Transgraniczność prawa administracyjnego na przykładzie regulacji przekazywania danych osobowych z Polski do państw trzecich.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Transgraniczność prawa administracyjnego na przykładzie regulacji przekazywania danych osobowych z Polski do państw trzecich."

Transkrypt

1 Transgraniczność prawa administracyjnego na przykładzie regulacji przekazywania danych osobowych z Polski do państw trzecich Bogdan Fischer Warszawa 2010

2 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów... 9 Wprowadzenie Rozdział I Wstępne zagadnienia terminologiczne Wstęp Pojęcie prawa administracyjnego Źródła prawa administracyjnego Europeizacja polskiego prawa administracyjnego Współzależności między prawem administracyjnym a prawem międzynarodowym publicznym Pojęcie granicy Pojęcia podstawowe przetwarzania i ochrony danych osobowych Pojęcie danych osobowych oraz istota ich ochrony Podstawy prawne dopuszczalności przetwarzania danych osobowych Uwagi końcowe Rozdział II Transfer danych a autonomia informacyjna osoby fizycznej Wstęp Interdyscyplinarne ujęcie znaczenia informacji i mechanizmów jej przekazywania Informacja jako pojęcie podstawowe

3 Spis treści 2.2. Otoczenie informacyjne i źródła informacji Etymologia, definicja, istota, rodzaje korporacji Czynniki organizacyjne, strukturalne i techniczne wpływające na transfer danych Czynniki organizacyjno-techniczne Nowe instytucje prawa pracy jako przykład czynników strukturalnych Dane osobowe pracowników przetwarzane przez administratora danych Podstawy przetwarzania danych pracowniczych Przepisy prawa Zgoda Usprawiedliwiony cel Dane z monitoringu w miejscu pracy Uwagi końcowe Rozdział III Transgraniczność prawa administracyjnego w obszarze przepływu danych osobowych ponad granicami Wstęp Procesy wpływające na transgraniczność prawa administracyjnego Odróżnienie prawa unijnego od prawa międzynarodowego Możliwości konwergencji i ekspansji pojęć z nauk o zarządzaniu Płaszczyzny umiędzynarodowiania prawa administracyjnego Międzynarodowa współpraca administracji na obszarze danych osobowych Zakres otwarcia prawa administracyjnego na różne formy współpracy międzynarodowej Regulacje międzynarodowe prawa do prywatności i prawa do informacji Regulacje międzynarodowe ponadgranicznego transferu danych Uwagi końcowe

4 Spis treści Rozdział IV Ponadgraniczny transfer danych w dyrektywie 95/46 WE i w polskiej ustawie o ochronie danych osobowych Wstęp Podstawowe zasady transferu danych zawarte w dyrektywie Podstawowe pojęcia dotyczące transferu danych zgodnie z ustawą polską Aspekt podmiotowy transferu danych Operacje transferu danych osobowych Uwagi końcowe Rozdział V Adekwatność ochrony w państwie trzecim Wstęp Zagwarantowanie odpowiedniego poziomu ochrony Dalsze i zwrotne przekazanie danych Oceny adekwatności poziomu ochrony w danym kraju przeprowadzane przez Komisję Europejską Bezpieczna przystań Decyzje Komisji Europejskiej dotyczące konkretnej sytuacji transferu Uwagi końcowe Rozdział VI Odstępstwa od zakazu przekazywania danych do kraju niegwarantującego adekwatnej ochrony Wstęp Jednolitość wykładni odstępstw przewidzianych w dyrektywie 95/46/WE i w polskiej ustawie o ochronie danych osobowych Przesłanka zgody Umowa między administratorem danych i osobą, której dane dotyczą Względy publiczne i ochrona żywotnych interesów osoby Dane ogólnie dostępne Zgoda GIODO na transfer danych do kraju trzeciego

5 Spis treści 4. Powiadomienie o upoważnieniach Uwagi końcowe Rozdział VII Standardowe klauzule umowne jako instrument transferu danych Wstęp Umowy transferowe zgodnie z dyrektywą 95/46/WE Standardowe klauzule umowne zagadnienia szczegółowe Klauzule dla administratorów Klauzule dla przetwarzających na zlecenie Umowy transferowe w prawie polskim Uwagi końcowe Rozdział VIII Wiążące reguły korporacyjne Wstęp Ogólne założenia i cel opracowania wiążących reguł korporacyjnych Bezpieczeństwo informacji Procedura wzajemnej akceptacji Wiążące reguły korporacyjne w relacjach wewnętrznych i zewnętrznych Opis procesu zmiany i przepływu danych Uwagi końcowe Zakończenie Summary Wykaz źródeł

6 Celem pracy jest ukazanie procesów integracyjnych zachodzących we współczesnym świecie, które wpływają na powstawanie transgranicznego prawa administracyjnego na przykładzie regulacji przekazywania (transferu) danych osobowych z Polski do państw trzecich. Ponadgraniczny przepływ danych w tym również osobowych jest obecnie zjawiskiem powszechnym. Wiąże się nie tylko z procesami postępującej globalizacji, rozumianej szeroko jako integracja gospodarcza oraz społeczna, lecz także ze zjawiskami zwiększonej współpracy technicznej, naukowej i kulturalnej. Obejmuje podmioty zarówno prywatne, jak i ze sfery publicznej. Przekazywanie danych w społeczeństwie informacyjnym oraz faktyczne masowe przemieszczanie się ludności stawia administracje krajowe przed nowymi wyzwaniami. Aktywne działania dostosowawcze są koniecznością nie tylko dla poszczególnych organów administracji działających w obszarach objętych intensywną globalizacją, ale także dla całych krajów i regionów. Powinny one zapewniać odpowiednie warunki dla zmieniającego się kształtu działalności gospodarczej oraz ochronę przed zagrożeniami dla jednostki. Wyzwaniem dla prawa administracyjnego, które współcześnie normuje prawie całe życie publiczne w państwie, jest konieczność obejmowania coraz rozleglejszych obszarów. Musi ono sięgać tam, gdzie powinna być zapewniona ochrona interesu jednostki i dobra publicznego. Jeśli dane osobowe przekraczają kolejne granice, muszą im towarzyszyć adekwatne instrumenty zabezpieczające. Jest to zadanie złożone ze względu na możliwość szybkiego ich przekazywania do dowolnego miejsca na świecie, zwłaszcza dzięki współczesnym technikom informacyjnym. Następuje zetknięcie różnych relacji, światopoglądów czy hierarchii dóbr. Pojawia się konieczność analiz zróżnicowanych uwarunkowań normatywnych, 13

