Budowa pułapek gniazdowych dla murarki ogrodowej Osmia rufa L.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Budowa pułapek gniazdowych dla murarki ogrodowej Osmia rufa L."

Transkrypt

1 Budowa pułapek gniazdowych dla murarki ogrodowej Osmia rufa L. mgr Piotr Szefer Katedra Ekologii, Instytut Biologii Środowiska Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego Spis treści Wstęp Charakterystyka murarki ogrodowej Biologia Ekologia Wskazówki dotyczące hodowli i budowy gniazd Przygotowanie gniazd Hodowla Pozytywne skutki stwarzania siedlisk dla pszczół samotnic Czy to wszystko? BIBLIOGRAFIA: Wstęp Tworzenie schronień dla samotnych pszczół, w tym również murarki ogrodowej (Osmia rufa L.) jest działaniem niezwykle pożytecznym i nie wymaga zbyt dużego nakładu pracy, a tryb życia tego owada znacznie ogranicza zabiegi konieczne do utrzymania ich kolonii. Coraz częściej w Europie promuje się zwiększanie różnorodności biologicznej poprzez stawianie w ogrodach, parkach czy na balkonach tak zwanych hoteli dla pszczół (Syga 2011). Są to specjalnie przygotowane siedliska dla owadów mające na celu przyciągnięcie różnych, często pożytecznych gatunków poprzez stwarzanie im dogodnych warunków bytowania. Celem tego przewodnika jest dostarczenie wskazówek dla osób zainteresowanych zwiększaniem bioróżnorodności w swoim otoczeniu. Tekst ten skupia się głównie na murarce ogrodowej (Osmia rufa L.), ale tworzenie siedlisk w oparciu o podane tu instrukcje nie wyklucza sytuacji wykorzystania ich również przez inne gatunki samotnych pszczół lub owadów o podobnych wymaganiach co do miejsca bytowania. Głównym punktem 1

2 niniejszego opracowania jest rozdział poświęcony przygotowaniu gniazd, zawierający wskazówki dotyczące wymagań pszczoły odnośnie ich wymiarów, kształtu czy orientacji. Dla głębszego zrozumienia potrzeb pszczoły murarki i specyfiki gniazdowania przedstawiono także krótkie charakterystyki dotyczące ekologii i biologii Osmia rufa L. W końcowych rozdziałach podano kilka informacji dla osób zainteresowanych hodowlą tej pożytecznej pszczoły. Składają się na nie odnośniki do literatury i portali internetowych związanych z hodowlą murarek. Krótko także omówiono także problem spadku bioróżnorodności i zaznaczono pozytywne skutki stwarzania siedlisk dla owadów, w tym także owadów zapylających. 1. Charakterystyka murarki ogrodowej Osmia rufa L. to jednopokoleniowy, wczesnowiosenny gatunek pszczoły z rodziny miesierkowatych (Megachilidae). Stosunkowo duża (10 12mm, 40 do 100 mg) pszczoła, gęsto owłosiona i, jak większość przedstawicieli rodziny, przenosząca pyłek na specjalnej szczoteczce na spodniej stronie odwłoka (Fot. 1) (Banaszak, Romasenko 2001). Żyje samotnie, ale może w odpowiednich warunkach tworzyć bardzo duże kolonie (Glejdasz, Wilkaniec 2008). Nie produkuje miodu na skalę gospodarczą. Ten pospolity w Europie gatunek wykorzystywany jest głównie do zapylania drzew owocowych (Biliński, Teper 2004). Łatwość hodowli sprawia, że schronienia dla wielu gatunków samotnie żyjących dzikich pszczół (między innymi murarki ogrodowej) stanowią element ozdobny przydomowych ogródków oraz ogrodów botanicznych a ich hodowlę rozpatrywać można jako przyjemne hobby. Fot 1. Pokrój ciała murarki ogrodowej (Osmia rufa L.). Od lewej samiec i samica (fot. P.Szefer). 2

3 1.1. Biologia W ciągu roku murarka ogrodowa daje tylko jedno pokolenie. Pierwsze samce pojawiają się w kwietniu, a ostatnie samice oblatują rośliny do czerwca (Banaszak, Romasenko 2001; Ruszkowski i inni 1998). Oblot dorosłe owady rozpoczynają już w temperaturze 15 C (Glejdasz, Wilkaniec 2008). Murarka jest pszczołą polilektyczną (korzystającą z pyłku i nektaru wielu gatunków roślin). Na liście roślin pokarmowych znajduje się ponad 150 gatunków (Ruszkowski, Biliński 1986; Wilkaniec, Warakomska 1992). Często wymienia się tu także gatunki wiatropylne, takie jak Juglans (orzech włoski), czy Quercus (dąb) (Teper 2007). Murarka jako miejsca gniazdowania wykorzystuje istniejące już szczeliny i otwory, takie jak pęknięcia w drewnianych konstrukcjach, suche łodygi roślin, szczeliny w zaprawie lub pustakach. Samica tworzy liniowe gniazdo składające się z 2 15 kompartmentów (komórek) oddzielonych przegrodami z błota zmieszanego ze śliną (komórek), gdzie do komórek budowanych i zaopatrywanych jako pierwsze składane są jaja, z których wylęgną się samice. Z jaj położonych bliżej wylotu powstaną natomiast samce (Ivanov 2006). Gniazdo może mieć średnicę od 5 8 mm, przy czym najwyższą liczbę komórek osiągają gniazda o średnicach granicznych (5 i 8 mm) (Wilkaniec 1998). Głębokość to cm. Komórka ma zwykle ok. 4 6 mm a długość 9 18 mm (Ryc. 1). Ryc. 1. Przekrój przez gniazdo Osmia rufa L., utworzone w wydrążonej łodydze (wg Banaszaka i Romasenko 2001) (a) oraz zbliżenie pojedynczej komórki (b). 3

4 Ostateczne zamknięcie gniazda ma większą grubość: 5 10 mm i jest najcięższe (Ivanov 2006). Jednorazowe przygotowanie pokarmu dla czerwiu to około 30 wylotów (łącznie kilka tysięcy kwiatów, ok 10 kwiatów/ minutę) (Tasei, 1973). Za każdym razem pszczoła przenosi od 4 do 10 mg pyłku aż do osiągnięcia wartości g pyłku/ komórkę (to, jak dużo pyłku zostanie złożone w komórce zależy głównie od jej średnicy, przeznaczonej płci potomstwa i warunków środowiskowych) (Glejdasz, Wilkaniec 2008). W momencie gdy zaopatrzenie komórki osiągnie odpowiednią wartość (większą dla samic, mniejszą dla samców) samica wchodzi tyłem do gniazda i składa jajo, a następnie całość zamyka korkiem ze śliny i błota lub gliny (grubości ok. 1 2 mm). Tak powstaje podstawa do następnej komórki tworząc układ liniowy (Ryc. 1. a). Po kilku dniach z jaja wylęga się beznogi, ślepy czerw, który żywi się pozostawionym przez samicę pyłkiem. Po pewnym czasie produkuje srebrzysty oprzęd i do jesieni przechodzi przeobrażenie do imago czyli dorosłego owada. W tej postaci zimuje. Wiosną, gdy zaczynają kwitnąć drzewa owocowe, z kokonów wychodzą pierwsze samce. Najpierw z komórek wygryzają się osobniki znajdujące się najbliżej wyjścia do gniazda. Gdyby jednak rozwój komórki położonej bliżej wyjścia opóźniał się, inne osobniki mogą przegryźć się przez nią (Bosch 2008). Samce przez około tydzień odżywiają się na kwiatach w pobliżu kolonii i oczekują na samice. Te, gdy się pojawią, od razu kopulują z samcami i następnego dnia przystępują do budowy i zaopatrywania pierwszych komórek. Tempo budowy komórki zależy głównie od wieku pszczoły (samice żyją około 4-6 tygodni), warunków pogodowych i dostępności pokarmu (Glejdasz, Wilkaniec 2008). Jeżeli w sezonie gotowe gniazdo poddane zostanie wstrząsowi, może to obniżyć przeżywalność potomstwa i skutkować mniejszym procentem wygryzających się wiosną owadów (Biliński, Teper 2004). W czasie zimowania kokony zawierające dorosłe owady lepiej znoszą stale niska temperaturę (ok. 0 st. C) niż cieple i łagodne, lub bardzo mroźne zimy (Bosch, Kemp 2004). Do miejsc gniazdowania poprzez sygnały chemiczne wabione są również owady, które wykorzystują zgromadzony przez samicę murarki ogrodowej pyłek do własnych celów. Te tak zwane pasożyty gniazdowe nalezą do kilku w różnym stopniu spokrewnionych rodzin: Megachilidae (pasożytnicze gatunki blisko spokrewnione z murarką), Drosophilidae (niewielke muchówki) czy Chrysididae (osy pasożytnicze) (Banaszak, Romasenko 2001). Zwykle składają swoje jaja w nie zamkniętej jeszcze przez samicę komórce podczas jej lotu pokarmowego (Ulbrich, Seidelman 2001). Następnie wylęgające się jako pierwsze larwy 4

