecznictwa... Inne źródła i opracowania... Wykaz aktów prawnych... Wstęp... XIII XV XXIX XXXIX Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające... 1 1. Znaczenie problematyki

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY Nazwa kierunku Poziom Profil Symbol efektów na kierunku WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY Efekty - opis słowny. Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku Administracja

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki DESiWM/DEC-1008/37080/09 Dotyczy sprawy: DESiWM-41-39/09 Warszawa, dnia 12 października 2009 r. DECYZJA Na podstawie art. 104 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Krajowa Konferencja Ochrony Danych Osobowych

Krajowa Konferencja Ochrony Danych Osobowych g Krajowa Konferencja Ochrony Danych Osobowych II. Human Resources 6. Wykorzystywanie technologii informatycznych w aspekcie globalizacji procesów zatrudniania prelegent Konrad Czaplicki 1 Globalne systemy

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp Wykaz skrótów Bibliografia Rozdział i. Ogólne zasady kolizyjnoprawnej ochrony konsumenta

Spis treści Wstęp Wykaz skrótów Bibliografia Rozdział i. Ogólne zasady kolizyjnoprawnej ochrony konsumenta Wstęp... Wykaz skrótów... xvii Bibliografia... xxi Rozdział i. Ogólne zasady kolizyjnoprawnej ochrony konsumenta... 1 1. Uwzględnianie wartości w prawie kolizyjnym... 1 I. Neutralność norm kolizyjnych...

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki DESiWM/DEC-133/6101/09 Dotyczy sprawy: DESiWM-41-10/08 Warszawa, dnia 23 lutego 2009 r. DECYZJA Na podstawie art. 104 1 ustawy z dnia 14 czerwca

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 9. Wykaz skrótów... 13

Wstęp... 9. Wykaz skrótów... 13 Spis treści Wstęp... 9 Wykaz skrótów... 13 Rozdział 1. Polski model dostępu do informacji w administracji publicznej. Zagadnienia ogólne (Grzegorz Rydlewski)... 14 1.1. Doktrynalne i normatywne aspekty

Bardziej szczegółowo

Administracja publiczna. Pojęcie i funkcje

Administracja publiczna. Pojęcie i funkcje Administracja publiczna Pojęcie i funkcje Administracja publiczna a administracja prywatna Administracja w znaczeniu potocznym to zarządzanie czymś lub zespół zarządzający czymś (wg słownika języka polskiego

Bardziej szczegółowo

UNIJNA REFORMA OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH (GDPR) I JEJ WPŁYW NA PRZETWARZANIE DANYCH W SEKTORZE PUBLICZNYM

UNIJNA REFORMA OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH (GDPR) I JEJ WPŁYW NA PRZETWARZANIE DANYCH W SEKTORZE PUBLICZNYM 2 grudnia Warszawa UNIJNA REFORMA OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH (GDPR) Zmiana podejścia do ochrony danych osobowych w sektorze publicznym Szczególne zasady nakładania kar finansowych za przetwarzanie danych

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD III. SYSTEM ŹRÓDEŁ PRAWA W ŚWIETLE KONSTYTUCJI RP z dnia 2 kwietnia 1887 r.

WYKŁAD III. SYSTEM ŹRÓDEŁ PRAWA W ŚWIETLE KONSTYTUCJI RP z dnia 2 kwietnia 1887 r. WYKŁAD III SYSTEM ŹRÓDEŁ PRAWA W ŚWIETLE KONSTYTUCJI RP z dnia 2 kwietnia 1887 r. I. Pojęcie i rodzaje źródeł prawa II. Cechy systemu źródeł prawa w Polsce: 1. konstytucjonalizacja 2. dychotomiczny podział

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Rozdział III

Spis treści. Wstęp Rozdział III Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I Wiadomości ogólne o konstytucji jako najważniejszym w państwie akcie prawnym... 13 1. Pojęcie, geneza i funkcje konstytucji... 13 2. Konstytucja ustawą zasadniczą państwa...

