Jak żyć Anonimowi Alkoholicy znaleźli drogę.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jak żyć Anonimowi Alkoholicy znaleźli drogę."

Transkrypt

1 Roman Pomianowski Jak żyć Anonimowi Alkoholicy znaleźli drogę. Jestem psychologiem - Przyjacielem Wspólnot AA, Al-Anon i szczególnie mi ostatnio bliskiej Dłużników Anonimowych, o czym więcej w późniejszym terminie. Moja przyjaźń ze Wspólnotami 12 Kroków trwa już prawie 25 lat, wiele skorzystałem zawodowo i osobiście Zostałem zaproszony do wygłoszenia tej prelekcji wpisując się w tematykę tegorocznych spotkań trzeźwościowych: Od izolacji do relacji. Długo myślałem o czym powiedzieć unikając spraw oczywistych i banalnych i postanowiłem waszą uwagę zająć kwestią dość szczególną: szczęścia - dobrego życia. Zaczną od znanego chyba powszechnie tekstu: Piliśmy Piliśmy, aby się dobrze bawić, a wpadliśmy w przygnębienie Piliśmy dla przyjaźni, a zyskaliśmy wrogów Piliśmy dla szczęścia, a staliśmy się nieszczęśliwi Piliśmy aby pozbyć się problemów, a pomnożyliśmy je Za W.Sztander 1994 To dość oczywiste - miało być fajnie, jednak szczęście, które osiąga się lekko, łatwo i przyjemnie na skróty, zawsze musi skończyć się źle - pułapką. Izolację rozumieć można bardzo różnie za karę w więzieniu, prewencyjnie kiedy chorujemy na zakaźną chorobę, towarzyską kiedy czymś narazimy się swojemu otoczeniu, w starości kiedy stajemy się brzydcy, chorzy i uciążliwi. Relacja o co tu chodzi? Chcemy mieć dobre relacje z bliskimi /współmałżonkami, dziećmi, rodzicami, teściami, sąsiadami, przyjaciółmi, itd. Tylko co to oznacza mieć dobre relacje? Kontaktować się, porozumiewać, lubić ze sobą być, okazywać sobie zrozumienie, życzliwość, wspierać się, pomagać sobie, współpracować, wspólnie rozwiązywać problemy? Jaki to trudne jeszcze się taki nie urodził, w czasach tak różnych interesów, konfliktów nie można być ze wszystkimi w zgodzie!!! Sprawa jak myślę jest jednak bardziej złożona. 1

2 Człowiek dla normalnego funkcjonowania /co by to nie oznaczało/, stale musi dbać o minimum trzy płaszczyzny kluczowych relacji. To tak jakby budować gmach swego życia na filarach, podporach, kolumnach, jak krzesło na, którym chcemy bezpiecznie usiąść. 1.Relacja z samym sobą, wobec siebie, własnego JA na jednej kolumnie, nodze np. od krzesła trudno coś stabilnie osadzić. 2.Relacja z innymi ludźmi /bliskimi i dalszymi, np. sąsiadami, współpracownikami, itd./ - być w zgodzie ale jak za cenę podporządkowania się, wyrzeczenia się siebie totalnego konformizmu? Krzesło na dwóch nogach też nie jest zbyt stabilne raczej chybotliwe. 3.Potrzeba trzeciego punktu podparcia /wiedzieli już o tym starożytni architekci/ - w życiu jest nim Siła Większa / Wyższa jakkolwiek ją pojmujemy, niezależnie czy jesteśmy osobami wierzącymi, agnostykami czy wręcz ateistami. Ten trzeci filar stabilizuje dobre życie zawiera go nowa definicja zdrowia: dobrostan w sferach fizycznej, psychicznej, społecznej i duchowej. Żadna z tych relacji nie jest ważniejsza, ani mniej ważna od innych, żadna nie może spełnić swej funkcji bez związku z pozostałymi chyba nie ma sensu. Pojedyncza wyrwana z krzesła noga może służyć chyba jedynie do Kiedy myślę o prawdziwej izolacji, to mam na myśli człowieka, który utracił kontakt nie tylko z bliskimi, utracił lub nie zbudował relacji ze swą Siłą Wyższą, stracił też kontakt z samym sobą. Totalna samotność, pustka, bezradność, beznadziejność otchłań, w której człowiek pogrąża się w głębokiej depresji, cierpieniu, uzależnieniu, w stanie niewypłacalności dłużniczej. Pustka i brak pomysłu, co w tej sytuacji zrobić, co gorsza ze świadomością, że będzie już tylko gorzej, nie do zniesienia, nie do wyobrażenia komuś kto tego nie doświadczył. Kłamią ci co mówią wam wtedy wiem jak się czujesz, rozumiem cię nie mogą - mogą jedynie coś tam sobie wyobrazić, to tak na marginesie. I następuje kryzys, dla jednych krach /może samobójstwo/ dla innych dalsza ucieczka /np. w dalsze picie - by nie wytrzeźwieć/ tylko przed czym i dokąd na oślep ucieka się zawsze na oślep!!! Dla innych ostra konfrontacja z rzeczywistością, bólem, bezradnością uznanie własnej bezsilności konieczne, ale nie wystarczające. To może być punkt zwrotny, może pod warunkiem, że nowe trzeźwe życie budować będziemy na solidnych i minimum trzech filarach podporach, fundamentach. Relacji. Jak mówił prof. Wierzbicki uzależnienie jest dziwną chorobą jednych zabija innych czyni lepszymi rozwija ich, trzeciej drogi nie ma nie można oczekiwać, że powtarzanie tych samych czynności /pijane choć suche myślenie/ może dać inne, trzeźwe rezultaty. 2