7 strukturalnych i proceduralnych. W zakresie działań, których celem jest lokalizacja transferów, prawo europejskie zderza się z doświadczeniami państw spoza Europy. W szczególności dotychczas wyraźnie oddzielone systemy common law i kontynentalny muszą wypracować wspólne rozwiązania, nie tylko w celu zapobieżenia embargom informacyjnym, ale także by zapewnić rzeczywistą ochronę praw podmiotowych. Polska aktywnie uczestniczy w tym procesie na arenie Unii Europejskiej i szerszej międzynarodowej. Jest to nieuniknione, zwłaszcza w sytuacji, gdy ze względu na położenie geopolityczne staje się ona miejscem krzyżowania się szlaków przetwarzania danych (w tym poprzez umieszczanie serwerów na terenie RP). W związku z przemieszczaniem danych uzasadnione wydaje się zatem przeanalizowanie istniejących i niezbędnych w przyszłości unormowań prawa administracyjnego. Wynikają one przede wszystkim z konieczności pogodzenia nieodwracalnych zjawisk rozprzestrzeniania się informacji związanych z ekspansją gospodarczą i ochroną interesów jednostek. Prawo administracyjne musi stanowić zarówno łącznik, jak i bufor między tymi zjawiskami. W trakcie pisania pracy rozważałem, jakim pojęciem najlepiej opisać zachodzący proces wykraczania prawa administracyjnego poza krajowe ramy. Które narzędzie badawcze będzie najbardziej użyteczne dla opisywania i definiowania zachodzących przekształceń w prawie administracyjnym na przykładzie przekazywania danych osobowych? W literaturze można spotkać różne określenia zachodzących współcześnie zjawisk, jak w szczególności globalizacja 1 czy internacjonalizacja. To ostatnie pojęcie jest stosunkowo szeroko używane w obcojęzycznej literaturze przedmiotu, zwłaszcza niemieckiej 2. Z punktu widzenia niniejszej pracy i opisywa- 1 Zob np. D.C. Esty, Good governance at the supranational scale: globalizing administrative law, The Yale Law Journal, May 2006, nr 115, s i n.; S. Cassese, Administrative Law without the State? The Challenge of Global Regulation, New York University Journal of International Law and Politics 2005, t. 37, s. 663 i n.; B.S. Chimni, Co-option and resistance: Two Faces of Global Administrative Law, New York University Journal of International Law and Politics 2005, t. 37, s. 799 i n.; C. Harlow, European Administrative Law and the Global Chalange (w:) P. Craig, G. de Búrca (red.), The Evolution of EU Law, Oxford 1999; idem, Global Administrative Law: The Quest for Principles and Values, European Journal of International Law 2006, t. 17, nr 1. 2 Zob. E. Schmidt-Aßmann, Internationalisierung des Verwaltungsrechts: Akteure, Felder und Instrumente (w:) E. Schmidt-Aßmann, Aufgaben und Perspektiven Verwaltungsrechtlicher Forschung, Mohr Siebeck 2006; idem, Internationalisierung des Verwaltungsrechts Einwirkungspfade und Rechtsprobleme (w:) H. Bauer, D. Czybulka, W. Kahl, A. Vosskuhle (red.), Wirtschaft im offenen Verfassungstaat, Festschrift für Reiner Schmidt zum 70. Geburstag, Monachium 2006; W. Hoffmann-Riem, Methoden einer anwendungsorientierten Verwaltungsrechtswissenschaft (w:) E. Schmidt-Aßmann, W. Hoffmann-Riem (red.), Methoden der Verwaltungsrechtswissenchaft, Baden-Baden

8 nych przekształceń najbardziej odpowiednie wydaje się określenie transgraniczność prawa i zbliżone znaczeniowo w rozważanym kontekście określenia: ponadgraniczność, transnarodowość, ponadnarodowość. Pojęcie transgraniczność może być rozumiane w różny sposób, dlatego jego znaczenie użyte w niniejszej pracy wymaga sprecyzowania. Opierając się na Słowniku języka polskiego PWN, transgraniczne jest prawo, które przekracza granice państw, istnieje ponad granicami państw 3. Wykorzystując definicję, którą zaproponował P.C. Jessup, tą szeroką kategorią można objąć wszystkie prawa, które regulują działania lub zdarzenia, wykraczające poza granicę jednego państwa. Obejmuje zarówno prawo międzynarodowe (publiczne i prywatne), jak i prawo krajowe, jeśli odnosi się do działania, które wykracza poza granice państwa 4. W niniejszej pracy, zgodnie z jej tematem, rozważania zostaną skoncentrowane na prawie administracyjnym (prawie publicznym). Uprzedzająco należy wskazać, iż termin międzynarodowy w świetle prawa międzynarodowego i teorii stosunków międzynarodowych odnosi się do interakcji pomiędzy podmiotami prawa międzynarodowego. Użycie pojęcia transgraniczny dla prawa ma zwrócić uwagę na włączenie w jego zakres także innych podmiotów, których działania lub ich skutki odnoszą się do terytorium więcej niż jednego państwa. Na kształtowanie transgranicznego prawa administracyjnego wpływ ma wiele procesów, które zostaną omówione w pracy. Wychodząc od europeizacji, nie może zostać pominięta analiza umiędzynarodowiania prawa, rozumianego jako proces wzajemnego oddziaływania zmieniających się rozwiązań charakterystycznych dla krajowego prawa administracyjnego oraz międzynarodowego. Proces, w ramach którego dochodzi do zbliżania systemów prawnych, także obcych kulturowo, upowszechniania w systemach krajowych rozwiązań wypracowanych w stosunkach międzynarodowych oraz kreowania modeli integracji międzynarodowej. Stopień integracji prawa wewnętrznego z prawem międzynarodowym w poszczególnych państwach jest zróżnicowany, dlatego analiza poszczególnych elementów będzie odnoszona przede wszystkim do polskiego 3 4 P.C. Jessup, Transnational Law, New Haven Autor przedstawia w pracy koncepcję prawa transnarodowego z klasycznym obecnie określeniem tego pojęcia the term transnational law to include all law which regulates actions or events that transcend national frontiers. Both public and private international law are included, as are other rules which do not wholly fit into such standard categories ; zob. publikacje na temat zagadnień prawa transnarodowego, które są dostępne na stronie Vanderbilt Journal of Transnational Law, Nashville, USA, pod adresem: 15

9 prawa administracyjnego. Prowadzone badania nad transgranicznością prawa administracyjnego pozwolą również ukazać, w jakim zakresie na gruncie wewnętrznych regulacji administracyjnoprawnych, zostały uwzględnione globalne motywy ekonomiczne i funkcjonalne, które zdominowały obecnie kierunek dokonujących się przeobrażeń w poszczególnych gałęziach prawa. Wewnętrzne prawo administracyjne stanowi podstawę funkcjonowania państwa i jego obywateli, natomiast otwarcie się na współpracę ponad granicami jest wskazaniem potrzeby wyjścia poza ramy krajowe dla ochrony wartości i dóbr istotnych dla funkcjonowania społeczności międzynarodowej. Jak zostanie wykazane w tej pracy, w czasach globalizacji funkcja reglamentacji nie podlega ograniczeniu, lecz staje się pożądana, co skutkuje jej umocnieniem i rozwojem. Kształtowanie uregulowań transferu danych osobowych ukazuje, jak prawo administracyjne realizuje tę funkcję. W niniejszej pracy zostaną przedstawione działania podmiotów administracji publicznej we współczesnych uwarunkowaniach gospodarczych. Zostanie potwierdzona szczególna rola prawa administracyjnego, które normuje relacje między administracją i osobami prywatnymi. Praca ta ma stanowić również przyczynek do badań analizujących harmonizację pojęć z odpowiadającą im rzeczywistością w tym obszarze materialnego prawa administracyjnego. Problematyka ochrony danych osobowych jest stosunkowo nowym przedmiotem badań w polskiej nauce prawa administracyjnego. Zainteresowanie tym zagadnieniem zintensyfikowało się pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX stulecia w związku z pracami nad projektem zorientowanym na publicznoprawną ochronę prywatności, a następnie uchwaleniem ustawy o ochronie danych osobowych 5 i przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Do dziś nie ma pełnej odpowiedzi na pytanie, co stanowi transfer danych osobowych do krajów trzecich, a co nim nie jest, zwłaszcza że tematyka ta w literaturze przedmiotu nie jest zbyt często podejmowana. Jest wiele podmiotów przekazujących dane osobowe do innych krajów. Spośród nich szczególną rolę odgrywają międzynarodowe podmioty go- 5 G. Szpor określa ustawę z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst pierwotny: Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 883 z późn. zm.) jako uchwaloną pod presją przezwyciężania trudności w zaspokajaniu potrzeb społecznych i gospodarczych wynikających z niemożności ratyfikowania bez tego Konwencji nr 108 Rady Europy (G. Szpor, Uwarunkowania skuteczności regulacji ochrony danych osobowych (w:) G. Szpor (red.), Ochrona danych osobowych. Skuteczność regulacji, Warszawa 2009, s. 31). 16