Bardziej szczegółowo

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Wolności i prawa jednostki w. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Red.: Mariusz Jabłoński Wprowadzenie Wykaz skrótów Część I. Koncepcja konstytucyjnego

Bardziej szczegółowo

Napisanej pod kierunkiem naukowym dr hab. Tomasza Siemiątkowskiego, prof. UKSW

Napisanej pod kierunkiem naukowym dr hab. Tomasza Siemiątkowskiego, prof. UKSW Mgr Sebastian Kidyba Streszczenie pracy doktorskiej Zawiązanie spółek osobowych Napisanej pod kierunkiem naukowym dr hab. Tomasza Siemiątkowskiego, prof. UKSW Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Bardziej szczegółowo

Sz. P. Mariusz Haładyj Podsekretarz Stanu Ministerstwo Gospodarki

Sz. P. Mariusz Haładyj Podsekretarz Stanu Ministerstwo Gospodarki Warszawa, dn. 12.11.2013 r. Sz. P. Mariusz Haładyj Podsekretarz Stanu Ministerstwo Gospodarki Szanowny Panie Ministrze, W związku ze skierowaniem do konsultacji społecznych Projektu ustawy o ułatwieniu

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie władzy i administracji publicznej. Zagadnienia wprowadzające

Funkcjonowanie władzy i administracji publicznej. Zagadnienia wprowadzające Funkcjonowanie władzy i administracji publicznej Zagadnienia wprowadzające Zasady ogólne Obecność na zajęciach jest obowiązkowa, Każdy ma prawo do jednej nieobecności nieusprawiedliwionej, Podstawą zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej Al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej Al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-654450 - I/10/AWO 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp Wykaz skrótów Wykaz literatury Część pierwsza. Zagadnienia ogólne Rozdział 1. Pojęcie i charakter prawny kapitału docelowego

Spis treści Wstęp Wykaz skrótów Wykaz literatury Część pierwsza. Zagadnienia ogólne Rozdział 1. Pojęcie i charakter prawny kapitału docelowego Wstęp... XIII Wykaz skrótów... XVII Wykaz literatury... XXI Część pierwsza. Zagadnienia ogólne... 1 Rozdział 1. Pojęcie i charakter prawny kapitału docelowego... 3 1. Pojęcie kapitału docelowego... 3 2.

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Opis efektów kształcenia dla kierunku bezpieczeństwo narodowe I stopnia przyjętych uchwałą Rady Wydziału Nauk Politycznych w dniu 27 lutego 2012 r., zmodyfikowanych 24 września 2012 r. Efekty kształcenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wprowadzenie... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wprowadzenie... 15 Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wprowadzenie... 15 Rozdział pierwszy Wprowadzenie do problematyki handlu elektronicznego... 21 1. Wpływ Internetu na tworzenie prawa handlu elektronicznego... 21 1.1. Światowa

Bardziej szczegółowo

ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI

ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA Nowe regulacje dot. Administratora Bezpieczeństwa Informacji (ABI): o kompetencje; o status w hierarchii Administratora danych;

Bardziej szczegółowo

Claud computing zostało uznane przez Grupę Roboczą art.29 w dokumencie WP 170 Program prac na lata 2010 2011 przyjętym dnia 15 lutego 2010 r.

Claud computing zostało uznane przez Grupę Roboczą art.29 w dokumencie WP 170 Program prac na lata 2010 2011 przyjętym dnia 15 lutego 2010 r. dr Bogdan Fischer Claud computing zostało uznane przez Grupę Roboczą art.29 w dokumencie WP 170 Program prac na lata 2010 2011 przyjętym dnia 15 lutego 2010 r. za jedno z najistotniejszych obecnie wyzwań.

Bardziej szczegółowo

ADMINISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI. zadania: przepisami; Nowe kompetencje GIODO: Administratora danych; Przekazywanie danych do państw trzecich:

ADMINISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI. zadania: przepisami; Nowe kompetencje GIODO: Administratora danych; Przekazywanie danych do państw trzecich: ADMINISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA Nowe regulacje dot. Administratora Bezpieczeństwa Informacji (ABI): o kompetencje; o status w hierarchii Administratora danych;

Bardziej szczegółowo

Pozwolenie zintegrowane jako przykład europeizacji reglamentowanego korzystania ze środowiska

Pozwolenie zintegrowane jako przykład europeizacji reglamentowanego korzystania ze środowiska dr Mariusz Baran Katedra Prawa Ochrony Środowiska Uniwersytet Jagielloński Pozwolenie zintegrowane jako przykład europeizacji reglamentowanego korzystania ze środowiska Konspekt referatu 1. Regulacje prawych

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek 1. Pojęcie i systematyka prawa spółek 2. Źródła prawa spółek

Spis treści Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek 1. Pojęcie i systematyka prawa spółek 2. Źródła prawa spółek Przedmowa..................................................... V Wykaz skrótów.................................................. XV Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek.......................