3 Wiedzą o tym najlepiej od dłuższego czasu, szczęśliwie trzeźwiejący, zdrowiejący ze swego problemu - im już gratulujemy i zazdrościmy. Dla pozostałych, tych jeszcze w drodze poszukujących szczęśliwego - dobrego życia jest sporo dobrych wiadomości. Od niepamiętnych czasów ludzie zadawali pytania dot. natury szczęścia poszukiwali rodzaju instrukcji na dobre życie. W końcu i psychologia, jako nauka o człowieku, w sposób stanowczy postanowiła dołączyć do tych poszukiwań. Kategorycznie postawił sprawę Martin E.P. Seligman stwierdzając, że jeśli potrafimy dziś nieźle wyjaśniać, a przez to coraz lepiej leczyć różne schorzenia, to spróbujmy ustalić jak to się dzieje, że pewni ludzie lepiej radzą sobie w życiu, są sprawni, efektywni, zadowoleni, mimo że los wcale ich w sposób szczególny nie hołubi. W swym pojmowaniu człowieka przywraca znaczenie takim kategoriom jak natura ludzka, wola, zalety. Jego zdaniem droga do ideału - dobrego życia, zdaniem wiedzie przez odkrywanie i rozwijanie w różnych obszarach życia tzw. zalet charakteru. Mają one charakter bardzo konkretny, można je zdefiniować i co najważniejsze w sposób świadomy trenować, rozwijać. (Seligman 2005) Cnota MĄDROŚĆ I WIEDZA do których droga prowadzi przez: 1.Ciekawośc i zainteresowanie światem, 2.Umiłowanie (chęć) do nauki,3.krytyczne myślenie/brak uprzedzeń/otwartość, 4.Pomysłowość /oryginalność / inteligencja praktyczna / zaradność, 5.Inteligencja społeczna/ personalna/emocjonalna, 6.Dystans poznawczy, Cnota ODWAGI na którą składa się:, 7.Męstwo i dzielność, 8.Wytrwałość/pracowitość/sumienność, 9.Prawość / szczerość / uczciwość, Cnota HUMANITARNOŚCI I MIŁOŚCI pozytywny stosunek do innych, zawierający: 10.Uprzejmość, dobroć i wielkoduszność, 11.Miłość i pozwalanie innym by nas kochali, Cnota SPRAWIEDLIWOŚCI na która składa się: 12.Postawa obywatelska, praca zespołowa/lojalność, 13.Uczciwe i równe traktowanie innych, 14.Zdolności przywódcze, Cnota WSTRZEMIĘZLIWOŚCI czyli: 15.Samokontrola, 16.Rozwaga / dyskrecja / ostrożność, 17.Skromność i pokora Cnota TRANSCENDENCJI na którą składa się: 18.Poczucie piękna i doskonałości, 19.Wdzięczność, 20.Nadzieja /optymizm/ patrzenie z ufnością w przyszłość, 21.Duchowość / poczucie celu /wiara / religijność, 22.Wybaczanie i litość, 23.Wesołość i poczucie humoru, 24.Zapał / pasja entuzjazm/namiętność (za Seligman 2005 s ) Nic lepiej nie potwierdza słuszności teorii naukowej, jak jej praktyczna, życiowa użyteczność. Nie ujmując nic twórcom Psychologii Pozytywnej mam wrażenie, że drogę do 3

4 prawdziwego szczęścia przez doskonalenie zalet charakteru, już ponad 70 lat temu odkryli Anonimowi Alkoholicy. Kiedy po raz pierwszy 1 w 1988 roku we Wrocławiu usłyszałem słowa: jestem szczęśliwy, że jestem alkoholikiem, winą za oczywiste nieporozumienie zrzuciłem na tłumacza, który symultanicznie przekładał wypowiedź młodego anglika, występującego w trakcie mitingu AA. Od prawie dwudziestu lat ciągle spotykam szczęśliwych alkoholików i nadal jest to dla mnie tak samo fascynujące. Najpierw zainteresował mnie fenomen pogody ducha, radości życia efektywności AA-owskiej drogi do trzeźwości, później przyszła kolej na dalsze odkrycia. To, że ludzie pragną szczęścia i dążą do niego różnymi drogami to oczywisty banał. To, że sprawowanie kontroli jest gratyfikujące samo w sobie niezależnie od tego, jak sprzyja optymalnemu funkcjonowaniu człowieka, jest też dość oczywiste. Prawie wszyscy zgadzają się z hasłem, że władza, a już na pewno jej nadmiar demoralizuje co najlepiej widać na przykładzie władzy jaką daje chemiczna regulacja uczuć. /J.Mellibruda 2006/. Większość znanych mi nałogowców /alkoholików, narkomanów, pracoholików, dłużników/ okres życia poprzedzający utratę kontroli wspomina bardzo dobrze żyło się im jak na ciągłym haju, aż w końcu coś się popsuło. Lata szamotaniny, bezowocnych wysiłków zrozumienia co się dzieje prób odzyskania kontroli nie przynosiły nic poza pogrążającą bezradnością. 2 Cud, od którego zaczyna się zdrowienie (tzn. uznanie własnej bezsilności) ma z gruntu poznawczy początek i bardzo emocjonalne, wręcz duchowe rozwinięcie, a w końcu behawioralne skutki. Bill W, współzałożyciel Ruchu AA tak relacjonował swe doświadczenie: Moja depresja pogłębiła się niewyobrażalnie i wreszcie wydało mi się, że jestem dosłownie na samym dnie piekielnego potrzasku. ( ) w końcu na krótką chwilę, padł ostatni zrąb mojego pyszałkowatego uporu. Płacząc wykrzyknąłem nagle: Jeżeli jest Bóg, to niech mi się ukaże! Jestem gotów zrobić wszystko.. / AA wkraczają w dojrzałość 1998/ Tym co niezmiennie pojawia się w relacjach osób rozpoczynających zdrowienie są trzy elementy: skrajne cierpienie, kapitulacja, nadzieja. Cierpienie w natężeniu trudnym do zniesienia, nie ustępujące, nie dające się znieczulić, które może doprowadzić do obłędu, paniki, furii. Cierpienie znoszące działanie mechanizmów obronnych pryskają gdzieś iluzje, które pozwalały żyć pijąc. Człowiek staję się choć na chwilę racjonalny, uczciwy wobec siebie i nie ma już sił dalej uciekać. Poddaje się, kapituluje, staje się obojętny rozbity, pokonany może pogrążyć się do cna w bólu i beznadziejności, np. popełnić samobójstwo. 1 Zdarzyło się to w Hali Ludowej we Wrocławiu w 1988 roku podczas III Zjazdu Anonimowych Alkoholików 2 Teksty poświęcone wyuczonej bezradności 4

5 Tym co chwilowe doświadczenie bezsilności przekształca w konstruktywny proces jest nadzieja wynikająca z odkrycia najgłębszej prawdy o sobie jestem zbyt słaby, by dalej walczyć nie muszę już udowadniać sobie i innym, że nie jestem zły, przegrany, skończony, że jakimś sposobem potrafię tą szaleńczą grę z piciem wygrać. Przychodzi zrobić Krok I: Przyznaliśmy, że jesteśmy bezsilni wobec alkoholu, że przestaliśmy kierować własnym życiem. Lekcja pokory czyni uzależnionego gotowym do przyjęcia pomocy, do zdania się na innych. Chwilowe doświadczenie, wstrząs może tak samo szybko zniknąć, jak się pojawił. Tym co stabilizuje proces akceptacji bezsilności jest stopniowa zmiana sposobu myślenia. Uwaga skupiona zostaje na problemie podstawowym, w AA nowicjusz słyszy masz problemy, bo pijesz a nie odwrotnie. Dowiaduje się o chorobie, o jej specyfice, mechanizmach, dostaje proste narzędzia dla wykonania wielkiej pracy akceptacji własnej bezsilności wobec i niezdolności do kierowania własnym życiem. Gruntowne jej wykonanie zajmuje podobno około dwóch lat i koncentruje się w całości na rozpoznawaniu i doskonaleniu wielu z pośród zalet charakteru. Po pierwsze jest lekcją wstrzemięźliwości wpierw trzeba przestać pić. Samokontrola /15 na liście Seligmana/ dotyczy nie tylko relacji do alkoholu, /np. radzenia sobie z głodem/, ale i innymi zgubnymi nawykami, jak np. złoszczeniem się, rozczulaniem nad sobą, ale i rekompensowaniem sobie jednych wyrzeczeń folgowaniem w innych, np w obżarstwie, pracoholizmie, itd. Dalej jest lekcją rozwagi i ostrożności /ZS 16/, to nauka radzenia sobie zgodnie z zasadą ograniczonego zaufania - przede wszystkim do siebie. Tu wszelkie decyzje wymagają szczególnego rozważenia - największej uwagi te opcje i pomysły, które przychodzą automatycznie i w dodatku zdają się mieć same zalety. Są też oznaczane obszary szczególnego zagrożenia i te zewnętrzne / unikaj osób i miejsc gdzie się pije / i te tkwiąc we wciąż jeszcze chorym umyśle / bądź szczególne uważny kiedy jesteś zły, zmęczony, głodny i samotny Program HALT/. Jest też i lekcja wytrwałości/pracowitości i sumienności /ZS 8/ - nie chcesz pić chodź na mitingi, czytaj literaturę, itd. Akceptacja własnej bezsilności to przede wszystkim lekcja pokory. To z jednej strony szczegółowy bilans szkód jakie spowodowało picie, to świadomość siły choroby, z jaką przyjdzie zmagać się i to do końca życia. Akceptacja faktu utraty kontroli to w istocie pogodzenie się ze swą ułomnością/innością to fundamentalna zmiana tożsamości. Dla wielu zmiana szczególnie trudna, bo nie potrafią pozbyć się swojej rozbuchanej dumy, wyrzec się poczucia osobistego sprawstwa, potrzeby panowania nad wszystkimi i wszystkim. Trening pokory nie ma nic wspólnego z upokorzeniem. Świadomość własnych ograniczeń i słabości otwiera drogę do uznania potrzeby otwarcia się na Siłę większą i wykonania Kroku II: Uwierzyliśmy, Siła większa od nas samych może przywrócić nam 5