10 spodarcze, określane w języku prawniczym i potocznym jako korporacje. W literaturze przedmiotu jako jedną z płaszczyzn globalizacji wskazuje się właśnie na wzrastającą potęgę międzynarodowych podmiotów gospodarczych, które często mogą stawiać warunki administracjom publicznym poszczególnych krajów 6. Zasadne wydaje się zatem ujawnienie ich znaczenia w obszarze referencyjnym m.in. w procesach standaryzacji, kształtowania relacji między władzą administracyjną i osobami prywatnymi, a także wpływu na kierunki legislacji. Zdefiniowanie podstawowych pojęć związanych z przekazywaniem danych osobowych jest utrudnione, operacja ta może być dokonywana w różny sposób, z wykorzystaniem rozmaitych środków. Obecnie następuje to przede wszystkim metodą teletransmisji w ramach sieci informatycznych. Nie może to jednak odwracać uwagi od sporej grupy działań tradycyjnych (np. wysłania danych osobowych pocztą). Niemniej w niniejszej pracy skoncentruję się na tej pierwszej metodzie, przy której zagrożenie praw jednostki jest największe. Dziś przekazywanie dokonywane jest na podzielonym dychotomicznie obszarze, z granicą między państwami należącymi do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), spełniającymi europejskie standardy ochrony danych osobowych, oraz pozostałymi państwami świata. Utrzymanie tak ostrej granicy może być przyczyną rozejścia się teorii z praktyką. Jest to szczególnie widoczne w wymianie gospodarczej z pozaeuropejskimi potęgami ekonomicznymi świata i stosowaniem przez nie zamiennie metod dyktatu gospodarczego i tylnych drzwi. Pomocna tu będzie analiza podejścia w tej kwestii nie tylko poszczególnych krajów czy organizacji międzynarodowych, ale również korporacji międzynarodowych podmiotów gospodarczych, które prowadząc działalność muszą uwzględniać normy prawne różnych systemów prawnych i politycznych. Te ostatnie w wielu przypadkach mają cechy, które dotąd przypisywano wyłącznie państwom 7. Rozstrzygnięcie, jak transgraniczne prawo administracyjne ma połączyć teorię z praktyką, jest doniosłe zarówno ze względu na odmienność regulacji prawnych w poszczególnych krajach, jak i na zróżnicowanie podmiotów dokonujących transferu. Stosowane przed wprowadzeniem publicznoprawnej ochrony danych osobowych tradycyjne konstrukcje prawne pozwalające chronić dobra osobiste (a w szczególności prywatność jednostki) okazały się nieade- 6 I. Lipowicz, Istota administracji (w:) Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne. Część ogólna, wyd. 2, Warszawa 2002, s M.G. Roskin, N.O. Berry, The New World of International Relations, New Jersey 1999, s

11 kwatne do istniejących zagrożeń. Ich uporządkowanie i poddanie regulacjom natury administracyjnoprawnej pozwoliło na stworzenie nowych niezależnych od granic obszarów działania prawa administracyjnego oraz służących im specyficznych instrumentów ochrony. Stosunkowo nowej problematyce, związanej ze stosowaniem konstrukcji ochrony danych osobowych, poświęcono wiele publikacji, nie tylko na świecie (w szczególności w literaturze europejskiej), ale również w Polsce, gdzie już od kilkunastu lat obowiązuje ustawa o ochronie danych osobowych. Transgraniczne przekazywanie tych danych pozostaje jednak cały czas na marginesie zainteresowania badawczego środowisk naukowych. Mimo oparcia się w poszczególnych krajach europejskich na rozwiązaniach Konwencji Rady Europy nr 108 oraz dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, ostateczny kształt i prawna kwalifikacja dopuszczalności transferu danych osobowych następuje na podstawie krajowego ustawodawstwa i podlega ocenie krajowego organu nadzoru. Zarówno zatem w celu ukształtowania konstrukcji administracyjnoprawnych, jak i oceny ich praktycznej przydatności dla przeprowadzania transferów danych osobowych z Polski, podejmowanie w tym zakresie prac badawczych i publikowanie ich wyników wydaje się w pełni zasadne. Problem nabiera znaczenia, gdy powszechne transfery masowo dokonywane przez międzynarodowe podmioty gospodarcze z terytorium Polski, niemające do końca ustalonych, jednorodnych zasad, komplikują się poprzez swoją wielokierunkowość i wielopoziomowość. Obszar referencyjny transgranicznego przekazywania danych osobowych pozwala także na analizę obecnych tendencji podejścia regulacyjnego. To właśnie ponadnarodowy charakter tych operacji pozwala ukazać problemy i potrzeby ustalenia norm powszechnie obowiązujących, których funkcjonowanie byłoby niezależne od terytoriów, między którymi dochodzi do transferu. Podstawowym założeniem prowadzonych badań była realizacja dwóch zasadniczych celów przyjętych dla niniejszej pracy. Po pierwsze, celem tym jest zanalizowanie i wyjaśnienie konstrukcji przekazywania danych osobowych do krajów trzecich, ze szczególnym uwzględnieniem transferów dokonywanych przez międzynarodowe podmioty gospodarcze. Aby uzyskać odpowiedź na pytanie o istotę publicznoprawnej ochrony danych osobowych przekazywanych poza EOG, trzeba dokonać analizy systemu podstaw prawnych transferów, poszczególnych instrumentów tego systemu oraz ich charakteru. 18

12 Po drugie, celem pracy jest ustalenie na podstawie badania przedmiotowych regulacji, czy mamy już do czynienia z transgranicznym prawem administracyjnym, a jeśli tak, to jakie są tego przejawy i stosowane podejście. Rozważenia wymaga niezbędny zakres otwarcia prawa administracyjnego na prawo międzynarodowe oraz płaszczyzny wychodzenia przez administrację publiczną poza krajowe ramy działania w trakcie realizacji ochrony praw podmiotowych. Konieczne jest także znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy obecnie możliwe jest opracowanie globalnych ram prawnych dla transgranicznego transferu danych osobowych. Usystematyzowaniu powyższych zagadnień będzie służyć również analiza źródeł prawa najważniejszych dla obszaru ochrony danych osobowych. Obok tradycyjnych źródeł prawa krajowego, unijnego i międzynarodowego uwaga badawcza zostanie skierowana na występowanie w obszarze referencyjnym kontrowersyjnego w doktrynie tzw. prawa miękkiego (soft law). Przeciwstawiony zostanie ich autorytet faktyczny tzw. prawu twardemu (hard law). Analiza regulacji ponadgranicznego transferu danych umożliwi również skierowanie uwagi na pogłębiające się przenikanie poszczególnych gałęzi prawa oraz wyodrębnianie zagadnień ze względu na materialny podział, a nie tradycyjne dziedziny 8. Wyznaczony obszar badawczy dostarczył wielu zagadnień problemowych o różnorodnej etiologii, zwłaszcza dogmatyczno-prawnych, ale również teoretycznych i o charakterze praktycznym. Przeprowadzone badania umożliwiły sformułowanie następującej zasadniczej tezy rozprawy: Mamy obecnie do czynienia z procesem powstawania transgranicznego prawa administracyjnego, którego dynamizm uwidocznia się wyraźnie przy transferze danych osobowych do państw trzecich. Prowadzona analiza ma pozwolić na stwierdzenie, czy obecne rozwiązania prawne, nawet jeśli opierają się na najwyższych standardach europejskich, są adekwatne do dokonywanych operacji i czy obecny stan wymaga od prawa administracyjnego dalszych poszukiwań, przyczyniających się do zwiększenia stopnia pewności i bezpieczeństwa przeprowadzanych transferów danych osobowych. Stąd też podjęta w niniejszej pracy próba monograficznego ujęcia całokształtu problematyki prawnej 8 Zob. J. Zimmermann, Jedność prawa administracyjnego (w:) J. Supernat (red.), Między tradycją a przyszłością w nauce prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Bociowi, Wrocław 2009, s. 812,

