Przyrodnicze i kulturowe obrazy świata

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przyrodnicze i kulturowe obrazy świata"

Transkrypt

1 Przyrodnicze i kulturowe obrazy świata wykład 2 Średniowieczny obraz świata: Model dr Mateusz Hohol sem. zimowy 2014/2015

2

3 Model Clive Staples Lewis, Odrzucony obraz. Wprowadzenie do literatury średniowiecznej i renesansowej, przeł. W. Ostrowski, Znak, Kraków 2008 (skrót cytatów: OO)

4 Średniowieczno-renesansowy Model uwagi wstępne Model jest modelem Nie jest jedynie dziełem filozofów, teologów i uczonych, ale w ogromnej mierze także artystów poetów i trubadurów oraz astrologów Starożytny spór o rolę matematyki w poznaniu zanika z matematyki pozostaje jednak geometryczny charakter Modelu Tradycja archimedejska jest (niemal) nieobecna Model opiera się głównie na kosmologii Arystotelesa, ale znaleźć można w nim wiele wpływów platońskich i motywów mitologicznych Teologia chrześcijańska miesza się z filozofią i mitem ( ) zarówno mitologia, jak i filozofia przekształciły się w teologię (OO, s. 69).

5 Wieki średnie, jak większość wieków, były pełne zmian i kontrowersji. Szkoły powstawały, walczyły i upadały. Mój opis tego, co nazywam Modelem średniowiecznym, pomija to wszystko; ignoruje nawet wielką zmianę od przeważającego platońskiego do przeważającego arystotelesowskiego poglądu na świat i bezpośrednie starcie między nominalistami i realistami. Czyni tak, ponieważ te sprawy, choć ważne dla historyka myśli, na poziomie literackim niemal nie mają wpływu. Model, jeśli idzie o te w nim elementy, które mogli zużytkować poeci i artyści, pozostał niezmieniony (C.S. Lewis, Odrzucony obraz, s. 29).

6 Model wpływy chrześcijańskie i pogańskie W długotrwałej wojnie wojska obu stron mogą naśladować się wzajemnie w metodach i wzajemnie zarażać epidemiami, mogą się nawet od czasu do czasu bratać. Tak było i w tym okresie. Konflikt między starą a nową religią był często ostry, a obie strony były gotowe używać środków przymusu, kiedy się ośmieliły. Ale jednocześnie wpływ jednej na drugą był bardzo wielki. W ciągu tych stuleci wiele z tego co było pochodzenia pogańskiego, zostało nieusuwalnie wbudowane w Model. Jest rzeczą charakterystyczną dla tego okresu, że niejedno z dzieł ( ) wzbudzało od czasu do czasu wątpliwość, czy jego autor był poganinem czy chrześcijaninem (OO, s. 55).

7 Rola filozofii Platona w Modelu

8 Rola filozofii Platona w Modelu Timaios nie ma nic z erotycznej mistyki, którą znajdujemy w Uczcie lub w Fajdrosie i prawie nic z polityki. I chociaż wspomina Idee (albo Formy), ich prawdziwe miejsce w Platońskiej teorii poznania nie zostało w nim okazane. Dla Chalcydiusza stają się one ideami prawie w sensie nowoczesnym myślami w umyśle Boga. W ten sposób dla średniowiecza Platon nie był ani logikiem, ani filozofem miłości, ani autorem Rzeczypospolitej. Był, zaraz po Mojżeszu, wielkim monoteistycznym kosmogonistą, filozofem stworzenia, a zatem paradoksalnie filozofem tej Natury, którą prawdziwy Platon tak często lekceważył (OO, s. 60).

9 Model w oczach poetów Wszelka przyrodzona rzecz Miejsce przyrodzone ma W którym jej najlepiej jest; Ku temu miejscu każda rzecz Przez wrodzoną skłonność swą Zmierza, aby doszła tam Chaucer, The House of Fame O srogi pierwszy ruchu firmamentu Co swym dziennym skłonem wciąż napierasz I rzucasz od Wschodu wszystko aż do Okcydentu Co z natury chce inną drogę wybierać Chaucer Do tego środka ciągnąć Pragnie każda świata rzecz Gower, Confession

10 Architektura Modelu W środku kulista Ziemia, otoczona przezroczystymi, koncentrycznymi sferami do każdej z pierwszych siedmiu sfer przytwierdzono ciało zwane planetą (Księżyc, Merkury, Wenus, Słońce, Mars, Jowisz i Saturn) Poza sferą Saturna: Stellatum (niebo gwiaździste) Ponad Stellatum Primum Mobile (źródło ruchu dla całego systemu) Poza czasem i przestrzenią: Empyreum

11

12 Architektura modelu Tworzywem Wszechświata są cztery żywioły oraz kwintesencja, czyli eter ale ten można znaleźć tylko ponad księżycem i my, śmiertelnicy, nie znamy go doświadczalnie (OO, s. 91) Dla człowieka średniowiecznego Wszechświat był czymś skończonym W przeciwieństwie do późniejszej kosmologii Wszechświat nie był ani ciemny ani bezdźwięczny ani niezamieszkały Model podkreśla, że słońce oświetla cały Wszechświat noc jest zjawiskiem lokalnym: Gdy spoglądamy w górę na nocne niebo patrzymy przez ciemność, ale nie na ciemność (OO, s. 103) Harmonia sfer rozumiana dosłownie poruszając się, sfery emitują dźwięk Wszechświat zamieszkiwany jest przez istoty różnego rodzaju W warstwie podksiężycowej (od wysokości ponad lotem ptaków mieszkają) demony Ponad księżycem znajdują się Anioły oraz Inteligencje (planet) Ruch sfer propagowany jest w porządku zstępującym Sfery i planety wpływają na Ziemię badaniem tego wpływu zajmuje się astrologia Oddziaływanie wpływów na ludzi jest zapośredniczone przez zmiany w powietrzu