6 zdrowie to fundament a może dopiero przyczółek nadziei /ZS 20/. Dopóki uzależniony w swej pysze miota się i sam próbuje rozwiązać dla siebie nierozwiązalne problemy, to grzęźnie jedynie w narastającym chaosie życia - bezradności. Wyjściem staje się przyjęcie pomocy od czegoś lub kogoś silniejszego, kto wie, umie, może więcej. Siła większa zawsze pochodzi z zewnątrz, akt zawierzenia budzi nadzieję. Rozpoczynającym zdrowienie przynoszą ją inni trzeźwiejący już alkoholicy, to oni stają się punktem zaczepienia i wsparcia. Konsekwentne praktykowanie zasad AA, nawet mechaniczne, przez naśladowanie daje efekty - wzmacnia optymizm, stabilizuje nadzieję, mobilizując do dalszych wysiłków - do zrobienia Kroku III : Postanowiliśmy powierzyć naszą wolę i nasze życie opiece Boga jakkolwiek go pojmujemy To już wyraźny krok w kierunku duchowości /ZS 21/. Trzeba na nowo zdefiniować priorytety, określić zasady, znaleźć odpowiedzi na pytania, które rozpłynęły się gdzieś w pijanym myśleniu. Pytania o sens życia, relacji do siebie, innych, sens cierpienia, znaczenie wartości, które przepadły bezpowrotnie ale i tych, które można jeszcze odbudować. Nie ma gotowych odpowiedzi, nie daje ich też Wspólnota. Sugeruje w swym programie potrzebę powierzenia woli i życia opiece Boga jakkolwiek go pojmujemy życzliwego eksperta, który wie jak trzeźwieć. (T.T.Gorski 1998). Czyniąc krok Pierwszy mówisz Ja nie mogę. Czyniąc krok drugi mówisz ktoś inny może a w Kroku Trzecim mówisz myślę że mu pozwolę; że będę postępował zgodnie z jego radami. Wspólnota dopuszcza różne drogi poszukiwania oraz rozumienia Siły Wyższej. Nie przypadkowo w Kroku Trzecim zapisano jakkolwiek Go pojmujemy. Trzeźwieją więc wspólnie osoby głęboko religijne, ateiści i agnostycy odkrywając najgłębsza prawdę o uniwersalnej ludzkiej potrzebie transcendencji. Uczyniwszy krok trzeci odkrywa się własne źródła odwagi, siły i nadziei, stopniowo staje się gotowy do wykonania Kroku IV: Dokonaliśmy gruntownego i odważnego obrachunku moralnego. Jest to już krok aktywnego działania w budowaniu cnoty odwagi /II/. To trudny, bo wymagający uczciwości i szczerości proces obrachunku z sobą i swoim życiem - rzetelnego zbilansowania wad oraz zalet /z których dostrzeżeniem także bywa problem/. To spojrzenie na swoje życie z perspektywy moralnej, w kategoriach słuszności i niesłuszności, dobra i zła, odpowiedzialności. Inwentura to odkrywanie przeszkód w pomyślnym zdrowieniu, jej dokonywanie to stopniowe rozbrajanie ciągle jeszcze czynnych mechanizmów obronnych SIiZ /Mellibruda 2006/. Poprzez gruntowną i całościową autoanalizę /dostrzeżenie u siebie słabych i mocnych stron, źródeł zadawnionych urazów ale i zalet oraz darów, za które można być wdzięcznym/ nabiera się właściwego dystansu poznawczego do samego siebie /ZS 6/. W oparciu o lata doświadczeń, mądrość AA mówi, że nie wystarczy tylko przyznać się do tego, co się nie udało. W Kroku V: Wyznaliśmy Bogu, sobie i drugiemu człowiekowi istotę 6