13 regulacji przekazywania danych osobowych do krajów trzecich jako ważnego obszaru transgraniczności prawa administracyjnego. Kształt i struktura pracy składającej się z niniejszego wprowadzenia, ośmiu rozdziałów merytorycznych i zakończenia jest implikacją zakresu tematycznego oraz założonych celów badawczych. W rozdziale I zostały omówione ogólne zagadnienia terminologiczne: pojęcie prawa administracyjnego, źródła prawa administracyjnego oraz jego europeizacja. Aby stworzyć podstawy do rozważań na temat trangraniczności prawa administracyjnego, przeanalizowano współzależności tego prawa i prawa międzynarodowego publicznego. Uwzględniając istnienie bogatego dorobku doktryny w zakresie danych osobowych, ograniczono ostatnią część tego rozdziału do wyjaśnienia pojęć podstawowych z zakresu ochrony danych osobowych, niezbędnych do dalszych rozważań. W rozdziale II została wydzielona część rozważań terminologicznych ze względu na ujęcie interdyscyplinarne wykraczające poza stricte pojmowany obszar prawa administracyjnego. Wychodząc od elementarnego pojęcia informacji, ukazania ich źródeł oraz procesów warunkujących transfer danych dokonano również podstawowych klasyfikacji. Wskazano także na problemy ze zdefiniowaniem pojęcia-narzędzia korporacja, używanego m.in. w dokumentach soft law. Jest to trudne, dlatego że w nauce prawa administracyjnego pojęcie korporacja ma inne tradycyjne znaczenie niż spotykane w innych dziedzinach. Badaniami objęto również poszczególne czynniki przyczyniające się do transferu danych. Dokonano analizy szczególnie intensywnej ochrony oraz odrębnego podejścia prawa administracyjnego przy transferach danych pracowniczych. Ochrona tej kategorii danych ma zasadniczy wpływ na kształtowanie specyficznych instrumentów ujętych w dalszych rozważaniach. Założeniem tej części badań była próba uporządkowania uwarunkowań informacyjnych w tym związanych z międzynarodowymi podmiotami gospodarczymi dominującymi w obszarze masowych transferów danych osobowych. Rozważania były prowadzone z różnego punktu widzenia w ujęciu interdyscyplinarnym, wspierając się m.in. na teorii organizacji i zarządzania oraz prakseologii. Rozdział III obejmuje analizę procesu odchodzenia od działań administracji ukierunkowanych wewnętrznie (krajowo), opartych na odrębnościach administracyjnych. Będzie w nim rozważana aktywność administracji w zakresie kształtowania rozwiązań wspólnych nie tylko 20

14 w ramach Unii Europejskiej, ale również poszukiwanie punktów stycznych dla konwergencji administracyjnej w skali globalnej. Wychodząc z przyjętego założenia, iż nie ma jednego międzynarodowego, zunifikowanego modelu prawa administracyjnego i administracji publicznej, analiza wskaże płaszczyzny, na których może dochodzić do kształtowania transgranicznego prawa administracyjnego. Przeanalizowano historyczne unormowania międzynarodowe i zachodzące w nich zmiany, ukazując proces prowadzący do obecnych ram prawnych przekazywania danych osobowych do krajów trzecich. Kolejno zostały przedstawione etapy wzrostu zagrożeń i wprowadzania odpowiadających im coraz to nowych ograniczeń mających na celu zapewnienie jednostkom jak najskuteczniejszej ochrony ich danych osobowych. Została potwierdzona potrzeba wzmocnienia praw jednostki poprzez otoczenie jej ochroną państwa (publicznoprawną). Wśród wzrastających zagrożeń, w kontekście postępującej globalizacji i rozwoju procesów komunikacji, zwrócono uwagę na niebezpieczeństwo niekontrolowanego przekazywania danych osobowych do krajów o niewystarczającym w porównaniu do już wypracowanych standardów poziomie ochrony, uzasadniających przyjęcie transgranicznych regulacji prawa administracyjnego w tym zakresie. Analiza porównawcza podstawowych regulacji w przyjętym obszarze badawczym, tj. polskiej ustawy o ochronie danych osobowych oraz dyrektywy 95/46/WE, w której obecnie znajdują swój wyraz unijne standardy ochrony danych osobowych, to temat rozdziału IV pracy. Założeniem tego rozdziału jest ukazanie procesu europeizacji prawa prowadzącego do harmonizacji prawa polskiego w tym obszarze z prawem Unii Europejskiej. Rozdział V został poświęcony badaniu zagadnienia oceny adekwatności ochrony w kraju trzecim. Jego wynik warunkuje rozpatrywanie sekwencji normatywnych podstaw dopuszczalności transgranicznego transferu danych osobowych. Poczynając od wyjaśnienia uwarunkowań rozstrzygających o zapewnieniu odpowiedniego poziomu ochrony, zostały przeanalizowane poszczególne instrumenty stosowane w tym zakresie. Wskazano na niebezpieczeństwa samooceny dokonywanej przez administratora danych, która dopiero następczo poddawana jest kontroli poprawności przez organ ochrony danych osobowych. Zwrócono uwagę na ograniczenia wynikające z decyzji Komisji Europejskiej oraz kompetencje polskiego organu ochrony danych osobowych. Dokonano również analizy rozwiązań przyjętych w porządku prawnym Stanów Zjednoczo- 21

15 nych w konfrontacji ze standardami ochrony danych osobowych obowiązującymi w Unii Europejskiej. Na podstawie tego porównania wskazano różnice w podejściach do kwestii ochrony danych osobowych w systemie kontynentalnym i w systemie common law oraz ukazano proces ich zbliżania się i wzajemnego przenikania. W rozdziale tym ważne są odniesienia do rozwiązań prawnych przyjętych w wybranych państwach, które pozwalają ocenić, jak zostały dobrane poszczególne metody i środki, których celem jest realizacja kierunków wskazanych w dyrektywie. Wyniki badań przeprowadzonych w tym rozdziale pozwolą z jednej strony na określenie oczekiwań, a z drugiej potencjalnych możliwości transgranicznego prawa administracyjnego. Rozdział VI obejmuje analizę odstępstw od zasady dopuszczalności transferu danych osobowych wyłącznie do państwa zapewniającego adekwatną ochronę. Analiza wyjątków została przeprowadzona przede wszystkim z uwzględnieniem długotrwałych, masowych transferów i ich labilności jako najczęstszej cechy. Zostaną także wykazane problemy w sferze interpretacyjnej. Pozorna łatwość wykorzystania przy realizowanym transferze do kraju trzeciego może prowadzić do poważnych komplikacji wskazanych w tym rozdziale. Uwzględnione zostały skutki nieprawidłowej oceny przesłanek dokonanej przez administratora. Konsekwencją zaistnienia przesłanki negatywnej, a więc braku możliwości przekazania danych na podstawie jednego z przewidzianych wyjątków, jest postępowanie przed organem ochrony danych osobowych. W rozdziale tym zostały również przeanalizowane uwarunkowania formalnoprawne i organizacyjno-techniczne wydania decyzji pozytywnej lub negatywnej, transgraniczna współpraca administracji umożliwiająca kontrolę i ujednolicanie decyzji wydawanych przez organy ochrony danych państw członkowskich oraz kooperacja, która przejawia się m.in. w wymianie informacji i najlepszych praktyk między zainteresowanymi państwami, realizowanych także poprzez notyfikowanie Komisji Europejskiej wydanych upoważnień. Współpraca organów administracyjnych stanowi jedną z podstawowych płaszczyzn badań nad transgranicznymi aspektami prawa administracyjnego. Rozdziały VII i VIII dotyczą dwóch stosunkowo nowych instrumentów: wzorcowych (standardowych) klauzul umownych oraz wiążących reguł korporacyjnych. Analiza pierwszego z nich pozwala ocenić uzupełniające działanie instrumentów cywilnoprawnych, które poprzez swoją uznaną modelowość mają chronić przed dowolnością regulacji. Drugi instrument 22