5 pasożyta wyjadają zgromadzony pokarm, co prowadzi do śmierci potomstwa murarki w danej komórce Ekologia Osmia rufa L. jest gatunkiem pospolitym w całej Europie (Banaszak, Romasenko 2001). Zwykle w krajobrazie rolniczym związana jest z zabudowaniami, gdyż stwarzają one różnorodne siedliska dla rozwoju populacji tych owadów. Najczęstszym czynnikiem ograniczającym wzrost populacji tej pożytecznej pszczoły jest brak miejsc do gniazdowania (Banaszak 1993). Drewniane belki, szczeliny w zaprawie, sterty drewna czy pustaków to elementy, które człowiek stara się usunąć ze swojego otoczenia. Murarki nie są w stanie same przygotować odpowiedniego otworu na gniazdo, stąd też bardzo stymulujące dla wzrostu populacji tej pszczoły jest tworzenie sztucznie odpowiednich siedlisk. Środowiska antropogeniczne zwykle wykazują duże bogactwo bazy pokarmowej (Banaszak 1983; Cierzniak 2003,). Zróżnicowane gatunki roślin sadzone w ogrodach, sady z drzewami owocowymi, zaniedbane przydroża, czy niektóre murawy stanowią bogate źródło pokarmu dla furażujących (poszukujących pyłku i nektaru) samic. Dostęp do pokarmu znajdującego się w pobliżu gniazd bezpośrednio wpływa na sukces rozrodczy samic i późniejszą przeżywalność i jakość potomstwa. Wg modelu matematycznego HIP, istnieje bezpośredni związek pomiędzy odległością i ilością kwiatów a długością i obfitością zaopatrywania jednej komórki w pyłek (Ulbrich, Seidelman 2001). Zbyt mała dostępność pokarmu skutkuje wydłużonym czasem furażowania, co zwiększa ilość komórek pasożytowanych oraz zmniejsza ilość pyłku przeznaczonego na jedna komórkę. Niewielkie zaopatrzenie komórek ma również wpływ na stosunek liczebności samców do samic. Murarka sama decyduje jakiej płci będzie osobnik wylęgający się z jaja dokonując jego zapłodnienia (samica) lub nie (samiec) (Seidelmann i inni 2010). Jednakże jeżeli ilość pokarmu jest niewystarczająca do rozwoju samicy to pszczoła składa tylko jaja z których wylęgają się samce. Dodatkowo powstające ze słabo zaopatrzonych komórek samice są mniejsze i mają obniżoną płodność. Wszystkie te czynniki składają się na załamanie się liczebności populacji. Duża populacja jest dużo bardziej odporna na losowe wydarzenia (Gotelli 2008) oraz zagrożenie pasożytnictwem (Ulbrich, Seidelman 2001). Wykazano, że konkurencja pokarmowa ze strony pszczoły miodnej nie wpływa w znaczący sposób negatywnie na rozwój populacji pszczół gniazdujących nad ziemią (lub w pułapkach gniazdowych), w tym także murarki ogrodowej (Steffan-Dewenter, Tscharntke 5

6 2000). Osmia rufa L. sama również nie stanowi zagrożenia dla rodzimych zgrupowań zapylaczy, gdyż jest gatunkiem występującym naturalnie w naszym kraju (Glejdasz, Wilkaniec 2008). Murarki pod względem intensywności oblotu kwiatów i pracowitości zdecydowanie przewyższają pszczoły miodne. Do zapylenia hektara sadu wystarczy (w zależności od gatunku drzew) od 550 do 3100 samic (czyli około kokonów) (Biliński, Teper 2004). Jest to liczba znacznie mniejsza od koniecznej do wykonania tej pracy liczebności rodzin pszczoły miodnej. 2. Wskazówki dotyczące hodowli i budowy gniazd Chów murarek ogrodowych jest niezwykle prosty i nie wymaga tylu zabiegów co przy rodzinach pszczelich. Z tych względów (oraz dlatego, że nawet kilkutysięczna kolonia tych owadów nie stanowi żadnego zagrożenia dla człowieka) coraz częściej hotele dla pszczół trafiają do ogródków przydomowych i dużych ogrodów botanicznych (Fot. 2). Potwierdzeniem tego może być ich obecność jako element jednego z nagrodzonych projektów na XX Międzynarodowym Festiwalu Ogrodów w Chaumont (Bredy-Łaciak 2011). Fot. 2. Hotel dla owadów w Londyńskim Garden Museum (fot. P. Szefer). 6

7 Pszczoły samotnice nie są wybredne, zasiedlają otwory różnych kształtów w szerokim wachlarzu materiałów (Glejdasz, Wilkaniec 2008). Jednakże w celu zwiększenia liczebności populacji warto stosować kilka zasad zwiększających atrakcyjność przygotowanych przez nas siedlisk dla pszczół samotnic. Wiele badań prowadzono nad preferowanym materiałem gniazdowym. Zdecydowanie najlepsze (Wilkaniec 1998; Ivanov 2006; Krunić, Stanisavlejević 2006) wyniki hodowli uzyskiwano wykorzystując następujące materiały: puste łodygi Phragmites australis trzciny pospolitej (Ryc. 2), papierowe lub kartonowe rurki, bloki drewniane z nawierconymi otworami (Ryc. 3, 4). Ryc. 2. Gniazda dla Osmia rufa L. w postaci ciasno upakowanych, pustych łodyg trzciny pospolitej, otoczonych fragmentem rury PCV w celu zabezpieczenia przed deszczem (a) oraz przykład przygotowanie łodyg na potrzeby hodowlii (b) Przygotowanie gniazd Oprócz wyżej wymienionych materiałów do tworzenia gniazd wykorzystywać można pustaki, rurki plastikowe, bloki gliniane, jednakże podane powyżej są niezmiernie proste w pozyskaniu i obróbce. Rurki, łodygi lub otwory, ze względu na duży zakres wielkości samic, powinny mieć średnicę od 5 do 8 mm (Glejdasz, Wilkaniec 2008; Biliński, Teper 2004). 7

8 Długość gniazd wahać może się w szerokim zakresie cm. Najczęściej jednak wykorzystuje się gniazda cm. Trzciny (lub inne gatunki o wydrążonej łodydze - szczaw lucernowaty, barszcz) o przekroju światła łodygi jak podany powyżej przycina się do długości cm w ten sposób, że kolanko trawy znajduje się w środku lub przy końcu odcinka (Ryc. 2b). Zapewnia to zamknięcie rurki na końcu gniazda. Murarki nie lubią tylnych wyjść więc tunel powinien być zawsze zamknięty na dnie gniazda. Ryc. 3. Schemat budowy przykładowego gniazda wykorzystywanego do hodowli Osmia rufa L.: seria deseczek z wyżłobionymi tunelami, ściśle upakowane, skręcone śrubami lub mocno związane. Nawiercając przy pomocy wiertarki otwory w blokach drewnianych zaleca się przygotowanie otworów w kilku rozmiarach z podanego zakresu (wiertłami o danej średnicy). Stwarza to odpowiednie warunki dla wszystkich samic w populacji. Drewno wykorzystane do przygotowania gniazd w blokach drewnianych powinno być dobrze wysuszone. Stosowane rodzaje drewna to olcha, sosna, akacja oraz lipa. Kształt użytego fragmentu drewna zdaje się nie mieć większego znaczenia. Otwory nawiercać można zarówno w nieobrobionym bloku czy fragmencie grubizny. Odległość pomiędzy poszczególnymi otworami może być dowolna, aczkolwiek gęściej rozmieszczone wejścia do gniazd są szybciej odszukiwane przez pszczoły zakładające nowe gniazdo. Zdecydowanie łatwiejsze w użytkowaniu w celu rozmnożenia populacji są rurki kartonowe lub papierowe, ewentualnie trzcinowe, gdyż łatwiej z nich pozyskiwać kokony do późniejszej obserwacji, oczyszczenia i przechowywania. 8

9 Ryc. 2. Schemat budowy gniazda dla Osmia rufa L.: serie otworów różnych rozmiarów nawiercone w bloku drewnianym i zabezpieczone przed deszczem przy pomocy niewielkiego daszku przekrój (b). Samica zamieszkująca gniazdo szykująca się do lotu pokarmowego (a). Gniazda powinny znajdować się w miejscach osłoniętych od wiatru i koniecznie zabezpieczonych przed deszczem. Dobrymi punktami na lokalizację konstrukcji są okolice zabudowań, ogrody lub miejsca otoczone wysokimi krzewami. Podczas nawiercania otworów należy zwrócić uwagę na to, aby były one wykonane lekko pod kątem, tak, aby nie zbierała się w nich woda. Murarka wykorzystywać będzie stworzone tunele niezależnie od orientacji otworów wlotowych do gniazd. Mogą one znajdować się na powierzchniach pionowych lub poziomych. Jeżeli zależy nam na gniazdach, których wyloty skierowane będą w górę, należy dodatkowo zabezpieczyć je przed deszczem. Bloki drewniane przycina się pod kątem kilku stopni w stosunku do podstawy i umocowuje na tak powstałej skośnej powierzchni niewielki daszek (Rys ). Materiał gniazdowy w postaci rurek lub fragmentów łodyg trzciny grupuje się wiążąc w wiązki, umieszczając je w odpowiednio przyciętych fragmentach rury PCV lub plastikowych butelek, co dodatkowo zabezpiecz je przed wilgocią (Ryc. 2a). Luźne fragmenty trzcin można również umieszczać w skrzyniach drewnianych lub (pogrupowane) w specjalnych schronieniach posiadających daszek (Ryc. 5). 9

