Poezja Królestwa Bosporańskiego a proces akulturacji jego elit

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Poezja Królestwa Bosporańskiego a proces akulturacji jego elit"

Transkrypt

1 Alfred Twardecki (Muzeum Narodowe w Warszawie) Poezja Królestwa Bosporańskiego a proces akulturacji jego elit Fenomen Królestwa Bosporańskiego wynika z ciągłości tego bytu politycznego przez niemal tysiąc lat oraz z faktu, iż procesy akulturacyjne, charakterystyczne dla hellenizmu, zaczęły się tutaj na dużą skalę już w V w. p.n.e. Należy jednak stwierdzić, iż ze względu na swoje kresowe położenie nie odegrało ono większej roli ani w historii politycznej, ani kulturalnej świata antycznego. Swoją pozycję w ówczesnym świecie zawdzięczało początkowo eksportowi zboża oraz solonych ryb 1, choć Strabo wymienia także skóry i niewolników 2. Znalazło to odzwierciedlenie w znanych inskrypcjach honoryfikacyjnych dla władców bosporańskich uchwalonych w Atenach. Prowincjonalne położenie sprawiło, iż wzmianki o Królestwie pojawiają się w antycznych źródłach literackich stosunkowo rzadko i przynoszą niewiele informacji. W tej sytuacji niezwykle istoną, jeśli nie kluczową rolę w badaniach odgrywają inskrypcje oraz wykopaliska archeologiczne. Należy tu dodać, iż problematyka Królestwa Bosporańskiego od 150 lat jest przedmiotem rozważań przede wszystkim rosyjskich, radzieckich i ukraińskich uczonych i gros literatury fachowej jest po rosyjsku, niekiedy w trudno dostępnych, lokalnych publikacjach. Stosunkowo niewielka część badań była publikowana w językach zachodnich, a dostęp do zabytków nie był prosty. Dzięki Programowi Współpracy Muzeum Narodowego w Warszawie z Muzeum Kerczeńskim uczestniczący w nim badacze mieli możliwość pracy nad zabytkami w magazynach tego ostatniego, w tym pracy nad inskrypcjami zgromadzonymi w kerczeńskim lapidarium. Dzięki uprzejmości rosyjskich kolegów miałem też dostęp do bosporańskich inskrypcji zgromadzonych w Ermitażu i muzeach moskiewskich. Niniejszy artykuł oparty jest zatem nie tylko na publikacjach, lecz także na własnych badaniach. 1 Por. Strabo Strabo

2 2 Rysunek 1. Mapa Bosporu Kimmeryjskiego Obszar Królestwa Bosporańskiego obejmował w zasadzie wschodnią część Krymu z Półwyspem Kerczeńskim oraz półwysep Tamań na wschodzie aż do Tanais (ujście Donu) na północy. Oczywiście zasięg geograficzny państwa zmieniał się periodycznie, lecz w zasadzie przez ponad tysiąc lat obejmował bez przerwy obszary położone po obu stronach Bosporu Kimmeryjskiego (dzisiejsza Cieśnina Kerczeńska). Państwo Bosporańskie było jednym z najdłużej funkcjonujących organizmów politycznych antycznego świata. W ramach ogólnie przyjętego podziału obszar, umownie określany jako Bospor, obejmuje tereny od Theodozji po Gagrę z następującymi ważniejszymi miastami greckimi: Theodozja, Nymfajon, Tyritake, Pantikapaion, Myrmekion, Porthmion (miasta na terenie tzw. Bosporu europejskiego), Kepoi, Fanagoria, Hermonassa, Gorgippia (miasta Bosporu Azjatyckiego) 3. Należy tu zaznaczyć, że zgodnie z ostatnimi ustaleniami Półwysep Tamański był, przynajmniej do I w. n.e. wyspą. Fakt ten znacząco wpływa na ocenę zwłaszcza najstarszego okresu istnienia kolonii greckich na tym obszarze. Obecność starożytnych Greków na Bosporze można podzielić na kilka okresów chronologicznych: 1. Okres archaiczny (VII VI w. p.n.e.) 2. Okres Klasyczny (V w. p.n.e. ok. 330 r. p.n.e.) 3. Okres Wczesnohellenistyczny (IV III w. p.n.e.) 4. Okres Późnohellenistyczny (II I w. p.n.e.) 5. Okres Rzymski (I w. p.n.e. IV w. n.e.) 3 Na temat geograficznego podziału na zróżnicowane regiony greckich kolonii na obszarze basenu Morza Czarnego por. Szełow (1967) ; Braszinskij (1970) , a zwł. Yu. Vinogradov (1997) 5.

3 3 Taki podział przyjęty został przez większość badaczy zajmujących się tą problematyką i jest dość silnie zakorzeniony w nauce 4, choć niektóre detale chronologii Bosporu wciąż pozostają dyskusyjne. Około 480 r. p.n.e. rozpoczął się proces jednoczenia greckich kolonii położonych nad Bosporem Kimmeryjskim pod przewodem bliżej nieznanych nam Archeanaktydów 5. W 438 r. p.n.e. władzę przejęli Spartokidzi, którzy używali tytułu archonta Bosporu i Theodozji oraz króla Syndów, Toreutów, Dandariów i Psessiów, a niekiedy także króla wszystkich Maiotów 6. Jest to poważnym argumentem wspierającym tezę, że w skład państwa wchodziły nie tylko greckie poleis, ale także barbarzyńskie plemiona. Istnieje uzadadnione podejrzenie, iż sami Spartokidzi, wśród których pojawiają się zarówno greckie jak trackie imiona (Spartokos, Leukon, Satyros, Pairisades), byli trackimi najemnikami, którzy siłą przejęli władzę w państwie. Ostatni władca dynastii, Pairisades V, wobec niemożności odparcia najazdu Scytów w 108 r. p.n.e., przekazał rządy Mitrydatesowi VI, królowi Pontu. Po klęsce i śmierci Mitrydatesa w 63 r. p.n.e. kolejni władcy rządzili z woli Rzymu jako jego klienci. Kilkakrotnie rozważano stworzenie z Bosporu rzymskiej prowincji, jednak państwo zachowało ostatecznie swoją odrębność. Tiberius Julius Aspurgos, który po okresie zamętu przejął władzę, założył dynastię panującą, zgodnie z danymi epigraficznymi do 341 r. n.e. Imiona władców są pochodzenia pontyjskiego, trackiego (Kotys, Rheskuperidos, Rhoimetalkos), ale i sarmackiego (Sauromatos, Rhadamsades, Farsanzes). Z powodu stanu źródeł etniczny skład państwa zapewne nigdy nie bedzie możliwy do ustalenia z zadowalającą precyzją. Nie ma jednak wątpliwości, że dominowała tu kultura grecka. Świadczą o tym znaleziska archeologiczne oraz powszechność greckich inskrypcji oraz graffiti. Na tyle, na ile można sądzić na podstawie dotychczasowych znalezisk, greckie wpływy od początku promieniowały z Azji Mniejszej, a zwłaszcza z południowych wybrzeży Morza Czarnego. Od początku jednak silnie zaznaczyły się także wpływy kultur miejscowych plemion. Objawia się to nie tylko w używaniu barbarzyńskich imion, ale także w wielu szczegółach kultury materialnej, jak choćby pochówki, stroje, uzbrojenie czy ceramika. Trudno jednak ocenić stopień wymieszania się kultur jedynie na podstawie znalezisk archeologicznych. Jednym z ważnych wyznaczników zmian jest tzw. wysoka kultura. Wszelkie informacje o uprawianiu filozofii, wystawianiu sztuk teatralnych, igrzyskach sportowych czy poetyckich są niezaprzeczalnym, mocnym argumentem na rzecz daleko idącego stopnia hellenizacji. I przeciwnie uwiąd i zanikanie tych przejawów greckiej cywilizacji świadczą o regresie i dehellenizacji państwa. W większości wypadków o żywotności form wyższej kultury na tym obszarze możemy dowiadywać się jedynie pośrednio, dzięki wykopaliskom lub nielicznym wzmiankom w źródłach literackich. Jednak, na przykład mimo informacji o istnieniu teatru w Pantikapaion, a zapewne także w innych poleis Bosporu, nie odnalaziono do tej pory żadnego teatru. Z drugiej strony ze wzmianki u Diogenesa Laertiosa dowiadujemy 4 Najważniejszą pracą na temat Królestwa Bosporańskiego pozostaje bezspornie monumentalne dzieło Gajdukiewicza, niemniej jednak należy zaznaczyć istnienie kilku pomniejszych artykułów Winogradowa (zebranych w PS). Dyskusje nad detalami chronologii Bosporu nadal trwają i wciąż się zmieniają w szczegółach wraz z pozyskiwaniem nowych materiałów epigraficznych. Niemniej jednak podstawowy zrąb chronologii Królestwa Bosporańskiego został ustalony z dużą dozą prawdopodobieństwa. 5 Diodor Sycylijski E.g. CIRB nos 6 10, 971, 972,

4 4 się o działalności Sfajrosa Bosporańczyka 7. Z kontekstu wynika, iż był on powiązany z Kleanthesem z Assos, co doskonale zgadza się z przypuszczeniami o intensywnych kontaktach Bosporu przede wszystkim z południowymi wybrzeżami Azji Mniejszej. Co więcej Kleanthos był w swoim czasie najbardziej znanym uczniem Zenona z powodu napisanego heksametrem hymnu do Zeusa, który wzbudził podziw i uznanie u współczesnych 8. Informacje o daleko posuniętym procesie hellenizacji okolicznych ludów, a zwłaszcza Scytów także nie ulegają wątpliwości. Wystarczy wspomnieć opowieść Herodota o królu Skylesie, który prowadził w Olbii czysto grecki tryb życia 9, czy przeczytać złośliwą uwagę Ajschinesa o babce Demostenesa, z pochodzenia Scytyjce 10. Choć oba przykłady nie dotyczą bezpośrednio obszaru królestwa Bosporańskiego, to jednak doskonale ilustrują istotę procesu akulturacji w VI IV w. p.n.e. Był to przede wszystkim proces hellenizacji okolicznych plemion barbarzyńskich. Niezwykle istotnymi dowodami na poparcie tej tezy są inskrypcje, zwłaszcza poetyckie, które znaleziono na obszarze dawnego Królestwa Bosporańskiego. Mimo różnego stopnia biegłości w sztuce poetyckiej świadczą one o ambicjach i aspiracjach mieszkańców tych obszarów i doskonale ilustrują procesy akultuarcyjne, którym podlegali Bosporańczycy. Niezwykle ciekawym potwierdzeniem takiego procesu jest jedna z najstarszych inskrypcji petyckich znaleziona w Pantikapajon doskonale znany i wielokrotnie komentowany nagrobek Tychona datowany na V w. p.n.e. 11 Tychona (pomnik) W grobie został złożony mąż opłakany przez wielu Będąc ze szczepu Taurów, imię zaś nosił Tychon 7 Diog. Laert. 7, 37; lecz Plutarch (Kleomenes 2,2) nazywa go Borystenitą i najstarszym uczniem Zenona. 8 Stobaios, Eclog. phys , Arnim fr Herodot 4, 79, scytyjski król Skyles miał w Olbii duży pałac. 10 Ajschines, O przekroczeniu uprawnień poselskich (Fals. Leg.) 78,4. Babka pochodziła z okolic Chersonezu. 11 KL 1014=CIRB no 114.

5 5 Rysunek 2. Nagrobek Tychona, KL 1014=CIRB no 114 Ten skromny pomnik nagrobny świadczy jednak nie tylko o powierzchownej hellenizacji Tychona, ale także o jego ambicjach, skoro tekst stworzono w dystychu elegijnym. Nie jest to przypadek odosobniony. Z przełomu IV i III w. p.n.e., a zatem z okresu rozkwitu tego rodzaju poezji pochodzi nieco kuriozalny (przynajmniej dla rodowitego Hellena) nagrobek o treści: Aparat L. 1 [kamień] Tłumaczenie Kpeethyresie, odeszłego skrywa Ciebie nasypana ziemia, potomka Kabathaksesa, osiemnastoletniego. Komentarz Jest to dystych elegijny:

6 6 L. 1 Szkorpił stwierdził, że chociaż metrycznie imię jest niespotykane, jego odczytanie nie sprawia kłopotów. Można tylko zauważyć, że kamieniarz omyłkowo napisał i w związku z tym imię zmarłego brzmiało L. 2 wstawiono, jak zauważył Szkorpił, w miejsce zwykłego wyrażenia w poezji epickiej. Nie zgadzam się z tą uwagą Szkorpiła, gdyż zwrot jest jak najbardziej spotykany i to już od Homera (Il. 6, 464 i 14, 114) choć tam w zwrocie z, lecz ten ostatni czasownik jest także dobrze poświadczony w podobnym zwrocie już w Odysei (3, 16), a także jakoś współbrzmi z imieniem zmarłego. Krótko mówiąc, to bardzo dobrze brzmiący dwuwiersz, którego zgrzytem są imiona. Łatyszew w notatkach do wydania Szkorpiła: Pentametr ma dwie metryczne nieprawidłowości: a) w słowie ostatnia głoska uważana jest za krótką, chociaż jest długa z pozycji; b) w drugiej części wiersza jest spondej. Ta druga nieprawidłowość znikłaby, gdybyśmy przestawili części wiersza i czytali:. Być może poeta tak właśnie napisał ten wiersz, ale kamieniarz omyłkowo przestawił drugą część wiersza w miejsce pierwszej. Szczególnie druga uwaga wydaje się bardzo trafna. pojawia się jeszcze raz w CIRB 1056 jako patronimikom (Hermonassa, IV w. p.n.e.) i zapewne jest imieniem pochodzenia perskiego. Jeden z zabytków, epitafium Theofili, córki Hekatajosa 12, jest chyba najdłuższym zachowanym utworem poetyckim z Bosporu ale jednocześnie poświadcza w bezpośredni sposób wpływy małoazjatyckie zmarła dziewczyna pochodzi z Synopy. Tekst: 12 KL 441=CIRB no 130, Wymiary: H 61,3 cm; W 52,2 cm; Th 11,2 cm. Zabytek znaleziono w Kerczu, 2 marca 1905 r. na 2. ulicy Bułganakskoj, na dziedzińcu domu nr 8 we wnętrzu grobowca. Płyta jest obłamana z lewej strony stąd brak pojedynczych liter lub znaków na początku kilku wierszy (w. 10, 13, 15, 23). Powierzchnia dobrze zachowana, litery są wyraźnie czytelne. Datacja: I w. n.e. (paleografia).

7 7 Aparat: L. 4 [Peek GVI] L. 5 [Peek GVI] L. 11 [CIRB błąd?] L. 13 [wszyscy wydawcy] L. 15 [wszyscy wydawcy] [IIAK, CIRB]; [Peek GVI], kamień L. 23 [wszyscy wydawcy] Tłumaczenie: Theofila, (córka) Hekataiosa, żegnaj. Do mnie, dziewicy Theofili, córki Hekatajosa, co krótko żyła, Zwracali się młodzieńcy w sprawie małżeństwa, Ale uprzedził ich Hades porwawszy, który pokochał mnie Ujrzawszy Persefonę piękniejszą od Persefony. I tekst wyryty na kamiennej steli Opłakuje Teofilę, dziewczynę z Synopy, Dla której nosicieli ślubnych pochodni ojciec Hekatajos do Hadesu nie dla ślubu wykorzystał. Dziewico Theofilo, tobie bowiem nie małżeństwo lecz bezpowrotna Kraina pisana, nie zostaniesz panną młodą Meofilosa, Lecz łoże podzielisz Kory. Hekatajos zaś, ojciec Imię jedynie ma nieszczęsnej co odeszła, Kształtowi w kamieniu przygląda się twemu, nie spełnione Nadzieje pogrzebała niesprawiedliwa Mojra. Obdarzoną z woli bogów pieknością pełną zazdrości między śmiertelnymi, Theofilę, dziesiątą Muzę, Charytę, Dojrzałą do zamążpójścia, przykład skromności Nie w okrutne Hadesa wpadłaś ręce, Pluton cię bowiem w swoje świecące jasnymi pochodniami komnaty Pochwycił, najbardziej pożądaną małżonkę. O rodzice, zaprzestańcie teraz płaczów, porzućcie lamenty,

8 8 Theofile osiągnęła łoże nieśmiertelnych. Rysunek 3. Nagrobek Teofili KL 441=CIRB no 130 Komentarz: Biorąc pod uwagę miejsce znalezienia zabytku (wnętrze grobowca) i jego kształt fizyczny, można przypuszczać, że był on pierwotnie przeznaczony do umieszczenia w ścianie, a nie do ustawienia jako samodzielna stela. Epitafium podzielone jest na 4 części, z których druga to trymetry jambiczne, a pozostałe elegijne dystychy. Część jambiczna jest oddzielona na kamieniu specjalnymi znakami. Podobne połączenie dystychów i trymetrów 13. L. 3 ta forma imienia pojawia się w heksametrach, natomiast w pentametrach, wymagania metryczne powodują zastosowanie formy. należy rozumieć w znaczeniu niedługowieczna, por. Hom. Il. 15, 612; 21, 13 Por. Kaibel EG, nos 325, 462, 502, 546, 566, 646.

9 9 84; Od. 11, 307; 19, 328 etc. L. 7 w znaczeniu inskrypcja; por. Anth. Pal. 7, no 274 [CIRB], Kaibel EG 89 etc. por. Anth. Pal. 7, no 424, w. 1 imiesłów w stronie biernej aorystu 2, por. Anth. Pal. App. No 66 L. 9 dość nietypowe wyrażenie zastępujące (por. w l. 21 ) tak jak jest tutaj użyte w znaczeniu kobieta (por. Kaibel, EG nos 364, 566). użyto nie w znaczeniu pochodnia, ale noszenie pochodni lub spełnianie powinności. L. 10 ze względu na wymogi metryczne należy czytać L por. Kaibel, EG no 244, l. 8: oraz Eur. Fr. 868, l. 2:. L. 13 użyte nie w zwykłym znaczeniu małżonek lub małżonka, lecz w znaczeniu dzieląca z Korą łoże jednego małżonka, czyli Plutona; por. Eurypides, Herakles I: o Amfitrionie oraz Lukian, Dialogi Bogów 6, 5: o Iksionie. ; Ant. Pal. 7, 164; czasownik o ojcu por.: Kaibel, EG nos 92, 167, 196; op. cit. No 145; por. też Sofokles, Ajaks w. 1293; Eurypides, Orestes w. 750; Eurypides, Medea w. 563; Plato, Państwo 5, 460 B; Prawa 6, 775 D. L por. Kaibel, EG no 151, ww. 9 10; Anth. Pal. 7, no 490 etc.; por. op. cit. No 167, l. 6:. [CIRB] L. 18 epitet Dziesiąta Muza pojawia się także, na przykład, w Akwilei na epitafium aktorki mimicznej Bassillii Kaibel, EG, no 609, por. IG 7, L. 19 L. 20 f. Bardzo interesująca jest różnica ukazana między Hadesem, mrocznym i strasznym władcą podziemnego świata oraz Plutonem. Por. Roscher, s.v. Hades. L. 21 Por. Kaibel, EG, no 236, l. 6: Używając wyrażenia zamiast autor miał najpewniej na myśli następne. L. 23 Por. Kaibel, EG, no 345 l. 3: [CIRB] Inskrypcja jest napisana z nienaganną poprawnością, jedynie w wierszu 15. przepuszczono w czasowniku. Epitafium wyróżnia się czystością języka i metryczną poprawnością. Jedynym niedostatkiem wydaje się nadmierna wspaniałość stylu. Większą część wiersza autor poświęcił wyrażeniu żalu z powodu tego, że Teofila umarła przed ślubem (por. Anth. Pal. 7, nos etc.). Autor epitafium jest doskonałym znawcą greckiej poezji i w jego utworze znajdujemy szereg reminiscencji z dzieł innych greckich poetów. 14 Beocja, bez daty,

10 10 Warto zwrócić uwagę, że tekst dotyczy Hekatajosa obywatela Synopy, co może miało wpływ na poziom epitafium. Inne poetyckie teksty z Pantikapajonu związane z Synopą: CIRB, no 129 (I w. p.n.e.); CIRB, no 131 (poł. I w. p.n.e. pocz. I w. n.e.). Istota scenariusza jest skonstruowana wokół faktu, iż Teofila, córka Hekatajosa, zmarła tuż przed uzgodnionym już ślubem z niejakim Menofilosem. W tekście wielokrotnie powtarzają się skargi na fakt, że dziewczyna zmarła w bezżennym stanie 15. Biorąc pod uwagę pewną w tym przypadku informację o synopskim pochodzeniu zmarłej i jej ojca oraz pewne cechy zewnętrzne steli i poziom tekstu, można postawić tezę, że smak poetycki Bosporańczycy wyrabiali właśnie pod kierunkiem Hellenów z Azji Mniejszej. W okresie od II w. p.n.e. do II w. n.e. pojawia się gros wierszowanych epitafiów bosporańskich, a niektóre z nich prezentują bardzo wysoki poziom sztuki poetyckiej. Najlepszym przykładem niech będzie nagrobek Hekatajosa, którego interpretacja wywołała w swoim czasie ożywioną dyskusję z udziałem prof. Nocka 16. Tekst: Aparat: L. 3 [Bikerman w komentarzu] Tłumaczenie: Nie słowem, lecz życiem przypieczętowałeś sławę swej mądrości sam podjąwszy święte decyzje. Spocząwszy więc, Hekatajosie, w sile wieku, wiedz, że szybciej uszedłeś z kręgu niewymownych boleści. 15 Por. Anth. Pal. 7, etc., gdzie znajdujemy epitafia poświęcone młodzieńcom i dziewczętom zmarłym w podobnej sytuacji. 16 KL 438=CIRB no 121. Wymiary: wys. 43,5 cm; szer. 37,5 cm; gr. 8 cm. Stela została kupiona 20 lutego 1931 r. od Tarabuna, obywatela Kerczu, który znalazł ją w stepie nieopodal Kerczu pomiędzy ogrodami przy ulicy Bułganskiej a kurhanem Gan kina [IGAIMK; CIRB błędnie informuje, ze zabytek zaginął]. Fragment steli nagrobnej z reliefem. Zachowana jest jedynie dolna część steli z tekstem i dolnym fragmentem reliefu. Na tej podstawie można przypuszczać, że na reliefie przedstawiony był stojący mężczyzna i sługa. Bibliografia: Marti (1935) 76 78; Bikerman (1938) ; Nock (1940) ; Peek,(1941) 79 80, no 22, s. 170 (Nachtrag); id. GVI 1 (1955), no 1812 oraz GG (1960), no 333; Casadio (1991) ; Panczenko (1992) 28 42; Twardecki (2007)

11 11 Rysunek 4. Epitafium Hekatajosa KL 438=CIRB no 121 Kluczowym elementem dla właściwej interpretacji tekstu jest wiersz 2. święta wola, oznacza, według Marti, wolę bogów; Marti przypuszczał, że Hekatajos popełnił samobójstwo, w obliczu strasznej i bolesnej śmierci [Marti; CIRB] Bikerman stwierdza, że samo określenie jest dziwne. oznacza sąd, judicium w generalnym rozumieniu terminu łacińskiego, tak jak używa go Marek Aureliusz, kiedy stwierdza, że to nie same rzeczy zewnętrzne na nas wpływają, lecz nasza, nasza opinia o nich (M. Aur. 8, 47). Święta opinia brzmi zatem dziwnie, lecz z powodów metrycznych autor epigramu nie mógł użyć słów lub na końcu wiersza, których należałoby się tam spodziewać, zwłaszcza że u Marka Aureliusza (10, 9) pojawiają się w kontekście święty. Zatem użyciem terminu autor chciał określić ideę dogmy. Tak więc z epigramu wynika, że Hekatajosowi znane były święte zasady i to była motywacja jego filozoficznego trybu życia. Nock nie zgadza się z interpretacją jako zasady, lecz rozumie je w znaczeniu osądy lub decyzje (sądów lub zgromadzenia ludowego). We wszystkich przytoczonych przez Bikermana przykładach słowo to oznacza ludzką decyzję. Odrzuca możliwość rozumienia w znaczeniu filozoficzna lub religijna nauka lub zasada. Peek (1941) stwierdza, że często pojawia się w papirusach i inskrypcjach na określenie decyzji sądowych, zwłaszcza podejmowanych przez komisje rozstrzygające spory graniczne (Syll. 3 IV, s.v., Preisigke-Kiessling, s.v.). W tym przypadku chodzi o, a zatem są święte, ponieważ prawo, nad którego

12 12 przestrzeganiem czuwa Zeus, jest święte. Jest to fraza niezwykle sztuczna gdzie stałoby jak w tłumaczeniu mówi jak następuje: wydawałeś swoje sądy nie jako wykształcony prawnik, lecz sądziłeś na podstawie praktyki życiowej. Każde z użytych tutaj słów jest tak wieloznaczne, że brak nam konkretnego punktu zaczepienia, aby zrozumieć intencjonalny sens tekstu. W każdym razie w wierszach tych znajdujemy jedynie odbicie drogi życiowej zmarłego, a nie jej ocenę. Moim zdaniem chodzi tu raczej o aluzje do faktu, że Hekatajos pełnił ważne funkcje w jakichś obrzędach religijnych, być może misteriach, i owe święte decyzje dotyczą właśnie tej sfery jego działalności. Bez względu na to, czy Hekatajos był filozofem, orfikiem, czy wysokim urzędnikiem religijnym powyższy tekst pozwala na kilka istotnych stwierdzeń. Po pierwsze wyłania się zeń obraz społeczeństwa w pełni greckiego, którego elita była w stanie konsumować najlepsze osiągnięcia greckiej filozofii i myśli religijnej. Po drugie tak wyrafinowany i pełen poetyckich dwuznaczności tekst mógł napisać jedynie ktoś doskonale orientujący się w meandrach greckiej sztuki poetyckiej. Jeden z ostatnich tekstów poetyckich na tym obszarze jest wyryty na nagrobku Kallioterosa, Symforosa i Myromene, żony Kalioterosa 17 : Przede wszystkim mężom od mężów pozdrowienia; słodyczy Prawdziwych od przyjaciół zaznaliśmy, przechodniu! Wszystko rozważywszy między sobą tak postanowiliśmy: Przed śmiercią duszę swoją zadowolić, Lubując się w kamiennych pomnikach zmarłych, Tę stelę wystawiliśmy jednomyślni i zgodni Kallioteros, syn Basilda i Symfronos, syn Fileterosa, 17 KL 112=CIRB no 147, datacja: 227 n.e. [524 r. ery bosporańskiej przeliczone błędnie w CIRB]; 228 n.e. [Jajlenko: 17, a nie 16 dzień miesiąca, Gawriłow]. Zabytek został znaleziony w Kerczu, w kwietniu 1955 r. na ulicy Prjamoj, naprzeciw domu nr 68, przez mechanika B.P. Wasilewa. Bibliografia: Bołtunowa (1959) , rys. 1; Szebalin (1987) ; cf. BE (1995) [Winogradow]; SEG 42 (1992), 724; Lifshitz (1968) 55 ff; Bołtunowa (1973) 127; Jajlenko (1987) 63, no 57; Tochtasew (2001) Epigraphical Notes, ACSS 11 (2005), ss. 3-40; Matkowskaja, Tochtasew (2006)

13 13 I Myromene, córka Kallioterosa pozostała przy życiu, miłująca męża. Ku wiecznej pamięci dla przechodzących przyjaciół. Rok 524 (=227 AD), miesiąc Hyperberetaios 17 Rysunek 5. Nagrobek Kallioterosa KL 112=CIRB no 147 Możemy przypuszczać, że jest to jeden z ostatnich greckich epitafiów, znalezionych na tym obszarze. Nie wolny jest przy tym od kulawego rymu i widocznych trudności z kompozycją tekstu, lecz widać w nim także pewne zacięcie filozoficzne. Wyróżnia się niezwykle zarówno na tle kultury materialnej, jak i duchowej tego okresu w Królestwie Bosporańskim. Proces sarmatyzacji społeczeństwa był już wtedy daleko posunięty o czym świadczy nie tylko upadek kultury materialnej, ale także coraz mniejsza liczba greckich inskrypcji (nie tylko metrycznych). Na tym tle powyższy tekst jawi się jako coś zupełnie wyjątkowego zarówno pod względem staranności wykonania steli jak i samego tekstu. Nie sposób uwolnić się od podejrzeń, że mamy do czynienia z nagrobkiem imigrantów, a nie rodowitych Bosporan. Ambicje poetyckie mniej lub bardziej spełnione przebijają z wielu innych inskrypcji poetyckich znalezionych na terenie królestwa Bosporańskiego. Jest ich około 50 najstarsze pojawiają się już w V w. p.n.e. a najmłodsze teksty pochodzą z III w. n.e. W niniejszym artykule przedstawiłem jedynie kilka z nich, moim zdaniem najlepiej ilustrujących przemiany stopień hellenizacji elit, dla których powstały. Nawet z pobieżnej ich analizy wyłania się obraz społeczeństwa mocno zakorzenionego w greckiej kulturze i silnie promieniującego na okoliczne ludy w okresie od V w. p.n.e. do III w. n.e. Widać przy tym wyraźnie, że najważniejsze były kontakty z obszarami antycznego Pontu i Bitynii. Stamtąd importowano nauczycieli, filozofów i artystów. Nie ulega przy tym watpliwości, że wiele sąsiadujących z Bosporem plemion (nie mówiąc o tych włączonych do

14 14 niego) uległo czarowi tej kultury, do tego stopnia, że niektórzy ich przedstawiciele pokusili się o wystawienie na swoich grobach epitafiów. Poezja Bosporańska, choć niewiele z niej przetrwało, daje świadectwo silnej więzi z resztą świata greckiego. Więzi, która rozluźniła się w III w. p.n.e. ostatniego wieku, z którego przetrwały jakieś poetyckie próby. Bibliografia Bikerman E. (1938), The Orphic Lessing, Journal of the Warburg Institute 2 (1938). Bołtunowa A.I. (1959), Greczeskaja metriczeskaja nadpis iz Kerczi, Sowetskaja Archeologija, 1 (1959) Bołtunowa A.I. (1973), Nadgrobnaja epigramma Dindiana, Studii Clasice 15 (1973) Braszinskij I.B. (1970), Opyt ekonomiko-geograficzeskogo rajonirowanija anticznogo Priczernomor ja, VDI 2 (1970) Casadio G. (1991), Le metempsicosi tra Orfeo e Pitagora, w: Orphisme at Orphee en l'honneur de Jean Rudhardt, Jajlenko V.P. (1987), Materialy po Bosporskoj epigrafike, Nadpisi i yazyki drevnej Maloj Azii, Kipra i antichnogo Severnogo Prichermor ya, Moskwa, Lifshitz B. (1968), Epigrammes grecques du Bophore, RM 111 (1968) Marti J.J. (1935), Nowye epigraficzeskie pamjatniki Bospora, IGAIMK 104 (1934) Matkowskaja T.A., Tochtasew S.R. (2006), Małoizwestnyje i neizdannyje stely kerczenskogo łapidarija, Naucznyj Sbornik Kerczenskogo Zapowednika I (2006) Nock A.D. (1940), Orphism or Popular Philosophy?, HTR 33, 1940 [= Arthur Darby Nock, Essays on Religion and the Ancient World. Selected and edited, with Introduction, Bibliography of Nock s writings, and Indexes by Zeph Stewart, vol. 1, Oxford 1972]. Panczenko D.V. (1992), Epitafija Gekateja (CIRB 121): Konfessija, filosofskij topos ili wybor puti?, w: Etiudy po anticznoi istorii i kulture Sewernogo Priczernomor'ja, Peek W. (1941), Griechische Epigramme III, Ath. Mitt. 66 (1941) Szebalin N.W. (1987), O nadpisi KBN 147, w: Jazyk i stil pamjatnikow anticznoj literatury, Philologia Classica 3 (1987) Szełow D.B. (1967), Zapandoe i sewernoe Priczernomor e w anticznuju epochu, w: Anticznoe obszczestwo, Moskwa. Tochtasew S.R. (2001), Epigraphical Notes, Ancient Civilizations from Scythia to Siberia, 11/1-2 [nieznacznie zmieniona wersja Tochtasew 2001], Twardecki A. (2007), Whether Orphic nor philosopher, Bosporan Readings VIII, The Cimmerian Bosporus and Barbarian World in the Period of Antiquity and Middle Ages. Sanctuaries and Sacred Objects, Kerch, Vinogradov Yu. (1997), Der Pontos Euxeinos als politische, ökonomische und kulturelle Einheit, w: Pontische Studien (1997) 5. Skróty VDI Westnik Drewnej Istorii, Moskwa 1937 sqq. CIRB Corpus Inscriptionum Regni Bosporani, Moskwa KL Kerczenskij Lapidarii (Lapidarium Muzeum Kerczeńskiego) nr inwentarza

15 15 IIAK Izwestija Imperatorskoj Archeologiczeskoj komissii, St. Petersburg IGAIMK Izwestija Gosudarstwennoj Akademii istorii materialnoj kul tury, Moskwa 1921 sqq. Ath. Mitt. Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung, Stuttgart 1876 sqq. Syll. Sylloge inscriptionum graecarum, wyd.3, Leipzig, Preisigke-Kiessling Preisigke F., Kiessling E., Wörterbuch der Griechischen Papyrusurkunden I III, Berlin BE Bulletin Épigraphique, Paris 1938 sqq. SEG Supplementum Epigraphicum Graecum, vol. 1, Leyden 1923, SQL. RM Rheinisches Museum für Philologie, Frankfurt am Main 1827 sqq. Stud. Clas. Studii Clasice, Bucarest 1958 sqq. Kaibel EG Kaibel G., Epigrammata Graeca e lapidibus conlecta, Berolini Peek GG Peek W., Griechische Grabgedichte, Berlin Peek GVI Peek W., Griechische Vers-Inschriften, Band I, Grab-Epigramme, Berlin Philologia Classica Philologia Classica, Leningrad 1977 sqq. Roscher Roscher W.H., Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie, Leipzig

Test- starożytna Grecja

Test- starożytna Grecja Literka.pl Test- starożytna Grecja ata dodania: 2006-03-23 12:30:00 Przedstawiam Państwu test sprawdzający przede wszystki konieczne i podstawowe wiadomości i umiejętności z zakresu starozytnej Grecji

Bardziej szczegółowo

Test z zakresu rozwoju świata greckiego do czasów Aleksandra Macedońskiego

Test z zakresu rozwoju świata greckiego do czasów Aleksandra Macedońskiego Test z zakresu rozwoju świata greckiego do czasów Aleksandra Macedońskiego 1. Na załączonej mapie zakreśl obszar Hellady i Wielkiej Hellady z właściwą legendą. 2. Analizując mapę przedstawiającą obszar

Bardziej szczegółowo

Starożytna Grecja. Agnieszka Wojewoda

Starożytna Grecja. Agnieszka Wojewoda Starożytna Grecja Agnieszka Wojewoda Spis treści Położenie Grecji O Grecji słów kilka Starożytna Grecja Bogowie i boginie Grecji Grecki teatr Igrzyska olimpijskie Agora Sztuka grecka Podsumowanie Położenie

Bardziej szczegółowo

wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją

wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją Charakterystyka trzech rodzajów literackich Cechy charakterystyczne epiki wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją chłodny dystans;

Bardziej szczegółowo

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Historia (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Spis treści 1 Wstęp...3 2 Periodyzacja...3 3 Nauki pomocnicze historii...3 3.A Archeologia...3 3.B Archiwistyka i archiwoznawstwo...4 3.C Chronologia...4 3.D

Bardziej szczegółowo

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Realizacje/Treści programowe. Planowane osiągnięcia Nauczyciel Realizato- -rzy Data Realizowane zagadnienia, Problemy treści

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić?

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić? Egzamin maturalny na poziomie podstawowym. Jak sformułować stanowisko i właściwie je uzasadnić? PODSTAWOWE INFORMACJE Rozprawka na poziomie podstawowym jest formą wypowiedzi pisemnej na podany temat, która

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Matczyna miłość zaklęta w naturze. Mit o Demeter i Korze

Matczyna miłość zaklęta w naturze. Mit o Demeter i Korze Matczyna miłość zaklęta w naturze. Mit o Demeter i Korze 1. Cele lekcji a) Wiadomości zna treść mitu, zna osoby występujące w opowieści, zna zasady interpretacji utworu epickiego, wie, jak zbudowany jest

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

istocie dziedzina zajmująca się poszukiwaniem zależności na podstawie prowadzenia doświadczeń jest o wiele starsza: tak na przykład matematycy

istocie dziedzina zajmująca się poszukiwaniem zależności na podstawie prowadzenia doświadczeń jest o wiele starsza: tak na przykład matematycy MODEL REGRESJI LINIOWEJ. METODA NAJMNIEJSZYCH KWADRATÓW Analiza regresji zajmuje się badaniem zależności pomiędzy interesującymi nas wielkościami (zmiennymi), mające na celu konstrukcję modelu, który dobrze

Bardziej szczegółowo

www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia!

www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia! www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia! ) Praca opublikowana w Internetowym Serwisie Oświatowym Awans.net

Bardziej szczegółowo

Zestawienie kryteriów oceniania na poszczególne stopnie szkolne z przedmiotu historia w klasie IV szkoły podstawowej

Zestawienie kryteriów oceniania na poszczególne stopnie szkolne z przedmiotu historia w klasie IV szkoły podstawowej Zestawienie kryteriów oceniania na poszczególne stopnie szkolne z przedmiotu historia w klasie IV szkoły podstawowej Stopień szkolny celujący Umiejętności ucznia Wiadomości Postawy, zachowania Przygotowuje

Bardziej szczegółowo

STAROŻYTNY TEATR GRECKI

STAROŻYTNY TEATR GRECKI SCENARIUSZ LEKCJI dla uczniów klas I - III STAROŻYTNY TEATR GRECKI AUTOR SCENARIUSZA mgr Hanna Kaźmierska SCENARIUSZ LEKCJI Czas realizacji: 2 x 45min TEMAT LEKCJI: W starożytnym teatrze greckim. CEL OGÓLNY:

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy pierwszej technikum. I STAROŻYTNOŚĆ

Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy pierwszej technikum. I STAROŻYTNOŚĆ Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy pierwszej technikum. Wymagania na ocenę dopuszczającą. : I STAROŻYTNOŚĆ Sinusoidę Krzyżanowskiego: następstwo epok literackich i czas ich trwania. 1. Wybrane

Bardziej szczegółowo

Zobaczyć Neapol i umrzeć

Zobaczyć Neapol i umrzeć Zobaczyć Neapol i umrzeć I.C, 13.11.2016 18:11 To powiedzenie stało się synonimem realizacji celu życia po osiągnięciu którego, dalsza egzystencja pozbawiona już była dalszego sensu. Źródła jej nie są

Bardziej szczegółowo

Starozytny Egipt. Autorki: Dominika Stróżyńska i Paulina Ratajczak

Starozytny Egipt. Autorki: Dominika Stróżyńska i Paulina Ratajczak Starozytny Egipt Autorki: Dominika Stróżyńska i Paulina Ratajczak Mapa StaroŜytnego Egiptu Pismo Egipskie Fragment tekstów Piramid w komorze grobowej piramidy Unisa w Sakkarze. ALFABET HIEROGLOFICZNY Cywilizacja

Bardziej szczegółowo

Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze

Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze Anna Hendel Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze Muzeum Archeologiczne Środkowego Nadodrza w Świdnicy, poza zabytkami związanymi z przeszłością

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8 Od autorów....................................... 8 I. Wprowadzenie do historii 1. Dzieje historia historiografia...................... 12 Czym jest historia?............................... 12 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE Krystyna Alagor MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE (wydanie drugie, poprawione i połączone) Copyright by Wydawnictwo Autorskie ALAGOR Krystyna Krawczyk 2007 Skład i łamanie: Rafał Celej Wydawnictwo: W.A. ALAGOR

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ )

Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ ) Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ ) 1. Komedia Jeszcze dalej niż północ przebiła swoją popularnością taki nieśmiertelny

Bardziej szczegółowo

Ameryka Łacińska została naniesiona na chińskie mapy już przed Kolumbem

Ameryka Łacińska została naniesiona na chińskie mapy już przed Kolumbem 28.02.2015 Ameryka Łacińska została naniesiona na chińskie mapy już przed Kolumbem Autor: Wieczorna Image not found http://wieczorna.pl/uploads/photos/middle_ Ameryka Łacińska została naniesiona na chińskie

Bardziej szczegółowo

Ich bin so allein SCENARIUSZ LEKCJI

Ich bin so allein SCENARIUSZ LEKCJI SCENARIUSZ LEKCJI Temat: Das Theaterstück Ich bin so Poziom: szkoła podstawowa, klasa IV Cele: powtórzenie i utrwalenie poznanych wcześniej zwrotów występujących w teatrzyku Media/materiały: tablice magnetyczne,

Bardziej szczegółowo

CYWILIZACJA HELLENÓW LEKCJA POWTÓRZENIOWA

CYWILIZACJA HELLENÓW LEKCJA POWTÓRZENIOWA CYWILIZACJA HELLENÓW LEKCJA POWTÓRZENIOWA 1. Daty Uzupełnij tabelę Pierwsza olimpiada Reformy Solona Reformy Klejstenesa Bitwa pod Maratonem Bitwy pod Termopilami i Salaminą Bitwa pod Platejami Wojna peloponeska

Bardziej szczegółowo

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie: Al. F. Focha 39, 30 119 Kraków tel. (012) 427 27 20 fax (012) 427 28 45 e-mail: oke@oke.krakow.pl http://www.oke.krakow.pl PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA

Bardziej szczegółowo

Jak napisać literaturę podmiotu:

Jak napisać literaturę podmiotu: Jak napisać literaturę podmiotu: Mamy już temat i lektury - teraz czas na bibliografię. Składa się ona z literatury podmiotu i przedmiotu. Najpierw zajmijmy się literaturą podmiotu. Ten artykuł ma za zadanie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI I. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA 1. Obszary podlegające ocenianiu: sprawdziany, zadania klasowe, dyktanda, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19)

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R.

Bardziej szczegółowo

Kod uczestnika: II Etap Konkursu dla Szkół Podstawowych Kultury Starożytne Kolebką Zjednoczonej Europy. Rok Szkolny 2010/2011.

Kod uczestnika: II Etap Konkursu dla Szkół Podstawowych Kultury Starożytne Kolebką Zjednoczonej Europy. Rok Szkolny 2010/2011. Kod uczestnika: II Etap Konkursu dla Szkół Podstawowych Kultury Starożytne Kolebką Zjednoczonej Europy Rok Szkolny 2010/2011 8 marca 2011 Konkurs Jest Objęty Honorowym Patronatem Łódzkiego Kuratora Oświaty

Bardziej szczegółowo

2 Sarmatów. W rezultacie powstao, jeszcze przed okresem hellenistycznym państwo, w którym mona zaobserwować szereg zjawisk kulturowych, pojawiających

2 Sarmatów. W rezultacie powstao, jeszcze przed okresem hellenistycznym państwo, w którym mona zaobserwować szereg zjawisk kulturowych, pojawiających ó ś ó ń ó ś ń ą ę ą ó ń ś ź ó Ł ó ó ń Ś ń ń ę ń ó ó ą ę ó ś ą ą ń ą ą ó ń ź ó ś ó ą ó ń ą ę ń ś ń ó ń ą ą ę ę ą ó ę 2 Sarmatów. W rezultacie powstao, jeszcze przed okresem hellenistycznym państwo, w którym

Bardziej szczegółowo

Kod uczestnika: II Etap Konkursu dla Szkół Podstawowych Kultury Starożytne Kolebką Zjednoczonej Europy. Rok Szkolny 2010/2011.

Kod uczestnika: II Etap Konkursu dla Szkół Podstawowych Kultury Starożytne Kolebką Zjednoczonej Europy. Rok Szkolny 2010/2011. Kod uczestnika: II Etap Konkursu dla Szkół Podstawowych Kultury Starożytne Kolebką Zjednoczonej Europy Rok Szkolny 2010/2011 7 marca 2011 Konkurs Jest Objęty Honorowym Patronatem Łódzkiego Kuratora Oświaty

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI Formy aktywności i częstotliwość ich sprawdzania: Lp. Forma aktywności Skrót Częstotliwość (min. w semestrze) 1. odpowiedź ustna o 1 2. czytanie ze zrozumieniem

Bardziej szczegółowo

męczennica III / IV w.

męczennica III / IV w. męczennica III / IV w. Według legendy była córką chrześcijańskiego króla Brytów Wielu możnych ubiegało się o jej rękę Figura w Rybniku Również Eteriusz syn pogańskiego władcy sąsiedniego kraju zapragnął

Bardziej szczegółowo

KALIGRAFIA. Pismo system znaków służący do utrwalenia lub zastąpienia języka mówionego przez zapis.

KALIGRAFIA. Pismo system znaków służący do utrwalenia lub zastąpienia języka mówionego przez zapis. KALIGRAFIA Pismo system znaków służący do utrwalenia lub zastąpienia języka mówionego przez zapis. Głównym powodem powstania pisma była chęć zapisania rachunków, których nie sposób było zapamiętać. Początkowo

Bardziej szczegółowo

SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO

SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO I. KONTROLI PODLEGAJĄ ZARÓWNO SPRA2WNOŚCI PRODUKTYWNE (MÓWIENIE I PISANIE), JAK I RECEPTYWNE (ROZUMIENIE I PISANIE TEKSTU CZYTANEGO I SŁUCHANEGO). 1a. Mówienie. Umiejętności

Bardziej szczegółowo

SP Klasa V, Temat 11

SP Klasa V, Temat 11 Grupa 1 Oto Ja posyłam anioła przed tobą, aby cię strzegł w czasie twojej drogi i doprowadził cię do miejsca, które ci wyznaczyłem. (Wj 23,20) Grupa 2 Niedola nie przystąpi do ciebie, a plaga się nie przybliży

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI POWTÓRZENIOWEJ Z HISTORII KL. I LO TEMAT: DOROBEK CYWILIZACYJNY STAROŻYTNYCH GREKÓW.

SCENARIUSZ LEKCJI POWTÓRZENIOWEJ Z HISTORII KL. I LO TEMAT: DOROBEK CYWILIZACYJNY STAROŻYTNYCH GREKÓW. SCENARIUSZ LEKCJI POWTÓRZENIOWEJ Z HISTORII KL. I LO TEMAT: DOROBEK CYWILIZACYJNY STAROŻYTNYCH GREKÓW. I. Założenia metodyczne 1. Cele Po przeprowadzonej lekcji uczeń: - ocenia dorobek cywilizacyjny starożytnej

Bardziej szczegółowo

Od autora... 9. Mezopotamia kolebka cywilizacji... 19 Fenicjanie àcznicy mi dzy Bliskim Wschodem a Êwiatem Êródziemnomorskim... 21 Egipt...

Od autora... 9. Mezopotamia kolebka cywilizacji... 19 Fenicjanie àcznicy mi dzy Bliskim Wschodem a Êwiatem Êródziemnomorskim... 21 Egipt... Spis treêci Od autora... 9 Wprowadzenie Poj cie cywilizacji klasycznej... 11 èród a poznania cywilizacji klasycznej... 11 Ramy czasowe cywilizacji klasycznej... 14 Âwiat Êródziemnomorski... 15 I. Kr gi

Bardziej szczegółowo

Termin s t e r e o t y p pochodzi z języka greckiego, gdzie stereós oznacza stężały, twardy, Stereotyp

Termin s t e r e o t y p pochodzi z języka greckiego, gdzie stereós oznacza stężały, twardy, Stereotyp 1.4.2 Stereotypy Stereotypy Termin s t e r e o t y p pochodzi z języka greckiego, gdzie stereós oznacza stężały, twardy, a typos wzorzec, odcisk. Początkowo pojęciem tym określano kopię pierwotnej formy

Bardziej szczegółowo

Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawowymi możliwościami języka Prolog w zakresie definiowania faktów i reguł oraz wykonywania zapytań.

Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawowymi możliwościami języka Prolog w zakresie definiowania faktów i reguł oraz wykonywania zapytań. Paradygmaty Programowania Język Prolog Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawowymi możliwościami języka Prolog w zakresie definiowania faktów i reguł oraz wykonywania zapytań. Wstęp Prolog (od francuskiego

Bardziej szczegółowo

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki.

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. Studzionki 1.1. Dawne nazwy miejscowości. Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. 1.2. Etymologia nazwy wsi. Etymologia nazwy wsi bliżej nieznana. 1.3. Historia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WARSZTATÓW MEDIALNYCH. Na przedmiocie warsztaty medialne uczeń otrzymuje oceny z następujących form:

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WARSZTATÓW MEDIALNYCH. Na przedmiocie warsztaty medialne uczeń otrzymuje oceny z następujących form: WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WARSZTATÓW MEDIALNYCH Na przedmiocie warsztaty medialne uczeń otrzymuje oceny z następujących form: 1) Wypowiedź ustna (przemówienie na wybrany temat) Przemówienie jest oceniane

Bardziej szczegółowo

Zasady rzutowania prostokątnego. metodą europejską. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu. Zasady rzutowania prostokątnego

Zasady rzutowania prostokątnego. metodą europejską. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu. Zasady rzutowania prostokątnego Zasady rzutowania prostokątnego metodą europejską Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Wiadomości ogólne Rzutem nazywamy rysunkowe odwzorowanie przedmiotu lub bryły geometrycznej

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Temat: Świat wartości człowieka wolnego, niezależnego w wierszu W. Szymborskiej Możliwości Utwór W. Szymborskiej analizowany na lekcji daje uczniom i nauczycielowi

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO DLA GIMNAZJUM

KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO DLA GIMNAZJUM KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO DLA GIMNAZJUM OCENA CELUJĄCA : -uczeń rozumie treść wypowiedzi w nietypowych sytuacjach; potrafi odegrać rolę biznesmena, turysty... -rozumie

Bardziej szczegółowo

Założenia programowe

Założenia programowe Założenia programowe Nauczanie języków obcych w szkole jest ograniczone czasowo (wymiarem godzin lekcyjnych) i tematycznie (programem nauczania) i z przyczyn oczywistych skupia się często na zagadnieniach

Bardziej szczegółowo

WSTĘP 7

WSTĘP 7 6 Spis treści Wstęp 7 Przyjaźń 11 Miłość 19 Szczęście nieszczęście 27 Prawo 39 Krzywda i sprawiedliwość 47 Państwo i ustrój 53 Bogactwo i bieda 61 Rozum i głupota 75 Bogowie 93 Umiarkowanie 103 Filozofia

Bardziej szczegółowo

Lekcja 5 - PROGRAMOWANIE NOWICJUSZ

Lekcja 5 - PROGRAMOWANIE NOWICJUSZ Lekcja 5 - PROGRAMOWANIE NOWICJUSZ 1 Programowanie i program według Baltiego Najpierw sprawdźmy jak program Baltie definiuje pojęcia programowania i programu: Programowanie jest najwyższym trybem Baltiego.

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ , , KONFLIKTY I PRZEMOC W RODZINIE - OPINIE POLAKÓW I WĘGRÓW

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ , , KONFLIKTY I PRZEMOC W RODZINIE - OPINIE POLAKÓW I WĘGRÓW CBOS SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Historia kwadratów magicznych

Historia kwadratów magicznych Kwadraty magiczne Magiczne kwadraty to liczby tak ułożone, że suma każdej kolumny i rzędu jest równa tej samej liczbie. Składają się one z czterech lub więcej pól. Najpopularniejsze maja 9 lub 16 pól.

Bardziej szczegółowo

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania.

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania. Alina Kalinowska Jak to powiedzieć? Każdy z nas doświadczał z pewnością sytuacji, w której wiedział, ale nie wiedział, jak to powiedzieć. Uczniowie na lekcjach matematyki często w ten sposób przekonują

Bardziej szczegółowo

Znalazłam się w tunelu jak w długim korytarzu. Szłam bardzo szybko, biegnąc tunelem wzdłuż jasnego, białego światła. Mogłam zobaczyć inny koniec... Zaczęło do mnie docierać, że byłam martwa,... Wtedy zobaczyłam

Bardziej szczegółowo

Zapominasz częściej niż przedtem? used

Zapominasz częściej niż przedtem? used Glemmer du oftere enn før? Zapominasz częściej niż przedtem? used Wszyscy ludzie zmieniają się, kiedy stają się starsi. To normalne, że nie pamiętasz wszystkiego tak dobrze, jak w czasach młodości. Niekiedy

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 6. Dziedzictwo antyku. Uczeń: 1) charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

MIT nr. 1 Niesłyszący czytają z ust i wszystko rozumieją.

MIT nr. 1 Niesłyszący czytają z ust i wszystko rozumieją. Artykuł ten obala popularne mity na temat osób niesłyszących i języka migowego. Jest tego dużo, ale w tej części staramy się obalić te najpopularniejsze MIT nr. 1 Niesłyszący czytają z ust i wszystko rozumieją.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Model WRF o nadchodzących opadach, aktualizacja GFS

Model WRF o nadchodzących opadach, aktualizacja GFS Model WRF o nadchodzących opadach, aktualizacja GFS Po dość długim czasie wyliczył się model WRF (w wersji 3.2, na siatce 8km). Co on nam powie o nadchodzących opadach? Najnowszy GFS przesunął granicę

Bardziej szczegółowo

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA I PRAHISTORIA Czas w historii. Klasyfikacja źródeł historycznych. Pradzieje ludzkości. Ocena dopuszczająca: zna pojęcia źródło historyczne, era ; zlokalizuje

Bardziej szczegółowo

W centrum. A teraz przykład. takiej różnicy pomiędzy Skandynawią, a południową częścią Europy.

W centrum. A teraz przykład.  takiej różnicy pomiędzy Skandynawią, a południową częścią Europy. W centrum http://www.youtube.com/watch?v=lobcdyo78us A teraz przykład takiej różnicy pomiędzy Skandynawią, a południową częścią Europy. Wczoraj o godzinie 12UTC rozkład temperatur nad Europą wyglądał następująco:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA V

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA V WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA V 1 WYMAGANIA OGÓLNE 1 ocena niedostateczna uczeń nie opanował podstawowych wiadomości i umiejętności, określonych w podstawie

Bardziej szczegółowo

Szkolny Konkurs Recytatorski. R e g u l a m i n

Szkolny Konkurs Recytatorski. R e g u l a m i n Szkolny Konkurs Recytatorski konkursy recytatorskie stały się dla ich uczestników impulsem, aby mówić o Polsce i sprawach narodu, a także o metafizycznych nastrojach człowieka, o prawdach odwiecznych,

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Prezentacja. Układ Słoneczny

Prezentacja. Układ Słoneczny Prezentacja Układ Słoneczny Układ Słoneczny Układ Słoneczny układ planetarny składający się ze Słońca i powiązanych z nim grawitacyjnie ciał niebieskich. Ciała te to osiem planet, 166 znanych księżyców

Bardziej szczegółowo

wcale nie było pierwsze. Nieśmiertelny popcorn zawdzięczamy

wcale nie było pierwsze. Nieśmiertelny popcorn zawdzięczamy a roztopione masełko wcale nie było pierwsze. Nieśmiertelny popcorn zawdzięczamy Kingsley owi (znaczy w polskiej Wikipedii autor jednego z najbardziej rozpoznawalnych utworów nie zasłużył na wzmiankę),

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI DO ZADAŃ:

ODPOWIEDZI DO ZADAŃ: ODPOWIEDZI DO ZADAŃ: Zadanie 1. (0 1) Oceń, które z poniższych zdań odnoszących się do skutków przemian w życiu człowieka jest prawdziwe. Zaznacz P przy zdaniu prawdziwym. 2. W wyniku przemian, które opisano

Bardziej szczegółowo

XV OGÓLNOPOLSKI KONKURS NA PRACĘ Z LITERATURY REGULAMIN

XV OGÓLNOPOLSKI KONKURS NA PRACĘ Z LITERATURY REGULAMIN Szanowni Państwo Nauczyciele Poloniści, uczniowie klas I i II szkół ponadgimnazjalnych. Serdecznie zapraszamy do udziału w XV Ogólnopolskim Konkursie na Pracę z Literatury dla uczniów klas I i II szkół

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ

PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ Mariusz Kierasiński PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ Słysząc w kościele podczas czytań mszalnych sformułowanie "prawo i sprawiedliwość" niejeden katolik uśmiecha się pod nosem, myśląc - no tak, nawet Pismo święte

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA KL. IV - VI. I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne:

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA KL. IV - VI. I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne: PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA KL. IV - VI I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne: 1. Chronologia historyczna. Uczeń posługuje się podstawowymi określeniami czasu historycznego

Bardziej szczegółowo

Ile Informacji zapamiętujemy. Ile informacji wchłaniamy za pośrednictwem poszczególnych zmysłów. Ile pamiętamy po określonym czasie

Ile Informacji zapamiętujemy. Ile informacji wchłaniamy za pośrednictwem poszczególnych zmysłów. Ile pamiętamy po określonym czasie 9.2 Myślenie myślenie twórcze Zasadniczą rolę w rozwiązywaniu problemów i w projektowaniu odgrywają trzy problemy; informacyjny, innowacyjny i decyzyjny [Patzak82]. 1. Problem informacji - co ja muszę

Bardziej szczegółowo

10. Programowanie obiektowe w PHP5

10. Programowanie obiektowe w PHP5 Ogólnie definicja klasy wygląda jak w C++. Oczywiście elementy składowe klasy są zmiennymi PHP, stąd nieśmiertelne $. Warto zauważyć, że mogą one mieć wartość HHH mgr inż. Grzegorz Kraszewski TECHNOLOGIE

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte - Księga ksiąg Pytanie Dlaczego powinienem wierzyć Biblii? To tylko kolejna staroŝytna święta księga. Dlaczego Pismo Święte jest Księgą ksiąg? Pismo Święte (Biblia) jest: - Unikalne, - Uwiarygodnione,

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Poniżej: wysokość pokrywy śnieżnej na 26 stycznia, model GFS.

Poniżej: wysokość pokrywy śnieżnej na 26 stycznia, model GFS. Idzie zima? Ostatnimi czasy model GFS sugeruje, jakoby po 20 stycznia temperatury znacznie spadły, a co więcej, na niektórych obszarach naszego kraju pokrywa śnieżna miałaby na nizinach przekroczyć 10cm,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum

Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum Temat: Świat na strychu tworzymy opis świata wewnętrznego Myszki. Cel główny: Próba interpretacji i analizy tekstu literackiego Cele operacyjne:

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO W SPOŁECZNYM GIMNAZJUM STO W CIECHANOWIE

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO W SPOŁECZNYM GIMNAZJUM STO W CIECHANOWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO W SPOŁECZNYM GIMNAZJUM STO W CIECHANOWIE I. Kontrakt z uczniami: 1. Każdy uczeń jest oceniany zgodnie z zasadami sprawiedliwości. 2. Ocenie podlegają

Bardziej szczegółowo

Sposoby prezentacji problemów w statystyce

Sposoby prezentacji problemów w statystyce S t r o n a 1 Dr Anna Rybak Instytut Informatyki Uniwersytet w Białymstoku Sposoby prezentacji problemów w statystyce Wprowadzenie W artykule zostaną zaprezentowane podstawowe zagadnienia z zakresu statystyki

Bardziej szczegółowo

Zasady sporządzania przypisów na podstawie norm PN-78 N-01222 oraz PN-ISO 690:2002. Opracowały: Ilona Dokładna Joanna Szada - Popławska

Zasady sporządzania przypisów na podstawie norm PN-78 N-01222 oraz PN-ISO 690:2002. Opracowały: Ilona Dokładna Joanna Szada - Popławska Zasady sporządzania przypisów na podstawie norm PN-78 N-01222 oraz PN-ISO 690:2002 Opracowały: Ilona Dokładna Joanna Szada - Popławska Przypis (notka) to zasadniczy element aparatu naukowego książki. Przypisy

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Ocenę CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, który w zakresie swych kompetencji polonistycznych spełnia wszystkie wymagania jak na ocenę bardzo dobrą,

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej

Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej Struktura pisemnej pracy licencjackiej / magisterskiej 1. STRONA TYTUŁOWA

Bardziej szczegółowo

Główne tezy Ferdinanda de Saussure a

Główne tezy Ferdinanda de Saussure a Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Paradoksy życia i twórczości Ferdinanda de Saussure a 2 3 studia w Genewie (fizyka, chemia, filozofia, historia sztuki, gramatyka grecka i łacińska), Lipsku

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII DLA KLASY IV

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII DLA KLASY IV WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII DLA KLASY IV Ocena celująca: Uczeń spełnia wymagania edukacyjne przewidziane na poszczególne stopnie. Posiada wiedze wykraczającą poza program nauczania, wynikającą z jego

Bardziej szczegółowo

XXI Konferencja SNM UKŁADY RÓWNAŃ. Kilka słów o układach równań.

XXI Konferencja SNM UKŁADY RÓWNAŃ. Kilka słów o układach równań. 1 XXI Konferencja SNM UKŁADY RÓWNAŃ Piotr Drozdowski (Józefów), piotr.trufla@wp.pl Krzysztof Mostowski (Siedlce), kmostows@o.pl Kilka słów o układach równań. Streszczenie. 100 układów równań w 5 min, jak

Bardziej szczegółowo

Analizy i interpretacje wybranych wierszy

Analizy i interpretacje wybranych wierszy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania - Kazimierz Przerwa Tetmajer Analizy i interpretacje wybranych wierszy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright

Bardziej szczegółowo

Zespół I. Karta pracy

Zespół I. Karta pracy 01 Zespół I 1. Na podstawie legendy o Popielu i Piaście (tekst źródłowy nr 1 i nr 2) oraz historyjki obrazkowej ustal przebieg wydarzeń i napisz pod każdym obrazkiem swój krótki komentarz: 01 2. Ustal

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Antioch IV Epifanes nie może być małym rogiem z Księgi Daniela?

Dlaczego Antioch IV Epifanes nie może być małym rogiem z Księgi Daniela? Studium biblijne numer 8 Dlaczego Antioch IV Epifanes nie może być małym rogiem z Księgi Daniela? Persja I Stawał się wielki (Dan 8,4). Stał się wielki bardzo (Dan 8,8). Antioch Epifanes? I Wzrósł nadmiernie

Bardziej szczegółowo

Konkurs Polonistyczny Etap szkolny Kryteria oceny i schemat punktowania rozwiązań

Konkurs Polonistyczny Etap szkolny Kryteria oceny i schemat punktowania rozwiązań Konkurs Polonistyczny Etap szkolny Kryteria oceny i schemat punktowania rozwiązań Zadanie 1 (0-3 punkty) a) 0-1 punkt Gatunek utworu: bajka (bajka epigramatyczna) b) 2 punkty Uczeń poprawnie użył w uzasadnieniu

Bardziej szczegółowo

Polacy o ślubach i weselach

Polacy o ślubach i weselach K.052/12 Polacy o ślubach i weselach Warszawa, sierpień 2012 roku Zwolenników poglądu, że pary po ślubie są szczęśliwsze od par, które żyją bez ślubu, jest znacznie mniej niż osób, które nie wierzą w ślub

Bardziej szczegółowo

Jak zainstalować szablon allegro?

Jak zainstalować szablon allegro? Jak zainstalować szablon allegro? W mailu z zakupionym szablonem otrzymali państwo plik zip z numerem szablonu w nazwie. Należy najpierw go rozpakować. W paczce znajduję się pliki: 1. index[nrszablonu].txt

Bardziej szczegółowo

Religie świata. Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe skrytka pocztowa Gdańsk 52

Religie świata. Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe skrytka pocztowa Gdańsk 52 Religie świata Rozdajemy grupom plansze do gry w bingo. Czytamy losowo wybrane definicje haseł, a następnie odkładamy je na bok, by po skończonej rozgrywce móc sprawdzić, które z nich wystąpiły w grze.

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI ARKUSZ GH-H1-125, GH-H4-125, GH-H5-125,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2010 BS/36/2010 POSTAWY WOBEC PALENIA PAPIEROSÓW

Warszawa, marzec 2010 BS/36/2010 POSTAWY WOBEC PALENIA PAPIEROSÓW Warszawa, marzec 2010 BS/36/2010 POSTAWY WOBEC PALENIA PAPIEROSÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 3 października 2008 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Prawda o Bogu w Trójcy Jedynym należy do największych tajemnic chrześcijaństwa, której nie da się zgłębić do końca. Można jedynie się do niej zbliżyć, czemu mają

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA SPIS TREŚ CI Wprowadzenie... 5 Przedmowa Rufina... 45 KSIĘGA PIERWSZA Przedmowa... 51 ROZDZIAŁ I. O Bogu... 58 (1 3. Bóg Istota niecielesna. 4 7. Bóg jest duchem. 8 9. Bóg jest niepodzielny.) Fragmenty

Bardziej szczegółowo