16 najbardziej złożony i kontrowersyjny w omawianym obszarze zostanie poddany ocenie pod kątem charakteru i roli, jaką odgrywa. Jego analiza pozwoli odpowiedzieć na pytanie, czy istnieją przesłanki, ażeby harmonizacja prawa w danym obszarze, która przy europeizacji następuje głównie na podstawie dyrektyw w procesie tworzenia regulacji transgranicznych o zasięgu wykraczającym poza obszar Unii Europejskiej, była realizowana poprzez soft law. Dla przejrzystości poszczególnych analiz te dwa zagadnienia zostały zamieszczone w dwóch odrębnych rozdziałach. Nie bez powodu jednak w tym wprowadzeniu są przedstawiane łącznie, gdyż ocena jednego następuje poprzez odniesienie do drugiego. Jest to poszukiwanie nowych rozwiązań, które mają stanowić wsparcie prawa administracyjnego w ochronie jednostki. Analiza przeprowadzona w tych rozdziałach pozwala odpowiedzieć na pytanie o kształt gwarancji skutecznej ochrony danych osobowych możliwej do realizacji w skali globalnej. Umożliwia też ocenę zasadności stosowania zróżnicowanych mechanizmów, w tym samoregulacji, współregulacji czy dobrych praktyk. Prowadzi do ustalenia, czy faktyczne potrzeby związane z przetwarzaniem danych, wymuszające m.in. cząstkowe przetwarzanie wtórne albo wielopoziomowe podwykonawstwo, mogą być w obecnym stanie prawnym efektywnie realizowane i jednocześnie kontrolowane przez prawo administracyjne. Wyniki badań pozwalają na wyciągnięcie wniosków co do dalszych kierunków rozwoju tego typu instrumentów, kształtu uczestnictwa organów administracji (ochrony danych) w ich stosowaniu oraz sformułowania w tym zakresie uwag de lege ferenda. W zakończeniu zostało zawarte podsumowanie stopnia realizacji założonych w pracy celów badawczych, analiz z poszczególnych rozdziałów oraz wnioski końcowe. W aktywności badawczej były wykorzystane dwie metody: prawnoporównawcza oraz formalno-dogmatyczna. Przyjęta metodologia warunkowała dobór źródeł, którymi były akty normatywne, orzecznictwo oraz literatura przedmiotu. Istotnym materiałem źródłowym były również dokumenty dodatkowe powstałe w wyniku współpracy w ramach sieci organów administracyjnych, wśród których w obszarze referencyjnym kluczową rolę odgrywa niezależny organ doradczy Komisji Europejskiej w zakresie ochrony danych osobowych i prywatności: Grupa Robocza artykułu 29. W pracy został uwzględniony stan prawny na 30 marca 2010 roku. 23

17

18 Rozdział I Wstępne zagadnienia terminologiczne 1. Wstęp Analizy problematyki przetwarzania i ochrony danych osobowych, stanowiącej specyficzny obszar badawczy, nie można rozpocząć w inny sposób, niż od zgłębienia wstępnych zagadnień terminologicznych. Na to podstawowe instrumentarium, niezbędne do dalszych rozważań, składają się trzy grupy zagadnień: pierwsza wprowadza do rozumienia pojęcia prawa administracyjnego i jego źródeł, druga jest poświęcona zagadnieniu europeizacji i umiędzynarodowiania prawa administracyjnego, trzecia zaś odnosi się do podstawowych pojęć przetwarzania danych osobowych. Taki zakres rozdziału wprowadzającego wymusza jednocześnie przy pojęciach stanowiących przedmiot szczegółowych opracowań przyjęcie pewnego zamierzonego poziomu ogólności i odesłanie do tych źródeł. Część rozważań terminologicznych ze względu na ujęcie interdyscyplinarne wykraczające poza obszar prawa stricte administracyjnego została zamieszczona w rozdziale II. W tym rozdziale, wychodząc od elementarnego pojęcia informacji, ukazania ich źródeł oraz procesów warunkujących transfer danych, a także dokonując podstawowych klasyfikacji, odnoszę się (na wzór niemieckiej nauki prawa administracyjnego) 1 1 T. Vesting, Nachbarwissenschaftlich informierte und reflektierte Verwaltungsrechtwissenschaft- Verkehrsregeln und Verkehrsströme (w:) E. Schmidt-Aßmann, W. Hoffmann-Riem (red.), Methoden der Verwaltungsrechtswissenchaft, Baden-Baden 2004, s. 253 i n. (w szczególności s. 275, 280); W. Hoffmann-Riem, Methoden einer anwendungsorientierten Verwaltungsrechtswissenschaft (w:) E. Schmidt-Aßmann, W. Hoffmann-Riem (red.), Methoden der Verwaltungsrechtswissenchaft, Baden- -Baden 2004, s ; A. Voßkuhle, The reform approach in the German Science of Administrative Law: 25

19 Rozdział I. Wstępne zagadnienia terminologiczne do pojęć pomostowych dla prawa administracyjnego. Pojęcia te pełnią funkcję komunikacyjną między dyscyplinami i stanowią inspirację do dalszych badań. Jak wskazuje się w doktrynie, w sposób miękki służą otwarciu na interdyscyplinarność oraz poszukiwaniu nowych dróg argumentacji 2. Ze względu na administracyjnoprawny charakter omawianej regulacji prawnej rozważania w zasadniczej części opierają się na bogatym dorobku doktryny prawa administracyjnego. W przypadku niektórych pojęć i konstrukcji, gdy wymagało tego omawiane zagadnienie, skorzystałem z rozwiązań teoretycznych innych dyscyplin, w szczególności nauki prawa konstytucyjnego bliskiej nauce prawa administracyjnego w ramach dogmatyki prawa. Rozdział ten jako wstępny i ogólny ogranicza się do określenia podstaw do dalszych rozważań, jeżeli zaś chodzi o zagadnienia niezwiązane bezpośrednio z przedmiotem rozprawy odsyła do opracowań szczegółowych. W innych przypadkach staram się rozwijać i uzupełniać analizowane zagadnienia, poczynając od kwestii ogólnych, na bardziej szczegółowych kończąc, mając nadzieję na spójne i przejrzyste wyjaśnienie systemu transferu danych do krajów trzecich jako obszaru prawa materialnego administracyjnego, w którym szczególnie widoczna jest dynamika kształtowania się transgranicznego prawa administracyjnego. 2. Pojęcie prawa administracyjnego Ze względu na zróżnicowany charakter norm prawnych regulujących organizację i działalność administracji publicznej w ramach prawa administracyjnego wyodrębnia się trzy typy norm: normy prawa materialnego, ustrojowego i procesowego. The Neue Verwaltungsrechtswissenschaft (w:) M. Ruffert (red.), The Transformation of Administrative Law in Europe, München 2007, s Oprócz terminu pomostowe Brückendaten, Brückenmethoden, Brückentheorien, Brückenbegriffe stosowane jest także określenie pojęcia kluczowe Schlüsselbegriffe. Każdorazowo musi być oceniona wartość dogmatyczna takich pojęć dla prawa administracyjnego; 2 Por. I. Lipowicz, Dylematy zmiany siatki pojęciowej w nauce prawa administracyjnego (w:) J. Zimmermann (red.), Koncepcja systemu prawa administracyjnego. Zjazd Katedr Prawa Administracyjnego i Postępowania Administracyjnego, Zakopane, września 2006 r., Warszawa 2007, s. 40 i wskazana tam literatura. 26