13 Problemy z Astrologią Astronomia i astrologia pozostają ze sobą zrośnięte Ale: Astrologia nie jest specjalnością średniowiecza. Średniowiecze odziedziczyło ją po starożytności i przekazało renesansowi (OO, s. 97) Prawowierni teologowie mogli przyjmować teorię, że planety mają wpływ na zdarzenia i na psychikę człowieka, a jeszcze bardziej na rośliny i minerały, Ale: Kościół walczył z przepowiedniami za pieniądze (wątpliwymi moralnie i politycznie) przeciw determinizmowi przeciw kultowi planet

14 Fortuna (Nicoletto da Modena)

15 Fortuna <<O ile mi wiadomo, Dantemu przypadło w udziale wysunięcie błyskotliwego przypuszczenia, że mimo wszystko Ziemia ma własną ziemską Inteligencję i że nie jest nią nic innego tylko Fortuna. Oczywiście, Fortuna nie steruje Ziemią po orbicie; spełnia obowiązki Inteligencji na sposób właściwy dla globu nieruchomego. Bóg, powiada Dante, który dał niebiosom przewodników tak, iż wszędzie równa blasków potęga. Podobnie z ludzką świetnością i władzą czyni, że z rodu do rodu przechodzi; próżne się dobra nigdzie nie osadzą. Ni rozum ludzki temu nie przeszkodzi, że jedni górą, kiedy drudzy dołem, tak bowiem wedle uznania ich wodzi dziewka Fortuna, która toczy kołem ( ). Ona zaś, pośród błogich duchów grona nie słyszy tego, jeno na swym kole dłoń trzyma, szczęsna i rozpromieniona >> (OO, s. 127).

16 Przeciw historiozofii <<średniowieczna koncepcja Fortuny zmierza do zniechęcania ludzi do prób tworzenia filozofii historii. Jeśli większość wypadków zdarza się, ponieważ Fortuna obraca koło, radując się swoją błogością i udzielając każdemu szansy, grunt usuwa się spod stóp Heglów, Carlyle ów, Spenglerów, marksistów, a nawet Macaulaya>> (OO, s. 149)

17

18 Dygresja o Długowiecznych (longaevi), czyli osobliwych mieszkańcach Modelu Żadna zła stwora, co błądzi po nocy, We mgle lub w ogniu nad jeziorem lub moczarem, Sina, sucha wiedźma, duch uparcie nieodżegnany, Żaden czarcik ni śniada Faery z kopalni. (Milton, Comus) Jak ta pigmejska rasa Za górą Indyjską albo Wieszcze Elfy (Faery Elves) Których nocne hulanki na skraju lasu Lub u źródła widzi wieśniak spóźniony... (Milton, Paradise Lost) I Panie z ogrodu Hesperyd, co się wydały Piękniejsze niż z dawna bajano lub w nowszych czasach, Gdy Czarodziejskie Panny (Fairy Damsels) w puszczy rozległej Spotkali rycerze z Logres lub Lyones (Milton, Paradise Kegained)

19 Dwie ważne zasady Modelu Zasada triady Jest rzeczą niemożliwą, żeby dwie rzeczy połączyły się bez trzeciej. Musi istnieć jakiś węzeł między nimi, żeby się zetknęły (Platon, Timaios, 31b- c). Przykładowo w platońskiej Uczcie człowiek nie może bezpośrednio spotkać się z bóstwem konieczne jest pośrednictwo demonów Zasada pełni Wszystko we Wszechświecie ma sens, zatem nie może być w nim miejsc pustych Lewis przytacza przykład: Jeśli między eterem i ziemią znajduje się pas powietrza, Apulejuszowi wydaje się, że sama raio wymaga, żeby było on zamieszkany (OO, s. 51)

20 Jeszcze o architekturze Majmonides: każda gwiazda 90 razy większa niż Ziemia W South English Legendary wyczytać można, że gdyby człowiek mógł podróżować w górę z szybkością czterdziestu mil i jeszcze trochę więcej na dzień, nie dotarłby do Stellatum po 8000 lat Dante spogląda na Ziemię ze Stellatum i widzi jej południową półkulę Chaucer jest w strefie podksiężycowej ale odróżnia statki a nawet, choć z trudnością, zwierzęta Ziemia znajduje się w środku Wszechświata, ale zarazem jest jego najniżej położonym punktem świat nadksiężycowy jest bardziej harmonijny niż podksiężycowy: Według myśli nowoczesnej, tj. ewolucyjnej, człowiek stoi na szczycie schodów, których początek ginie w mroku; według średniowiecznej, stoi on u podnóża schodów, których szczyt niewidoczny jest w świetle (OO)

21 Dynamika modelu Model przejmuje teorię ruchu Arystotelesa (ruch rozumiany bardzo szeroko) Ruchem jest przechodzenie od możności do aktu Dwie klasy ruchów: naturalne ( ciało porusza się samo przez się ) nadksiężycowy wymuszone ( ciało porusza się na skutek działania poruszyciela ) podksiężycowy Podstawowa zasada dynamiki: wszystko co się porusza jest przez coś poruszane Model podkreśla wagę celowości ruchu Wszystko dąży do miejsca naturalnego