10 Wyjścia do gniazd powinny być skierowane na południe lub południowy wschód, tak aby poranne słońce ogrzewało otwory wejściowe i nocujące w gniazdach samice. Nie jest to warunek konieczny, ale dobra wystawa pozwala owadom na rozpoczęcie pracy już wczesnym rankiem. Dobrze nasłoneczniona powierzchnia z wejściami do gniazd posiada wysoka temperaturę, która zwiększa metabolizm murarek i pozwala na bardziej efektywna pracę. Udowodniono ostatnio w hodowlach w Serbii (Krunić, Stanisavlejević 2006), że w czasie susz można zwiększać liczebność kolonii nawadniając glebę w pobliżu gniazd. W wysokiej temperaturze aktywność owadów bardzo wzrasta. Murarki muszą jednak przeznaczać więcej czasu na poszukiwanie materiału do budowania przegród i zamknięć do gniazd. Przez zapewnienie im w pobliżu odpowiedniego budulca zmniejszamy znacząco wydatki energetyczne owadów, co przekłada się na atrakcyjność tworzonych przez nas siedlisk i szybszy wzrost populacji. Ryc. 3. Przykład budowy schronienia dla Osmia rufa L. Pułapki gniazdowe różnego typu układa się na utworzonych poziomach. Całość zabezpieczona przed deszczem prostym dachem (wg Krunić, Stanisavlejević 2006). 10

11 Duże nagromadzenie owadów przyciąga również liczne drapieżniki. Często stosowane przy większych hodowlach jest otoczenie gniazd i wejść do nich siatką o stosunkowo dużym oczku, żeby zabezpieczyć murarki przed atakami ptaków. Chociaż murarka gniazduje na dużym zakresie wysokości od powierzchni ziemi do kilku metrów w górę, to jednak zwykle hodowlę umieszcza sie na wysokości od 1 metra do 3 metrów nad powierzchnią ziemi, aby zapewnić dobre warunki wilgotnościowe, i zabezpieczenia przed drapieżnikami, czy wstrząsami. Lokalizując gniazdo warto upewnić się, czy w pobliżu znajduje się odpowiednio duża i bogata baza pokarmowa składająca się z ozdobnych i ruderalnych roślin zielnych, krzewów i drzew owocowych. Często jednak wystarczy także bliskość lasów sosnowych, dębów, lip czy klonów. Należy starać się zminimalizować odległość bazy pokarmowej od gniazd, co minimalizuje nakład pracy i czas ukończenia komórki. Skutkuje to szybszym wzrostem populacji i mniejszym ryzykiem opanowania komórki przez pasożyty (Ulbrich, Seidelmann 2001). Odpowiednio przygotowane i stabilnie umocowane gniazda wystawia się w miejscu naturalnego występowania murarki ogrodowej przed rozpoczęciem kwitnienia kwiatów w ogrodach i sadach Hodowla Oprócz zwiększania bioróżnorodności poprzez stwarzanie dodatkowych siedlisk dla murarek można podjąć się również jej hodowli, co pozwala na wydajne zwiększenie liczebności tych owadów dla celów gospodarczych. Wymaga to jednak więcej praktycznych umiejętności. Hodowla polega między innymi na corocznym przebieraniu gniazd, oczyszczaniu oprzędów i przygotowaniu ich do inkubacji. Na wiosnę uzyskane kokony wykłada się w pobliżu gniazd, aby nowe pokolenie wygryzło się z kokonów i zasiedlało przygotowane gniazda. Dodatkowe dokładne informacje w języku polskim dla ogrodników, działkowców i rolników dotyczące hodowli pszczoły murarki zawarte zostały w publikacji dra inż. Stanisława Flagi zatytułowanej Pszczoła murarka ogrodowa (Flaga 2002). Na wielu portalach internetowych można również nabyć gotowe gniazda, kokony i akcesoria przeznaczone dla hodowców ( m.in. 11

12 2.3. Pozytywne skutki stwarzania siedlisk dla pszczół samotnic Rok 2010 Unia Europejska ogłosiła rokiem bioróżnorodności (International Year of Biodiversity 2010). Do działań, które możemy podejmować należeć może budowanie hoteli dla pszczół. Niejednokrotnie stwarzamy w ten sposób możliwość przetrwania populacji dzikich pszczół w środowisku antropogenicznym (Banaszak 1983, Cierzniak 2003). Innym sposobem na przyciąganie pszczół w pobliże naszych siedlisk jest stwarzanie tzw. ogrodów dla pszczół, czyli sadzenie mieszanek roślin zielnych w skrzynkach i ogrodach. Oprócz sprzyjaniu wyższemu dobru hodowla murarek ze względu na swoją prostotę stanowić może ciekawe hobby poszerzające świadomość ekologiczną i sprawiające wiele przyjemności. Zapewniając dobrą jakości zapylania roślin w naszym otoczeniu sprzyjamy również ich kondycji jak również stabilności i ciągłości ekosystemów (Banaszak 1993) Jest to dobry sposób na zwiększenie atrakcyjności wizualnej naszego ogrodu. Przyczynić może się także do podwyższenia plonów niektórych warzyw oraz owoców w sadach i szklarniach (Wójtowski 1979) Czy to wszystko? Umieszczając w pobliżu naszych domów siedliska dla pszczół murarek możemy również stwarzać miejsca gniazdowe dla wielu innych gatunków owadów. Nawiercając w drewnianych bądź glinianych blokach mniejsze otwory, lub zwiększając zakres stosowanych średnic pustych łodyg, stwarzamy dogodne warunki do rozwoju i gniazdowania pszczół z rodzaju Hylaeus czy Megachile, oraz wielu rodzajów samotnie żyjących os, czy pożytecznych skorków (Forficula auricularia). Żaden z tych owadów nie stanowi dla ludzi zagrożenia ze względu na brak zachowań społecznych, które prowadzić mogłyby do aktywnej obrony gniazd. Dlatego też przy budowie hoteli dla pszczół zaleca się wykorzystywanie szerokiego wachlarza materiałów i średnic otworów. 12

13 BIBLIOGRAFIA: Banaszak Cibicka W., Hodowla dziko żyjących pszczół. Przegląd Pszczelarski, 17: Banaszak J., Ecology of bees (Apoidea) of agricultural landscape. Polish Ecological Studies, 9: Banaszak J., Ekologia pszczół. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, Poznań. Banaszak J., Romasenko L Megachilid Bees of Europe. Second Edition. Bydgoszcz University Press, Bydgoszcz. Biliński M., Teper D., Rearing and Utilization of the Red Mason Bee Osmia rufa L. (Hymenoptera, Megachilidae) For Orchard Pollination. Journal of Apicultural Science, 48: Bosch J., Production of undersized offspring in a solitary bee. Animal behavior, 75: Bosch J., Kemp W.P., Effect of pre-wintering and wintering temperature regimes on weight loss, survival and emergence time In the mason bee Osmia cornuta (Hymenoptera: Megachilidae). Apidologie 35: Bredy-Łaciak B Jubileuszowy festiwal w Chaumont nad Loarą. Zieleń miejska, nr 12(56). Cierzniak T., Ekologia pszczół w dynamicznym kręgu zbiorowisk grądowych. Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej, Bydgoszcz. Flaga S., Pszczoła murarka ogrodowa. Zarząd Główny PKE, Kraków Glejdasz K., Wilkaniec Z Murarka ogrodowa (Osmia rufa L.: Megachilidae) jako element środowiska rolniczego biologia i ekologia. [W:] Krajobraz i Bioróżnorodność, (red. S. Kaczmarek: ). Wydawnictwo UKW, Bydgoszcz. Gotelli N.J., Primer of Ecology. Sinauer Associates, Sunderland. International Year of Biodiversity 2010 (http://www.cbd.int/2010/welcome/). Ivanov S.P The Nesting of Osmia rufa (L.) (Hymenoptera, Megachilidae) in the Crimea: Structure and Composition of Nests. Entomological Review, 86: Krunić M., Stanisavlejević L Augumentation of managed population of Osmia cornuta and Osmia rufa (Hymenoptera: Megachilidae) in Southeastern Erope. European Journal of Entomology, 103:

14 Ruszkowski A. Gosek J., Biliñski M., Pawlikowski T., Kosior A., Fijał J., Kaczmarska K., Okresy pojawu pszczół samotnic z rodziny miesiarkowatych (Hymenoptera, Apoidea, Megachilidae) oraz przebieg inkubacji niektórych gatunków. Pszczelnicze Zeszyty Naukowe 42: Ruszkowski A., Biliński M., Rośliny pokarmowe oraz znaczenie gospodarcze murarek. Pszczelnicze Zeszyty Naukowe. 30: Seidelmann K., Ulbrich K., Mielniz N., Conditional sex allocation in the Red Mason bee Osmia rufa. Behavioral Ecology and Sociobiology, 64: Steffan-Dewenter I., Tscharntke T., Resource overlap and possible competition between honey bees and wild bees in central Europe. Oecologia. 122: Syga P., Owady mile widziane (dostępne online: Ogrody/1,113395, html) Tasei J.N., Observation sur le development d Osmia cornuta Latr. et Osmia rufa L. (Hymenoptera: Megachilidae). Apidologie 4: Treper D., Food plants of the red mason bee (Osmia rufa L.) determined based on a palynological analysis of faeces. Journal of Apicultural Science. 51: Ulbrich K., Seidelman K., Modeling population dynamics of solitary bees in relation to habitat quality. Web Ecology 2: Wilkaniec Z., The effect of differences in nest tube diameters on the settling of artificial nests by females of solitary bee Osmia rufa L. Pszczelnicze Zeszyty Naukowe. Rok XLII, Nr 2. Wilkaniec Z., Warakomska Z., Host plant of Osmia rufa L. defined on the basis of pollen stored by female bees. [W:] Natural resources of bees in Poland (red. J. Banaszak: ) Pedagogical University, Bydgoszcz. Wójtowski F., Spostrzeżenia nad biologią I możliwościami użytkowania pszczoły murarki Osmia rufa L. (Apoidea: Megachilidae). Roczniki AR w Poznaniu, 111:

Pszczoła murarka ogrodowa

Pszczoła murarka ogrodowa Pszczoła murarka ogrodowa Dr inż. Joanna Klepacz-Baniak Plantpress Murarka ogrodowa (Osmia rufa) jest samotnie żyjącą, dziką pszczołą z rodziny miesiarkowatych (Megachilidae). Błonkówka ta występuje na

Bardziej szczegółowo

Tempo rozwoju populacji murarki ogrodowej Osmia rufa (L.) (Hymenoptera: Apidae) w sztucznych gniazdach trzcinowych

Tempo rozwoju populacji murarki ogrodowej Osmia rufa (L.) (Hymenoptera: Apidae) w sztucznych gniazdach trzcinowych Wiad. entomol. 22 (3): 161-167 Poznań 2003 Tempo rozwoju populacji murarki ogrodowej Osmia rufa (L.) (Hymenoptera: Apidae) w sztucznych gniazdach trzcinowych The development rate of a red mason bee population

Bardziej szczegółowo

Pszczoły a bioróżnorodność

Pszczoły a bioróżnorodność Pszczoły a bioróżnorodność Pod pojęciem różnorodności biologicznej kryje się niesłychane bogactwo i zróżnicowanie form życia występujących na Ziemi. Bioróżnorodność należy chronić, ponieważ każdy jej element

Bardziej szczegółowo

Praca i efektywność owadów zapylających

Praca i efektywność owadów zapylających Praca i efektywność owadów zapylających Dr inż. Joanna Klepacz-Baniak Plantpress Fot. 1. Wczesną wiosną matki trzmiele szukają miejsc na gniazdowanie Fot. 2. W przypadku agrestu wskutek odwiedzin kwiatów

Bardziej szczegółowo

Bioróżnorodność populacji pszczół i owadów dziko zapylających w Unii Europejskiej i w Polsce Hajnalka Szentgyörgyi

Bioróżnorodność populacji pszczół i owadów dziko zapylających w Unii Europejskiej i w Polsce Hajnalka Szentgyörgyi Bioróżnorodność populacji pszczół i owadów dziko zapylających w Unii Europejskiej i w Polsce Hajnalka Szentgyörgyi Konferencja pt. Ochrona owadów zapylających warunkiem zachowania ekosystemów i produkcji

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO PL 67276 Y1 22.07.2013 BUP 15/13. FLAGA DOROTA BIODAR, Kraków, PL 31.07.2014 WUP 07/14. STANISŁAW FLAGA, Kraków, PL

WZORU UŻYTKOWEGO PL 67276 Y1 22.07.2013 BUP 15/13. FLAGA DOROTA BIODAR, Kraków, PL 31.07.2014 WUP 07/14. STANISŁAW FLAGA, Kraków, PL PL 67276 Y1 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 120675 (22) Data zgłoszenia: 16.01.2012 (19) PL (11) 67276 (13) Y1

Bardziej szczegółowo

Jak edukować o owadach zapylających? Lokalne kampanie edukacyjne.

Jak edukować o owadach zapylających? Lokalne kampanie edukacyjne. Logo Instytucji JAGIELLONIAN UNIVERSITY IN KRAKOW Jak edukować o owadach zapylających? Lokalne kampanie edukacyjne. SZKOLENIE PT. EDUKATOR BIORÓŻNORODNOŚCI PAWŁOWICE, 22 24.06.2016 Wiktoria Rojek Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895

Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895 Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895 1. Systematyka Rząd - przylżeńce (Thysanoptera) Rodzina - wciornastkowate (Thrypidae) 2. Biologia i opis gatunku: Gatunek,

Bardziej szczegółowo

Zadania do planszy PRACE W LESIE JESIEŃ

Zadania do planszy PRACE W LESIE JESIEŃ 1 Ewa Sulejczak Zadania do planszy PRACE W LESIE JESIEŃ 1. Przyjrzyj się planszy i napisz, jakie zabiegi wykonuje się w lesie jesienią. Określ także ich cel. Uzupełnij tabelę, wpisując swoje spostrzeżenia.

Bardziej szczegółowo

Plan nasadzeń strefy nektarodajnej w miejscowości Rusocice (gmina Czernichów)

Plan nasadzeń strefy nektarodajnej w miejscowości Rusocice (gmina Czernichów) Plan nasadzeń strefy nektarodajnej w miejscowości Rusocice (gmina Czernichów) Mgr Wiktoria Rojek Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński Spis treści Opis koncepcji.... 1 Lokalizacja strefy

Bardziej szczegółowo

Fizjologiczne i etologiczne

Fizjologiczne i etologiczne Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów Różnorodność owadów prowadzących społeczny tryb życia W - III Mrówki Faraona Monomorium pharaonis 25 https://www.youtube.com/watch?v=x4ppzhognjw

Bardziej szczegółowo

Znaczenie zadrzewień śródpolnych dla ochrony różnorodności biologicznej krajobrazu rolniczego. Krzysztof Kujawa

Znaczenie zadrzewień śródpolnych dla ochrony różnorodności biologicznej krajobrazu rolniczego. Krzysztof Kujawa Znaczenie zadrzewień śródpolnych dla ochrony różnorodności biologicznej krajobrazu rolniczego Krzysztof Kujawa Różnorodność biologiczna Zróżnicowanie wszystkich żywych organizmów występujących na Ziemi

Bardziej szczegółowo

MURARKA OGRODOWA (Osami rufa) W UPRAWACH SADOWNICZYCH. Materiały szkoleniowe. Opracowanie i rysunki Tadeusz Netczuk

MURARKA OGRODOWA (Osami rufa) W UPRAWACH SADOWNICZYCH. Materiały szkoleniowe. Opracowanie i rysunki Tadeusz Netczuk MURARKA OGRODOWA (Osami rufa) W UPRAWACH SADOWNICZYCH Materiały szkoleniowe Opracowanie i rysunki Tadeusz Netczuk SZKOLENIA O PSZCZOŁACH W PZD Niniejsze opracowanie przygotowano na podstawie Murarki ogrodowej

Bardziej szczegółowo

Biologia kwitnienia i obfitość pylenia Anemone japonica Houtt. = Anemone x hybrida hort. BOŻENA DENISOW, MAŁGORZATA BOŻEK

Biologia kwitnienia i obfitość pylenia Anemone japonica Houtt. = Anemone x hybrida hort. BOŻENA DENISOW, MAŁGORZATA BOŻEK ACTA AGROBOTANICA Vol. 59, z. 1 2006 s. 139 146 Biologia kwitnienia i obfitość pylenia Anemone japonica Houtt. = Anemone x hybrida hort. BOŻENA DENISOW, MAŁGORZATA BOŻEK Katedra Botaniki, Pracownia Biologii

Bardziej szczegółowo

REARING AND UTILIZATION OF THE RED MASON BEE - Osmia rufa L. (Hymenoptera, Megachilidae) FOR ORCHARD POLLINATION

REARING AND UTILIZATION OF THE RED MASON BEE - Osmia rufa L. (Hymenoptera, Megachilidae) FOR ORCHARD POLLINATION Vol. 48 No. 2 2004 Journal of Apicultural Science 69 REARING AND UTILIZATION OF THE RED MASON BEE - Osmia rufa L. (Hymenoptera, Megachilidae) FOR ORCHARD POLLINATION Mieczys³aw Biliñski, Dariusz Teper

Bardziej szczegółowo

Dzikie owady zapylające wobec chemicznej ochrony roślin

Dzikie owady zapylające wobec chemicznej ochrony roślin Dzikie owady zapylające wobec chemicznej ochrony roślin Dr Dariusz Teper Instytut Ogrodnictwa, Oddział Pszczelnictwa w Puławach Zapylanie kwiatów roślin uprawnych jest jednym z najważniejszych, a jednocześnie

Bardziej szczegółowo

Wstępna ocena bioróżnorodności pszczołowatych w rejonach intensywnych upraw rzepaku ozimego. Mikołaj Borański Zbigniew Kołtowski Dariusz Teper

Wstępna ocena bioróżnorodności pszczołowatych w rejonach intensywnych upraw rzepaku ozimego. Mikołaj Borański Zbigniew Kołtowski Dariusz Teper Wstępna ocena bioróżnorodności pszczołowatych w rejonach intensywnych upraw rzepaku ozimego Mikołaj Borański Zbigniew Kołtowski Dariusz Teper Działania na rzecz poprawy konkurencyjności i innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Rola i stan dzikiej entomofauny zapylającej, a chemiczna ochrona roślin

Rola i stan dzikiej entomofauny zapylającej, a chemiczna ochrona roślin Rola i stan dzikiej entomofauny zapylającej, a chemiczna ochrona roślin Zapylanie kwiatów roślin uprawnych jest jednym z najważniejszych, a jednocześnie najtańszym czynnikiem plonotwórczym. Proces ten

