Ocena stężenia 25(OH)D 3

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena stężenia 25(OH)D 3"

Transkrypt

1 PRACE ORYGINALNE Katarzyna Lizis Kolus 1 Alicja Hubalewska Dydejczyk Beata Piwońska-Solska Anna Sowa-Staszczak Aldona Kowalska 1 Jarosław Jaskulski 3 Mateusz Obarzanowski 3 Paweł Orłowski 3 Ocena stężenia 5(OH) w grupie chorych z rakiem prostaty w porównaniu do grupy zdrowych mężczyzn Serum levels of 5(OH) in patients with prostate cancer compared to healthy men 1 Dział Endokrynologii i Medycyny Nuklearnej Świętokrzyskie Centrum Onkologii w Kielcach Kierownik: Dr n. med. Aldona Kowalska Katedra i Klinika Endokrynologii UJ CM w Krakowie Kierownik: Prof.dr hab. Alicja Hubalewska Dydejczyk 3 Dział Kliniczny Urologii Świętokrzyskie Centrum Onkologii w Kielcach Kierownik: Lek. Jarosław Jaskulski Dodatkowe słowa kluczowe: rak prostaty witamina niedobór witaminy Additional key words: prostate cancer vitamin vitamin deficiency. Adres do korespondencji: Katarzyna Lizis-Kolus Świętokrzyskie Centrum Onkologii Dział Endokrynologii i Medycyny Nuklearnej Kielce ul. Artwińskiego 4 Tel Rak prostaty (CaP) jest jednym z najczęstszych nowotworów u mężczyzn, stanowi on drugą przyczynę zgonów z powodu nowotworów złośliwych. Dane te skłaniają do poszukiwania przyczyn leżących u podstaw tak wysokiej zachorowalności. Wykryty w 199 r. związek pomiędzy promieniowaniem UV a redukcją współczynnika śmiertelności z powodu CaP dał początek badaniom oceniającym wpływ witaminy na CaP. Celem pracy była ocena stężenia 5(OH) w grupie chorych leczonych z powodu raka prostaty (CaP) w porównaniu do grupy kontrolnej zdrowych mężczyzn oraz próba oceny związku niedoboru witaminy z występowaniem CaP i stopniem jego zaawansowania klinicznego. Materiał i metody: Do badania zakwalifikowano 4 mężczyzn w wieku od 4 do 86 lat (śr. wieku 66,14±8,9lat) leczonych w latach 5-13 w ŚCO z powodu raka prostaty. Grupę kontrolną stanowiło 4 zdrowych mężczyzn w wieku od 4 do 78 lat (śr. wiek 63,17±9, lat), u których wykluczono CaP i inną chorobę nowotworową. Chorych leczonych z powodu CaP podzielono na dwie grupy w zależności od stopnia zaawansowania procesu nowotworowego ocenianego wg skali TNM. Grupę 1 stanowiło 11 chorych z niskim stopniem zaawansowania CaP- T1, grupę - 31 chorych z wyższym stopniem zaawansowania nowotworu (T+T3+T4). U wszystkich pacjentów oznaczono stężenie 5(OH) we krwi żylnej pobranej w godzinach porannych. Wyniki: W grupie z CaP stężenie 5(OH) 3 ng/ml stwierdzono u 8,9% chorych. Nie stwierdzono istotnej statystycznie różnicy stężeń 5(OH)D3 pomiędzy chorymi z CaP a grupą kontrolną (p=,3756). W badanych podgrupach chorych z CaP nie wykazano istotnej statystycznie różnicy stężeń 5(OH) (p=,567) w zależności od stopnia zaawansowania nowotworu (wg TNM). Wnioski: U większości przebadanych chorych z rakiem prostaty stwierdzono niskie stężenia witaminy. Nie Prostate cancer (CaP) is one of the most common cancers in men. On the basis of international and Polish epidemiological data it is estimated that is the second leading cause of death from cancer. These data tend to look for underlying causes such a high incidence. Detected in 199, the relationship between UV radiation and the reduction of mortality rate due to CaP gave rise to the search for effects of vitamin in CaP. The aim of this study was to evaluate the concentration of 5(OH) in patients treated for prostate cancer (CaP) compared to the control group of healthy men, and attempt to assess the relationship 5(OH) shortage of CaP incidence and degree of its clinical advancement. Material and Methods: The study included 4 men, aged from 4 to 86 years (average age 66.14±8.9 years) treated between 5-13 in ŚCO due to prostate cancer. The control group consisted of 4 healthy men aged from 4 to 78 years (average age 63.17± 9.) in whom CaP and other cancer disease were excluded. Patients treated for CaP were divided into two groups depending on the severity of the cancer being evaluated by the TNM scale. Group 1 consisted of 11 patients with low severity of CaP-T1, group -31 patients with higher tumor stage (T+T3+T4). In all patients, serum 5(OH) was marked in venous blood collected in the morning. Results: The concentration of 5(OH) in the group of patients with CaP occured in There was no statistically significant difference between patients 5(OH) concentrations of CaP and control group (p =.3756). In both subgroups of patients with CaP showed no statistically significant difference 5(OH) concentrations (p =.567), depending on the tumor advancement stage (according to TNM). Conclusions: The majority of tested patients with prostate cancer were low concentrations of vitamin. There were no significant differences in 96 K. Lizis Kolus i wsp.

2 zaobserwowano istotnych statystycznie różnic stężenia witaminy w badanej grupie chorych z CaP oraz w grupie kontrolnej. Na podstawie przeprowadzonych analiz nie wykazano także zależności pomiędzy stężeniem 5(OH) a stopniem zaawansowania CaP. concentrations of vitamin in the group of patients with CaP and in the control group. Based on the analysis no relationship between the 5(OH) concentration and the stage of CaP was showed, too. Wstęp Rak prostaty (CaP) jest jednym z najczęstszych nowotworów u mężczyzn [54,63]. Na podstawie światowych i polskich danych epidemiologicznych ocenia się, że stanowi on drugą przyczynę zgonów z powodu nowotworów złośliwych [14,54,63]. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 9 r. zanotowano 914 nowe przypadki raka, co stanowiło 13,4% zachorowań na wszystkie nowotwory złośliwe [54]. W ostatnich 3 latach obserwuje się 4-krotny wzrost zachorowań na CaP. Zachorowalność wzrasta wraz z wiekiem, CaP jest rzadko rozpoznawany przed 4 rokiem życia, natomiast po 65 r.ż. częstość wynosi 8% [,63]. W Polsce w 9 r. liczba nowych zachorowań w grupie wiekowej lat wynosiła 59, natomiast w grupie 7-74 lat 199 [54]. Dane epidemiologiczne skłaniają do poszukiwania przyczyn leżących u podstaw tak wysokiej zachorowalności na CaP. Wykryty w 199 r związek pomiędzy promieniowaniem UV a redukcją współczynnika śmiertelności z powodu CaP dał początek badaniom oceniającym wpływ witaminy na rozwój CaP [8,48,6]. Poza klasycznym wpływem witaminy na gospodarkę wapniowo-fosforanową oraz tkankę kostną, w ostatnich latach wykazano jej niekalcemiczne działanie na procesy nowotworowe i układ immunologiczny [8,6]. Niedobór witaminy uważany jest za czynnik ryzyka osteoporozy, chorób układu sercowo-naczyniowego, otyłości, zespołu metabolicznego, chorób nowotworowych (m.in. raka piersi, prostaty, jelita grubego, płuc) oraz zaburzeń układu immunologicznego [19,8,,61]. Wykazano także, że prawidłowe stężenie witaminy ma prewencyjny wpływ na rozwój wielu nowotworów [6]. Obecnie wiele badań prowadzonych na świecie koncentruje się nad oceną wpływu niedoboru witaminy na choroby nowotworowe. Niedobór witaminy jest problemem epidemiologicznym na całym świecie. Do oceny zaopatrzenia organizmu w witaminę wykorzystuje się oznaczenie stężenia 5hydroksycholekalcyferolu (5(OH) ), który jest głównym krążącym we krwi metabolitem witaminy. Za prawidłowe stężenie witaminy przyjęto stężenie 5(OH) od 3 do 8ng/ml. Stężenie -3 ng/ml określa się mianem hipowitaminozy, stężenie 1- ng/ml -niedoborem, a stężenia -1 ng/ml definiowane są jako deficyt [33]. Działanie witaminy odbywa się na drodze genomowej modulowanej przez receptor dla witaminy (VDR) oraz pozagenomowej [6]. Aktywnym metabolitem witaminy jest 1,5-dihydrocholekalcyferol (1,5(O- H) ), który po związaniu się z VDR działa jako czynnik transkrypcyjny, wpływając na wzrost i proliferację komórek oraz apoptozę [8,6]. VDR należy do II klasy receptorów jądrowych i jest aktywny w ponad 3 rożnych ludzkich tkankach [6]. Po przyłączeniu pochodnych cholekalcyferolu, podlega on heterodimeryzacji z receptorem dla retinoidu X (RXR). Po związaniu odpowiednich sekwencji VDRE (ang. Vitamin D response elements) i białek aktywujących dochodzi do rozpoczęcia procesów transkrypcyjnych. Polimorfizmy VDR mają związek z niektórymi nowotworami [9,4,5,8,43,6]. W przypadku CaP wykazano polimorfizmy: Fok1, Bsm1,Taq1, Apa1, Poly (A) [4,5,43,6]. Pozagenomowy efekt działania witaminy jest niezależny od trankrypcji, jednak obydwa mechanizmy działania wpływają na siebie poprzez reakcje krzyżowe na różnych etapach przekazywania sygnałów. Efekty pozagenomowe mają swój początek na poziomie błony plazmatycznej i zależą od nieklasycznych receptorów błonowych oraz nowo odkrytego receptora dla 1,5(OH) o nazwie 1,5 -MARRS (ang. membrane associated, rapid response-steroid-binding) [38,4]. Po związaniu 1,5(OH) przez błony plazmatyczne dochodzi między innymi do aktywacji wtórnych przekaźników, część z nich może mieć wpływ na jądro komórkowe w zakresie regulacji ekspresji genów [1,36]. Cytoplazmatyczne drogi przekazu sygnałów wpływają na wzrost, proliferację oraz apoptozę komórek. Wpływ na proliferację komórek odbywa się poprzez zatrzymanie fazy G1/S cyklu komórkowego. 1,5(OH) i jej analogi powodują wzrost ekspresji białka p1 i p7, co prowadzi do zahamowania kinaz CDK (ang. cyclin dependent kinase), fosforylacji białka Rb oraz zahamowania fazy G1/S cyklu komórkowego [8,6,67]. Regulacja cyklu komórkowego odbywa się także na drodze hamowania sygnałów mitogennych przekazywanych przez czynniki wzrostu: poprzez receptor dla nabłonkowego czynnika wzrostu EGF (ang. epidermal growth factor) [13,8], oraz stymulację szlaków transformującego czynnika wzrostu β (TGFβ ang. tranforming growth factor) i białek wiążących insulinopodobny czynnik wzrostu (IGF-BP- ang. insulin like growth factorbinding protein) [7]. Witamina może także wpływać na cykl komórkowy poprzez hamowanie aktywności prostaglandyn- może zmniejszać syntezę PGE oraz zwiększać jej inaktywację, co wykazano właśnie na przykładzie komórek CaP [37]. Aktywacja apoptozy została wykazana między innymi w raku piersi, jelita grubego, prostaty, ale dokładny mechanizm nie został jeszcze wyjaśniony [5]. Proponowany mechanizm może zachodzić bardziej bezpośrednio poprzez wpływ na system rodziny BLC-, szlak ceramidowy, receptory śmierci (np. Fas), ścieżkę aktywowanych stresem kinaz proteinowych (Jun-N końcowa kinaza i p38) oraz pośrednio wpływ na receptor dla IGF oraz TGF-α. Hamowanie inwazji guza i przerzutów zachodzi poprzez hamowanie proteinaz serynowych, metaloproteinaz i angiogenezy [5]. Wykazano, że w komórkach linii LNCaP (z raka prostaty) oraz MCF-7 (raka piersi) pochodne witaminy mogą wyzwalać uwalnianie cytochromu C z mitochondriów na drodze niezależnej od kaspaz [5,8]. Jednym z mechanizmów przeciwnowotworowego działania witaminy jest hamowanie angiogenezy, co jest obserwowane w raku prostaty [3]. 1,5 OH poprzez interakcje z podjednostką p65 czynnika jądrowego κb, hamuje aktywację transkrypcji genu IL-8, która jest jednym z czynników stymulujących angiogenezę. W procesie karcynogenezy znaczącą rolę odgrywa układ immunologiczny i komponenta zapalna (rak jelita grubego, wątroby, żołądka, prostaty) [6]. Wykazano obecność VDR w układzie immunologicznym, co wskazuje na immunomodulujący wpływ witaminy [7, 3, 58]. 1,5 OH wpływa na różnicowanie, dojrzewanie i funkcje komórek dendrytycznych [8,6]. Natomiast komórki dendrytyczne oraz aktywowane limfocyty biorą udział w jej syntezie, co sugeruje aktywność auto-i parakrynną układu immunologicznego [53]. Poza tym 1,5(OH) hamuje proliferację limfocytów T i zmienia ekspresję cytokin z TH1 na uprofilowane w kierunku TH [6]. Obecnie wiele badań prowadzonych na świecie koncentruje się nad oceną wpływu niedoboru witaminy na choroby nowotworowe. Celem pracy była ocena stężenia 5(OH) w grupie chorych leczonych z powodu raka prostaty (CaP) w porównaniu do grupy kontrolnej zdrowych mężczyzn oraz próba oceny związku niedoboru 5(OH) z występowaniem CaP i stopniem jego zaawansowania klinicznego. Materiał i metodyka Do badania zakwalifikowano 4 mężczyzn w wieku od 4 do 86 lat (śr. wiek 66,14 ± 8,9 lat) leczonych w latach 5-13 w Świętokrzyskim Centrum Onkologii (ŚCO) z powodu raka prostaty. U wszystkich chorych zastosowano leczenie operacyjne: laparoskopową prostatektomię u 3 chorych (3/4) oraz przezcewkową resekcję prostaty u 11 chorych (11/4). Po przeprowadzonej operacji oceniono stopień zaawansowania procesu nowotworowego w oparciu o klasyfikację TNM: T1NM 11 chorych (11/4) w wieku lat (śr. 65,9 ±7,41 lat), TNM 1 (1/4) w wieku 4-86 lat (śr. wiek 66,81 ±1,4 lat), T3NM- 8 (8/4) w wieku 5-74 lat (śr.wiek 64,5±7,31lat), T4NM (/4) w wieku od 63 do 8 lat (śr. wiek 71,5±1, lat). Pacjentów ze stopniem zaawansowania procesu nowotworowego T 3 i T 4 leczono: hormonoterapią z zastosowaniem analogów gonadoliberyny 11 pacjentów (11/4), a 5 Przegląd Lekarski 13 / 7 / 11 97

3 chorych (5/4) poddano radioterapii. Chorych leczonych z powodu CaP podzielono na dwie podgrupy w zależności od stopnia zaawansowania procesu nowotworowego ocenianego wg skali TNM. Podgrupę 1 stanowiło 11 chorych z niskim stopniem zaawansowania CaP (T1), w wieku od 49 do 77 lat.(śr. wiek 65,9±7,41 lat), podgrupę -31 chorych z wyższym stopniem zaawansowania CaP- (T+T3+T4) w wieku od 4 do 86 lat (śr. wiek 66,5±9,48 lat). Grupę kontrolną stanowiło 4 zdrowych mężczyzn w wieku od 4 do78 lat (śr. wiek 63,17 ±9, lat), u których wykluczono CaP oraz inną chorobę nowotworową. Nie stwierdzono istotnej statystycznie różnicy wieku pomiędzy badaną grupą chorych z CaP a grupą kontrolną (p=,138). Z badania wykluczono chorych stosujących suplementację witaminą a także leczonych z powodu choroby wątroby, nerek lub osteoporozy. U wszystkich pacjentów oznaczono stężenie 5(OH) we krwi żylnej pobranej w godzinach porannych. Stężenie 5-OH oznaczono metodą radioimmunologiczną, przy użyciu zestawu firmy Dia Source ImmunoAssay S.A. Za prawidłowe stężenia 5(OH) przyjęto >3ng/ml, przedział stężeń >- 3 ng/ml określono jako hipowitaminozę, stężenia >1- ng/ml jako niedobór, a jako deficyt stężenia 5(OH) 1 ng/ml [11]. Analizę wyników przeprowadzono za pomocą pakietu statystycznego PQStat ver Wiek badanych z obu grup porównywano testem t-studenta. W pozostałych analizach zastosowano podejście nieparametryczne ze względu na rozbieżność obserwowanych rozkładów pozostałych zmiennych od teoretycznego rozkładu normalnego, co analizowano testem Shapiro-Wilka. Wyniki stężeń 5(OH) między grupami porównywano testem U Manna-Whitneya. Związek między stężeniem 5(OH) a wiekiem badanych analizowano szacując współczynniki korelacji rangowych Spearmana. Wyniki stężeń 5(OH) z podziałem na zakresy odpowiadające prawidłowym stężeniom, hipowitaminozie, niedoborowi i deficytowi w badanych grupach analizowano przy użyciu testu Kruskala-Wallisa. Wyniki i wiek w zależności od TNM analizowano testem Kruskala-Wallisa oraz test U Manna-Whitneya po grupowaniu na dwie grupy czyli T1 oraz T +T3+T4. Zależność pomiędzy stopniem zaawansowania raka prostaty (TNM) a deficytem witaminy analizowano przy użyciu testu chi oraz współczynnika korelacji rangowej Spearmana. Za istotne przyjęto prawdopodobieństwo testowe na poziomie p<,5, a za wysoce istotne przyjęto prawdopodobieństwo testowe na poziomie p<,1. Wyniki W całej badanej grupie mediana stężenia 5(OH) wynosiła 18,5 przy zakresie kwartylowym od 14, do 4,5 oraz zakresie całkowitym wyników od 4,6 do 19,4 ng/ml. stężenia 5(OH) w grupie Kontrolna mężczyzn z CaP wynosiła 18,15 przy zakresie kwartylowym od 1,7 do 4, i zakresie całkowitym wyników stężeń od 4,6 do 67,43ng/ml, natomiast w grupie kontrolnej mediana stężenia 5(OH) wynosiła 18,95 wobec zakresu kwartylowego od 14,8 do 4,95 przy całkowitym zakresie wyników stężeń od 7, do 19,4 ng/ml. Nie stwierdzono istotnej statystycznie różnicy stężeń 5(OH) pomiędzy badanymi grupami (p=,3756). W badanej grupie nie stwierdzono istotnej statystycznie zależności pomiędzy stężeniem 5(OH) a wiekiem badanych, oszacowane korelacje są bliskie zera (r<,1). W całej badanej grupie prawidłowe stężenie 5(OH) stwierdzono u 13 badanych, co stanowiło 15,85%; w grupie z CaP- u 8 chorych (19,4%), a w grupie kontrolnej u 5 meżczyzn (1,5%). W grupie z CaP hipowitaminoza wystąpiła u 7 chorych, (co stanowiło 16,66 %), niedobór u 1 chorych (5,%), a deficyt u 6 badanych (14,8 %). W grupie kontrolnej hipowitaminozę stwierdzono u 13 mężczyzn,(co stanowiło 3,5%), niedobór u (5,%), deficyt u badanych (5,%). Wewnątrz analizowanych grup stwierdzono wysoce istotne (p<,1) różnice wyników stężeń 5(OH) Pomiędzy grupą chorych z CaP a grupą kontrolną nie ma istotnych różnic roz- Grupa Rycina 1. Analiza stężenia 5(OH) w grupie chorych z CaP i w grupie kontrolnej. Analysis of 5(OH) concentration in patients with CaP and control groups Grupa: Kontrolna Grupa: Chorzy Wiek 5%-75% Min-Maks Chorzy Rycina. Związek między stężeniem 5(OH) a wiekiem w grupie badanej i grupie kontrolnej. The relationship between the concentration of 5(OH) and age in the study group and the control group. 98 K. Lizis Kolus i wsp.

4 kładów wyników stężeń 5(OH). Test U-Manna Whitneya między grupą z CaP a grupą kontrolną wskazuje na brak istotnych różnic w przypadku hipowitaminozy (p=,7144), niedoboru (p=,561) oraz deficytu (p=,6171). Po podziale badanej grupy chorych z CaP na 4 podgrupy w zależności od stopnia zaawansowania procesu nowotworowego ocenianego wg skali TNM (T1, T, T3, T4) nie stwierdzono istotnej statystycznie różnicy wieku (p=,1636) oraz stężeń 5(OH) (p=,6838) między badanymi podgrupami. W dalszej kolejności badaną grupę chorych z CaP podzielono na podgrupy- z niskim stopniem zaawansowania choroby (cecha T1) oraz z wyższym zaawansowaniem (cechy T+ T3 + T4). stężenia 5(OH) w podgrupie z T1 wynosiła 17,8, przy zakresie kwartylowym od 15,4 do 4, oraz całkowitym zakresie wyników od 9,3 do 35,5 ng/ml. W podgrupie z wyższym zaawansowaniem procesu nowotworowego ( T+T3 + T4) mediana stężenia 5(OH) wynosiła 18,5, przy zakresie kwartylowym od 1,7 do 7,9 oraz całkowitym zakresie wyników od 4,6 do 67,43 ng/ml. Pomiędzy badanymi grupami nie stwierdzono istotnej różnicy wieku (p=,6575) ani stężeń 5(OH) (p=,567). W obrębie grupy z CaP i z deficytem 5(OH) przy użyciu testu chi nie wykazano istotnej zależności (p=,4137) w zakresie stopnia zaawansowania choroby nowotworowej. Podobnie analiza korelacji rangowej Spearmana wykazała nieistotny związek (p=,818) bliski zeru (R=-,366). Dokonano oceny częstości występowania CaP w zależności od przedziałów stężeń 5(OH) : <1ng/ml, 1-3ng/ml oraz >3 ng/ml. Zależność analizowana testem chi jest nie istotna (p=,374). Analiza korelacji rangowej Spearmana też daje nieistotny związek (p=,7781) bliski zeru (R=-,448). Oznacza to brak związku między poziomem T a stężeniem witaminy. Wnioski Niskie stężenia witaminy stwierdzono zarówno w grupie kontrolnej, jak i w grupie chorych z CaP. Nie zaobserwowano istotnych statystycznie różnic stężenia witaminy w badanej grupie chorych z CaP oraz w grupie kontrolnej. U chorych z rakiem prostaty nie stwierdzono związku pomiędzy stężeniem 5(OH) a stopniem zaawansowania choroby nowotworowej (ocenianej wg klasyfikacji TNM). Dyskusja Obserwowany w ostatnich latach znaczny wzrost zachorowalności na raka prostaty stanowi wyzwanie do poszukiwania nowych metod zapobiegania i leczenia tego nowotworu. Mechanizmy wpływu witaminy na procesy nowotworowe, skłaniają do poszukiwania związków pomiędzy jej niedoborem a rakiem prostaty. Jedną z pierwszych proponowanych hipotez dotyczących protekcyjnego wpływu Rycina 3. Częstość występowania hipowitaminozy, niedoboru i deficytu 5(OH) w grupie badanej i kontrolnej. The frequency occurrence of hypovitaminosis, deficiency and deficit of 5(OH) in the study group and the control group Grupa: Chorzy Grupa: Kontrolna deficyt <=1 ng/ml hypowitaminoza > <=3 ng/ml niedobór >1 <= ng/ml powyżej 3 ng/ml T1 T T3 T4 TNM 5%-75% Min-Maks Rycina 4. Analiza stężenia 5(OH) u chorych z CaP w zależności od stopnia zaawansowania procesu nowotworowego (klasyfikacja wg TNM). Analysis of 5(OH) concentration in patients with CaP, depending on the stage of the cancer (according to the TNM classification). witaminy na CaP wysunięto ponad dekady wstecz [48]. Tezę tę poparto kilkoma badaniami, w których sugerowano rolę witaminy w historii naturalnej CaP, nie tylko w aspekcie pojawienia się raka, ale także w jego progresji, inwazyjności, angiogenezie i skłonności do przerzutów [5,16,5]. Od tego czasu prowadzonych było wiele badań oceniających korelację pomiędzy stężeniem witaminy a CaP wyniki były jednak sprzeczne. Efekty antyproliferacyjne, zwiększające różnicowanie się komórek oraz antymetastatyczne witaminy były wykazywane in vitro, ale nie zawsze znajdowały one potwierdzenie w badaniach in vivo [4,15,17,57,6]. Mechanizmy tych działań nie zostały do końca wyjaśnione, ale obejmują: hamowanie proliferacji (zatrzymanie cyklu komórkowego), inwazyjności (hamowanie metaloproteinaz), migracji komórek raka oraz zdolności do przerzutowania i angiogenezy [5,6]. Związek pomiędzy niską ekspozycją na promieniowanie UV i zwiększonym ryzykiem raka był demonstrowany w kilku Przegląd Lekarski 13 / 7 / 11 99

5 badaniach obejmujących analizy w różnych porach roku. W jednym z nich chorzy z rozpoznanym CaP w miesiącach letnich i jesiennych, wykazywali -3% redukcję śmiertelności i lepsze rokowanie w stosunku do zdiagnozowanych w innych porach roku chorych [9,44]. Ekspresję VDR oraz kluczowe enzymy dla metabolizmu witaminy,w tym 1 α hydroksylazę,wykazano zarówno w komórkach zdrowej prostaty, jak i w CaP [4,6,18,8,35,49,55]. Antyproliferacyjne efekty 5(OH) korelują z aktywnością endogennej 1 α hydroksylazy, której aktywność jest zredukowana w komórkach CaP w stosunku do zdrowych komórek prostaty [49,55]. Pozanerkowa 1 α hydroksylaza jest odpowiedzialna za auto- i parakrynne, ale nie endokrynne aktywacje witaminy i nie podlega mechanizmowi down-regulation Tabela I. Analiza stężenia 5(OH) i wieku u chorych z CaP w zależności od stopnia zaawansowania procesu nowotworowego (klasyfikacja wg TNM). Analysis of 5(OH) concentration and age in patients with CaP, depending on the stage of the cancer (according to the TNM classification). Minimum Statystyki opisowe Dolny Kwartyl. Górny Kwartyl. ze strony swojego produktu- 1,5(OH) [4,1,66]. Odkrycie zredukowanej aktywności 1 α hydroksylazy w komórkach epitelialnych CaP, pozwoliło na wyjaśnienie lokalnie zmniejszonej produkcji 1,5(OH), co skutkuje hamowaniem różnicowania komórek i wzrostem inwazyjności raka [4]. Obecność VDR wykryto w komórkach nabłonkowych i zrębu zdrowej prostaty, jak również w przypadku łagodnego przerostu i raka prostaty [55]. Jego ekspresja podlega zmianom w zależności od wieku, osiągając szczyt w piątej dekadzie życia, następnie ulega redukcji [47]. Wykazano związek pomiędzy występowaniem CaP a polimorfizmami VDR: BsmI, FokI, ApaI [8,43,6]. Jednym z mechanizmów powodujących hamowanie wzrostu CaP jest wpływ VDR i jego liganda na sulfotrasferazę B1b (SULTB1b), której aktywność w raku prostaty jest wyraźnie zmniejszona [51]. Maksimum Test Kruskala-Wallisa %-75% Min-Maks Jest ona odpowiedzialna za sulfatację do 3-betapochodnych cholesterolu, oksysteroli DHEA. DHEA podlegając sulfatacji bierze udział w wewnątrzsterczowej syntezie androgenów- dochodzi do redukcji wolnego DHEA i w następstwie redukcji konwersji do androstenedionu. Ligandy aktywujące VDR indukują SULTB1b in vivo u myszy i zwiększają SULTB1b mrna in vitro w komórkach CaP. SULT B1b w komórkach raka prostaty kontroluje więc wzrost komórek raka i jej indukcja poprzez VDR oraz jego ligandy, może hamować progresję choroby. W związku z tezą o protekcyjnym wpływie witaminy na CaP, w ciągu ostatnich dekad przeprowadzono szereg badań oceniających tę korelację. Wyniki wielu z nich przemawiają za taką korelacją, ale większość badań przeprowadzonych w ostatnich latach neguje taki związek. Również w badaniu będącym przedmiotem publikowanej pracy, nie wykazano zależności pomiędzy stężeniem witaminy w grupie mężczyzn z CaP w stosunku do grupy kontrolnej. W jednym z badań przeprowadzonych w Finlandii wykazano, że grupa chorych z wyższym stężeniem witaminy ma mniejsze ry- Ogółem 4,6 14, 18,5 4,5 19,4 4 5(OH) T1 9,3 15,4 17,8 4, 35,5 a T 6, 1,7 18,6, 67,43 a T3 4,6 6,65 11,5 7, 36,36 a p =, T4 13,6 13,6,75 7,9 7,9 a 1 Wiek Ogółem 4, 59, 65, 71, 86, T1 49, 61, 65, 69, 77, a T 4, 61, 66, 76, 86, a T3 5, 61,5 66, 68,5 74, a T4 63, 63, 71,5 8, 8, a p =,1636 T1 T+3+4 Rycina 5 Analiza stężenia 5(OH) u chorych z CaP w zależności od stopnia zaawansowania procesu nowotworowego (klasyfikacja wgtnm). Analysis of 5(OH) concentration in patients with CaP, depending on the severity of the cancer (classification wgtnm). TNM Tabela II. Częstość występowania raka prostaty w rożnych przedziałach stężeń 5(OH). The frequency of occurrence of prostate cancer in different concentration ranges 5(OH). Stężenie 5(OH) < > 3 TNM Liczba pacjentów (% ogółu) % chorych z cechą T Liczba pacjentów (% ogółu) % chorych z cechą T Liczba pacjentów (% ogółu) % chorych z cechą T Razem ( % ogółu) T1 1 (,38) 16,67 9 (1,43) 3,14 1 (,38) 1,5 11 (6,19) T 4,76 14 (33,33) 5, 5 (11,9) 6,5 1 (5,) T3 3 (7,14) 5, 3 (7,14) 1,71 5, 8 (9,5) T4 (,), 7,14 (,), 93 K. Lizis Kolus i wsp.

6 zyko zachorowania na CaP []. Wyniki te potwierdziły inne badania przeprowadzone w Finlandii, Szwecji i Norwegii oraz w innych krajach [1,59]. W kilku późniejszych badaniach nie wykazano takiego związku sugerując, że za wyniki badania norweskiego miał być odpowiedzialny fakt, iż u blisko 5% chorych biorących udział w badaniu stwierdzono duży niedobór 5(OH) (< ng/ml) [1,4,3,41,57,65,64]. Sprzeczne wyniki badań można więc częściowo tłumaczyć różnicami w stężeniach witaminy w zależności od badanej populacji. W badaniu opublikowanym w 4 r. wykazano, że zwiększone ryzyko CaP występuje zarówno u mężczyzn z głębokim niedoborem 5(OH) (<7,6 ng/ml), jak i w przypadku wysokich jej stężeń, co sugeruje U-kształtną korelację [1,57,59]. Stwierdzono, że potencjalnym czynnikiem modyfikującym wpływ witaminy na CaP może być stężenie wapnia (Ca) [45,46,47,57]. Sama nadmierna podaż Ca jest uznanym czynnikiem ryzyka CaP, a dodatkowo wobec niskiego stężenia witaminy, może zwiększać ryzyko raka prostaty poprzez redukcję produkcji 1,5(OH) [45,46]. Wysokie stężenia Ca mogą hamować uwalnianie PTH, który reguluje konwersję 5(OH) do 1,5(OH) w nerkach [31]. Związek pomiędzy stężeniem 5-OH a CaP był obserwowany przy podaży Ca >1,338 mg/ dobę. W Finlandii rekomenduje się dzienną podaż Ca 8mg/dobę w grupie mężczyzn pomiędzy 51-7 rż, a w USA 1mg/dobę. Wysunięto także tezę, że twierdzenie dotyczące wzrostu ryzyka CaP przy wysokim stężeniu witaminy jest błędne i raczej należy to tłumaczyć interakcją pomiędzy podażą Ca i stężeniem 5(OH) [47]. W analizach będących przedmiotem tej publikacji, nie wykazano związku pomiędzy stężeniem 5(OH) a stopniem zaawansowania CaP. Problem ten był już wcześniej poddany analizom, których wyniki były sprzeczne. Część z nich nie wykazała korelacji [8,11,3,39,4], inne sugerowały taki związek [53]. Wykazano pozytywną zależność pomiędzy stężeniem witaminy w grupie mężczyzn zdiagnozowanych z powodu CaP poniżej 6 rż. [57]. W jednym z badań stwierdzono, że wyższe stężenie 5(OH) było związane ze wzrostem ryzyka zachorowania na bardziej agresywny typ CaP [1]. W innej publikacji stwierdzono, że mężczyźni z niskim stężeniem 5(OH) (<15ng/ml) mają statystycznie niższe ryzyko zachorowania na niskozróżnicowanego CaP niż w przypadku wysokiego jej stężenia [34]. Wyższe stężenie 5(OH) powyżej 37,5 nmol/l (>15 ng/ml) było związane ze wzrostem ryzyka zachorowania na agresywnego CaP [1,34]. W wielu publikacjach ocenie podlegał także związek pomiędzy stężeniem witaminy i CaP w aspekcie wieku chorych. W badaniu będącym przedmiotem publikacji nie wykazano korelacji pomiędzy wiekiem badanych mężczyzn i stężeniem witaminy w obu badanych grupach, które były jednorodne wiekowo. W większości przeprowadzonych ostatnio badań również nie wykazano takiej korelacji [8,3,34,39,4,57], za wyjątkiem dwóch [1,11]. W pierwszymstwierdzono odwrotną korelację pomiędzy stężeniem 5(OH) i CaP dla mężczyzn w wieku ponad 5 lat. W drugim- podobną zależność, ale dla grupy wiekowej powyżej 57 lat. Ryzyko niedoboru witaminy u osób starszych wynika ze stylu życia, rzadszej ekspozycji na promieniowanie UV, scieńczenia skóry, zmniejszenia wydolności nerek [56]. Podsumowanie Rak prostaty jest jednym z najczęstszych nowotworów u mężczyzn zarówno w Polsce, jak i na całym świecie. Obserwuje się stały wzrost zachorowań, a problem dotyczy coraz młodszych mężczyzn. Ze względu na doniesienia dotyczące związku niskiego stężenia witaminy na wzrost zachorowalności na nowotwory, przeprowadzono wiele badań, które miałyby wykazać taką korelację u chorych z CaP - ich wyniki są jednak rozbieżne. Wstępne doniesienia dokumentowały ten związek, ale wyniki badań z ostatnich lat nie potwierdzają tych obserwacji. W przedstawionej pracy nie zaobserwowano istotnych statystycznie różnic stężenia witaminy w badanej grupie chorych z CaP oraz w grupie kontrolnej. Na podstawie przeprowadzonych analiz nie wykazano także zależności pomiędzy stężeniem 5(OH) a wiekiem chorych i stopniem zaawansowania CaP. Obserwacja ma charakter doniesienia wstępnego i wymaga weryfikacji na większej grupie chorych, optymalnie w ramach badania wieloośrodkowego przeprowadzonego w wielu krajach na świecie. Piśmiennictwo 1. Ahn J., Peters U., Albanes D. et al.: Serum vitamin D concetration and prostate cancer risk: a nested case control study. J. Natl. Canc. Instit. 8, 1, Ahonen M.H., Tenkanen L., Teppo L. et al.: Prostate cancer risk and prediagnosic serum 5- hydroxyvitamin D levels (Finland). Canc. Caus. Control., 11, Bao B.Y., Yao J., Lee Y.F.: 1 alpha, 5-dihydroxyvitamin D3 suppresses interleukin-8-mediated prostate cancer cell angiogenesis. Carcinogen. 6, 7, Barnett C.M., Nielson C.M., Shannon J. et al.: Serum 5-OH vitamin D levels and risk of developing prostate cancer in older men. Canc. Caus. Control. 1, 1, Beer T.M., Myrthue A.: Calcitriol in cancer treatment: from the lab to the clinic. Mol. Canc. Thyr. 4, 5, Beer T.M., Myrthue A., Garzotto M. et al.: Randomized study of high-dose pulse calcitriol or placebo prior to radical prostatectomy. Canc. Epidemiol. Biomark. Prev. 4, 1, Bouillon R., Eelen G., Verlinden L. et al.: Vitamin D and cancer. J. Ster. Biochem. Mol. Biol. 6, 1, Braun M.M., Helzlsouer K.J., Hollis B.W. et al.: Prostate cancer and prediagnostic levels of serum vitamin D metabolites (Maryland, United States). Canc. Cent. Control. 1995, 6, Chen W.Y., Bertone-Johnson E.R., Hunter D.J. et al.: Associations between polymorphisms in the vitamin D receptor and breast cancer risk. Canc. Epidemiol. Biomark. Prev. 5, 14, Choo C.S., Mamedov A., Chung M. et al.: Vitamin D insufficiency is common in patients with nonmetastatic prostate cancer. Nutr. Res. 11, 31, Corder E.H., Guess HA., Hulka B.S. at al.: Vitamin D and prostate cancer: a prediagnostic study with stored sera. Canc. Epidemiol. Biomark. Prev. 1993,, Deeb K.K., Trump D.L., Johnson C.S.: Vitamin D signaling pathways in cancer potential for anticancer therapeutics. Nat. Rev. Cancer. 7, 7, Desprez P.Y., Poujol D., Farette N. et al.: 1,5- Dihydroxyvitamin D3 increases epidermal growth factor receptor gene expression in BT- breast carcinoma cells. Biochem. Biophys. Res. Commun. 1991, 176, Ferlay J., Shin H., Bray F. et al.: Cancer incidence and mortality worlwide: IARC CancerBase No.1 Lyon, France ; International Agency for Research on Cancer, 11.www globocan.iarc.fr.globocan 8 v1, 4/5 y1/ 15. Gilbert R., Martin R.M., Beynon R. et al.: Associations of circulating and dietary vitamin D with prostate cancer: a systematic review and dose response metaanalysis. Canc. Caus. Control. 11,, Giovanucci E.: The epidemiology of vitamin D and cancer incidence and mortality: a review (United States). Cancer Causes Control. 5, 16, Gupta D., Lammersfeld C.A., Trukova K. et al.: Vitamin D and prostate cancer risk: a review of the epidemiological literature. Prost. Canc. Prostat. Dis. 9, 1, Hedlund T.E., Moffatt K.A., Miller G.J.: Vitamin D receptor expression is required for growth modulation by 1alpha,5-dihydroxyvitaminD3 in the human prostatic carcinoma cell line ALVA-31. J. Ster. Biochem. Mol. Biol. 1996, 58, Holick M.F., Chen T.C.: Vitamin D deficiency: a worldwide problem with heath consequences. Am. J. Clin. Nutr. 8, 87, 18S.. Holick M.F.: Sunlight and Vitamin D for bone health and prevention of autoimmune diseases, cancers, and cardiovascular diseases. Am. J. Clin. Nutr. 4, 8, Hsieh J.C., Jurutka P.W., Galligan M.A. et al.: Human vitamin D receptor is selectively phosphorylated by protein kinase C on serine 51, a residue crucial to its trans-activation function. Proc. Natl. Acad. Sci. USA 1991, 88, Hsing A., Chokkalingam A.: Prostate cancer epidemiology. Fron. Biosc. 6, 11, Jacobs E.T., Giuliano A.R., Martinez M.E. et al.: Plasma levels of 5-hydroxyvitamin D, 1,5-dihydroxyvitamin D and risk of prostate cancer. J. Ster. Biochem. Mol. Biol. 3, 89-9, John E.M., Schwartz G.G., Koo J. et al.: Sun exposure, vitamin D receptor gene polymorphisms, and risk of advanced prostate cancer. Canc. Res. 5, 65, Köstner K., Denzer N., Müller C.S. et al.: The relevance of vitamin D receptor (VDR) Gene Polymorphisms for cancer: A Review of the Literature. Anticancer Res. 9, 9, Krill D., DeFlavia P., Dhir R. et al.: Expression patterns of vitamin D receptor in human prostate. J. Cell. Biochem. 1, 8, Krishnan A.V., Moreno J., Nonn L. et al.: Calcitriol as a chemopreventive therapeutic agent in prostate cancer: role of anti-inflammatory activity. J. Bone Miner. Res. 7, (Suppl..), V4 8. Kuryłowicz A., Bednarczuk T., Naumann J. i wsp.: Wpływ niedoboru witaminy D na rozwój nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Endokrynol. Pol. 7, 58, Lagunova Z., Porojnicu A.C., Dahlback J.P. et al.: Prostate cancer survival is dependent on season of diagnosis. Prostate 7, 67, Li H., Stampfer M.J., Hollis J.B. et al.: A prospective study of plasma vitamin D metabolites, vitamin D receptor polymorphisms, and prostate cancer. PLoS. Med. 7, 4, Lips P.: Vitamin D physiology. Prog. Biophys. Mol. Biol. 6, 9, Lucia M.S., Torkko K.C.: Inflammation as a target for prostate cancer chemoprevention: pathological and laboratory rationale. J. Urol. 4, 171, S Marcinkowska-Suchowierska E., Walicka M., Tałałaj M. i wsp.: Suplementacja witaminy D u osób dorosłych wytyczne. Endokrynol. Pol., Zeszyt Edukacyjny I 1, 61, Mikhak B., Hunter D.J., Spiegelman D. et al.: Vitamin D receptor (VDR) gene polymorphisms and haplotypes, interactions with plasma 5-hydroxyvitamin D and 1,5-dihydroxyvitamin D, and prostate cancer risk. Prostate 7, 67, Miller GJ., Stapleton GE., Ferrara JA. et al.: The human prostatic carcinoma cell line LNCaP expresses biologically active, specific receptors for 1 alpha, 5-dihydroxyvitamin D3. Canc. Res. 199, 5, 515. Przegląd Lekarski 13 / 7 /

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

Ocena stężenia 25(OH)D 3

Ocena stężenia 25(OH)D 3 PRACE ORYGINALNE Katarzyna Lizis Kolus 1 Alicja Hubalewska Dydejczyk 2 Małgorzata Trofimiuk-Muldner 2 Anna Sowa-Staszczak 2 Aldona Kowalska 1 Ocena stężenia 25(OH) w grupie chorych z rakiem brodawkowatym

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu Dr n med. Urszula Wojciechowska Rak gruczołu krokowego na świecie Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęściej diagnozowanym rakiem i piątą co do częstości

Bardziej szczegółowo

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym?

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Piotr Potemski Klinika Chemioterapii Nowotworów Katedry Onkologii Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Ocena stężenia witaminy D i ekspresji genu VDR u chorych na raka jelita grubego

Ocena stężenia witaminy D i ekspresji genu VDR u chorych na raka jelita grubego diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics Diagn Lab 2015; 51(3): 193-198 Praca oryginalna Original Article Ocena stężenia witaminy D i ekspresji genu VDR u chorych na raka jelita grubego

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz BRCA1 zależny rak piersi i jajnika odmienności diagnostyczne i kliniczne (BRCA1 dependent breast and ovarian cancer clinical and diagnostic diversities) Paweł Blecharz Dr hab. n. med. Paweł Blecharz Dr

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Typ histopatologiczny

Typ histopatologiczny Typ histopatologiczny Wiek Stopieo zróżnicowania nowotworu Typ I (hormonozależny) Adenocarcinoma Adenoacanthoma Naciekanie przestrzeni naczyniowych Wielkośd guza Typ II (hormononiezależny) Serous papillary

Bardziej szczegółowo

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM Plan wykładu Jelitowe powikłania WZJG Rak

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

Rak stercza oporny na kastrację. leczenie ukierunkowane na przerzuty do kości

Rak stercza oporny na kastrację. leczenie ukierunkowane na przerzuty do kości Rak stercza oporny na kastrację leczenie ukierunkowane na przerzuty do kości Nowotwór Częstość przerzutów do kości Rak piersi 65 75% Rak stercza 65 75% Niedrobnokomórkowy rak płuca 30 40% Coleman RE. Cancer

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów Nowotwory złośliwe stanowią narastający problem zdrowotny i ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Świerblewski M. 1, Kopacz A. 1, Jastrzębski T. 1 1 Katedra i

Bardziej szczegółowo

dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny DOPING GENOWY 3 CIEMNA STRONA TERAPII GENOWEJ

dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny DOPING GENOWY 3 CIEMNA STRONA TERAPII GENOWEJ dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny DOPING GENOWY 3 CIEMNA STRONA TERAPII GENOWEJ KOMÓRKI SATELITARNE (ang. stem cells) potencjał regeneracyjny mięśni HIPERTROFIA MIĘŚNI University College London,

Bardziej szczegółowo

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe Grzegorz Kurzawski, Janina Suchy, Cezary Cybulski, Joanna Trubicka, Tadeusz Dębniak, Bohdan Górski, Tomasz Huzarski, Anna Janicka, Jolanta Szymańska-Pasternak, Jan Lubiński Testy DNA umiarkowanie zwiększonego

Bardziej szczegółowo

WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY. Agnieszka WALCZYK

WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY. Agnieszka WALCZYK WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY Agnieszka WALCZYK Analiza porównawcza wpływu aktywującej mutacji p.v600e w genie BRAF na przebieg kliniczny raka brodawkowatego tarczycy o różnym stopniu zaawansowania choroby

Bardziej szczegółowo

Wpływ skrinigu na trendy zachorowalności i umieralności. Polska na tle wybranych krajów Europy

Wpływ skrinigu na trendy zachorowalności i umieralności. Polska na tle wybranych krajów Europy Kobieta w XXI wieku wyzwania programy screeningowe Wpływ skrinigu na trendy zachorowalności i umieralności. Polska na tle wybranych krajów Europy Joanna Didkowska Wrocław 12-13 października 21 PREWENCJA

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Janusz Matuszyk. Ocena rozprawy doktorskiej. Pani mgr Hanny Baurskiej

Dr hab. Janusz Matuszyk. Ocena rozprawy doktorskiej. Pani mgr Hanny Baurskiej Dr hab. Janusz Matuszyk INSTYTUT IMMUNOLOGII I TERAPII DOŚWIADCZALNEJ im. Ludwika Hirszfelda P OLSKIEJ A K A D E M I I N AUK Centrum Doskonałości: IMMUNE ul. Rudolfa Weigla 12, 53-114 Wrocław tel. (+48-71)

Bardziej szczegółowo

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE Beata Brajer-Luftmann Katedra i Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej UM w Poznaniu TPT 30.11.2013r. Najczęstszy nowotwór na świecie (ok. 1,2 mln zachorowań i ok. 1,1ml zgonów)

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013

Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013 Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013 Nieskuteczna

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym mgr Magdalena Brzeskwiniewicz Promotor: Prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład Biologii i Genetyki Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka i leczenie czerniaka. Dr n. med. Jacek Calik

Profilaktyka i leczenie czerniaka. Dr n. med. Jacek Calik Profilaktyka i leczenie czerniaka Dr n. med. Jacek Calik Czerniaki Czerniaki są grupą nowotworów o bardzo zróżnicowanej biologii, przebiegu i rokowaniu. Nowotwory wywodzące się z melanocytów. Pochodzenie

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Witamina D a choroby przewodu pokarmowego

Witamina D a choroby przewodu pokarmowego Postępy Nauk Medycznych, t. XXV, nr 3, 2012 Borgis *Katarzyna Perzanowska-Brzeszkiewicz, Ewa Marcinowska-Suchowierska Witamina D a choroby przewodu pokarmowego Vitamin D and gastrointestinal diseases Klinika

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim,

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, ze szczególnym uwzględnieniem raka płuca Prof. Jan Skokowski - prezes Stowarzyszenia Walki z Rakiem Płuca Źródło: Pomorski Rejestr Nowotworów, Gdańsk 2014 Lista

Bardziej szczegółowo

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii experience makes the difference Magdalena Władysiuk, lek. med., MBA Cel terapii w onkologii/hematologii Kontrola rozwoju choroby Kontrola objawów

Bardziej szczegółowo

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Witold Zatoński Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Seminarium edukacyjne pt.: Innowacje w systemie szczepień

Bardziej szczegółowo

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Warszawa, 27.01.2016 Seminarium naukowe: Terapie przełomowe w onkologii i hematoonkologii a dostępność do leczenia w Polsce na tle Europy Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Dr n.

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9 Załącznik nr 9 Nazwa programu: do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

Studium Doktoranckie przy Samodzielnej Pracowni Epidemiologii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie 3

Studium Doktoranckie przy Samodzielnej Pracowni Epidemiologii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie 3 PRACA ORYGINALNA Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2015, Tom 21, Nr 3, 235 239 www.monz.pl Epidemiologiczna ocena zachorowalności i umieralności na raka piersi w województwie lubelskim w latach 2000 2011,

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3. Temat 1. Zbieranie danych, obliczanie współczynników wielorakich dla raka płuca; określenie rejonów endemii

Zadanie 3. Temat 1. Zbieranie danych, obliczanie współczynników wielorakich dla raka płuca; określenie rejonów endemii Zadanie 3. Temat 1. Zbieranie danych, obliczanie współczynników wielorakich dla raka płuca; określenie rejonów endemii Prof. dr hab. n. med. B. Zemła Centrum Onkologii Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

SUPLEMENTACJA DIETY KORZYŚCI I ZAGROŻENIA W ŚWIETLE BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH

SUPLEMENTACJA DIETY KORZYŚCI I ZAGROŻENIA W ŚWIETLE BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH SUPLEMENTACJA DIETY KORZYŚCI I ZAGROŻENIA W ŚWIETLE BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH dr hab. Barbara Pietruszka, prof. SGGW dr inż. Ewa Sicińska Zakład Podstaw Żywienia Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji

Bardziej szczegółowo

Witamina D znana i nieznana Znaczenie suplementacji witaminą D u niemowląt oraz u kobiet w okresie ciąży i laktacji

Witamina D znana i nieznana Znaczenie suplementacji witaminą D u niemowląt oraz u kobiet w okresie ciąży i laktacji Szkolenie 2011 r. Witamina D znana i nieznana Znaczenie suplementacji witaminą D u niemowląt oraz u kobiet w okresie ciąży i laktacji Program 1. Prawdy i mity o witaminie D i krzywicy 2. Nowe spojrzenie

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 186 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 186 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 186 SECTIO D 2004 Klinika Ginekologii Akademii Medycznej w Gdańsku Department of Gynaecology Medical University of Gdańsk

Bardziej szczegółowo

Urszula Wojciechowska Joanna Didkowska Agnieszka Koćmiel WSTĘP

Urszula Wojciechowska Joanna Didkowska Agnieszka Koćmiel WSTĘP STUDIA DEMOGRAFICZNE 1(161) 2012 DOI: 10.2478/v10274-012-0007-6 Urszula Wojciechowska Joanna Didkowska Agnieszka Koćmiel centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie, Krajowy Rejestr

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski 2, Jan Pilch 2, Brunon Zemła 3, Włodzimierz Dziubdziela 4, Wirginia Likus 5, Grzegorz Bajor 5 STRESZCZENIE

Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski 2, Jan Pilch 2, Brunon Zemła 3, Włodzimierz Dziubdziela 4, Wirginia Likus 5, Grzegorz Bajor 5 STRESZCZENIE Czynniki ryzyka związane ze stylem i jakością życia a częstość zachorowań na nowotwory złośliwe górnych dróg oddechowych w mikroregionie Mysłowice, Imielin i Chełm Śląski Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski

Bardziej szczegółowo

Wpływ niedoboru witaminy D na rozwój nowotworów i chorób autoimmunologicznych

Wpływ niedoboru witaminy D na rozwój nowotworów i chorób autoimmunologicznych /REWIEVS Endokrynologia Polska/Polish Journal of Endocrinology Tom/Volume 58; Numer/Number 2/2007 ISSN 0423 104X Wpływ niedoboru witaminy D na rozwój nowotworów i chorób autoimmunologicznych The influence

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego

Rak gruczołu krokowego Rak gruczołu krokowego Rak stercza (PCa - prostatic cancer) należy do najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. W Polsce pod względem zapadalności ustępuje jedynie rakowi płuca i wyprzedza

Bardziej szczegółowo

Podstawy genetyki człowieka. Cechy wieloczynnikowe

Podstawy genetyki człowieka. Cechy wieloczynnikowe Podstawy genetyki człowieka Cechy wieloczynnikowe Dziedziczenie Mendlowskie - jeden gen = jedna cecha np. allele jednego genu decydują o barwie kwiatów groszku Bardziej złożone - interakcje kilku genów

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza dr hab. Beata Schlichtholz Gdańsk, 20 października 2015 r. Katedra i Zakład Biochemii Gdański Uniwersytet Medyczny ul. Dębinki 1 80-211 Gdańsk Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza pt.

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Urszula Wojciechowska, Joanna Didkowska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii - Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 182/2013 z dnia 9 września 2013 r. w sprawie oceny leku Iressa (gefitynib) we wskazaniu leczenie niedrobnokomórkowego

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia niedoboru witaminy D u osób w podeszłym wieku wybrane zagadnienia

Epidemiologia niedoboru witaminy D u osób w podeszłym wieku wybrane zagadnienia Gerontologia Polska PRACA POGLĄDOWA tom 19, nr 1, 1 6 ISSN 1425 4956 Małgorzata Kupisz-Urbańska, Krzysztof Galus Klinika Geriatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny Epidemiologia niedoboru witaminy D u

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa ROZPOZNAWANIE: PET - CT W ONKOLOGII poszukiwanie ognisk choroby - wczesne wykrywanie różnicowanie zmian łagodnych

Bardziej szczegółowo

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Rak jajnika: nowe wyzwania diagnostyczno - terapeutyczne Warszawa, 15-16.05.2015 Dagmara Klasa-Mazurkiewicz Gdański Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe jelita grubego - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii.

Nowotwory złośliwe jelita grubego - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii. Nowotwory złośliwe jelita grubego - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii. Przygotowali: Komitet ds. Epidemiologii Beata Hawro, Maria Wolny-Łątka,

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski. Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul.

Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski. Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul. Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul. Smętna 12, Kraków Plan prezentacji: Cel naukowy Podstawy teoretyczne Przyjęta metodyka

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W LATACH 1988 2002

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W LATACH 1988 2002 STANISŁAW GÓŹDŹ URSZULA SIUDOWSKA KRZYSZTOF LIS EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W LATACH 1988 2002 ŚWIĘTOKRZYSKIE CENTRUM ONKOLOGII ZAKŁAD EPIDEMIOLOGII NOWOTWORÓW ŚWIĘTOKRZYSKI

Bardziej szczegółowo

Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 2005-2011

Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 2005-2011 Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 25-211 Ostatnie, opublikowane w roku 212 dane dla Polski [1] wskazują, że w latach 28-29 w woj. dolnośląskim stwierdzano

Bardziej szczegółowo

Zakażenie HIV u osób 50+

Zakażenie HIV u osób 50+ Zakażenie HIV u osób 50+ Alicja Wiercioska-Drapało Klinika Hepatologii i Nabytych Niedoborów Immunologicznych WUM/ Wojewódzki Szpital Zakaźny Warszawa Częstośd występowania zakażeo HIV i AIDS u osób starszych

Bardziej szczegółowo

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii?

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Wykorzystanie nowych technik molekularnych w badaniach nad genetycznymi i epigenetycznymi mechanizmami transformacji nowotworowej

Bardziej szczegółowo

Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim.

Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim. Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim. Bogdan Małkowski Zakład Medycyny Nuklearnej Centrum Onkologii Bydgoszcz Zastosowanie fluorodeoksyglukozy

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego - diagnostyka morfologiczna. Zrozumieć PSA

Rak gruczołu krokowego - diagnostyka morfologiczna. Zrozumieć PSA Rak gruczołu krokowego - diagnostyka morfologiczna. Zrozumieć PSA Krzysztof Bardadin Katedra i Zakład Patomorfologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego 2 lipiec 2015 Polacy nie gęsi i swój język mają.

Bardziej szczegółowo

Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit

Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit Co to są nieswoiste zapalenia jelit? Grupa chorób w których dochodzi

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych.

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych. lek. Magdalena Bosak-Prus Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 we Wrocławiu, Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego, młodszy asystent Ocena profilu oreksyny A i greliny

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie raka jelita grubego. C19 nowotwór złośliwy zagięcia esiczo-odbytniczego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie raka jelita grubego. C19 nowotwór złośliwy zagięcia esiczo-odbytniczego Nazwa programu: LECZENIE RAKA JELITA GRUBEGO ICD-10 Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 C18 nowotwór złośliwy jelita grubego C20 nowotwór złośliwy odbytnicy załącznik nr 6 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8 Załącznik nr 8 Nazwa programu: do Zarządzenia 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy do zmiany charakterystyk produktu leczniczego,i ulotek dla pacjenta przedstawione przez EMA

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy do zmiany charakterystyk produktu leczniczego,i ulotek dla pacjenta przedstawione przez EMA Aneks II Wnioski naukowe i podstawy do zmiany charakterystyk produktu leczniczego,i ulotek dla pacjenta przedstawione przez EMA 67 Wnioski naukowe Ogólne podsumowanie oceny naukowej produktów leczniczych

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2

MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2 JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2 MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS X OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA AKTUARIALNA ZAGADNIENIA AKTUARIALNE TEORIA I PRAKTYKA WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

PrzeŜycia 5-letnie chorych na nowotwory złośliwe w woj. dolnośląskim. Zmiany w dwudziestoleciu 1985-2004, porównanie z Polską i Europą

PrzeŜycia 5-letnie chorych na nowotwory złośliwe w woj. dolnośląskim. Zmiany w dwudziestoleciu 1985-2004, porównanie z Polską i Europą PrzeŜycia 5-letnie chorych na nowotwory złośliwe w woj. dolnośląskim. Zmiany w dwudziestoleciu 1985-2004, porównanie z Polską i Europą Przygotował Jerzy Błaszczyk w ramach prac Komitetu ds. Epidemiologii:

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Nowotwory w Polsce w 2012 roku

Nowotwory w Polsce w 2012 roku Artykuł oryginalny Original article NOWOTWORY Journal of Oncology 2013, volume 63, number 3, 197 216 DOI: 10.5603/NJO.2013.0001 Polskie Towarzystwo Onkologiczne ISSN 0029 540X www.nowotwory.viamedica.pl

Bardziej szczegółowo

Piotr Socha. Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014

Piotr Socha. Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014 Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014 Zdjęcie Holenderki Zima 1944/45 2414 urodzonych w

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

Dieta śródziemnomorska i oleje rybie ratują życie w walce z chorobami nowotworowymi.

Dieta śródziemnomorska i oleje rybie ratują życie w walce z chorobami nowotworowymi. 4 Dieta śródziemnomorska i oleje rybie ratują życie w walce z chorobami nowotworowymi. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ SĄ LUDZIE PRODUCENT: 93-446 Łódź, ul. Placowa 4 www.marinex.com.pl BUDUJEMY

Bardziej szczegółowo

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA)

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) RAPORT GENETYCZNY Wyniki testu dla Pacjent Testowy Pacjent Pacjent Testowy ID pacjenta 0999900004112 Imię i nazwisko pacjenta Pacjent Testowy

Bardziej szczegółowo