22 Dynamika modelu Wszelka siła, ruch i skuteczność pochodzą od Boga, zstępują do Primum Mobile i sprawiają, że zaczyna się ono obracać; dokładny rodzaj działającej przy tym przyczynowości będzie rozważony później. Obroty Sfery Pierwszego Ruchu powodują obroty stellatum która to sfera powoduje ruch sfery Saturna i tak dalej, w dół, aż do ostatniej ruchomej sfery - sfery Księżyca. Ale istnieje dalsza złożoność ruchów. Primum Mobile obraca się od wschodu i do zachodu, zataczając pełne koło co dwadzieścia cztery godziny. Dolne sfery mają - z przyrodzonej skłonności - znacznie wolniejszy obrót z zachodu na wschód, któremu trzeba 36 tysięcy lat, żeby się dopełnić. Ale codzienny impuls Primum Mobile zmusza je jakby swoim nurtem lub prądem do codziennego cofnięcia tak, że ich rzeczywisty ruch zmierza ku zachodowi, ale z szybkością zmniejszoną wskutek wysiłku, by poruszać się w kierunku przeciwnym (OO, s. 96).

23 Dynamika modelu W jaki sposób Primum Mobile wprawia w ruch cały system? Nie wolno wyobrażać sobie, że porusza On [Bóg] rzeczy za pomocą jakiegoś pozytywnego działania, bo to oznaczałoby przypisywanie Mu jakiegoś ruchu, a wtedy nie doszlibyśmy do całkowicie nieruchomego Twórcy Ruchu. W jaki więc sposób porusza On rzeczy? Arystoteles odpowiada: kinei hos eromenon On porusza jak ukochany. Porusza inne rzeczy tak, jak przedmiot pragnień porusza tych, którzy go pragną. Sfera Primum Mobile wzrusza się dzięki swej miłości do Boga, a wzruszywszy się, udziela ruchu reszcie wszechświata (OO, s. 104).

24 Hierarchiczność w Modelu Hierarchia ziemska odbija hierarchię niebieską Przejawia się silnie w angelologii; szczególnie treść dzieła O hierarchii niebieskiej Pseudo- Dionizego wywarła wpływ na literaturę i sztukę Potrójna troistość gatunków aniołów (Spenser). Lewis pisze: <<Pierwsza hierarchia mieści trzy gatunki - Serainy, Cherubiny i Trony. Są to stworzenia najbliższe Boga. Zwrócone obliczem ku Niemu amesos nullius interiectu bezpośrednio, okrążają Go w nieustannym tańcu. Nazwy Seraf i Tron łączy ten autor z pojęciem gorąca lub płonięcia - cechą dobrze znaną poetom. Stąd u Chaucera woźny sądu kościelnego miał czerwoną jak ogień twarz cherubina, a Pope nie tylko ze względu na rym pisał o zachwyconym Serainie, który adoruje i płonie Druga hierarchia mieści kyriotetes, czyli Panowania (Potestates, Potentates, czyli Moce), i exousiai, czyli Cnoty. Nie oznacza to moralnych wspaniałości, lecz raczej sprawności, tak jak mówiliśmy kiedyś o cnotach magicznego pierścienia albo lekarskiego ziela. Działanie obu tych hierarchii skierowane jest ku Bogu; stoją one, żeby tak rzec, twarzą ku Niemu, a plecami do nas. Stworzenia, które zajmują się Człowiekiem, znajdujemy dopiero w trzeciej, najniższej hierarchii. Mieści ona Księstwa (lub Książęta), Archaniołów i Aniołów. Wyraz anioł jest zatem zarówno nazwą gatunkową dla wszystkich dziewięciu gatunków składających się na trzy hierarchie, jak również nazwą własną dla najniższego rzędu>> (OO, s ).

25 Miejsce człowieka w Modelu

26 Miejsce człowieka w Modelu Model jest antropomorficzny, jest na miarę średniowiecznego człowieka nie jest antropocentryczny, człowiek nie znajduje się w jego centrum rewolucja kopernikańska nie usunęła człowieka z centrum Wszechświata, jak twierdzi np. Marxn Buber Ludzie są extra muros, poza murami miasta porządek materialny jest odwróceniem porządku duchowego (choć ziemia jest w geometrycznym centrum wszechświata, w porządku duchowym jest na peryferiach) W środkowym zamku, w mieście empirejskim, zasiada na tronie Cesarz. W niższych niebiosach żyje anielskie rycerstwo. My, na ziemi, jesteśmy poza murem miejskim (wyobrażenie poetyckie) Model ma charakter antropo- peryferyjny: Z pewnością istnieje uderzająca różnica między tym Modelem w którym Bóg jest o wiele mniej kochającym niż kochanym, a człowiek jest tworem marginalnym i wizją chrześcijańską, w której upadek człowieka i wcielenie Boga jako człowieka dla odkupienia człowieka jest sprawą centralną (C.S. Lewis)

27 * Zagadnienie to świetnie przedstawione jest w książce U. Eco Początek i ewolucja Modelu <<W najbardziej charakterystycznym dla siebie wydaniu człowiek średniowiecza nie był marzycielem ani wędrowcem. Był organizatorem, kodyfikatorem, budowniczym systemów. Chciał miejsca na wszystko i wszystkiego na właściwym miejscu. Rozróżnianie, określanie, układanie rubryk było jego rozkoszą>>. <<Niczego bardziej nie lubili ludzie średniowiecza i niczego lepiej nie robili od sortowania i porządkowania. Podejrzewam, że ze wszystkich wynalazków nowożytnych najbardziej podziwialiby kartotekę>>. <<Zbudowanie tego modelu zostało uwarunkowane przez dwa czynniki, które już wymieniłem: zasadniczo książkowy charakter tej kultury i namiętną miłość do systematyzowania>> (OO, s. 25).