7 naszych błędów, w jakiś tajemniczy sposób, samo przyznanie się do błędów, porażek i niepokojów i wyznanie ich drugiej osobie sprawia, że tracą one swą moc i kontrolę. Krok ten jest wielkim wyzwanie i szkołą dla licznych zalet charakteru - jest ćwiczeniem otwartości /ZS 3/ wobec osoby, której potrafi się bezgranicznie zaufać. Osobę tę jednak trzeba znaleźć i osobiście wybrać z otoczenia, w którym łatwiej przecież o prawdziwych wrogów. Ogromny problem sponsorów na inne spotkanie. Dalej jest lekcją prawdziwej szczerości i uczciwości /ZS 9/ koniecznej dla pogodzenia z samym sobą. Nie jest to spowiedź - wyznanie win w nadziei szybkiego rozgrzeszenia się - jest raczej spotkaniem z samym sobą, za pośrednictwem drugiej osoby. Głęboka i kompleksowa refleksja nad własnym życiem odkrywa i uświadamia także sprawy, za które można i należy być wdzięcznym /ZS 19/, a to w zasadniczy sposób poprawia stosunek do świata i życia, odbudowuje pozytywne nastawienie do ludzi. Krok VI: Staliśmy się całkowicie gotowi, aby Bóg uwolnił nas od wszelkich wad charakteru nie jest oczekiwaniem cudu, lecz odważną decyzją wzięcia odpowiedzialności za konieczną do wykonania pracę. Mój Bóg mówi: Wybieraj i działaj, a po owocach swego działania poznasz czy dokonałeś prawidłowego wyboru (T.T.Gorski 1998 s. 109) W Kroku VII: Zwróciliśmy się do Niego w pokorze, aby usunął nasze braki - w istocie użyczył Pogody Ducha aby godzić się z tym czego nie można zmienić, odwagi aby zmieniać to co można zmienić i mądrości aby odróżniać jedno od drugiego. Dopiero to umożliwia pogodzenie się z niemożnością kontrolowania szeregu spraw, w tym picia. Uczymy się stopniowo akceptować ograniczenia, uczymy się że mamy prawo być sobą takim jakim jest, a świat i nasze życie jest jakie być powinno. Krok ten jest poszukiwaniem odwagi dokonywania zmian inwestowania wysiłku w to, co podlega jego wpływom. Jest jednak przede wszystkim poszukiwaniem mądrości odróżniania jednych spraw od drugich. To radykalna zmiana filozofii codziennego życia teraz opartego na przesłaniu modlitwy o Pogodę Ducha: na Sile, Odwadze i Mądrości. Systematyczne realizowanie przesłania modlitwy staje się drogą do MĄDROŚCI jako cnoty. Droga do niej prowadzi przez ciekawość i zainteresowanie światem / ZS 1/ wyjściem poza siebie, otwarciem na to, co dzieje się wokół. Dalej jest umiłowaniem (chęcią) nauki /ZS 2/ prawie wszystkiego od nowa, nie tylko z lektur, lecz przede wszystkim z doświadczenia innych osób oraz coraz odważniejszych prób zmiany siebie. W AA niczego się nie nakazuje, nie zakazuje, nie wolno, komentować, krytykować, dawać gotowych rad jedyną powinnością jest dzielenie się osobistym doświadczeniem. Uczy to otwartości w wyrażaniu siebie oraz akceptowania życia takim jakim ono jest. Staje się w końcu drogą do krytycznego, racjonalnego, zdrowego myślenia przeciwieństwem nawykowego oceniania wszystkiego i wszystkich. 7

8 O ile pierwszych siedem kroków koncentrowało uwagę na potrzebie wewnętrznej przemiany nałogowca, to w końcu przychodzi czas na poprawienie relacji z innymi ludźmi. Trzeba wykonać Krok VIII: Zrobiliśmy listę osób, które skrzywdziliśmy i staliśmy się gotowi zadość uczynić im wszystkim. Świadomość szkód, jakie wyrządziło się innym może być tak przytłaczająca, że nie da się z nią normalnie żyć. Dręczące poczucie winy, wstydu, żalu i złości na siebie można zagłuszać, wypierać lub racjonalizować - powracając do chorego myślenia. Można też konstruktywnie przepracować - przyjmując osobistą odpowiedzialność, próbować naprawiać to, co jest do naprawienia i zadośćuczynić innym. W trakcie pracy nad tym krokiem zawsze pojawia się też własne poczucie krzywdy można zasłaniać się nim i usprawiedliwiać, można czuć żal, złość pielęgnować urazy, cierpiąc z powodu zadawnionych ran. Ale można też przerwać to błędne koło ucząc się wybaczania /ZS 22/. Zadośćuczyniając wynagradza się innym, przebaczając pomaga się sobie. Praca nad Krokiem Ósmym a następnie czynne zadośćuczynienie wymaga ogromnej rzetelności, odwagi i samozaparcia, rodzi też poważne zagrożenia. Nie wystarczy chcieć szybko pozbyć się dręczących uczuć, załagodzić konflikty przepraszając i prosząc o wybaczenia. Trzeba zrobić Krok IX: Zadośćuczyniliśmy osobiście wszystkim, wobec których było to możliwe, z wyjątkiem tych przypadków, gdy zraniłoby to ich lub innych. Nie jest to sposób na szybki poprawienie samopoczucia - musi być ono autentyczne, konkretne i adekwatne do wyrządzonych krzywd. Zadośćuczynienie musi uwzględniać dobro innych, które łatwo naruszyć kierując się jedynie własnym, egoistycznym interesem uzyskania ulgi. Zawsze jest działaniem trudnym, wymaga nie tylko przyznanie się do winy i czynnego działania, ale także zdania się na reakcję innych. Wiele z wyrządzonych krzywd pozostawia w nich głębokie rany, wzięcie odpowiedzialności za ich spowodowanie może być wielkim ciężarem. W istocie jest to proces stopniowego dojrzewania i doskonalenia najcenniejszych ludzkich zalet. Jest wielką szkołą prawości, szczerości i uczciwości /ZS 9/, za która jedyną zapłatą jest wewnętrzny spokój, wynikający z czystego sumienia. Dalej, jest próbą odwagi w zmierzaniu się z tym, co najtrudniejsze. Wymaga więc samozaparcia, wręcz męstwa i dzielności /ZS 7/ i to tej najtrudniejszej, bo nie heroicznej, na polu walki. Dojrzewając stopniowo do wybaczenia inny /ZS 22/ stopniowo domyka się przeszłość tak, by wreszcie z Pogodą Ducha zacząć żyć w teraźniejszości. Realizując Krok X: Prowadziliśmy nadal obrachunek moralny, z miejsca przyznając się do popełnionych błędów utrwala się nowy sposób życia. Program AA nie jest terapią wyleczania się z uzależnienia. Jest propozycją poszukiwania sposobu na dobre życie w oparciu o akceptację faktów /np. nieodwracalnej utraty kontroli picia/ oraz stały rozwój. Jest nauką życia zgodnie z tzw. Programem 24 godzin, który koncentruje się na realistycznym planowaniu każdego kolejnego dnia, który przeżyty trzeźwo buduje całą przyszłość. Program 8

9 AA jest bardzo pragmatyczny wymaga zdrowego rozsądku, ćwiczy racjonalne, planowanie, działanie. Jego celem nie jest osiągnięcie doskonałości, lecz stopniowy rozwój. Na koniec każdego trzeźwego dnia uzyskuje się ważne informacje zwrotne: co sprawiło problem, co trzeba jeszcze poprawić, ale przede wszystkim jedyny lek na wyuczoną bezradność sukces, poczucie osiągniętego /obranego rankiem/ celu zachowania trzeźwości, dziś tu i teraz. O ile Krok Dziesiąty można określić mianem bardzo praktycznego, o tyle kolejny koncentruje się wyraźnie na sferze duchowej osoby trzeźwiejącej. W Kroku XI: Dążyliśmy poprzez modlitwę i medytację do coraz dokładniejszej więzi z Bogiem, jakkolwiek Go pojmujemy, prosząc jedynie o poznanie Jego woli wobec nas oraz siłę do jej spełnienia. Wykonana wcześniej praca sprzyja uzyskaniu gotowości do jakościowej zmiany w sferze duchowej transcendencji. Wyciszony, pogodzony, w poczuciu odzyskiwanej godności już nie tylko prosi /w modlitwie /, teraz już prowadzi aktywny dialog /medytuje/. To już nie tylko prośba o wsparcie, ale przede wszystkim, o odkrycie własnego powołania, przeznaczenia. Przychodzi czas na inne wcześniej nie pojawiające się jeszcze tak wyraźnie cnoty z obszaru transcendencji. Rodzi lub odradza się poczucie piękna i to wynikające ze zdolności twórczych /często gdzieś zagubionych zapitych i zaćpanych/, ale przede wszystkim zdolności dostrzegania piękna w życiu codziennym /przyrodzie, sztuce, w innych ludziach/. Powracają zdolność do cieszenia się małymi sprawami oraz szczere, autentyczne poczucie humoru. Trudno wyobrazić sobie nawet, by wcześniej było ono możliwe i na miejscu - teraz patrząc z dystansu można już nawet śmiać się z samego siebie. Można by pewnie poziom /stan/ tej zalety /23 na liście Seligmana/ uczynić dobrym wskaźnikiem postępów w trzeźwieniu. W AA mówi się wprost nie da się trzeźwieć na siłę, na smutno. Nie uzyskując poprawy jakości życia w wyniku tych wszystkich działań realizacja Programu nie miałaby najmniejszego sensu. Może więc warto w trakcie mitingów poświęcić trochę czasu na tą tak ważna zaletę może da to nie jednemu więcej, niż ciągłe rozpamiętywanie strat. Sukces uskrzydla dodaje zapału, energii, z naturalnym entuzjazmem chce się podchodzić do spraw które interesują, koncentrują uwagę, wciągają. Pasja z jaką można angażować się w przeróżne sprawy coraz częściej dostarcza wspaniałych doświadczeń poczucia sukcesu, sprawstwa, spełnienia. Bywa, że traci się, poczucie czasu, gorzej jeśli kontakt z rzeczywistością Programu i Wspólnoty, np. u rzucających się w wir pracy, interesów, nadrabiania straconych lat młodości. Ważnym elementem spinający jest ostatni Krok XII: Przebudzeni duchowo w rezultacie tych Kroków, staraliśmy się nieść posłanie innym alkoholikom i stosować te zasady we wszystkich naszych poczynaniach. 9

10 Klamrą stabilizującą nową filozofię życia są trzy elementy: jakościowa zmiana perspektywy życiowej - zamiast totalnej ucieczki w okresie picia, na zainteresowanie sobą i światem, po drugie aktywne wyjście do innych ludzi oraz wykorzystywanie zdobytych kompetencji w codziennym życiu. Jak podkreślają to członkowie Wspólnoty AA podejście do trzeźwienia jest samolubne trzeźwieje się dla siebie i własna trzeźwość jest najważniejsza. Nie jest to jednak postawa egoizmu ani egocentryzmu to idealny przykład relacji gry o wyniku dodatnim. /Seligman 2005 s /. To sytuacja, w której osobiste sukcesy osiąga się bez konieczności czyjejś straty - pomagając innym najlepiej pomaga się sobie. Dzielić się można tylko tym, co się posiada, stąd fundamentalna zasada przyciągania a nie reklamowania się. /Tradycja XI AA/. Dzielenie się własnym doświadczeniem, niesienie posłania innym, spełnia wiele funkcji. Jest formą odwzajemnienia za dar, kredyt nadziei, który otrzymało się na początku drogi. Z drugiej strony dla osób, którym już od dłuższego czasu udaje się trzeźwieć, codzienny kontakt z wciąż jeszcze pijącymi alkoholikami jest doskonałą lekcją pokory oraz rozwagi i ostrożności / ZS 16/. To oni najlepiej zaświadczają, że dystans dzielący trzeźwego od pijącego alkoholika mierzy się jednym - pierwszym wypitym kieliszkiem alkoholu. Pomaganie innym jest doskonałą lekcją wszystkich zalet sygnaturowych składających się na cnotę Humanitarność i Miłość. Stopniowe odbudowywanie dobrych relacji z samym sobą, z innymi ludźmi /członkami Wspólnoty/, pozwala, choć nie zawsze, odbudować związki z najważniejszymi tymi, którzy ciągle jeszcze i pomimo wszystko kochają. Niesienie posłania innym jest też wyzwaniem dla tzw. zalet interpersonalnych, inteligencji społecznej, personalnej, emocjonalnej /ZS 5/. Nic lepiej nie hartuje własnej trzeźwości, jak nieudane próby pomagania innym. Niektórzy z trzeźwiejących alkoholików pomaganie innym, czynią osnową nowego życia, także w sferze zawodowej np. przez pracę w charakterze terapeutów uzależnień. Zdecydowana większość trzeci element Dwunastego Kroku stosowanie zasad AA we wszystkich poczynaniach urzeczywistnia w sferach i rolach, do których czują najbardziej predysponowani. Powracają do swych rodzin, pracy, odnajdują dawne zainteresowania i pasje, robią kariery w kulturze, nauce, polityce, biznesie. Odbudowują utracony szacunek, zaufanie są jacyś bardziej skromni, wyciszeni, wyczuleni na wszelkie przejawy uznania, sławy trudno ich namówić na wznoszenie toastów. Oswoić, zaakceptować własną bezsilność to odkryć najgłębszą prawdę o sobie, to wybrać trud poszukiwania własnej drogi rozwoju, na której nie ma żadnych gwarantowanych drogowskazów, jedynie słusznych celów i kierunków jest jedynie wolność do bycia sobą w odbudowywaniu dobrych relacji z sobą, innymi ludźmi i Siłą Wyższą, jakkolwiek ją pojmujemy. I działa to jak cudowne perpetuum mobile: 10

11 Im lepsze masz relacje z sobą znasz się, lubisz, cenisz, akceptujesz się /ze swoimi wadami i zaletami/ tym łatwiej wyjść ci do innych - zaufać im, otworzyć się wobec nich i dla nich. Im lepsze masz relacje z innymi - Wspólnotą tym łatwiej odnaleźć drogę do Siły Wyższej /Gdzie dwóch w imię moje. Sferę Duchowości, Transcendencji rozwijamy tylko poprzez życie we Wspólnocie, rodzinnej, samopomocowej, itd. osób, które łączy coś więcej niż tylko wspólne przebywanie. To wspólna droga, trud zmagania się i wspomagania odbudowuje kluczowe relacje zapewniające dobre, bo trzeźwe życie. Anonimowi Alkoholicy znaleźli drogę poprzez realizację Programu 12 Kroków w codziennym życiu odbudowujemy i rozwijamy w sobie najważniejsze cnoty, najcenniejsze zalety charakteru. Anonimowi Alkoholicy wkraczają w dojrzałość (1998) FBSKAA Csikszentmihalyi, M (2005) Przepływ. Wydawnictwo Jacek Santorski & CO Gorski, T.T (1998). Zrozumieć 12-Kroków.. IPiN Mellibruda, J., Sobolewska Mellibruda, Z (2006). Integracyjna psychoterapia uzależnień. Warszawa: IPZ PTP. Seligman, M.E.P.(2005) Prawdziwe szczęście. Media Rodzin 11

Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości. Agresywna kultura materialistyczna, konsupcjonizm

Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości. Agresywna kultura materialistyczna, konsupcjonizm Nauczanie wartości Fundacja ABCXXI Cała Polska czyta dzieciom Przyczyny kryzysu wartości Życie w zawrotnym tempie Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości Permisywizm lub

Bardziej szczegółowo

Wyjątkowość zjawiska twórczości - jednostki genialne nie mogą zostać zaliczone do grona ludzi zwykłych. Geniusz ociera się o szaleństwo

Wyjątkowość zjawiska twórczości - jednostki genialne nie mogą zostać zaliczone do grona ludzi zwykłych. Geniusz ociera się o szaleństwo Wyjątkowość zjawiska twórczości - jednostki genialne nie mogą zostać zaliczone do grona ludzi zwykłych Geniusz ociera się o szaleństwo Geniusz i obłąkanie - koncepcja Cesare Lombroso Teorie twórczości

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci.

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci. Program Przyjaciele Zippiego to międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-8 lat, który kształtuje i rozwija umiejętności psychospołeczne u małych dzieci. Uczy różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

MISJA UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA Gimnazjum im. Jana Pawła II w Iwierzycach 39-124 Iwierzyce 186 tel. 17 745 50 94 fax. 17 222 15 25 www.gimiwierzyce.pl adres e-mail: gimnazjum@iwierzyce.pl MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

Bardziej szczegółowo

JAK UCZYĆ DZIECKO WARTOŚCI MORALNYCH?

JAK UCZYĆ DZIECKO WARTOŚCI MORALNYCH? JAK UCZYĆ DZIECKO WARTOŚCI MORALNYCH? Dziecko jest jak walizka to z niej wyjmiesz, co do niej włożysz! Dlaczego trzeba uczyć dzieci wartości? We współczesnym świecie coraz więcej dzieci cierpi na anemię

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ

PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ To nie rzeczy nas smucą, ale sposób w jaki je widzimy (Epiktet 55 135). Powyższe stwierdzenie wyjaśnia,

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją?

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? test, BONUS SPECJALNY dla czytelniczek i klientek Inkubatora Kobiecych Pasji Autorka testu: Grażyna Białopiotrowicz Jaki jest poziom Twojej

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili.

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. (Sokrates) Czym jest pomaganie? Pomaganie jest działaniem, w które

Bardziej szczegółowo

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie.

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod determinuje sposób, w jaki realizujemy powyższy cel określa

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

Protokół z Warsztatów Al-Anon Regionu Podkarpacie, które odbyły się 16.03.2012r. w Jarosławiu

Protokół z Warsztatów Al-Anon Regionu Podkarpacie, które odbyły się 16.03.2012r. w Jarosławiu Protokół z Warsztatów Al-Anon Regionu Podkarpacie, które odbyły się 16.03.2012r. w Jarosławiu Temat warsztatów: TRADYCJA TRZECIA Krewni alkoholików zbierający się w celu niesienia sobie nawzajem pomocy,

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN

SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN Szkolenie prowadzone w dniach 28-29 września i 23-24 listopada 2012 roku w wymiarze 30 godzin. Uczestnicy mieszkańcy DPS, uzależnieni od alkoholu. Przebieg szkolenia: Trudnością

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie od słodyczy

Uzależnienie od słodyczy Uzależnienie od słodyczy NA PRZYKŁADZIE WŁASNYM AUTORKI ARTYKUŁU Uzależnienia behawioralne - z czym to się je? Założę się, że każdy z nas zna ze swojego bliższego bądź dalszego otoczenia przykład osoby

Bardziej szczegółowo

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu R A Z E M Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce czyli jak efektywnie ucząc dzieci mieć z tego przyjemność? Joanna Matejczuk Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Uczelnie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

RADA SZKOLENIOWA. Temat: Dziecko z niską samooceną (z niskim poczuciem własnej wartości).

RADA SZKOLENIOWA. Temat: Dziecko z niską samooceną (z niskim poczuciem własnej wartości). RADA SZKOLENIOWA Temat: Dziecko z niską samooceną (z niskim poczuciem własnej wartości). Samoocena to wyobrażenienatemattego,kimiczymjesteśmy, a więc postrzeganie samego siebie. Poczucie własnej wartości

Bardziej szczegółowo

Informacje dla prowadzących miting

Informacje dla prowadzących miting Informacje dla prowadzących miting Zgodnie z Czwartą Tradycją, każda grupa 12 krokowa powinna rządzić się sama, z wyjątkiem spraw dotyczących innych grup jako całości. Każda grupa ma więc pełną swobodę

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO PREAMBUŁA Przedsięwzięcie społeczne to przede wszystkim wielka odpowiedzialność wobec tych, na rzecz których działamy. To działanie powinno być trwałe i

Bardziej szczegółowo

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia).

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Konsekwencje SOMATYCZNE Materiał dla uczniów nr 1.2. Konsekwencje psychiczne zażywania środków

Bardziej szczegółowo

CZyM SĄ ĆwICZENIA DUChOwNE

CZyM SĄ ĆwICZENIA DUChOwNE Spis treści Wstęp... 5 Czym są Ćwiczenia duchowne Mieczysław Bednarz SJ Całościowa wizja Ćwiczeń duchownych św. Ignacego Loyoli... 13 Istota Ćwiczeń duchownych... 14 Przeżycie Ćwiczeń duchownych... 18

Bardziej szczegółowo

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady,

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, Laura Mastalerz, gr. IV Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, w których mieszkały wraz ze swoimi rodzinami:

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

OPRACOWAŁA: BOŻENA PUSTOŁA Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego Łomianki ul. K.K. Baczyńskiego 9

OPRACOWAŁA: BOŻENA PUSTOŁA Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego Łomianki ul. K.K. Baczyńskiego 9 OPRACOWAŁA: BOŻENA PUSTOŁA Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego Łomianki ul. K.K. Baczyńskiego 9 Kiedy przeżywa miłość, jego życie ma sens. Pragnie kochać i pragnie być kochany. Chce obdarzać drugą

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE 1 Podstawy prawne szkolnego programy wychowawczego Podstawą do sporządzenia niniejszego programu stanowią następujące

Bardziej szczegółowo

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com 30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com Witaj. Chciałbym dzisiaj podzielić się z Tobą moim kilkunastoletnim doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Szkic 12 kroków wychodzenia z nikotynizmu

Szkic 12 kroków wychodzenia z nikotynizmu Polska wersja literatury jest interpretacją tłumacza literatury zaakceptowanej przez Światowe Służby Anonimowych Nikotynistów i nie jest jeszcze przez NAWS ogólnie zatwierdzona. Tłumacz jest członkiem

Bardziej szczegółowo

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk Zmiana przekonań ograniczających Opracowała Grażyna Gregorczyk Główny wpływ na nasze emocje mają nasze przekonania na temat zaistniałych faktów (np. przekonania na temat uprzedzenia do swojej osoby ze

Bardziej szczegółowo

Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne

Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne W celu zbadania efektywności uczenia się, przygotowałam i przeprowadziłam wśród uczniów mojej klasy ankietę na temat Czy potrafisz się uczyć?. Test przeprowadziłam

Bardziej szczegółowo

Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2. Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo

Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2. Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo Andrzej Graca BEZ SPINY CZYLI NIE MA CZEGO SIĘ BAĆ Andrzej Graca: Bez spiny czyli nie ma czego się bać 3 Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH Bieg wydarzeń jest tak szybki, że jeśli nie znajdziemy sposobu na to, aby widzieć dzień jutrzejszy, trudno się spodziewać, abyśmy rozumieli dzień dzisiejszy. Dean Rusk PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH GIMNAZJUM

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska ATMOSFERA: - klimat społeczny, psychospołeczny - dotyczy tego, jak członkowie

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOŃCOWE. z wykonania zadania publicznego. w okresie od 01.02 do 31.12

SPRAWOZDANIE KOŃCOWE. z wykonania zadania publicznego. w okresie od 01.02 do 31.12 SPRAWOZDANIE KOŃCOWE z wykonania zadania publicznego Terapia i rehabilitacja osób uzależnionych od alkoholu i członków ich rodzin z terenu Gminy Andrychów (tytuł zadania publicznego) w okresie od 01.02

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

TOTUS TUUS Cały twój

TOTUS TUUS Cały twój TOTUS TUUS Cały twój Przecież niecały umieram. To, co we mnie niezniszczalne, trwa Tryptyk rzymski W swoim właściwym i pełnym kształcie miłosierdzie objawia się jako dowartościowywanie, jako podnoszenie

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

świadomość ograniczeń osobistych (ograniczonych możliwości czasowych, własnych zranień,

świadomość ograniczeń osobistych (ograniczonych możliwości czasowych, własnych zranień, 1 Miłość i profesjonalizm cz. I Aleksandra Karasowska Niniejszy tekst jest moją bardzo osobistą refleksją dokonaną po 20 latach pracy zawodowej, którą pragnę się podzielić z Czytelnikiem. Doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami. Radom 2012

Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami. Radom 2012 Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami Radom 2012 Katarzyna Ziomek doradca metodyczny Radomskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli katarzyna.ziomek@rodon.radom.pl Są doskonałym źródłem informacji

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

Mowa nienawiści. Mowa nienawiści to wszelkie

Mowa nienawiści. Mowa nienawiści to wszelkie Mowa nienawiści Mowa nienawiści to wszelkie wypowiedzi ustne i pisemne oraz komunikaty wizualne, które ranią, poniżają i znieważają osoby lub grupy osób, do których są skierowane. Wypowiedzi te mogą dotyczyć

Bardziej szczegółowo

ŻYCIE BEZ PASJI JEST NIEWYBACZALNE

ŻYCIE BEZ PASJI JEST NIEWYBACZALNE 1 ŻYCIE BEZ PASJI JEST NIEWYBACZALNE 2 Padał deszcz. Mówią, że podczas deszczu dzieci się nudzą. Nie oni. Ukradkiem wzięli rowery i postanowili pojechać przed siebie: -myślisz, że babcia nas widziała?

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

Co to są prawa dziecka?

Co to są prawa dziecka? Prawa Dziecka Co to są prawa dziecka? Każdy człowiek jest osobą, ale żaden człowiek nie rodzi się w pełni ukształtowany. Pełnię swojej osobowości musi rozwinąć. Każdy człowiek musi odpowiednio ukształtować

Bardziej szczegółowo

Dorota Sosulska pedagog szkolny

Dorota Sosulska pedagog szkolny Czasem zapominamy o prostych potrzebach, które dzieci komunikują nam na co dzień. Zapraszam więc wszystkich dorosłych do zatrzymania się w biegu, pochylenia się nad swoimi pociechami i usłyszenia, co mają

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

CIEMNA NOC CIEMNA NOC DUSZY DUSZY. Depresja a kryzys duchowy oczami psychiatry. Gerald G. May. Przełożyła Katarzyna Gdowska

CIEMNA NOC CIEMNA NOC DUSZY DUSZY. Depresja a kryzys duchowy oczami psychiatry. Gerald G. May. Przełożyła Katarzyna Gdowska Gerald G. May CIEMNA NOC CIEMNA NOC DUSZY DUSZY Depresja a kryzys duchowy oczami psychiatry Przełożyła Katarzyna Gdowska WYDAWNICTWO WAM KSIĘŻA JEZUICI WPROWADZENIE Nasza reakcja współczucia i słusznego

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

Trochę o... przebaczaniu. ...Panie, ile razy mam przebaczyć, jeśli mój brat zawini względem mnie? Czy aż siedem razy? FORMACJA B3!

Trochę o... przebaczaniu. ...Panie, ile razy mam przebaczyć, jeśli mój brat zawini względem mnie? Czy aż siedem razy? FORMACJA B3! Trochę o... przebaczaniu...panie, ile razy mam przebaczyć, jeśli mój brat zawini względem mnie? Czy aż siedem razy? FORMACJA B3! ...Jezus mu odrzekł: Nie mówię ci, że aż siedem razy, lecz aż siedemdziesiąt

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice 1 Czytanie, pisanie, ortografia, historia i arytmetyka są ważne tylko wtedy, jeżeli pomagają naszym uczniom osiągać człowieczeństwo L. F. Buscaglia Radość życia" STRATEGIA WYCHOWAWCZA SZKOŁY dla klas VI

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice 1 Czytanie, pisanie, ortografia, historia i arytmetyka są ważne tylko wtedy, jeżeli pomagają naszym uczniom osiągać człowieczeństwo L. F. Buscaglia Radość życia" STRATEGIA WYCHOWAWCZA SZKOŁY dla klas IV

Bardziej szczegółowo

Progi szkolne: wyzwanie dla nauczycieli, rodziców i uczniów - kto zbuduje kładkę?

Progi szkolne: wyzwanie dla nauczycieli, rodziców i uczniów - kto zbuduje kładkę? Wielkopolska Konferencja dla Nauczycieli Akcja KŁADKA Poznań, 11 grudnia 2014 roku Progi szkolne: wyzwanie dla nauczycieli, rodziców i uczniów - kto zbuduje kładkę? Prof. dr hab. Anna I. Brzezińska Instytut

Bardziej szczegółowo

Prośby dziecka według Korczaka. Marta Gerlach-Malczewska psycholog

Prośby dziecka według Korczaka. Marta Gerlach-Malczewska psycholog Prośby dziecka według Korczaka Marta Gerlach-Malczewska psycholog Nie psuj mnie. Dobrze wiem, że nie powinienem mieć tego wszystkiego, czego się domagam. To tylko próba sił z mojej strony. Wymuszanie w

Bardziej szczegółowo

Problem ze spłatą długu może dotknąć każdego. Jak sobie wtedy radzić?

Problem ze spłatą długu może dotknąć każdego. Jak sobie wtedy radzić? Problem ze spłatą długu może dotknąć każdego. Jak sobie wtedy radzić? Utrata kontroli nad osobistymi finansami uruchamia tzw. trening bezradności człowiek próbuje rozwiązać problemy, które go przerastają

Bardziej szczegółowo

emind Coaching Co to jest emind Coaching?

emind Coaching Co to jest emind Coaching? Co to jest emind Coaching? emind Coaching to metoda, która zawiera w sobie zarówno elementy Coachingu, jak i Mentoringu. Metoda ta bazuje na prawidłowym i skutecznym wykorzystaniu zasobów podświadomości

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców ZAJĘCIA I: Zbójecki chłopiec CELE: Nawiązanie kontaktu,

Bardziej szczegółowo

Program działania Punktu Konsultacyjnego w Gminie Siechnice

Program działania Punktu Konsultacyjnego w Gminie Siechnice Program działania Punktu Konsultacyjnego w Gminie Siechnice Opis zadania 1. Nazwa zadania Punkt Konsultacyjny Gminy Siechnice 2. Miejsce wykonywania zadania: Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, 55 011 Siechnice,

Bardziej szczegółowo

Problemy osoby zadłużonej.

Problemy osoby zadłużonej. Wszyscy jesteśmy zadłużeni niektórym przytrafiło się wpaśd w pułapkę niewypłacalności. Problemy osoby zadłużonej. Roman Pomianowski Wszyscy jesteśmy zadłużeni Niewypłacalnośd: Aspekt finansowy 2 mln 80

Bardziej szczegółowo

L.P. TEMAT OSIĄGNIĘCIA UCZNIA ŚCIEŻKI EDUKAC. zna WSO. zna zasady oceniania z zachowania

L.P. TEMAT OSIĄGNIĘCIA UCZNIA ŚCIEŻKI EDUKAC. zna WSO. zna zasady oceniania z zachowania L.P. TEMAT OSIĄGNIĘCIA UCZNIA ŚCIEŻKI EDUKAC. 1 Cechy dobrego gospodarza klasy. poznaje (analizuje) cechy Wybór samorządu klasowego. jakie powinien posiadać przewodniczący klasy wybiera gospodarza klasy

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Wspólnota DDA Dorosłych Dzieci Alkoholików. i Dorosłych Dzieci z Rodzin Dysfunkcyjnych. MITINGI w ŁUKOWIE. Grupa: Chcemy być sobą. ul.

Wspólnota DDA Dorosłych Dzieci Alkoholików. i Dorosłych Dzieci z Rodzin Dysfunkcyjnych. MITINGI w ŁUKOWIE. Grupa: Chcemy być sobą. ul. Wspólnota DDA Dorosłych Dzieci Alkoholików i Dorosłych Dzieci z Rodzin Dysfunkcyjnych MITINGI w ŁUKOWIE Grupa: Chcemy być sobą ul. Rogalińskiego 6 Klub Abstynenta Jutrzenka Każdy piątek, godzina 19.00

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Przedmiot: etyka Klasy: II/III Rok szkolny: 2015/2016 Szkoła: Szkoła Podstawowa im. Batalionów AK Gustaw i Harnaś w Warszawie ul. Cyrklowa 1 Nauczyciel prowadzący: mgr Piotr

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczny realizowany w Chrześcijańskiej Szkole Podstawowej Salomon na lata 2015 2018

Program Profilaktyczny realizowany w Chrześcijańskiej Szkole Podstawowej Salomon na lata 2015 2018 Program Profilaktyczny realizowany w Chrześcijańskiej Szkole Podstawowej Salomon na lata 2015 2018 Program wychowawczo - profilaktyczny "Spójrz Inaczej" to zbiór scenariuszy zajęć do systematycznej pracy

Bardziej szczegółowo

30 lipca 2012 r. 27 sierpnia 2012 r. 24 września 2012 r. 29 października 2012 r. 26 listopada 2012 r. 10 grudnia 2012 r. w godz. od.

30 lipca 2012 r. 27 sierpnia 2012 r. 24 września 2012 r. 29 października 2012 r. 26 listopada 2012 r. 10 grudnia 2012 r. w godz. od. SPECJALISTA TERAPII WSPÓŁUZALEŻNIEŃ OD ALKOHOLU WIESŁAWA GIERUSZYŃSKA przyjmuje bezpłatnie w Ośrodku Pomocy Społecznej ul. Długa 1 w dniach: 30 lipca 2012 r. 27 sierpnia 2012 r. 24 września 2012 r. 29

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SP NR 80

PROGRAM WYCHOWAWCZY SP NR 80 ZAŁĄCZNIK NR 1 PROGRAM WYCHOWAWCZY SP NR 80 Program Wychowawczy szkoły został opracowany przez zespół nauczycieli po wcześniejszym rozpoznaniu potrzeb uczniów i oczekiwań rodziców. Został on oparty na

Bardziej szczegółowo

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW SAKRAMENT POJEDNANIA Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW Znaki Gotowości Czy twoje dziecko czasem Chce się modlić do Boga? Mówi Przepraszam bez podpowiadania? Przebacza innym nawet wtedy, gdy nie mówi przepraszam?

Bardziej szczegółowo

Światowe Dni Młodzieży, Kraków 2016

Światowe Dni Młodzieży, Kraków 2016 Światowe Dni Młodzieży, Kraków 2016 Na czym polega projekt WolontariatPLUS? 1. Koncentracja na tym, co jest dzisiaj ważne 2. Przygotowanie 500 Liderów Wolontariatu 3. Praca zespołowa projekty ŚDM 1. Koncentracja

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

WSZYSCY CHCEMY, ABY NASZE DZIECI WYROSŁY NA MĄDRYCH, DOBRYCH I SZCZĘŚLIWYCH LUDZI. JEST NA TO SPOSÓB - CZYTAJMY DZIECIOM!

WSZYSCY CHCEMY, ABY NASZE DZIECI WYROSŁY NA MĄDRYCH, DOBRYCH I SZCZĘŚLIWYCH LUDZI. JEST NA TO SPOSÓB - CZYTAJMY DZIECIOM! CAŁA POLSKA CZYTA DZIECIOM "Nie mów dziecku, jak bardzo je kochasz, pokaż to, poświęcając mu czas." Ulrich Schaffer WSZYSCY CHCEMY, ABY NASZE DZIECI WYROSŁY NA MĄDRYCH, DOBRYCH I SZCZĘŚLIWYCH LUDZI. JEST

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Komputer i my Nie można cofnąć czasu i poprawić naszych błędów! Nauczmy się im zapobiegać!!! Bartosz Dulski

Komputer i my Nie można cofnąć czasu i poprawić naszych błędów! Nauczmy się im zapobiegać!!! Bartosz Dulski Komputer sam w sobie nie jest zły. To ludzie czynią go niebezpiecznym! Komputer i my Nie można cofnąć czasu i poprawić naszych błędów! Nauczmy się im zapobiegać!!! Bartosz Dulski Nie wysyłaj swoich zdjęć

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Czy podążasz drogą, którą wybrałeś sam, czy może, bez zupełnego zastanowienia, podążasz drogą, która właśnie wchodzi Ci pod nogi?

Czy podążasz drogą, którą wybrałeś sam, czy może, bez zupełnego zastanowienia, podążasz drogą, która właśnie wchodzi Ci pod nogi? CODZIENNIE LEPSI Jakie jest Twoje życie? Czy wiesz, co chcesz dalej z nim zrobić? Czy podążasz drogą, którą wybrałeś sam, czy może, bez zupełnego zastanowienia, podążasz drogą, która właśnie wchodzi Ci

Bardziej szczegółowo