Bardziej szczegółowo

W prawie podatkowym brakuje norm, które w generalny sposób regulowałyby zakres stosowania analogii.

W prawie podatkowym brakuje norm, które w generalny sposób regulowałyby zakres stosowania analogii. W prawie podatkowym brakuje norm, które w generalny sposób regulowałyby zakres stosowania analogii. Wnioskowanie per analogiam i jego granice należą do kontrowersyjnych zagadnień prawa podatkowego. Analogia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Pojęcie papieru wartościowego w ujęciu klasycznym

Spis treści. Część I Pojęcie papieru wartościowego w ujęciu klasycznym Wykaz skrótów... 13 Akty prawne... 13 Periodyki i publikatory... 15 Organy orzekające... 16 Wprowadzenie... 17 1. Cel badawczy założenia ogólne... 17 2. Funkcje i właściwości papierów wartościowych...

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy...

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... Wykaz skrótów... 11 Przedmowa do wydania drugiego... 13 Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... 20 ROZDZIAŁ 1. Pojęcie, rodzaje

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Zadania administracji publicznej w zakresie przeciwdziałania bezdomności studium administracyjnoprawne

Streszczenie pracy doktorskiej Zadania administracji publicznej w zakresie przeciwdziałania bezdomności studium administracyjnoprawne mgr Radosław Mędrzycki Streszczenie pracy doktorskiej Zadania administracji publicznej w zakresie przeciwdziałania bezdomności studium administracyjnoprawne Napisanej pod kierunkiem naukowym: dr hab. Ireny

Bardziej szczegółowo

ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną

ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Prawo Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Stanisław Stadniczeńko Poziom studiów (I lub II stopnia): Jednolite magisterskie Tryb

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia

Opis kierunkowych efektów kształcenia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów kształcenia do obszaru wiedzy Filozofia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Geografia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Historia

Bardziej szczegółowo

Porównawcze prawo konstytucyjne współczesnych państw demokratycznych Autor: Bogusław Banaszak

Porównawcze prawo konstytucyjne współczesnych państw demokratycznych Autor: Bogusław Banaszak Porównawcze prawo konstytucyjne współczesnych państw demokratycznych Autor: Bogusław Banaszak Wykaz skrótów Przedmowa do wydania trzeciego Wstęp do wydania drugiego Słowo wstępne Rozdział I Komparatystyka

Bardziej szczegółowo

JAWNOŚĆ I JEJ OGRANICZENIA

JAWNOŚĆ I JEJ OGRANICZENIA MONOGRAFIE PRAWNICZE JAWNOŚĆ I JEJ OGRANICZENIA Redaktor naukowy GRAŻYNA SZPOR TOM IV ZNACZENIE ORZECZNICTWA MAŁGORZATA JAŚKOWSKA (red.) Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE GRAŻYNA SZPOR (Redaktor

Bardziej szczegółowo

Kryterium podmiotowe w orzecznictwie antymonopolowym Kryterium funkcjonalne - pojęcie działalności gospodarczej

Kryterium podmiotowe w orzecznictwie antymonopolowym Kryterium funkcjonalne - pojęcie działalności gospodarczej Spis treści: Wstęp Rozdział I Zagadnienia wstępne 1. Konkurencja i jej ochrona w przepisach prawa 2. Polskie i europejskie prawo ochrony konkurencji 3. Cele prawa ochrony konkurencji 4. Treść prawa ochrony