28

29 Model: podsumowanie <<Mam nadzieję, że nikt nie pomyśli, iż zalecam powrót do średniowiecznego Modelu. Wysuwam jedynie rozważania, które mogą skłonić nas do patrzenia na wszelkie modele we właściwy sposób, z szacunkiem dla każdego, ale bez robienia z niego bożyszcza. Bardzo dobrze, że wszystkim nam bliska jest idea, iż w każdej epoce umysł ludzki podlega głębokim wpływom przyjętego modelu wszechświata. Ale istnieje ruch dwustronny; model także podlega wpływom panującego stanu umysłu. Musimy uznać, że to, co nazywano rozsmakowaniem się we wszechświatach, należy nie tylko wybaczyć, lecz także uznać za nieuniknione. Nie możemy już zbywać zmiany modeli jako prostego postępu od błędu do prawdy. Żaden model nie jest katalogiem rzeczywistości ostatecznych i żaden nie jest tylko fantazją. Każdy jest poważnym usiłowaniem włączenia weń wszystkich zjawisk znanych w danym okresie i każdemu udaje się wiele ich włączyć>> (OO, s. 187).

30 Kolejne zajęcia: upadek Modelu i narodziny nowożytności Kiedy Bóg opuszczał z wolna miejsce, z którego sprawował niegdyś władzę nad wszechświatem i jego porządkiem wartości, oddzielając dobro od zła i nadając sens każdej rzeczy, Don Kichot wyszedł ze swego domu i nie umiał już świata rozpoznać. Jakoż świat, pod nieobecność Najwyższego Sędziego, objawił się nagle w przerażającej wieloznaczności; boska Prawda, prawda jedyna, rozpadła się na setki prawd względnych, którymi podzielili się ludzie. Tak oto narodził się świat Czasów Nowożytnych. Milan Kundera, Sztuka powieści (esej pierwszy Wzgardzone dziedzictwo Cervantesa)

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

SP Klasa VI, temat 2

SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 zagiąć NAUKOWCY SP Klasa VI, temat

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Życie w starożytnych Chinach

Życie w starożytnych Chinach STAROŻYTNE CHINY Życie w starożytnych Chinach Ośrodek budowy państwowości chińskiej znajdował się w dolinie rzeki Huang-ho ( chiń. Żółta Rzeka). Pierwsze państwa powstały tam około połowy II tysiąclecia

Bardziej szczegółowo

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 3. Spór o uniwersalia Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 Nieco semiotyki nazwa napis lub dźwięk pojęcie znaczenie nazwy desygnat nazwy każdy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Maciej Witek Instytut Filozofii, Uniwersytet Szczeciński.

Dr hab. Maciej Witek Instytut Filozofii, Uniwersytet Szczeciński. Dr hab. Maciej Witek Instytut Filozofii, Uniwersytet Szczeciński http://mwitek.univ.szczecin.pl pok. 174, gmach Wydziału Humanistycznego US przy ul. Krakowskiej etyka moralność etyka moralność reguły,

Bardziej szczegółowo

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad (1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad powierzchnią wód. (3) I rzekł Bóg: Niech stanie się światłość.

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

Katharsis. Tyle bezimiennych wierszy, ilu poległych rycerzy Dariusz Okoń

Katharsis. Tyle bezimiennych wierszy, ilu poległych rycerzy Dariusz Okoń 1 Spis treści Od Autora......6 Katharsis...7 Zimowy wieczór......8 Cierpienie i rozpacz......9 Cel.... 10 Brat Niebieski.... 11 Czas.... 12 Opętana.... 14 * * * [Moja dusza słaba].... 16 * * * [Człowiek

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego.

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego. Astronomia M = masa ciała G = stała grawitacji (6,67 10-11 [N m 2 /kg 2 ]) R, r = odległość dwóch ciał/promień Fg = ciężar ciała g = przyspieszenie grawitacyjne ( 9,8 m/s²) V I = pierwsza prędkość kosmiczna

Bardziej szczegółowo

Propozycja metodyczna dla klasy VI

Propozycja metodyczna dla klasy VI Język Polski w Szkole IV VI R. X, nr 4 Joanna Piasta-Siechowicz Propozycja metodyczna dla klasy VI TEMAT: Poznajemy lekturę Opowieści z Narnii. Lew, Czarownica i stara szafa. Czas zajęć: 2 x 45 min. Cele

Bardziej szczegółowo

Jaki jest Wszechświat?

Jaki jest Wszechświat? 1 Jaki jest Wszechświat? Od najmłodszych lat posługujemy się terminem KOSMOS. Lubimy gry komputerowe czy filmy, których akcja rozgrywa się w Kosmosie, na przykład Gwiezdne Wojny. Znamy takie słowa, jak

Bardziej szczegółowo

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi.