Bardziej szczegółowo

OCENA ZESPOŁU ZAPYLACZY (HYMENOPTERA, APOIDEA) W UPRAWIE RZEPAKU OZIMEGO

OCENA ZESPOŁU ZAPYLACZY (HYMENOPTERA, APOIDEA) W UPRAWIE RZEPAKU OZIMEGO Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 51 (3) 2011 OCENA ZESPOŁU ZAPYLACZY (HYMENOPTERA, APOIDEA) W UPRAWIE RZEPAKU OZIMEGO WOJCIECH SĄDEJ, MARIUSZ NIETUPSKI Uniwersytet Warmińsko-Mazurski

Bardziej szczegółowo

Osy. Vespula. Biologia. Szkodliwość. Występowanie

Osy. Vespula. Biologia. Szkodliwość. Występowanie Osy Vespula Biologia Ciało robotnicy osy pospolitej osiąga długość od 11 do 20 mm. Jest podobna do osy dachowej, ale ma na nadustku dużą kanciastą czarną plamę zamiast trzech czarnych punktów. Osa pospolita

Bardziej szczegółowo

Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem

Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem dr Piotr Szafranek Opracowanie przygotowane w ramach zadania 1.15 Aktualizacja istniejących i opracowanie nowych integrowanych

Bardziej szczegółowo

INTEGROWANA OCHRONA ROŚLIN Niechemiczne i chemiczne metody ochrony plantacji

INTEGROWANA OCHRONA ROŚLIN Niechemiczne i chemiczne metody ochrony plantacji INTEGROWANA OCHRONA ROŚLIN Niechemiczne i chemiczne metody ochrony plantacji Grzegorz Pruszyński Instytut Ochrony Roślin Państwowy Instytut Ochrony Roślin w Poznaniu Wiek pestycydów (wg Matcalfa 1980):

Bardziej szczegółowo

Rosliny, owady i miód

Rosliny, owady i miód Rosliny, owady i miód 3 4 września, sobota i niedziela Owady często nas drażnią latają, bzyczą, czasem gryzą. Są nam jednak niezbędne! Często nie zdajemy sobie sprawy z tego jak bardzo od nich zależymy

Bardziej szczegółowo

Ekosystemy do usług!

Ekosystemy do usług! Ekosystemy do usług! Adaptacje do zmian klimatu inspirowane przez różnorodność biologiczną ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONY W TEORII I PRAKTYCE, 5 maja 2016 r. Anna Kalinowska UCBS, UW Czy wobec skutków zmian klimatu

Bardziej szczegółowo

OCENA EFEKTYWNOŚCI OBLOTU JABŁONI PRZEZ PSZCZOŁĘ SAMOTNICZĄ OSMIA RUFA L. (APOIDEA, MEGACHIUDAE) W BADANIACH IZOLATOROWYCH. Wstęp

OCENA EFEKTYWNOŚCI OBLOTU JABŁONI PRZEZ PSZCZOŁĘ SAMOTNICZĄ OSMIA RUFA L. (APOIDEA, MEGACHIUDAE) W BADANIACH IZOLATOROWYCH. Wstęp Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu - CCLXI (1994) ZDZISŁAW WILKANIEC, FRANCISZEK WYRWA OCENA EFEKTYWNOŚCI OBLOTU JABŁONI PRZEZ PSZCZOŁĘ SAMOTNICZĄ OSMIA RUFA L. (APOIDEA, MEGACHIUDAE) W BADANIACH IZOLATOROWYCH

Bardziej szczegółowo

autor opracowania dr Iwona Gottfried EKOZNAWCA

autor opracowania dr Iwona Gottfried EKOZNAWCA Inwentaryzacja przyrodnicza wykonana w ramach termomodernizacji budynku Urzędu Miasta w Jeleniej Górze na Placu Ratuszowym 58 pod kątem występowania zwierząt chronionych (ptaków i nietoperzy) autor opracowania

Bardziej szczegółowo

Zadrzewienia śródpolne enklawy bioróżnorodności

Zadrzewienia śródpolne enklawy bioróżnorodności Zadrzewienia śródpolne enklawy bioróżnorodności Jakub Józefczuk Bank Drzewek jest realizowany w ramach projektu: Partnerstwo dla drzew i klimatu społeczna odpowiedzialność biznesu w zakresie ochrony środowiska,

Bardziej szczegółowo

Samica nietoperza zwykle rodzi: 1. 10-15 młodych 2. 1-2 młodych 3. 3-5 młodych

Samica nietoperza zwykle rodzi: 1. 10-15 młodych 2. 1-2 młodych 3. 3-5 młodych Samica nietoperza zwykle rodzi: 1. 10-15 młodych 2. 1-2 młodych 3. 3-5 młodych Odpowiedź nr 2. Samice wychowujące młode żyją zwykle: 1. wspólnie (samica i samiec) 2. samotnie (samice) 3. w grupach, tzw.

Bardziej szczegółowo

Rosliny, owady i miód

Rosliny, owady i miód Rosliny, owady i miód 5 6 września, sobota i niedziela Owady często nas drażnią latają, bzyczą, czasem gryzą. Są nam jednak niezbędne! Często nie zdajemy sobie sprawy z tego jak bardzo od nich zależymy

Bardziej szczegółowo

Ekspertyza ornitologiczna opracowana w związku z termomodernizacją budynku mieszkalnego przy ul. Kordeckiego 19 w Bydgoszczy

Ekspertyza ornitologiczna opracowana w związku z termomodernizacją budynku mieszkalnego przy ul. Kordeckiego 19 w Bydgoszczy ARDEA Doradztwo Środowiskowe Arkadiusz Kiszka os. Wschód 4C/6 62-100 Wągrowiec tel. 513 338 854 kontakt@ardea.net.pl www.ardea.net.pl Ekspertyza ornitologiczna opracowana w związku z termomodernizacją

Bardziej szczegółowo

ALMA MATER MIESIĘCZNIK UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO. czerwiec-wrzesień /2012

ALMA MATER MIESIĘCZNIK UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO. czerwiec-wrzesień /2012 ALMA MATER MIESIĘCZNIK UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO czerwiec-wrzesień 148-149/2012 REBELIANTKI WŚRÓD ROBOTNIC PSZCZOŁY MIODNEJ Powszechnie wiadomo, że pszczoła miodna jest głównym zapylaczem naszych upraw.

Bardziej szczegółowo

PTASI KALENDARZ 2013 KWIECIEŃ KOS (Turdus merula) Drozdy (Turdidae)

PTASI KALENDARZ 2013 KWIECIEŃ KOS (Turdus merula) Drozdy (Turdidae) PTASI KALENDARZ 2013 KWIECIEŃ KOS (Turdus merula) Drozdy (Turdidae) Kos (Turdus merula), należy do rodziny drozdów. Samiec jest cały czarny, oprócz żółtego dzioba oraz żółtej obrączki wokół oka, ze stosunkowo

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE. z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE. z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej zrealizowanego na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr 10/2016, znak: ŻWeoz/ek-8628-30/2016(1748),

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko. Błotniaki. Gniazdowanie... 2 W Polsce... 2. Gniazdowanie... 3 W Polsce... 3. Błotniak stawowy - Circus aeruginosus...

Imię i nazwisko. Błotniaki. Gniazdowanie... 2 W Polsce... 2. Gniazdowanie... 3 W Polsce... 3. Błotniak stawowy - Circus aeruginosus... Błotniaki Błotniaki, to liczący 13 gatunków rodzaj ptaków drapieŝnych z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), rzędu sokołowych (Falconiformes), występujących w Eurazji, Afryce i Ameryce. Ptaki te osiągają

Bardziej szczegółowo

Zadania do planszy CYKL ŻYCIA LASU GOSPODARCZEGO

Zadania do planszy CYKL ŻYCIA LASU GOSPODARCZEGO 1 Ewa Sulejczak Zadania do planszy CYKL ŻYCIA LASU GOSPODARCZEGO 1. Uzupełnij schemat prezentujący cykl życia lasu gospodarczego, wpisując w prostokąty nazwy etapów cyklu, a w owale zjawiska oznaczające

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum.

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum. Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum. DZIAŁ VI PRZYRODA WOKÓŁ NAS - 5 NR I TEMAT LEKCJI 1. Lasy liściaste i iglaste WYMAGANIA PODSTAWOWE Uczeń: wymienia warstwy

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Zn. Spr. SA.270.106.2015 Ruciane Nida, 10.12.2015 r. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Wykonanie pszczelarskiego punktu edukacyjnego w ramach projektu Tradycyjne bartnictwo ratunkiem dzikich pszczół w lasach

Bardziej szczegółowo

Pachnica dębowa Osmoderma barnabita w pasie drogowym drogi Gamerki Wielkie - Jonkowo

Pachnica dębowa Osmoderma barnabita w pasie drogowym drogi Gamerki Wielkie - Jonkowo Pachnica dębowa Osmoderma barnabita w pasie drogowym drogi Gamerki Wielkie - Jonkowo 1 mgr Adam Bohdan WPROWADZENIE Praca obejmowała inwentaryzację pachnicy dębowej Osmoderma barnabita na wybranych drzewach

Bardziej szczegółowo

Marta Jańczak-Pieniążek

Marta Jańczak-Pieniążek Projekt Bioróżnorodność Opolszczyzny skarbem dziedzictwa przyrodniczego (nr decyzji RPOP.05.01.00-16-0001/15-00) współfinansowany jest ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Hotel dla dzikich owadów zapylających

Hotel dla dzikich owadów zapylających Hotel dla dzikich owadów zapylających dokumentacja techniczna /0/0 Hotel opracowany został na licencji Creative Commons CC BY-NC-SA.0 PL http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/.0/pl/ Przedstawiony

Bardziej szczegółowo

Czytanie pobocza Z: Forman et al. 2003

Czytanie pobocza Z: Forman et al. 2003 Wykład 4 R.T.T Forman, D. Sperling, J. Bissonette, A.P. Clevenger, C. Cutshall, V. Dale, L. Fahrig, R. France, C. Goldman, K. Heanue, J. Jones, F. Swanson, T. Turrentine, T. Winter Mapy Polski Rozwój dróg

Bardziej szczegółowo

Ekspertyza chiropterologiczna dla budynków Szkoły Muzycznej w Solcu Kujawskim (ul. Kościuszki 12, działka ewidencyjna 498, obręb 0001).