20 2. Pojęcie prawa administracyjnego Normy administracyjnego prawa materialnego kształtują sytuację prawną jednostki, przesądzając o jej prawach i obowiązkach. Do prawidłowego funkcjonowania konieczne jest ich współistnienie z normami prawa procesowego i ustrojowego. Prawo ustrojowe reguluje organizację i zasady funkcjonowania organów administracji publicznej 3. W literaturze zwraca się uwagę, że do pełnego zrozumienia istoty organu administracyjnego konieczne jest przedstawienie całego zespołu jego cech, gdyż definicje pozytywne organu administracyjnego są niewystarczające 4. Normy prawa procesowego określają tryb (procedurę) dochodzenia praw i nakładania obowiązków. Normy prawa ustrojowego i prawa proceduralnego umożliwiają realizację praw i obowiązków jednostki zawartych w fundamencie, jakim jest prawo materialne 5. W wydzielonym obszarze referencyjnym prawa materialnego, który stanowi przedmiot niniejszej pracy, tj. obszarze ochrony danych osobowych, wyraźnie widoczne są współczesne przemiany zachodzące w prawie administracyjnym jego modernizacja, konstytucjonalizacja i europeizacja 6. Te wielkie przemia- 3 Należy wskazać, że kluczowym organem w obszarze referencyjnym jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (GIODO). W literaturze przedmiotu kontrowersje wzbudza kwalifikacja GIODO, będącego jednoosobowym organem nadzorczym ds. danych osobowych, jako organu administracji publicznej. Przeważa jednak stanowisko uznające GIODO za centralny organ administracji publicznej por. np. E. Kulesza, Pozycja i uprawnienia Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w świetle ustawy o ochronie danych osobowych. Uwagi de lege lata i de lege ferenda, Przegląd Sejmowy 1999, nr 6, s. 9; Cz. Martysz, Pozycja prawnoustrojowa Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (w:) G. Szpor (red.), Ochrona danych osobowych. Skuteczność regulacji, Warszawa 2009, s. 61 i n.; M. Sakowska-Baryła, Pozycja ustrojowa i zadania Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, Przegląd Sejmowy 2006, nr 2, s. 85. G. Sibiga natomiast wskazał na podobieństwo pozycji GIODO i Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji jako organów stojących poza administracją rządową, o ustawowo zagwarantowanej niezależności w wykonywaniu zadań oraz mających uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych. Por. G. Sibiga, Postępowanie w sprawie ochrony danych osobowych, Warszawa 2003, s Według definicji pozytywnej organem administracyjnym jest podmiot tak nazywany przez obowiązujące prawo. Definicja ta uznawana jest obecnie za niewystarczającą. Wśród cech organu administracyjnego wskazuje się w literaturze wyodrębnienie organizacyjne podmiotu znajdującego się w strukturze państwa lub samorządu terytorialnego. Organ ma prawne umocowanie w ustawie do działania w imieniu państwa i na jego rachunek. Działanie organu administracyjnego polega na tym, że jest on powoływany przez prawo do realizacji (stosowania) norm prawa administracyjnego (do sprawowania administracji publicznej) ze skutkami właściwymi temu prawu i w granicach przyznanych mu przez prawo kompetencji zob. J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Kraków 2006, s. 99, 100; por. J. Boć, Prawo administracyjne, Warszawa 2006, s Por. I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, K. Strzyczkowski, G. Szpor, Prawo administracyjne. Część materialna, Warszawa 2004, s Na temat zachodzących przemian i odpowiedzi na nie zob. np. I. Lipowicz, Dylematy zmiany siatki..., s. 38 i n. 27

ZASADY PRZEKAZYWANIA DANYCH OSOBOWYCH DO PAŃSTW TRZECICH. Wstęp

ZASADY PRZEKAZYWANIA DANYCH OSOBOWYCH DO PAŃSTW TRZECICH. Wstęp ZASADY PRZEKAZYWANIA DANYCH OSOBOWYCH DO PAŃSTW TRZECICH. Wstęp Postępująca globalizacja gospodarki światowej wpływa na wzrost transgranicznej wymiany danych osobowych. Przekazywanie danych osobowych do

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Europejskie prawo podatkowe w systemie prawa Unii Europejskiej

Rozdział 1. Europejskie prawo podatkowe w systemie prawa Unii Europejskiej Europejskie prawo podatkowe. Rafał Lipniewicz Głównym celem książki jest przedstawienie podstawowych mechanizmów oddziałujących obecnie na proces tworzenia prawa podatkowego w państwach poprzez prezentację

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki DESiWM/DEC-1008/37080/09 Dotyczy sprawy: DESiWM-41-39/09 Warszawa, dnia 12 października 2009 r. DECYZJA Na podstawie art. 104 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Krajowa Konferencja Ochrony Danych Osobowych

Krajowa Konferencja Ochrony Danych Osobowych g Krajowa Konferencja Ochrony Danych Osobowych II. Human Resources 6. Wykorzystywanie technologii informatycznych w aspekcie globalizacji procesów zatrudniania prelegent Konrad Czaplicki 1 Globalne systemy

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 9. Wykaz skrótów... 13

Wstęp... 9. Wykaz skrótów... 13 Spis treści Wstęp... 9 Wykaz skrótów... 13 Rozdział 1. Polski model dostępu do informacji w administracji publicznej. Zagadnienia ogólne (Grzegorz Rydlewski)... 14 1.1. Doktrynalne i normatywne aspekty

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki DESiWM/DEC-133/6101/09 Dotyczy sprawy: DESiWM-41-10/08 Warszawa, dnia 23 lutego 2009 r. DECYZJA Na podstawie art. 104 1 ustawy z dnia 14 czerwca

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp Wykaz skrótów Bibliografia Rozdział i. Ogólne zasady kolizyjnoprawnej ochrony konsumenta

Spis treści Wstęp Wykaz skrótów Bibliografia Rozdział i. Ogólne zasady kolizyjnoprawnej ochrony konsumenta Wstęp... Wykaz skrótów... xvii Bibliografia... xxi Rozdział i. Ogólne zasady kolizyjnoprawnej ochrony konsumenta... 1 1. Uwzględnianie wartości w prawie kolizyjnym... 1 I. Neutralność norm kolizyjnych...

Bardziej szczegółowo

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej Al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej Al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-654450 - I/10/AWO 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wprowadzenie... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wprowadzenie... 15 Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wprowadzenie... 15 Rozdział pierwszy Wprowadzenie do problematyki handlu elektronicznego... 21 1. Wpływ Internetu na tworzenie prawa handlu elektronicznego... 21 1.1. Światowa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy...

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... Wykaz skrótów... 11 Przedmowa do wydania drugiego... 13 Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... 20 ROZDZIAŁ 1. Pojęcie, rodzaje

Bardziej szczegółowo

Sz. P. Mariusz Haładyj Podsekretarz Stanu Ministerstwo Gospodarki

Sz. P. Mariusz Haładyj Podsekretarz Stanu Ministerstwo Gospodarki Warszawa, dn. 12.11.2013 r. Sz. P. Mariusz Haładyj Podsekretarz Stanu Ministerstwo Gospodarki Szanowny Panie Ministrze, W związku ze skierowaniem do konsultacji społecznych Projektu ustawy o ułatwieniu

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Zadania administracji publicznej w zakresie przeciwdziałania bezdomności studium administracyjnoprawne

Streszczenie pracy doktorskiej Zadania administracji publicznej w zakresie przeciwdziałania bezdomności studium administracyjnoprawne mgr Radosław Mędrzycki Streszczenie pracy doktorskiej Zadania administracji publicznej w zakresie przeciwdziałania bezdomności studium administracyjnoprawne Napisanej pod kierunkiem naukowym: dr hab. Ireny

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek 1. Pojęcie i systematyka prawa spółek 2. Źródła prawa spółek

Spis treści Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek 1. Pojęcie i systematyka prawa spółek 2. Źródła prawa spółek Przedmowa..................................................... V Wykaz skrótów.................................................. XV Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek.......................

Bardziej szczegółowo

ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI

ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA Nowe regulacje dot. Administratora Bezpieczeństwa Informacji (ABI): o kompetencje; o status w hierarchii Administratora danych;

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów.... 7 Wstęp.... 9 Rozdział I Usytuowanie Policji w systemie organów administracji publicznej. 13 1. Geneza Policji... 13 2. Źródła prawa dotyczące Policji... 16 3.

Bardziej szczegółowo

Claud computing zostało uznane przez Grupę Roboczą art.29 w dokumencie WP 170 Program prac na lata 2010 2011 przyjętym dnia 15 lutego 2010 r.

Claud computing zostało uznane przez Grupę Roboczą art.29 w dokumencie WP 170 Program prac na lata 2010 2011 przyjętym dnia 15 lutego 2010 r. dr Bogdan Fischer Claud computing zostało uznane przez Grupę Roboczą art.29 w dokumencie WP 170 Program prac na lata 2010 2011 przyjętym dnia 15 lutego 2010 r. za jedno z najistotniejszych obecnie wyzwań.

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 9. Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13

Wstęp... 9. Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13 Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13 1. Ekonomizacja bezpieczeństwa państw... 13 2. Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego państw... 27 3. Typologia zagrożeń

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

Rodzaje danych (informacji) m.in.: Podmioty przetwarzające dane: podmioty publiczne, podmioty prywatne.