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi. ETAP II Konkurencja I Ach te definicje! (każda poprawnie ułożona definicja warta jest aż dwa punkty) Astronomia to nauka o ciałach niebieskich zajmująca się badaniem ich położenia, ruchów, odległości i

Bardziej szczegółowo

George Berkeley (1685-1753)

George Berkeley (1685-1753) George Berkeley (1685-1753) Biskup Dublina Bezkompromisowy naukowiec i eksperymentator Niekonwencjonalny teoretyk poznania Zwalczał ateizm Propagował idee wyższego szkolnictwa w Ameryce Podstawą badań

Bardziej szczegółowo

Jerzy Buczek Obraz świata w średniowiecznej teologii. Resovia Sacra. Studia Teologiczno-Filozoficzne Diecezji Rzeszowskiej 16, 45-70

Jerzy Buczek Obraz świata w średniowiecznej teologii. Resovia Sacra. Studia Teologiczno-Filozoficzne Diecezji Rzeszowskiej 16, 45-70 Jerzy Buczek Obraz świata w średniowiecznej teologii Resovia Sacra. Studia Teologiczno-Filozoficzne Diecezji Rzeszowskiej 16, 45-70 2009 ARTYKUŁY Resovia Sacra R. 16 (2009), s. 45-69 Ks. Jerzy Buczek OBRAZ

Bardziej szczegółowo

Do tych pierwszych przynależą anioły - istoty, uznane wszystkimi religiami świata.

Do tych pierwszych przynależą anioły - istoty, uznane wszystkimi religiami świata. Недоступен ни однин перевод. Styczeń 31.01.14 Medytacja z Archaniołem Anael godz 19.00-21.00 Subtelna, duchowa część świata, w którym żyjemy, wywiera na nas duży wpływ i zarazem wyznacza cele naszego życia,

Bardziej szczegółowo

TOTUS TUUS Cały twój

TOTUS TUUS Cały twój TOTUS TUUS Cały twój Przecież niecały umieram. To, co we mnie niezniszczalne, trwa Tryptyk rzymski W swoim właściwym i pełnym kształcie miłosierdzie objawia się jako dowartościowywanie, jako podnoszenie

Bardziej szczegółowo

Wobec powyższego ruch planet odbywa się ruchem spiralnym, a nie jak nam się wydaje po okręgu, gdyż wtedy mielibyśmy nieustanny rok świstaka.

Wobec powyższego ruch planet odbywa się ruchem spiralnym, a nie jak nam się wydaje po okręgu, gdyż wtedy mielibyśmy nieustanny rok świstaka. Spirala czasu Czy doświadczasz czegoś co w prosty sposób można nazwać przyspieszeniem czasu? Odczuwasz, że dni mijają coraz szybciej? Przestajesz liczyć minuty i godziny? Żyjesz raczej od tygodnia do tygodnia,

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA SPIS TREŚ CI Wprowadzenie... 5 Przedmowa Rufina... 45 KSIĘGA PIERWSZA Przedmowa... 51 ROZDZIAŁ I. O Bogu... 58 (1 3. Bóg Istota niecielesna. 4 7. Bóg jest duchem. 8 9. Bóg jest niepodzielny.) Fragmenty

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej

Konspekt szkółki niedzielnej Główna myśl: Pan Bóg wszystko stworzył Konspekt szkółki niedzielnej 3. NIEDZIELA PO WIELKANOCY Jubilate Tekst: 1 Księga Mojżeszowa 1,1-4,26-31;2,1-4 Stworzenie świata i człowieka Wiersz przewodni: 1 Księga

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 2) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie WPROWADZENIE D zień dobry, Przyjaciele. Pragnę powitać tych wszystkich, któ rzy kroczą drogą dalszego energoinformacyjnego rozwoju oraz tych, którzy stawiają na niej dopiero pierwsze kroki. Czy gotowi

Bardziej szczegółowo

Logika i Teoria Mnogości Cytaty 1

Logika i Teoria Mnogości Cytaty 1 Logika i Teoria Mnogości Cytaty 1 Gdyby Biblię pisał Platon, to niewątpliwie rozpocząłby w ten sposób: Na początku Bóg stworzył matematykę, a następnie niebo i ziemię, zgodnie z prawami matematyki (Morris

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

Czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym

Czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym DO CIEBIE Czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym skąd się wzięliśmy? Kim jesteśmy? Dlaczego żyjemy? Czy nasze istnienie jest wynikiem przypadku? jaki jest sens życia? Żyjemy, by odnieść sukces? Miło spędzić

Bardziej szczegółowo

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Historia (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Spis treści 1 Wstęp...3 2 Periodyzacja...3 3 Nauki pomocnicze historii...3 3.A Archeologia...3 3.B Archiwistyka i archiwoznawstwo...4 3.C Chronologia...4 3.D

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

Doświadczenie ciemności Matki Teresy z Kalkuty

Doświadczenie ciemności Matki Teresy z Kalkuty Doświadczenie ciemności Matki Teresy z Kalkuty Ciemność pozytywna jest elementem koniecznym w życiu duchowym w teologii duchowości ciemność jest synonimem oczyszczenia prowadzi do rozwoju życia duchowego

Bardziej szczegółowo

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda GWSP Filozofia z aksjologią dr Mieczysław Juda GIGI Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm Hume a Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU Z JĘZYKA POLSKIEGO NA EGZAMIN MATURALNY W ROKU 2014 I. LITERATURA 1. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza. Przedstaw temat w oparciu o wybrane przykłady.

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Ks. dr Jacek Czaplicki KS-4 Wychowanie ku wartościom - szanse i zagrożenia" 1 G. C. Berkouwer konstatuje: "Dziś bardziej niż kiedykolwiek, pytanie

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

prawda obiektywna objaśniająca w sposób pełny naturę rzeczywistości. Jak na ironię zarówno Dewey jak i zwolennicy jego poglądów nadal piszą i

prawda obiektywna objaśniająca w sposób pełny naturę rzeczywistości. Jak na ironię zarówno Dewey jak i zwolennicy jego poglądów nadal piszą i Wprowadzenie W dzisiejszym świecie wartość dowodów świadczących o prawdziwości chrześcijaństwa jest poddawana krytyce z dwóch przeciwstawnych sobie stron. W większości zeświecczony świat po prostu ignoruje

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z filozofii poziom podstawowy Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów A. Zenon z Kition

Bardziej szczegółowo

Temat 6 : Stworzenie człowieka antropologia.

Temat 6 : Stworzenie człowieka antropologia. Temat 6 : Stworzenie człowieka antropologia. Antropologia teologiczna, mówiąca o genezie człowieka, powołuje się przede wszystkim na dwa pierwsze rozdziały księgi Rodzaju, która zawiera dwa opisy stworzenia

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza 2010-10-01 Plan wykładu 1 Krytyka nauk w Rozprawie o metodzie 2 Zasady metody Kryteria prawdziwości 3 Rola argumentów sceptycznych Argumenty sceptyczne

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI)

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) Uwzględniając realia, w których obecnie żyjemy w kontekście naszych statutowych celów

Bardziej szczegółowo

Mowa nienawiści. Mowa nienawiści to wszelkie

Mowa nienawiści. Mowa nienawiści to wszelkie Mowa nienawiści Mowa nienawiści to wszelkie wypowiedzi ustne i pisemne oraz komunikaty wizualne, które ranią, poniżają i znieważają osoby lub grupy osób, do których są skierowane. Wypowiedzi te mogą dotyczyć

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

Człowiek, który nie wierzy własnym zmysłom, jest równie szalony jak człowiek, który nie wierzy niczemu innemu oprócz własnych zmysłów.

Człowiek, który nie wierzy własnym zmysłom, jest równie szalony jak człowiek, który nie wierzy niczemu innemu oprócz własnych zmysłów. Wybitny myśliciel angielski, felietonista, redaktor i pisarz. Znany jako mistrz paradoksu. Jego książki wywarły wielki wpływ na wiarę jemu współczesnych w tym na autora Opowieści z Narnii C. S. Lewisa.

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

Spośród zwierząt szczególnej czci doznaje smok, który sprowadza deszcz.

Spośród zwierząt szczególnej czci doznaje smok, który sprowadza deszcz. Uniwersalizm chiński (2) Moce nadziemskie Niebo jest uważane za największa potęgę, która rządzi światem. Nosi ono także miano Najwyższego władcy". Czasem niebu przypisuje się przymioty osobowe, jak dobroć,

Bardziej szczegółowo

Optyka 2012/13 powtórzenie

Optyka 2012/13 powtórzenie strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Słońce w ciągu dnia przemieszcza się na niebie ze wschodu na zachód. W którym kierunku obraca się Ziemia? Zadanie 2. Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

KOLOROWA IMPREZA BALONOWA

KOLOROWA IMPREZA BALONOWA KOLOROWA IMPREZA BALONOWA Dokument ten nie stanowi oferty handlowej w rozumieniu prawa, a jedynie wstęp do negocjacji. Treść niniejszego dokumentu jest własnością intelektualną firmy Sigma Event i jako

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia fizyczne świadczące o ruchu obrotowym Ziemi

Doświadczenia fizyczne świadczące o ruchu obrotowym Ziemi Doświadczenia fizyczne świadczące o ruchu obrotowym Ziemi Spis treści: I. Wstęp. II. Rozwój poglądów na budowę Wszechświata. III. Ruch obrotowy Ziemi. IV. Doświadczenia fizyczne świadczące o ruchu obrotowym

Bardziej szczegółowo

"Nowe Życie" 2012-04-13. Okresy rozwojowe. Wykład 5 Akademia Umiejętności Wychowania. Plan

Nowe Życie 2012-04-13. Okresy rozwojowe. Wykład 5 Akademia Umiejętności Wychowania. Plan Okresy rozwojowe Wykład 5 Akademia Umiejętności Wychowania Plan Sens pojęcia rozwoju, w relacji do wychowania Proces rozwojowy Znaczenie okresów rozwojowych w wychowaniu Charakterystyka okresów Cel i droga

Bardziej szczegółowo

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy 128. Panie mój p r z y c h o d z ę d z i ś, G C serce me skruszone przyjm. G C Skłaniam się przed świętym tronem Twym. e a D D7 Wznoszę ręce moje wzwyż, G C miłość

Bardziej szczegółowo

O świadomości... 30 O doskonaleniu siebie... 31 Pomagać czy nie pomagać?... 31 Perspektywa... 32 Wycisz się i patrz wewnątrz...

O świadomości... 30 O doskonaleniu siebie... 31 Pomagać czy nie pomagać?... 31 Perspektywa... 32 Wycisz się i patrz wewnątrz... Spis treści Mistycyzm... 3 Subiektywizm a Prawda... 3 A jeśli wiedza o Jedności jest tylko pragnieniem?... 7 Bóg jest Spełnieniem Pragnień... 8 Drzewo... 9 Wybieram lepszą wiarę... 10 Żeby być szczęśliwym......