Ekspertyza chiropterologiczna dla budynków Szkoły Muzycznej w Solcu Kujawskim (ul. Kościuszki 12, działka ewidencyjna 498, obręb 0001). Ekspertyza chiropterologiczna dla budynków Szkoły Muzycznej w Solcu Kujawskim (ul. Kościuszki 12, działka ewidencyjna 498, obręb 0001). Wykonawca: Ekostudium Leszek Koziróg Ul. Smętka 15/29, 10-077 Olsztyn

Bardziej szczegółowo

Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów

Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów Kilka słów o prowadzącym oraz o tym, czym będziemy się zajmować? Dlaczego warto zajmować się fizjologią owadów? 2 Charakteryzują się ogromnym

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY KONKURS CO WIESZ O PSZCZOŁACH?

SZKOLNY KONKURS CO WIESZ O PSZCZOŁACH? SZKOLNY KONKURS CO WIESZ O PSZCZOŁACH? Drodzy uczniowie! Bardzo się cieszymy, że zdecydowaliście się wziąć udział w konkursie, którego celem jest promowanie postaw proekologicznych. Przygotowaliśmy dla

Bardziej szczegółowo

Pachnica dębowa Osmoderma barnabita w pasie drogowym drogi Gamerki Wielkie - Jonkowo

Pachnica dębowa Osmoderma barnabita w pasie drogowym drogi Gamerki Wielkie - Jonkowo Pachnica dębowa Osmoderma barnabita w pasie drogowym drogi Gamerki Wielkie - Jonkowo mgr Adam Bohdan WPROWADZENIE 1 Praca obejmowała inwentaryzację pachnicy dębowej Osmoderma barnabita na wybranych drzewach

Bardziej szczegółowo

Działania NFOŚiGW dla ochrony bioróżnorodności na przykładzie wybranych projektów z zakresu ochrony przyrody

Działania NFOŚiGW dla ochrony bioróżnorodności na przykładzie wybranych projektów z zakresu ochrony przyrody Działania NFOŚiGW dla ochrony bioróżnorodności na przykładzie wybranych projektów z zakresu ochrony przyrody Leszek Jóskowiak p.o. dyrektora Departamentu Ochrony Przyrody Poznań, 25 listopada 2010 r. Różnorodność

Bardziej szczegółowo

ROLA BIORÓŻNORODNOŚCI W SIECI POKARMOWEJ autor: Magdalena Szewczyk

ROLA BIORÓŻNORODNOŚCI W SIECI POKARMOWEJ autor: Magdalena Szewczyk ROLA BIORÓŻNORODNOŚCI W SIECI POKARMOWEJ autor: Magdalena Szewczyk Cel zajęć: Cele operacyjne: Uczeń: potrafi stworzyć sieć troficzną i łańcuch pokarmowy, umie powiązać ze sobą różne elementy środowiska,znaleźć

Bardziej szczegółowo

Liczby Fibonacciego w przyrodzie

Liczby Fibonacciego w przyrodzie Liczby Fibonacciego w przyrodzie Ostatni artykuł był ściśle matematyczny. Dziś chciałabym pokazać, że matematyka występuje powszechnie w przyrodzie i naszym życiu codziennym.. Drzewo genealogiczne trutnia

Bardziej szczegółowo

Zadania do planszy PRACE W LESIE ZIMA

Zadania do planszy PRACE W LESIE ZIMA 1 Ewa Sulejczak Zadania do planszy PRACE W LESIE ZIMA 1. Zima jest porą spoczynku w przyrodzie, ale nie jest porą odpoczynku dla leśników. Przeciwnie! Przyjrzyj się planszy i napisz, jakie zabiegi wykonuje

Bardziej szczegółowo

Iniekcja doglebowa hydrożelu. Sposób na zwiększenie wydajności istniejących plantacji drzew i krzewów.

Iniekcja doglebowa hydrożelu. Sposób na zwiększenie wydajności istniejących plantacji drzew i krzewów. Iniekcja doglebowa hydrożelu Sposób na zwiększenie wydajności istniejących plantacji drzew i krzewów. Co to jest iniekcja hydrożelu? Zabieg iniekcji polega na wstrzyknięciu/aplikacji bezpośrednio do systemu

Bardziej szczegółowo

PRZYRODA W CZTERECH PORACH ROKU

PRZYRODA W CZTERECH PORACH ROKU Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach rok szkolny / PROJEKT EDUKACYJNY PRZYRODA W CZTERECH PORACH ROKU I Wstęp Świat wokół nas zmienia się bardzo szybko, a my żyjemy ciągłym pędzie.

Bardziej szczegółowo

Pomóż pszczołom one pomagają nam od zawsze.

Pomóż pszczołom one pomagają nam od zawsze. Pomóż pszczołom one pomagają nam od zawsze. Pszczoły same z siebie nie atakują człowieka, jeśli nie mają do tego powodu. Pszczoły uznawane są przez większość osób za owady niebezpieczne. Wystarczy, że

Bardziej szczegółowo

Materiały do filmu ARKANA Łowcy miodu: Na ratunek pszczołom. Mayfly

Materiały do filmu ARKANA Łowcy miodu: Na ratunek pszczołom. Mayfly Dla nauczyciela Tytułem wstępu i wyjaśnienia Proponowane zadania zostały podzielone na dwie lekcje tematyczne, zainspirowane treścią filmu Łowcy miodu. Pierwsza dotyczy najbardziej oczywistej zależności

Bardziej szczegółowo

PYTANIA I ODPOWIEDZI CEL WIELKIEGO DNIA PSZCZÓŁ 8.08

PYTANIA I ODPOWIEDZI CEL WIELKIEGO DNIA PSZCZÓŁ 8.08 PYTANIA I ODPOWIEDZI CEL WIELKIEGO DNIA PSZCZÓŁ 8.08 Święto pszczół powstało, aby przekazywać wiedzę i przypominać jak największej liczbie osób o niezastąpionej roli, jaką zapylacze pełnią w całym środowisku

Bardziej szczegółowo

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE

PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE PSZCZELNICZE ZESZYTY NAUKOWE Rok XLIII 1999 OBLOT MARCHWI PRZEZ SAMOTKI (HYLAEUS F., HYMENOPTERA, COLLETIDAE), PROCENT SAMIC W ICH POPULACJI ORAZ PRÓBA WYKORZYSTANIA ICH DO ZAPYLANIA MARCHWI Andrzej Ruszkowski,

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE ZIMOWEMU WYMIERANIU PSZCZÓŁ

ZAPOBIEGANIE ZIMOWEMU WYMIERANIU PSZCZÓŁ ZAPOBIEGANIE ZIMOWEMU WYMIERANIU PSZCZÓŁ Zachęcamy pszczelarzy, by już teraz rozpoczęli przygotowania do zimy 4 sierpnia 2016 r. Obecnie wiele się mówi o zimowym wymieraniu pszczół miodnych. Sieć ośrodków

Bardziej szczegółowo

DREWNIANE BUDYNKI REKREACYJNE I GOSPODARCZE

DREWNIANE BUDYNKI REKREACYJNE I GOSPODARCZE GARAŻE, ALTANY, WIATY Z DREWNA DREWNIANE BUDYNKI REKREACYJNE I GOSPODARCZE Potrzebujesz garażu, który zabezpieczy Twoje auto przed szkodliwym wpływem warunków atmosferycznych? A może marzą ci się wieczory

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Populacja bobra w Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, w ostatnich 30 latach odnotowała nagły wzrost liczebności z 270 do ponad???

Bardziej szczegółowo

Typy pustyń: 1. Kamienista (wsch. Tien-Szan) 2. Żwirowa (Mongolska) 3. Piaszczysta (pn. Sahara) 4. Pylasta (Szatt al- Dżarid) (1) (2) (3) (4)

Typy pustyń: 1. Kamienista (wsch. Tien-Szan) 2. Żwirowa (Mongolska) 3. Piaszczysta (pn. Sahara) 4. Pylasta (Szatt al- Dżarid) (1) (2) (3) (4) Pustynia teren o znacznej powierzchni, pozbawiony zwartej szaty roślinnej wskutek małej ilości opadów i przynajmniej okresowo wysokich temperatur powietrza, co sprawia, że parowanie przewyższa ilość opadów.