Bardziej szczegółowo

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Instytucjonalne uwarunkowania narodowego systemu innowacji w Niemczech i w Polsce wnioski dla Polski Frankfurt am Main 2012 1 Instytucjonalne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

mgr Jarosław Hermaszewski (koncepcja pracy-tezy)

mgr Jarosław Hermaszewski (koncepcja pracy-tezy) mgr Jarosław Hermaszewski Inwestycje samorządu terytorialnego i ich wpływ na funkcjonowanie i rozwój gminy Polkowice w latach dziewięćdziesiątych (koncepcja pracy-tezy) Prawne podstawy funkcjonowania organów

Bardziej szczegółowo

Postępowanie administracyjne

Postępowanie administracyjne Pojęcie postępowania administracyjnego Postępowanie administracyjne A. Szerokie ujęcie pojęcia postępowania administracyjnego B. Ścisłe ujęcie pojęcia postępowania administracyjnego Postępowanie administracyjne

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. BSA III /13. Sąd Najwyższy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. BSA III /13. Sąd Najwyższy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych PIERWSZY PREZES SĄDU NAJWYŻSZEGO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. BSA III - 4110 1/13 Sąd Najwyższy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Ogólna charakterystyka spółek kapitałowych 1. Podstawy wyodrębnienia spółek kapitałowych

Spis treści Rozdział I. Ogólna charakterystyka spółek kapitałowych 1. Podstawy wyodrębnienia spółek kapitałowych str. Przedmowa.................................................... V Wykaz skrótów................................................. XIII Rozdział I. Ogólna charakterystyka spółek kapitałowych............

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... V

Spis treści. Przedmowa... V Przedmowa V Wykaz skrótów XIII Rozdział I Ogólna charakterystyka spółek kapitałowych 1 1 Podstawy wyodrębnienia spółek kapitałowych 3 2 Poszukiwania skutecznych instrumentów ochrony wierzycieli w spółkach

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów.... 7 Wstęp.... 9 Rozdział I Usytuowanie Policji w systemie organów administracji publicznej. 13 1. Geneza Policji... 13 2. Źródła prawa dotyczące Policji... 16 3.

Bardziej szczegółowo

AKTY NORMATYWNE JAKO FORMA DZIAŁANIA ADMINISTRACJI

AKTY NORMATYWNE JAKO FORMA DZIAŁANIA ADMINISTRACJI PRAWNE FORMY DZIAŁANIA PUBLICZNEJ Pojęcie (prawne) formy działania administracji publicznej służy do opisu różnych kategorii zachowań (działań) podejmowanych przez adminsitrację publiczną Forma działalności

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 9. Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13

Wstęp... 9. Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13 Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13 1. Ekonomizacja bezpieczeństwa państw... 13 2. Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego państw... 27 3. Typologia zagrożeń

Bardziej szczegółowo

Praktyczny kurs dla Administratora Bezpieczeństwa Informacji

Praktyczny kurs dla Administratora Bezpieczeństwa Informacji Polskie Centrum Kadrowo - Płacowe zaprasza do udziału w szkoleniu pt.: Praktyczny kurs dla Administratora Bezpieczeństwa Informacji - przygotuj się do samodzielnego pełnienia funkcji Celem szkolenia jest

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści

Spis treści. Spis treści Spis treści Wykaz skrótów... XI Literatura... XVII Wprowadzenie... 1 Rozdział I. Zagadnienie osobowości prawnej... 15 1. Dyskusje dotyczące znaczenia pojęć... 15 2. Dychotomiczny podział podmiotów prawa...

Bardziej szczegółowo

Polskie referendum akcesyjne

Polskie referendum akcesyjne Mariusz Jabłoński Polskie referendum akcesyjne Wrocław 2007 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Słowo wstępne ' 9 Rozdział I. Referendum jako instytucja demokracji bezpośredniej 1. Elementy

Bardziej szczegółowo

Zasada demokratycznego państwa prawnego. Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego

Zasada demokratycznego państwa prawnego. Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego Zasada demokratycznego państwa prawnego Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego Art. 2 Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 16 zaliczenie z oceną

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 16 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Administracja Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Kazimierz Strzyczkowski Poziom studiów (I lub II stopnia): I stopnia Tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Analiza i modelowanie_nowicki, Chomiak_Księga1.indb :03:08

Spis treści. Analiza i modelowanie_nowicki, Chomiak_Księga1.indb :03:08 Spis treści Wstęp.............................................................. 7 Część I Podstawy analizy i modelowania systemów 1. Charakterystyka systemów informacyjnych....................... 13 1.1.

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Geneza, rozwój i model sądownictwa administracyjnego w Polsce

Spis treści Rozdział I. Geneza, rozwój i model sądownictwa administracyjnego w Polsce Przedmowa... V Wykaz skrótów... XIII Rozdział I. Geneza, rozwój i model sądownictwa administracyjnego w Polsce... 1 1. Początki sądowej kontroli administracji na ziemiach polskich... 6 2. Najwyższy Trybunał

Bardziej szczegółowo

Krajowa Reprezentacja Doktorantów

Krajowa Reprezentacja Doktorantów Warszawa, dnia 17 marca 2014 r. Opinia prawna w przedmiocie możliwości publikacji wyników egzaminu wstępnego na studia doktoranckie Niniejsza opinia została przygotowana w odpowiedzi na pytanie skierowane

Bardziej szczegółowo

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 ROZDZIAŁ I GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 1. Współczesna gospodarka światowa i jej struktura... 19 1.1. Podmioty gospodarki światowej... 21 1.2. Funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Uwagi wstępne... 29

Spis treści. 1. Uwagi wstępne... 29 Wykaz skrótów... XIII Wykaz literatury... XVII Wstęp... 1 Rozdział I. Ewolucja instytucji zarządu... 19 1. Formy dysponowania nieruchomościami publicznymi na rzecz jednostek bez osobowości prawnej w dwudziestoleciu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

6 Metody badania i modele rozwoju organizacji

6 Metody badania i modele rozwoju organizacji Spis treści Przedmowa 11 1. Kreowanie systemu zarządzania wiedzą w organizacji 13 1.1. Istota systemu zarządzania wiedzą 13 1.2. Cechy dobrego systemu zarządzania wiedzą 16 1.3. Czynniki determinujące

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego POLSKA AKADEMIA NAUK ODDZIAŁ W ŁODZI KOMISJA OCHRONY ŚRODOWISKA ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA Zagadnienie systemowe prawa ochrony środowiska, którym została poświęcona książka, ma wielkie

Bardziej szczegółowo

Rodzaje danych (informacji) m.in.: Podmioty przetwarzające dane: podmioty publiczne, podmioty prywatne.

Rodzaje danych (informacji) m.in.: Podmioty przetwarzające dane: podmioty publiczne, podmioty prywatne. Rodzaje danych (informacji) m.in.: Dane finansowe Dane handlowe Dane osobowe Dane technologiczne Podmioty przetwarzające dane: podmioty publiczne, podmioty prywatne. Przetwarzane dane mogą być zebrane

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

PEDAGOGIKA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY

PEDAGOGIKA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY WYDZIAŁ PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII Nazwa kierunku PEDAGOGIKA Poziom I STOPIEŃ Profil PRAKTYCZNY Symbole Efekty - opis słowny Odniesienie do efektów Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku Pedagogiki

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI

Spis treści. Przedmowa... XI Przedmowa...................................................... XI Wykaz skrótów................................................... XIII Rozdział I. Konstytucyjne zasady prawa i ich znaczenie dla interpretacji

Bardziej szczegółowo

Studium porównawcze systemów macierzyństwa zastępczego w państwach członkowskich UE

Studium porównawcze systemów macierzyństwa zastępczego w państwach członkowskich UE DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT TEMATYCZNY C: PRAWA OBYWATELSKIE I SPRAWY KONSTYTUCYJNE KWESTIE PRAWNE Studium porównawcze systemów macierzyństwa zastępczego w państwach członkowskich

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia administracja

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia administracja studia prawno-administracyjne, kierunek: ADMINISTRACJA ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Podstawy prawoznawstwa

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa 31. Uwagi wstępne 32. Przedsiębiorstwo państwowe

Spis treści Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa 31. Uwagi wstępne 32. Przedsiębiorstwo państwowe Przedmowa... V Wykaz skrótów... XIII Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa... 1 31. Uwagi wstępne... 2 I. Przesłanki, zakres i kryteria wyodrębnienia sektora państwowego w gospodarce...

Bardziej szczegółowo

Termin i miejsce szkolenia: r, Warszawa (centrum)

Termin i miejsce szkolenia: r, Warszawa (centrum) Termin i miejsce szkolenia: 02.12.2016 r, Warszawa (centrum) W dniu 14 kwietnia 2016 r. Parlament Europejski zatwierdził Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób fizycznych

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne Stanowisko projektodawcy do uwag resortów nieuwzględnionych w projekcie Założeń do projektu ustawy zmieniającej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w zakresie implementacji przepisów

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent :

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent : Załącznik nr 3 do uchwały nr 440/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Europeistyka poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ PRZEDMOWA ROZDZIAŁ I. ZMIANY USTROJU POLITYCZNEGO POLSKI W LATACH 1944-1997 1. Pojęcie ustroju politycznego i jego periodyzacja 2. Okres Krajowej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów Wstęp... 19

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów Wstęp... 19 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów 15 Wstęp 19 1 Podstawowe pojęcia z zakresu przetwarzania i ochrony danych osobowych 37 11 Wprowadzenie 37 12 Dane osobowe 39 121 Geneza definicji danych osobowych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 19 października 2016 Agnieszka Szydlik, adwokat, Wardyński & Wspólnicy Sylwia Paszek, radca prawny, Wardyński & Wspólnicy

Warszawa, 19 października 2016 Agnieszka Szydlik, adwokat, Wardyński & Wspólnicy Sylwia Paszek, radca prawny, Wardyński & Wspólnicy Nowa regulacja ochrony danych osobowych ewolucja czy rewolucja? Warszawa, 19 października 2016 Agnieszka Szydlik, adwokat, Wardyński & Wspólnicy Sylwia Paszek, radca prawny, Wardyński & Wspólnicy Reforma

Bardziej szczegółowo

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów Spis treści Wprowadzenie... 7 Rozdział 1. Cele, uwarunkowania i obszary działania współczesnej polityki fiskalnej... 11 1.1. Istota, zarys historyczny i uwarunkowania polityki fiskalnej... 12 1.2. Obszary

Bardziej szczegółowo

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. PRZEDSIĘBIORSTW I PRZEMYSŁU Wytyczne 1 Bruksela, dnia 1.2.2010 r. - Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9 Spis treści Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory.......................................... 7 Źródła prawa........................................................ 7 Inne skróty..........................................................

Bardziej szczegółowo

Przyjęta w dniu 5 marca 2009 r.

Przyjęta w dniu 5 marca 2009 r. GRUPA ROBOCZA ART. 29 00566/09/PL WP 161 Opinia 3/2009 na temat projektu decyzji Komisji w sprawie standardowych klauzul umownych dotyczących przekazywania danych osobowych podmiotom przetwarzającym dane

Bardziej szczegółowo

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Arkadiusz Michał Kowalski 4. OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE OFONAWTDAWN^ WARSZAWA 2013 SPIS TREŚCI wstęp : 9 1. Przedmiot,

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ PIERWSZA WSTĘP. B. Ochrona na płaszczyźnie międzynarodowej str. 34

CZĘŚĆ PIERWSZA WSTĘP. B. Ochrona na płaszczyźnie międzynarodowej str. 34 Spis treści Wykaz skrótów str. 11 Od autorów str. 19 CZĘŚĆ PIERWSZA WSTĘP A. Wprowadzenie str. 23 B. Ochrona na płaszczyźnie międzynarodowej str. 34 I. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

VADEMECUM OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH VADEMECUM OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Konwencja 108 Najstarszym aktem prawnym o zasięgu międzynarodowym, kompleksowo regulującym zagadnienia związane z ochroną danych osobowych jest Konwencja Rady Europy

Bardziej szczegółowo

Postępowanie cywilne, sprawa sądowa i droga sądowa. mgr Przemysław Kraszewski

Postępowanie cywilne, sprawa sądowa i droga sądowa. mgr Przemysław Kraszewski Postępowanie cywilne, sprawa sądowa i droga sądowa mgr Przemysław Kraszewski Postępowanie cywilne - definicja Postępowanie cywilne to prawnie zorganizowane działanie sądów i kompetentnych organów z udziałem

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 18 czerwca 2015 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 18 czerwca 2015 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 18 czerwca 2015 r. (OR. en) Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2015/0065 (CNS) 8214/2/15 REV 2 FISC 34 ECOFIN 259 AKTY USTAWODAWCZE I INNE INSTRUMENTY Dotyczy: DYREKTYWA

Bardziej szczegółowo

Pojęcie stosowania prawa. Kompetencja do stosowania prawa

Pojęcie stosowania prawa. Kompetencja do stosowania prawa Pojęcie stosowania prawa Pojęcie stosowania prawa W prawoznawstwie stosowanie prawa nie jest pojęciem w pełni jednoznacznym, gdyż konkretny model stosowania prawa może wykazywać szereg cech związanych

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 49, poz. 408). 4

Ustawa z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 49, poz. 408). 4 Wstęp Pełnomocnictwo jest instytucją prawną o ogromnej doniosłości praktycznej dla ułatwienia, zintensyfikowania i przyspieszenia obrotu prawnego. Przedstawicielstwo ustawowe umożliwia udział w obrocie

Bardziej szczegółowo

Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego

Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wstęp Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego Rozdział I. Pojęcie podatku ő 1. Zagadnienia ekonomiczne opodatkowania II. Polityczne i gospodarcze aspekty opodatkowania

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów: ADMINISTRACJA Poziom kształcenia: studia I stopnia profil kształcenia: praktyczny SYMBOLE EFEKTÓW DLA KIERUNKU ADMINISTR ACJA OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ODNIESIENIE EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH dr Edyta Bielak-Jomaa Warszawa, dnia 13 maja 2016 r. DOLiS 033 148/16 Pan Stanisław Szwed Sekretarz Stanu Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

Jaka podstawa prawna dla prawa rodzinnego? Dalsze działania

Jaka podstawa prawna dla prawa rodzinnego? Dalsze działania DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT TEMATYCZNY C: PRAWA OBYWATELSKIE I SPRAWY KONSTYTUCYJNE KWESTIE PRAWNE Jaka podstawa prawna dla prawa rodzinnego? Dalsze działania NOTA PE 462.498

Bardziej szczegółowo

Niestety, nie wszystkie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania mają zastosowanie do podatku od spadków i darowizn, a właściwie większość - nie ma.

Niestety, nie wszystkie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania mają zastosowanie do podatku od spadków i darowizn, a właściwie większość - nie ma. Niestety, nie wszystkie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania mają zastosowanie do podatku od spadków i darowizn, a właściwie większość - nie ma. W ostatnich latach z powodu migracji ludności obywatele

Bardziej szczegółowo

Efektywność prawa wspólnotowego w Polsce na przykładzie VAT

Efektywność prawa wspólnotowego w Polsce na przykładzie VAT Efektywność prawa wspólnotowego w Polsce na przykładzie VAT Adam Bartosiewicz Oficyna a Wolters Kluwer business Warszawa 2009 Wykaz skrótów 13 Akty prawne 13 Organy 14 Publikatory 14 Uwagi wprowadzające

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o organizacji rynku rybnego (druk nr 394)

Opinia do ustawy o organizacji rynku rybnego (druk nr 394) Warszawa, dnia 9 grudnia 2008 r. Opinia do ustawy o organizacji rynku rybnego (druk nr 394) I. Cel i przedmiot ustawy Celem uchwalonej na posiedzeniu Sejmu w dniu 5 grudnia ustawy o organizacji rynku rybnego

Bardziej szczegółowo

Autorka omawia przesłanki powierzenia przez kierownika jednostki obowiązków w zakresie gospodarki finansowej pracownikom tej jednostki.

Autorka omawia przesłanki powierzenia przez kierownika jednostki obowiązków w zakresie gospodarki finansowej pracownikom tej jednostki. Autorka omawia przesłanki powierzenia przez kierownika jednostki obowiązków w zakresie gospodarki finansowej pracownikom tej jednostki. Niniejsze opracowanie zamyka cykl publikacji poświęconych pozycji

Bardziej szczegółowo