Bardziej szczegółowo

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ]

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ] Tellurium szkolne [ ] Prezentacja produktu Przeznaczenie dydaktyczne. Kosmograf CONATEX ma stanowić pomoc dydaktyczną w wyjaśnianiu i demonstracji układu «ZIEMIA - KSIĘŻYC - SŁOŃCE», zjawiska nocy i dni,

Bardziej szczegółowo

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Realizacje/Treści programowe. Planowane osiągnięcia Nauczyciel Realizato- -rzy Data Realizowane zagadnienia, Problemy treści

Bardziej szczegółowo

REFERAT I MATERIAŁ NA GAZETKĘ

REFERAT I MATERIAŁ NA GAZETKĘ REFERAT I MATERIAŁ NA GAZETKĘ Historia Święta Drzewa Święto Drzewa (Arbor Day) wymyślił w 1872 roku w Stanach Zjednoczonych znawca i miłośnik przyrody Juliusz Morton, kierując się powiedzeniem, że inne

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 5. Rozdział V. Nowa epoka, nowy świat. 1. Oblicz, ile lat minęło od

Sprawdzian nr 5. Rozdział V. Nowa epoka, nowy świat. 1. Oblicz, ile lat minęło od Rozdział V. Nowa epoka, nowy świat GRUPA A 8 1. Oblicz, ile lat minęło od wynalezienia nowej metody druku przez Jana Gutenberga do opublikowania w 1543 roku dzieła Mikołaja Kopernika O obrotach sfer niebieskich.

Bardziej szczegółowo

Ziemia. Modlitwa Żeglarza

Ziemia. Modlitwa Żeglarza Ziemia Ziemia, którą mi dajesz, nie jest fikcją ani bajką, Wolność którą mam w Sobie Jest Prawdziwa. Wszystkie góry na drodze muszą, muszą ustąpić, Bo wiara góry przenosi, a ja wierzę Tobie. Ref: Będę

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie WITAMY SERDECZNIE Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie C O P E Święto patrona szkoły R N I 2011 S U C Od Ziemi, po gwiazdy i dalej 1473-1543 IKOŁAJ OPERNIK Największy uczony Nowożytnej

Bardziej szczegółowo

Bieszczady Ustrzyki Górne Połonina Caryńska Kruhly Wierch (1297 m n.p.m.) Tarnica(1346 m n.p.m.) Wielką Rawkę (1307 m n.p.m.

Bieszczady Ustrzyki Górne Połonina Caryńska Kruhly Wierch (1297 m n.p.m.) Tarnica(1346 m n.p.m.) Wielką Rawkę (1307 m n.p.m. Bieszczady Gdzieś na krańcu Polski, na południowym wschodzie leży legendarna i trudno dostępna kraina górska, czyli słynne Bieszczady. Dostać się tutaj środkiem komunikacji publicznej jest niezwykle ciężko.

Bardziej szczegółowo

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy Marta Grodner Społeczny kontekst nauki Socjologia wiedzy SOCJOLOGIA WIEDZY Zajmuje się związkami wiedzy z bazą społeczną. Wiązana często z marksizmem : społeczne źródła wiedzy uważa się za powiązane ze

Bardziej szczegółowo

Bóg Stworzyciel świata i człowieka

Bóg Stworzyciel świata i człowieka 3.4 Bóg Stworzyciel świata i człowieka otwórz oczy Wszechświat wyłonił się ze Słowa i do Słowa też powraca. bł. Jan Paweł II «I widział Bóg, że było dobre». «I widział Bóg wszystkie rzeczy, które był uczynił:

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie Abraham

Wprowadzenie Abraham Wprowadzenie Abraham P rzyjemnością jest spotkanie w sprawie tematu tego nagrania, ponieważ zostało ono stworzone specjalnie po to, by pomóc ci w następujący sposób: kiedy znajdujesz się w stanie przyzwolenia,

Bardziej szczegółowo

Jak powstają nowe gatunki. Katarzyna Gontek

Jak powstają nowe gatunki. Katarzyna Gontek Jak powstają nowe gatunki Katarzyna Gontek Powstawanie gatunków (specjacja) to proces biologiczny, w wyniku którego powstają nowe gatunki organizmów. Zachodzi na skutek wytworzenia się bariery rozrodczej

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

KOCHAM CIĘ-NIEPRZYTOMNIE WIEM, ŻE TY- MNIE PODOBNIE NA CÓŻ WIĘC CZEKAĆ MAMY OBOJE? Z NASZYM SPOTKANIEM WSPÓLNYM? MNIE- SZKODA NA TO CZASU TOBIE-

KOCHAM CIĘ-NIEPRZYTOMNIE WIEM, ŻE TY- MNIE PODOBNIE NA CÓŻ WIĘC CZEKAĆ MAMY OBOJE? Z NASZYM SPOTKANIEM WSPÓLNYM? MNIE- SZKODA NA TO CZASU TOBIE- WCZEŚNIEJSZA GWIAZDKA KOCHAM CIĘ-NIEPRZYTOMNIE WIEM, ŻE TY- MNIE PODOBNIE NA CÓŻ WIĘC CZEKAĆ MAMY OBOJE? Z NASZYM SPOTKANIEM WSPÓLNYM? MNIE- SZKODA NA TO CZASU TOBIE- ZAPEWNE TAKŻE, WIĘC SPOTKAJMY SIĘ

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Duchowa Mądrość ZWIĄZKACH HAROLD L D KLEMP

Duchowa Mądrość ZWIĄZKACH HAROLD L D KLEMP Duchowa Mądrość o ZWIĄZKACH e HAROLD L D KLEMP P Duchowa Mądrość o ZWIĄZKACH HAROLD KLEMP E ECKANKAR www.eckankar.org Duchowa Mądrość o związkach Copyright 2008 ECKANKAR Wszystkie prawa zastrzeżone. Ta

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

CIEMNA NOC CIEMNA NOC DUSZY DUSZY. Depresja a kryzys duchowy oczami psychiatry. Gerald G. May. Przełożyła Katarzyna Gdowska

CIEMNA NOC CIEMNA NOC DUSZY DUSZY. Depresja a kryzys duchowy oczami psychiatry. Gerald G. May. Przełożyła Katarzyna Gdowska Gerald G. May CIEMNA NOC CIEMNA NOC DUSZY DUSZY Depresja a kryzys duchowy oczami psychiatry Przełożyła Katarzyna Gdowska WYDAWNICTWO WAM KSIĘŻA JEZUICI WPROWADZENIE Nasza reakcja współczucia i słusznego

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

Autor: Monika Babisz Spis treści

Autor: Monika Babisz Spis treści Autor: Monika Babisz Spis treści Spis treści 1 Czym jest gwiazda?... 3 2 Czym jest gwiazdozbiór?... 3 3 Gwiazdozbiór Ryby... 4 4 Co to jest znak zodiaku?... 5 4.1 Zapach dla ryb... 7 4.2 Cytaty dla ryb...

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia zadania z arkusza I 4.8 4.1 4.9 4.2 4.10 4.3 4.4 4.11 4.12 4.5 4.13 4.14 4.6 4.15 4.7 4.16 4.17 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia - 1 - 4.18 4.27 4.19 4.20

Bardziej szczegółowo

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik.

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat Znani Polacy. Znani Polacy. tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

miłość, wierność i uczciwość przed obliczem Boga dnia. o godzinie w Kościele... w... Na tą uroczystość zapraszają W.P. Rodzice i Narzeczeni

miłość, wierność i uczciwość przed obliczem Boga dnia. o godzinie w Kościele... w... Na tą uroczystość zapraszają W.P. Rodzice i Narzeczeni Wybór tekstu zaproszenia 1. Ku radości przyjaciół, za pozwoleniem najbliższych, rozpoczynają wspólna drogę życia Panna Młoda: imię i nazwisko i Pan Młody: imię i nazwisko miłość, wierność i uczciwość przed

Bardziej szczegółowo

JERZY BURCHARDT, Kosmologia i psychologia Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, 206 s.

JERZY BURCHARDT, Kosmologia i psychologia Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, 206 s. JERZY BURCHARDT, Kosmologia i psychologia Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, 206 s. Witelona, Jako tom XXX Studia Copernicana" ukazała się kolejna rozprawa Jerzego Burchardta dotycząca życia i dzieła Witelona.

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8 Od autorów....................................... 8 I. Wprowadzenie do historii 1. Dzieje historia historiografia...................... 12 Czym jest historia?............................... 12 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

Historia i teoria wychowania. Praca Socjalna. prof. nadzw. dr Ryszard Bania. Student posiada zakres wiedzy wynikającej z realizacji Wymagania wstępne

Historia i teoria wychowania. Praca Socjalna. prof. nadzw. dr Ryszard Bania. Student posiada zakres wiedzy wynikającej z realizacji Wymagania wstępne Kod przedmiotu: IH PS-L-4i3-2012-S Pozycja planu: D3 1. INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane Nazwa przedmiotu Historia i teoria wychowania Kierunek studiów Praca Socjalna Poziom studiów I stopnia

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska ks. Tomasz Rusiecki Medytacja chrześcijańska Medytacja wciąż aktualna Często słyszymy słowo medytacja. Dla jednych jest ono obce, dla innych wzbudzające ciekawość i pragnienie poznania medytacji, a jeszcze

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Starożytna Grecja. Agnieszka Wojewoda

Starożytna Grecja. Agnieszka Wojewoda Starożytna Grecja Agnieszka Wojewoda Spis treści Położenie Grecji O Grecji słów kilka Starożytna Grecja Bogowie i boginie Grecji Grecki teatr Igrzyska olimpijskie Agora Sztuka grecka Podsumowanie Położenie

Bardziej szczegółowo

Czego szukacie? J 1,38

Czego szukacie? J 1,38 Koło modlitwy Czego szukacie? J 1,38 Panie, naucz nas się modlić. Łk 11,1 We wszystkich wielkich religiach drogą do odkrycia głębokiej i prawdziwej mądrości jest modlitwa. Według pierwszych nauczycieli

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

Wybrane problemy historii architektury

Wybrane problemy historii architektury Wybrane problemy historii architektury Rok akademicki 2008/2009 Uwagi ogólne. Szeroka literatura z historii sztuki predestynuje państwa do samodzielnego zapoznania się z tematem zajęć. Oprócz ogólnej wiedzy

Bardziej szczegółowo

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J Andrzej Siemi ń ski malarstwo 90-408, ul. Próchnika 3 tel. +48 42 632 67 07 e-mail: galeria.j@interia.pl www.galeriaj.pl Organizacja wystawy: Anna Niedzielska Julia Sowińska-Heim 27 V 2011-24 VII 2011

Bardziej szczegółowo