Bardziej szczegółowo

CZYM JEST HOTEL DLA OWADÓW?

CZYM JEST HOTEL DLA OWADÓW? HOTEL DLA OWADÓW CZYM JEST HOTEL DLA OWADÓW? Hotel dla owadów to sztuczna budowla z materiałów naturalnych, zapewniająca różnym gatunkom owadów schronienie i możliwość budowy gniazd, szczególnie podczas

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia. Ekologii Lasu 2015/2016

Zagadnienia. Ekologii Lasu 2015/2016 Zagadnienia z Ekologii Lasu 2015/2016 Spis ważniejszych zagadnień w ramach przedmiotu (rozszerzonego) EKOLOGIA LASU 1. EKOLOGIA OGÓLNA (wybrane zagadnienia) - Podstawowe pojęcia (ich znaczenie i wzajemne

Bardziej szczegółowo

Temat: Czym zajmuje się ekologia?

Temat: Czym zajmuje się ekologia? Temat: Czym zajmuje się ekologia? Z czym kojarzy Ci się pojęcie ekologia? Termin ekologia pochodzi z języka greckiego i utworzono go z dwóch wyrazów: oikos oznacza dom, środowisko lub miejsce życia; lógos

Bardziej szczegółowo

Tobiasz i dzikie pszczoły

Tobiasz i dzikie pszczoły Tobiasz i dzikie pszczoły Wreszcie nadeszła Wielkanoc i Tobiasz może spędzić trochę czasu w gospodarstwie wujka. Jak zawsze na początku wizyty biegnie na łąkę przywitać się z Emmi, swoją ulubioną krową.

Bardziej szczegółowo

Zapobieganie stratom rodzin pszczelich w Polsce

Zapobieganie stratom rodzin pszczelich w Polsce K P Zapobieganie stratom rodzin pszczelich w Polsce wyniki projektu Nr 520/N-COST/2009/0 Zdrowie pszczół w Europie WARSZAWA 19.02.2013, 8.45 13.00 Zdrowie pszczół w Europie jest projektem, mającym na celu

Bardziej szczegółowo

Przyczyny zmniejszania się populacji pszczół i owadów dziko zapylających w Unii Europejskiej i w Polsce

Przyczyny zmniejszania się populacji pszczół i owadów dziko zapylających w Unii Europejskiej i w Polsce Przyczyny zmniejszania się populacji pszczół i owadów dziko zapylających w Unii Europejskiej i w Polsce Konferencja pn. Ochrona owadów zapylających warunkiem zachowania ekosystemów i produkcji żywności

Bardziej szczegółowo

WYKŁADY PSZCZELARSKIE 2017 Cezary Kruk Tel Mail:

WYKŁADY PSZCZELARSKIE 2017 Cezary Kruk Tel Mail: WYKŁADY PSZCZELARSKIE 2017 Cezary Kruk Tel. 518-482-726 Mail: apis.polonia@wp.pl, cezarykruk2@wp.pl 1. Systematyka pszczół 1.1. Pszczoła wschodnia 1.2. Czerwona pszczoła z Borneo 1.3. Pszczoła olbrzymia

Bardziej szczegółowo

Hotele dla dzikich zapylaczy. zrób to sam!

Hotele dla dzikich zapylaczy. zrób to sam! Hotele dla dzikich zapylaczy zrób to sam! Po co nam owady zapylające? Najtroskliwszymi i niezastąpionymi opiekunami każdego ogrodu są bez wątpienia owady zapylające. Musimy je chronić, żeby odwdzięczyć

Bardziej szczegółowo

Rosliny, owady i miód

Rosliny, owady i miód Rosliny, owady i miód 7 8 września, sobota i niedziela w Ogrodzie Botanicznym UW Owady często nas drażnią latają, bzyczą, czasem gryzą. Są nam jednak niezbędne! Często nie zdajemy sobie sprawy z tego jak

Bardziej szczegółowo

Zakres i metodyka prac terenowych. Część II

Zakres i metodyka prac terenowych. Część II Zakres i metodyka prac terenowych Część II Obowiązujące pomiary Dla wszystkich drzew (stojące i leżące, żywe i martwe) o wysokości powyżej 130 cm należy określić pierśnice. Gatunki drzew należy podać zarówno

Bardziej szczegółowo

2. Układy eksperymentalne stosowane w doświadczeniach ogrodniczych. 6. Metody regulowania zachwaszczenia w ogrodnictwie zrównoważonym.

2. Układy eksperymentalne stosowane w doświadczeniach ogrodniczych. 6. Metody regulowania zachwaszczenia w ogrodnictwie zrównoważonym. PYTANIA OGÓLNE - IIº kierunek Ogrodnictwo - studia niestacjonarne 1. Rola testu statystycznego w analizie danych. 2. Układy eksperymentalne stosowane w doświadczeniach ogrodniczych. 3. Rodzaje RNA występujące

Bardziej szczegółowo

Formy i skala oddziaływania zwierzyny na las

Formy i skala oddziaływania zwierzyny na las Formy i skala oddziaływania zwierzyny na las Zbigniew Borowski Zakład Ekologii Lasu Instytut Badawczy Leśnictwa Jan Błaszczyk Generalna Dyrekcja Lasów Państwowych Wstęp Wysokie zagęszczenia kopytnych mają

Bardziej szczegółowo

Znaczenie monitoringu populacji ssaków kopytnych w ochronie dużych drapieżników

Znaczenie monitoringu populacji ssaków kopytnych w ochronie dużych drapieżników Znaczenie monitoringu populacji ssaków kopytnych w ochronie dużych drapieżników Krzysztof Schmidt Instytut Biologii Ssaków PAN, Białowieża Duże ssaki drapieżne występujące w Polsce Fot. H. Schmidt Fot.

Bardziej szczegółowo

Wykonawca: Ekostudium Leszek Koziróg Ul. Smętka 15/29, Olsztyn. tel.: Bydgoszcz, dn. 15 lipca 2016 r.

Wykonawca: Ekostudium Leszek Koziróg Ul. Smętka 15/29, Olsztyn. tel.: Bydgoszcz, dn. 15 lipca 2016 r. Ekspertyza ornitologiczna dla budynku Zespołu Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w Solcu Kujawskim (ul. 23 Stycznia 13, Solec Kujawski, działka ewidencyjna nr 717/3, obręb 0001). Wykonawca: Ekostudium

Bardziej szczegółowo

Drosophila suzukii nowe zagrożenie dla owoców czereśni i innych

Drosophila suzukii nowe zagrożenie dla owoców czereśni i innych Drosophila suzukii nowe zagrożenie dla owoców czereśni i innych Barbara Łabanowska, Wojciech Piotrowski Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice e-mail: Barbara.Labanowska@inhort.pl 25 Spotkanie Sadownicze,

Bardziej szczegółowo

Czynniki środowiskowe mające znaczenie w życiu ptaków leśnych

Czynniki środowiskowe mające znaczenie w życiu ptaków leśnych Ekologia i ochrona ptakó ptaków leś leśnych w świetle problemó problemów gospodarki leś leśnej, obowią obowiązują zującego ustawodawstwa oraz zmian klimatycznych Rysunki E. Grzędzicka Emilia Grzę Grzędzicka

Bardziej szczegółowo

Ekspertyza dotycząca występowania ptaków i nietoperzy w budynku VII Liceum Ogólnokształcącego w Krakowie, ul. Skarbińskiego 5, Kraków

Ekspertyza dotycząca występowania ptaków i nietoperzy w budynku VII Liceum Ogólnokształcącego w Krakowie, ul. Skarbińskiego 5, Kraków Ekspertyza dotycząca występowania ptaków i nietoperzy w budynku VII Liceum Ogólnokształcącego w Krakowie, ul. Skarbińskiego 5, Kraków Ekspertyzę wykonał: mgr inż. Zbigniew Bęben Kraków, marzec 2016 r.

Bardziej szczegółowo

Najlepsze praktyki w ochronie żółwia błotnego

Najlepsze praktyki w ochronie żółwia błotnego Okuninka, 11-12.09.2014 r. Najlepsze praktyki w ochronie żółwia błotnego Janusz Holuk Okres lęgowy trwa najczęściej od 20 maja do 20 czerwca Okres lęgowy Zabezpieczanie złoża jaj Czynna ochrona lęgów

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK

SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK TYTUŁ/NAZWA Dobrej praktyki Tworzenie ogrodu szkolnego Zielone marzenie NAZWA SZKOŁY/PLACÓWKI Szkoła Podstawowa w Bochotnicy ADRES SZKOŁY/PLACÓWKI Bochotnica,

Bardziej szczegółowo

Zatrucia pszczół straty nie tylko dla pszczelarstwa

Zatrucia pszczół straty nie tylko dla pszczelarstwa Zatrucia pszczół straty nie tylko dla pszczelarstwa Dr Piotr Skubida Instytut Ogrodnictwa, Oddział Pszczelnictwa w Puławach Zatrucia pszczół środkami ochrony roślin (ś. o. r.) stanowią nie od dziś poważny

Bardziej szczegółowo

CONDIT. Środek poprawiający właściwości gleby. Plan oferty. Wyłączny dystrybutor na terenie POLSKI: BioConcept-Gardenia Sp. z o.o.