Rodzaje danych (informacji) m.in.: Podmioty przetwarzające dane: podmioty publiczne, podmioty prywatne. Rodzaje danych (informacji) m.in.: Dane finansowe Dane handlowe Dane osobowe Dane technologiczne Podmioty przetwarzające dane: podmioty publiczne, podmioty prywatne. Przetwarzane dane mogą być zebrane

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści

Spis treści. Spis treści Spis treści Wykaz skrótów... XI Literatura... XVII Wprowadzenie... 1 Rozdział I. Zagadnienie osobowości prawnej... 15 1. Dyskusje dotyczące znaczenia pojęć... 15 2. Dychotomiczny podział podmiotów prawa...

Bardziej szczegółowo

Pozwolenie zintegrowane jako przykład europeizacji reglamentowanego korzystania ze środowiska

Pozwolenie zintegrowane jako przykład europeizacji reglamentowanego korzystania ze środowiska dr Mariusz Baran Katedra Prawa Ochrony Środowiska Uniwersytet Jagielloński Pozwolenie zintegrowane jako przykład europeizacji reglamentowanego korzystania ze środowiska Konspekt referatu 1. Regulacje prawych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9 Spis treści Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory.......................................... 7 Źródła prawa........................................................ 7 Inne skróty..........................................................

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

VADEMECUM OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH VADEMECUM OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Konwencja 108 Najstarszym aktem prawnym o zasięgu międzynarodowym, kompleksowo regulującym zagadnienia związane z ochroną danych osobowych jest Konwencja Rady Europy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Pojęcie papieru wartościowego w ujęciu klasycznym

Spis treści. Część I Pojęcie papieru wartościowego w ujęciu klasycznym Wykaz skrótów... 13 Akty prawne... 13 Periodyki i publikatory... 15 Organy orzekające... 16 Wprowadzenie... 17 1. Cel badawczy założenia ogólne... 17 2. Funkcje i właściwości papierów wartościowych...

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Ogólna charakterystyka spółek kapitałowych 1. Podstawy wyodrębnienia spółek kapitałowych

Spis treści Rozdział I. Ogólna charakterystyka spółek kapitałowych 1. Podstawy wyodrębnienia spółek kapitałowych str. Przedmowa.................................................... V Wykaz skrótów................................................. XIII Rozdział I. Ogólna charakterystyka spółek kapitałowych............

Bardziej szczegółowo

Praktyczny kurs dla Administratora Bezpieczeństwa Informacji

Praktyczny kurs dla Administratora Bezpieczeństwa Informacji Polskie Centrum Kadrowo - Płacowe zaprasza do udziału w szkoleniu pt.: Praktyczny kurs dla Administratora Bezpieczeństwa Informacji - przygotuj się do samodzielnego pełnienia funkcji Celem szkolenia jest

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI INSPEKTOR OCHRONY DANYCH

EUROPEJSKI INSPEKTOR OCHRONY DANYCH 3.9.2013 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 253/3 EUROPEJSKI INSPEKTOR OCHRONY DANYCH Streszczenie opinii Europejskiego Inspektora Ochrony Danych w sprawie komunikatu Komisji Wykorzystanie potencjału

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa 31. Uwagi wstępne 32. Przedsiębiorstwo państwowe

Spis treści Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa 31. Uwagi wstępne 32. Przedsiębiorstwo państwowe Przedmowa... V Wykaz skrótów... XIII Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa... 1 31. Uwagi wstępne... 2 I. Przesłanki, zakres i kryteria wyodrębnienia sektora państwowego w gospodarce...

Bardziej szczegółowo

Przyjęta w dniu 5 marca 2009 r.

Przyjęta w dniu 5 marca 2009 r. GRUPA ROBOCZA ART. 29 00566/09/PL WP 161 Opinia 3/2009 na temat projektu decyzji Komisji w sprawie standardowych klauzul umownych dotyczących przekazywania danych osobowych podmiotom przetwarzającym dane

Bardziej szczegółowo

Jaka podstawa prawna dla prawa rodzinnego? Dalsze działania

Jaka podstawa prawna dla prawa rodzinnego? Dalsze działania DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT TEMATYCZNY C: PRAWA OBYWATELSKIE I SPRAWY KONSTYTUCYJNE KWESTIE PRAWNE Jaka podstawa prawna dla prawa rodzinnego? Dalsze działania NOTA PE 462.498

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Część I Zagadnienia ogólne międzynarodowego prawa podatkowego. Rozdział 1. Geneza międzynarodowego prawa podatkowego str. 23

Część I Zagadnienia ogólne międzynarodowego prawa podatkowego. Rozdział 1. Geneza międzynarodowego prawa podatkowego str. 23 Spis treści Wykaz skrótów str. 15 Przedmowa str. 19 Część I Zagadnienia ogólne międzynarodowego prawa podatkowego Rozdział 1. Geneza międzynarodowego prawa podatkowego str. 23 1.1. Pierwsze międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

E5T)Jf1 3 %3. fm Warszawa, dnia 1Ą października 2013 r. t1)fo... zał/kart. 1?AAf. przyjai2u.13 MAC

E5T)Jf1 3 %3. fm Warszawa, dnia 1Ą października 2013 r. t1)fo... zał/kart. 1?AAf. przyjai2u.13 MAC MAC GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH BAA Ol 01143 dr Wojciech R. Wiewiórowski E5T)Jf1 3 %3 fm Warszawa, dnia 1Ą października 2013 r. MINISTERSTWO ADMJNJSTPrJJ I KCLARLOĄ WpIn I.-... J. /fc)

Bardziej szczegółowo

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne Stanowisko projektodawcy do uwag resortów nieuwzględnionych w projekcie Założeń do projektu ustawy zmieniającej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w zakresie implementacji przepisów

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego

Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wstęp Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego Rozdział I. Pojęcie podatku ő 1. Zagadnienia ekonomiczne opodatkowania II. Polityczne i gospodarcze aspekty opodatkowania

Bardziej szczegółowo

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Gospodarowanie zasobami pracy w regionie Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

w nauce prawa brak jest przekonywającego stanowiska w tej kwestii. Celem

w nauce prawa brak jest przekonywającego stanowiska w tej kwestii. Celem Wydarzenia polityczno społeczne ostatnich lat spowodowały, że w Polsce coraz uważniej zaczęto przyglądać się konstrukcjom prawnym z zakresu prawa własności intelektualnej. Nastąpił znaczący rozwój techniczny,

Bardziej szczegółowo

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów: ADMINISTRACJA Poziom kształcenia: studia I stopnia profil kształcenia: praktyczny SYMBOLE EFEKTÓW DLA KIERUNKU ADMINISTR ACJA OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ODNIESIENIE EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... XV Wykaz literatury... XIX Wstęp... XXIII. Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego

Spis treści. Wykaz skrótów... XV Wykaz literatury... XIX Wstęp... XXIII. Część I. Wprowadzenie do prawa podatkowego Wykaz skrótów............................................... XV Wykaz literatury.............................................. XIX Wstęp...................................................... XXIII Część

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dn. 2007-06-01. European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels.

Warszawa, dn. 2007-06-01. European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels. Warszawa, dn. 2007-06-01 European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels Szanowni Państwo, Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych przesyła

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o organizacji rynku rybnego (druk nr 394)

Opinia do ustawy o organizacji rynku rybnego (druk nr 394) Warszawa, dnia 9 grudnia 2008 r. Opinia do ustawy o organizacji rynku rybnego (druk nr 394) I. Cel i przedmiot ustawy Celem uchwalonej na posiedzeniu Sejmu w dniu 5 grudnia ustawy o organizacji rynku rybnego

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2 Spis treści Część I TEORIE WYCHOWANIA Wstęp (Bogusław Śliwerski) 12 Rozdział 1. Istota i przedmiot badań teorii wychowania

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. PRZEDSIĘBIORSTW I PRZEMYSŁU Wytyczne 1 Bruksela, dnia 1.2.2010 r. - Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne:

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne: OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA W jakich aktach prawnych można znaleźć odpowiedzi na pytania związane z ochroną? źródła prawa; Nowelizacja przepisów z zakresu

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne zarządzanie kryzysowe

Nowoczesne zarządzanie kryzysowe Studia podyplomowe Nowoczesne zarządzanie kryzysowe rok akademicki 2009/20 Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny Chodkowskiej Centrum Studiów Podyplomowych Tel./fax (022) 539 19 5; e-mail: csp@chodkowska

Bardziej szczegółowo

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Zatrudnianie osób. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Podstawowym celem i założeniem niniejszej publikacji jest ukazanie sytuacji prawnej

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E 1. Potrzeba i cel ratyfikacji poprawki do Konwencji Konwencję o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Przedmowa Wprowadzenie Część I. Zagadnienia ogólne

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Przedmowa Wprowadzenie Część I. Zagadnienia ogólne Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wykaz orzecznictwa... Przedmowa... Wprowadzenie... 1 Część I. Zagadnienia ogólne... 6 Rozdział I. Weksel charakterystyka ogólna... 6 XIII XXI 1. Uwagi ogólne... 6 2.