CONDIT. Środek poprawiający właściwości gleby. Plan oferty. Wyłączny dystrybutor na terenie POLSKI: BioConcept-Gardenia Sp. z o.o. Środek poprawiający właściwości gleby Zakwalifikowany do stosowania w rolnictwie ekologicznym pod numerem NE/115/2009 Wyłączny dystrybutor na terenie POLSKI: BioConcept-Gardenia Sp. z o.o., ul. Fabryczna

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYSZKOLNY KONKURS WIEDZY ZINTEGROWANEJ JUŻ TO WIEM DLA KLAS TRZECICH Imię i nazwisko ucznia:

MIĘDZYSZKOLNY KONKURS WIEDZY ZINTEGROWANEJ JUŻ TO WIEM DLA KLAS TRZECICH Imię i nazwisko ucznia: Imię i nazwisko ucznia: Numer szkoły: X EDYCJA MIĘDZYSZKOLNEGO KONKURSU HASŁO KONKURSU: Cztery pory roku Dyktando 1 Imię i nazwisko ucznia: Numer szkoły: X EDYCJA MIĘDZYSZKOLNEGO KONKURSU HASŁO KONKURSU:

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCJE Z DREWNA KLEJONEGO

KONSTRUKCJE Z DREWNA KLEJONEGO DREWNO KLEJONE WARSTWOWO KONSTRUKCJE Z DREWNA KLEJONEGO Drewno klejone warstwowo to bodaj najbardziej zaawansowana technologicznie forma tego naturalnego materiału budowlanego. Jest bardzo wytrzymałe,

Bardziej szczegółowo

Komunikat z dnia 18 kwietnia 2017 r. Starosty Chełmskiego do właścicieli lasów prywatnych

Komunikat z dnia 18 kwietnia 2017 r. Starosty Chełmskiego do właścicieli lasów prywatnych Komunikat z dnia 18 kwietnia 2017 r. Starosty Chełmskiego do właścicieli lasów prywatnych Starosta Chełmski informuje o konieczności zwalczania Kornika ostrozębnego szkodliwego owada powodującego kępowe

Bardziej szczegółowo

RED MASON BEE (Osmia rufa L.) AS A POLLINATOR OF RAPE PLANTATIONS

RED MASON BEE (Osmia rufa L.) AS A POLLINATOR OF RAPE PLANTATIONS Vol. 53 No. 2 2009 Journal of Apicultural Science 115 RED MASON BEE (Osmia rufa L.) AS A POLLINATOR OF RAPE PLANTATIONS D a r i u s z T e p e r, M i e c z y s ³ a w B i l i ñ s k i Research Institute of

Bardziej szczegółowo

Biologia Klasa 3. - określa zakres ekologii, - wymienia biotyczne i abiotyczne

Biologia Klasa 3. - określa zakres ekologii, - wymienia biotyczne i abiotyczne Biologia Klasa 3 Dział :Wzajemne zależności między organizmami a środowiskiem Numer lekcji Temat lekcji Osiągnięcia ucznia podstawowe Osiągnięcia ucznia ponadpodstawowe 1 2 3 4 1. Charakterystyka środowiska

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE

Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE Spis treści WSTĘP 3 Ogólna charakterystyka 4 Wymagania roślin cebulowych 6 Uprawa 7 Sadzenie roślin cebulowych 8 Pielęgnacja 10 Nawożenie 10 Podlewanie 11 Odchwaszczanie

Bardziej szczegółowo

pod wspólnym tytułem Pszczoła a środowisko

pod wspólnym tytułem Pszczoła a środowisko Regionalny Związek Pszczelarzy w Toruniu ul. Środkowa 11 87-100 Toruń Cykl Szkoleń w Kołach Terenowych zrzeszonych w RZP Toruń pod wspólnym tytułem Pszczoła a środowisko 12 stycznia 2013 r. szkolenia :

Bardziej szczegółowo

Ekspertyza dotycząca występowania ptaków i nietoperzy w budynku Zespołu Szkół Elektrycznych nr 1 w Krakowie, ul. Kamieńskiego 49, Kraków

Ekspertyza dotycząca występowania ptaków i nietoperzy w budynku Zespołu Szkół Elektrycznych nr 1 w Krakowie, ul. Kamieńskiego 49, Kraków Ekspertyza dotycząca występowania ptaków i nietoperzy w budynku Zespołu Szkół Elektrycznych nr 1 w Krakowie, ul. Kamieńskiego 49, Kraków Ekspertyzę wykonał: mgr inż. Zbigniew Bęben Kraków, marzec 2016

Bardziej szczegółowo

Budujemy populację owadów zapylających

Budujemy populację owadów zapylających Akcja jest prowadzona z inicjatywy Sumi Agro Poland, producenta insektycydu Akcja edukacyjna Akcja Budujemy populację owadów zapylających ma na celu edukowanie środowiska rolniczego i ogrodniczego odnośnie

Bardziej szczegółowo

Interakcje pomiędzy roślinami i zwierzętami

Interakcje pomiędzy roślinami i zwierzętami Interakcje pomiędzy roślinami i zwierzętami Rośliny: energia dla wyższych poziomów troficznych Zwierzęta zależne pośrednio (drapieżniki, pasożyty) lub bezpośrednio: rośliny jako pokarm: liście, łodygi,

Bardziej szczegółowo

Czytajcie działkowca!

Czytajcie działkowca! Czytajcie działkowca! Jesień już w pełni, a działki i ogrody mienią się bogactwem odcieni złota, żółci i brązu. To okres w którym przyroda przygotowuje się do spoczynku i jest już coraz mniej czasu na

Bardziej szczegółowo

Rosliny, owady i miód

Rosliny, owady i miód Rosliny, owady i miód 6 7 września, sobota i niedziela Owady często nas drażnią latają, bzyczą, czasem gryzą. Są nam jednak niezbędne! Często nie zdajemy sobie sprawy z tego jak bardzo od nich zależymy

Bardziej szczegółowo

WYPOSAŻENIE TERENOWE ODKRYWCY PRZYRODY

WYPOSAŻENIE TERENOWE ODKRYWCY PRZYRODY WYPOSAŻENIE TERENOWE ODKRYWCY PRZYRODY ODPOWIEDNIA ODZIEŻ - OBUWIE SPORTOWE - WYGODNE UBRANIE WIERZCHNIE, PRZYSTOSOWANE DO WARUNKÓW POGODOWYCH I TERENOWYCH. - OKRYCIE GŁOWY - WYGODNA TORBA Zabezpieczenie

Bardziej szczegółowo

PTASI KALENDARZ 2012 PAŹDZIERNIK. Szczygieł (Carduelis carduelis) Łuszczaki (Fringillidae)

PTASI KALENDARZ 2012 PAŹDZIERNIK. Szczygieł (Carduelis carduelis) Łuszczaki (Fringillidae) PTASI KALENDARZ 2012 PAŹDZIERNIK Szczygieł (Carduelis carduelis) Łuszczaki (Fringillidae) Szczygieł to jeden z najbarwniejszych naszych ptaków, mniejszy od wróbla. Ptaki te najbardziej rzucają się w oczy

Bardziej szczegółowo

Bioróżnorodność. Ochrona owadów pożytecznych i zapylających

Bioróżnorodność. Ochrona owadów pożytecznych i zapylających Bioróżnorodność Ochrona owadów pożytecznych i zapylających Ochrona pszczół i innych owadów zapylających Produkcja żywności, która ma dobrą jakość i przystępną cenę wymaga nowoczesnych środków ochrony roślin

Bardziej szczegółowo

Nutraceutyki i toksyny w pokarmach

Nutraceutyki i toksyny w pokarmach Nutraceutyki i toksyny w pokarmach 1. Bioaktywne substancje o działaniu antyodżywczym i toksycznym występujące w podstawowych składnikach diety zwierząt; główne źródła i możliwe sposoby ich dezaktywacji.

Bardziej szczegółowo

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody Ochrona przyrody ma w Polsce długie tradycje. Według niektórych źródeł pierwsze decyzje związane z nią pochodzą z X wieku - np. w sprawie ochrony bobrów. W kolejnych wiekach zaczęto chronić nadmiernie

Bardziej szczegółowo

Prawie wszystko o owadach zapylających

Prawie wszystko o owadach zapylających Prawie wszystko o owadach zapylających Fot. archiwum P. Teper Dr Dariusz Teper Owady zapylające są tak samo ważnym elementem produkcji ogrodniczej, jak agrotechnika, nawożenie czy ochrona roślin. O ich

Bardziej szczegółowo

- w kompostowniku odpowiednio preferowanej skrzyni lub pojemniku, - na pryzmie kompostowej bezpośrednio na powierzchni ziemi.

- w kompostowniku odpowiednio preferowanej skrzyni lub pojemniku, - na pryzmie kompostowej bezpośrednio na powierzchni ziemi. Jest tlenowym rozkładem bioodpadów po wpływem organizmów glebowych, który prowadzi do powstania bardzo wartościowego nawozu wzbogaconego w składniki mineralne i azot. Proces ten może trwać kilka miesięcy,

Bardziej szczegółowo

Powojnik Lemon Dream jasnocytrynowy Clematis Lemon Dream

Powojnik Lemon Dream jasnocytrynowy Clematis Lemon Dream Dane aktualne na dzień: 24-05-2017 00:29 Link do produktu: http://www.goldplants.eu/powojnik-lemon-dream-jasnocytrynowy-clematis-lemon-dream-p-1652.html Powojnik Lemon Dream jasnocytrynowy Clematis Lemon

Bardziej szczegółowo