Bardziej szczegółowo

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe studia społeczne, kierunek: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Prawo 30 h Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o Założenia ogólne 1. Nazwa kierunku studiów: Administracja 2. Nazwy specjalności kształcenia tworzonych w ramach kierunku: administracja publiczna i administracja

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU STUDIÓW WYŻSZYCH

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU STUDIÓW WYŻSZYCH PROGRAM KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU STUDIÓW WYŻSZYCH NAZWA WYDZIAŁU: ZARZĄDZANIA I EKONOMII NAZWA KIERUNKU: EUROPEISTYKA POZIOM KSZTAŁCENIA: studia pierwszego stopnia (studia pierwszego stopnia, studia drugiego

Bardziej szczegółowo

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Katowice 2006 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I Rola i pozycja kobiet na rynku

Bardziej szczegółowo

PRAWNO-EKONOMICZNE ASPEKTY LEASINGU

PRAWNO-EKONOMICZNE ASPEKTY LEASINGU PRAWNO-EKONOMICZNE ASPEKTY LEASINGU Autor: Tomasz Cicirko, Piotr Russel, Wstęp Rozwinięty system gospodarki rynkowej korzysta z różnych form finansowania przedsięwzięć inwestycyjnych. W wyniku silnej konkurencji

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. Andrzej Szmyt Gdańsk, sierpień 2014 r. Uniwersytet Gdański

Prof. zw. dr hab. Andrzej Szmyt Gdańsk, sierpień 2014 r. Uniwersytet Gdański Prof. zw. dr hab. Andrzej Szmyt Gdańsk, sierpień 2014 r. Uniwersytet Gdański Recenzja rozprawy doktorskiej Pana mgra Wojciecha Marchwickiego p. t. Tajemnica adwokacka i jej ochrona w świetle Konstytucji

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów

Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 2013/0027(COD) 2.9.2013 PROJEKT OPINII Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Wszystkie poniższe numery artykułów dotyczą ustawy o ochronie danych osobowych.

Wszystkie poniższe numery artykułów dotyczą ustawy o ochronie danych osobowych. Zestawienie zmian w ustawie o ochronie danych osobowych, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2015 r. na mocy ustawy z dnia 7 listopada 2014 r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej. Wszystkie

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 16 grudnia 2015 r. (OR. en) Jeppe TRANHOLM-MIKKELSEN, Sekretarz Generalny Rady Unii Europejskiej

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 16 grudnia 2015 r. (OR. en) Jeppe TRANHOLM-MIKKELSEN, Sekretarz Generalny Rady Unii Europejskiej Rada Unii Europejskiej Bruksela, 16 grudnia 2015 r. (OR. en) Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2015/0296 (CNS) 15373/15 FISC 191 PISMO PRZEWODNIE Od: Data otrzymania: 14 grudnia 2015 r. Do: Nr

Bardziej szczegółowo

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych Michał Serzycki Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych Problematyka dotycząca ochrony prywatności w kontekście prawa pracy jest obecnie szczególnie aktualna, a pytanie o granice ochrony danych osobowych

Bardziej szczegółowo

Czy opinia podatkowa przygotowana przez doradcę wypełnia znamiona definicji pojęcia utworu na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych?

Czy opinia podatkowa przygotowana przez doradcę wypełnia znamiona definicji pojęcia utworu na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych? Czy opinia podatkowa przygotowana przez doradcę wypełnia znamiona definicji pojęcia utworu na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych? Polski ustawodawca wprowadził możliwość stosowania

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13

SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13 SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13 Rozdział I. PAŃSTWO A GOSPODARKA 15 1. Stosunki gospodarcze a funkcje państwa 15 2. Podstawowe typy zachowań państwa wobec gospodarki oraz wynikające z nich zadania...

Bardziej szczegółowo

Dariusz Fuchs UKSW, Warszawa

Dariusz Fuchs UKSW, Warszawa Dariusz Fuchs UKSW, Warszawa W związku z pracami tzw. Sieci Europejskiego Prawa Prywatnego, która to powstała z dniem 1 maja 2005 roku na podstawie porozumienia zawartego z Komisją Europejską, zintensyfikowano

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

Bydgoski Pakt dla Kultury

Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury zawarty pomiędzy: władzami miasta Bydgoszczy reprezentowanymi przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy Rafała Bruskiego Przewodniczącego Rady Miasta Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Prawna 2009 24.7.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie wdrożenia dyrektywy 2006/43/WE w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Ochrona wrażliwych danych osobowych

Ochrona wrażliwych danych osobowych Pełnosprawny Student II Kraków, 26-27 listopada 2008 r. Ochrona wrażliwych danych osobowych Daniel Wieszczycki Datasec Consulting Podstawowe akty prawne Konwencja Rady Europy Nr 108 z dnia 28 stycznia

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE UNIJNA REFORMA OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

SZKOLENIE UNIJNA REFORMA OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH SZKOLENIE UNIJNA REFORMA OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Miejsce: Warszawa, Centrum Konferencyjne Zielna, ul. Zielna 37 Data: 21.06.2016 W dniu 14 kwietnia 2016 r. Parlament Europejski zatwierdził Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne:

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne: Kancelaria Lex Artist Ul. Oświatowa 14/8 01-366 Warszawa Tel. +48 22 253 28 18 e-mail: kancelaria@lex-artist.pl OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA W jakich aktach

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 17 marca 2014 r.

Warszawa, 17 marca 2014 r. Warszawa, 17 marca 2014 r. Stanowisko Zespołu Ekspertów powołanego przez GIODO, dotyczące potrzeby zmiany art. 39a ustawy o ochronie danych osobowych (zawierającego delegację do wydania rozporządzenia)

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Ustawa o wyrobach medycznych

Ustawa o wyrobach medycznych Komentarz Ustawa o wyrobach medycznych z dnia 20 maja 2010 r. (Dz.U. Nr 107, poz. 679 ze zm.) (zm.: Dz.U. 2011, Nr 102, poz. 586, Nr 113, poz. 657) Spis treści Art. Rozdział 1. Przepisy ogólne............................

Bardziej szczegółowo

SYLABUS WYDZIAŁ SOCJOLOGICZNO HISTORYCZNY INSTYTUT NAUK O POLITYCE

SYLABUS WYDZIAŁ SOCJOLOGICZNO HISTORYCZNY INSTYTUT NAUK O POLITYCE SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2014-2017 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki prowadzącej kierunek) Nazwa jednostki

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY WIELICZKA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY WIELICZKA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016 PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY WIELICZKA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016 I. Postanowienia ogólne 1. 1. Podstawą Programu współpracy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. II. Unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego. I. Wątpliwości terminologiczne... 34

Spis treści. II. Unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego. I. Wątpliwości terminologiczne... 34 Wykaz skrótów... Inne źródła... Wprowadzenie... Rozdział I. Uwagi ogólne dotyczące unieważnienia i wygaśnięcia jako zasadniczych przesłanek ustania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego... 1 1. Prawa

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: Załącznik do uchwały nr 145/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Administracja studia drugiego stopnia poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-98-09. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-98-09. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-98-09 Druk nr 2241 Warszawa, 6 sierpnia 2009 r. Szanowny Panie Marszałku Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo