Magdalena Ciałkowska-Kuźmińska, Patryk Piotrowski, Tomasz Adamowski, Andrzej Kiejna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Magdalena Ciałkowska-Kuźmińska, Patryk Piotrowski, Tomasz Adamowski, Andrzej Kiejna"

Transkrypt

1 PSYCHOGERIATRIA POLSKA 2010;7(2):45-50 artykuł poglądowy opinion article Metoda Delphi. Źródła, proces, zastosowanie w ocenie psychospołecznych aspektów psychogeriatrii The Delphi Method. Origins, process, implementation in assessment of psychosocial aspects of old age psychiatry. Magdalena Ciałkowska-Kuźmińska, Patryk Piotrowski, Tomasz Adamowski, Andrzej Kiejna Katedra i Klinika Psychiatrii AM we Wrocławiu Kierownik: prof. dr hab. n. med. Andrzej Kiejna Słowa kluczowe: metoda Delphi, polityka społeczna, osoby starsze Key words: Delphi method, social policy, elderly Streszczenie Praca ma na celu przybliżenie Czytelnikowi metody Delphi jej źródeł, procesu tworzenia i przebiegu oraz zastosowań. Metoda Delphi została zaprojektowana w celu rozwiązywania złożonych problemów i podejmowania decyzji, które opierają się na pracy grupy. Jej dzisiejsze zastosowania są bardzo szerokie: od analiz rynków i użyteczności poszczególnych technologii poprzez opracowywanie strategii polityki społecznej. Delphi znalazła zastosowanie również w opiece zdrowotnej. Metoda Delphi była wykorzystana w badaniach finansowanych przez Komisję Europejską oraz w badaniach polskich o zasięgu ogólnokrajowym. Metoda Delphi charakteryzuje się: anonimowością odpowiedzi uczestników panelu ekspertów, asynchronicznością udzielanych odpowiedzi, regularnym sprzężeniem zwrotnym, a także przeprowadzaniem analizy statystycznej uzyskanych odpowiedzi w poszczególnych etapach. Autorzy zachęcają do stosowania metody Delphi w badaniach psychospołecznych aspektów psychogeriatrii i pomocy socjalnej osobom starszym. Atutem metody Delphi jest jej użyteczność w rzetelna i twórcza eksploracji problemów przy jednoczesnym minimalizowaniu negatywnych zjawisk związanych z pracą grupową. Abstract The aim of the article is a presentation of the Delphi method its source, course of elaboration and application. The method was invented as a tool to solve future problems and for the need of decision- -making. Currently the Delphi method is applicable in varied fields like market analysis, technological sciences and social policy. Recently the method is used in health care not only for the purpose of national but European scientific projects financed by the European Commission as well. Delphi is characterized by anonymity of experts panel ideas, asynchronicity, regular feedback and statistical analysis of the results. The authors emphasize the usage of method in psychosocial aspects of old age psychiatry, social support programmes. PGP 133 Adres do korespondencji: Magdalena Ciałkowska-Kuźmińska; Katedra i Klinika Psychiatrii, Akademii Medycznej we Wrocławiu, Wrocław, Wybrzeże L. Pasteura 10; Copyright 2010 Fundacja Ochrony Zdrowia Psychicznego

2 46 Wstęp Metoda Delphi stosowana jest powszechnie w krajach Europy zachodniej oraz USA, na gruncie krajowym staje się coraz bardziej znaną w dziedzinach związanych z technologią i analityką, choć wydaje się być wciąż niedoceniana przez badaczy zajmujących się obszarem nauk społecznych i medycznych, w tym również psychiatrią społeczną i psychogeriatrią. Niniejsza publikacja ma na celu przybliżenie polskiemu Czytelnikowi zasady projektowania i wdrażania badań z zastosowaniem metodologii delfickiej, ze szczególnym uwzględnieniem jej przydatności w analizowaniu obszaru pomocy osobom starszym w rożnych formach psychiatrycznej opieki zdrowotnej (zakłady opiekuńczo-lecznicze, domy pomocy społecznej). Źródła metody Delphi Metoda Delphi jest narzędziem wykorzystywanym w prognozowaniu. Kluczowym źródłem danych jest stanowisko jednostek, które komunikując się ze sobą w sposób anonimowy, ustrukturyzowany oraz asynchroniczny wypracowują określone stanowisko [1]. Moderatorzy badania skupiają się na analizowaniu i hierarchizacji opinii ekspertów. Celowość zastosowania Delphi polega z jednej strony na możliwie rzetelnej, a z drugiej maksymalnie twórczej analizie pomysłów lub tworzenia odpowiednich informacji, które umożliwią rozwiązanie problemu lub podjęcie decyzji w danej dziedzinie. Opisywana metoda jest szeroko stosowana do prognozowania w technologii, ekonomii, edukacji, ochronie zdrowia [1, 2, 3]. Za twórców metody Delphi uznaje się Olafa Helmera i Normana Dalkey a, a także innych badaczy korporacji Research and Development z Santa Monica (Kalifornia, USA). Przyczynkiem do jej powstania była konieczność opracowania prognoz w obszarze działań wojennych, a zwłaszcza analizy potencjalnych industrialnych celów ataku z wykorzystaniem broni jądrowej [2, 3, 4, 5]. Następnie metodę tę rozwijano, aby zminimalizować wady tradycyjnych strategii prognozowania, zwłaszcza zaś wyeliminować niekorzystne zjawiska związane z pracą grupową, w tym myśleniem grupowym. Przydatność zastosowaniem metody delfickiej w projektowaniu potwierdziła się w badaniach prowadzonych na gruncie psychologii społecznej. Irving Janis w 1972 roku opisał zjawisko zwane syndromem grupowego myślenia. Syndrom ten występuje przy grupowym podejmowaniu decyzji, które wiąże się z wieloma pułapkami: iluzją jednomyślności, iluzją etyczności, iluzją wszechmocności, posługiwaniem się stereotypami, wprowadzaniem autocenzury, racjonalizacją decyzji grupy i powoływaniem tzw. stróżów poprawnego myślenia. Do błędnych grupowych decyzji, związanych z powyższymi zjawiskami Janis zaliczył do m.in. decyzję NASA o wystrzeleniu wahadłowca kosmicznego Challenger oraz decyzję o inwazji na Koreę Południową w 1950 roku [6, 7]. Ponadto w grupowym podejmowaniu decyzji istotną rolę odgrywają liderzy, zwykle wyznaczający kierunek eksploracji problemu reszcie grupy, zawężając możliwości rozwiązań. Niebagatelną rolę dla konstruktywnej pracy grupy mają właściwie rozwiązywane konflikty personalne, czy też negatywne zjawisko rozproszenia odpowiedzialności. Dla badawczej rzetelności istotna jest metodologiczna świadomość badacza, że prognozowanie metodą delficką z zasady jest niefalsyfikowalne aż do momentu, w którym można w rzeczywistości zweryfikować trafność dokonanych prognoz. Zgodnie z zasadą racjonalnego uznawania przekonań, rezultaty Delphi charakteryzują się takim stopniem niezawodności, jaki odpowiada wnioskowaniu za pomocą opinii konkretnego panelu eksperckiego. Rezultaty Delphi są więc wysoce zależne od czynników związanych z: jakością postawionego problemu badawczego, konstrukcją samego kwestionariusza, doborem grupy ekspertów przez moderatorów, sposobem zbierania danych. Analizy użyteczności Delphi wykazały, że (1) przewidywania uczynione przez grupę były bardziej prawdopodobne niż te, które były poczynione przez poszczególne osoby, oraz że (2) stanowiska poszczególnych osób miały tendencję do konwergencji w miarę trwania badania. Należy zauważyć, że błąd prognozowania z użyciem Delphi w porównaniu z innymi metodami (tj. jakościowymi i nieustrukturalizowanym prognozowaniem subiektywnym) jest znacznie niższy. [3].

3 47 Cechy metody Delphi Metoda Delphi jako narzędzie służące ustrukturyzowaniu procesu komunikacji odwołuje się do 4 zasadniczych cech, zgodnie z którymi jest projektowana i prowadzona: Anonimowość Wszyscy uczestnicy badania zachowują anonimowość dla siebie nawzajem; osobami, które mają wgląd w skład panelu są moderatorzy badania. Dzięki takiemu zabiegowi respondenci z większą szczerością odpowiadają na pytania, eliminowana jest również tendencja do ujednolicania odpowiedzi, lęk przed autorytetem, wpływ eksperta grupowego na podejmowanie decyzji oraz szereg zjawisk związanych z błędem grupowego myślenia. Ponadto respondenci mogą mieć pewność w kolejnych rundach badania, że sugerując się zdaniem grupy i zmieniając własne odpowiedzi nie stracą autorytetu [4, 8]. Asynchroniczność Istotną cechą metody jest również możliwość nierównoczesnego udzielania odpowiedzi przez poszczególnych uczestników panelu. Umożliwia ona zaproszenie do panelu eksperckiego osoby, które mimo dzielącej je odległości są rzeczywistymi ekspertami w danej dziedzinie. Wszystkie zaproszone osoby mają szansę rozważać zaproponowane przez badaczy tematy i odpowiadać na pytania w korzystnym dla siebie czasie i zgodnie z własnymi możliwościami. Kontrolowane, regularne sprzężenie zwrotne Istotą metody Delphi jest wykorzystywanie danych uzyskanych w danym etapie do tworzenia następnego etapu. Sprzężenie zwrotne odnosi się zarówno do respondentów (udzielających odpowiedzi w ramach konkretnego zagadnienia), jak i do moderatorów (którzy informują o wynikach analizy statystycznej zgodnie z przyjętymi założeniami) [2, 8]. Analiza statystyczna Odpowiedzi udzielone przez poszczególnych ekspertów, jak również panelu jako całości są poddawane analizie statystycznej, które następnie zostają przekazane grupie. Wiele z tych informacji przyjmuje postać analiz liczbowych i statystycznych, z użyciem miar dyspersji (odchylenia standardowego) oraz miar tendencji centralnej (przede wszystkim mediany i średniej arytmetycznej). W ostatnim czasie powszechniejsze zastosowanie znajduje teoria zbiorów rozmytych, umożliwiająca redukcję błędów w szacunkach związanych z niejasnościami semantycznymi w skalach oceny określanych stwierdzeniami. Po każdej z rund respondenci otrzymują informację o statystykach każdej pozycji kwestionariusza, mają tym samym możliwość zestawić własne stanowisko z opinią grupy, a także zmienić wyrażoną wcześniej opinię [4]. Pułapki metody Delphi Zalety metody odnoszą się do minimalizacji tych procesów grupowych, które są niekorzystne z punktu widzenia procesu rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji. Zostały one szczegółowo omówione powyżej. Jeśli więc wziąć pod uwagę ograniczenia metody delfickiej podstawowym zarzutem są wątpliwości natury metodologicznej dotyczące wyników badania. Wiąże się to z tym, że jako badanie o cechach jakościowych trudno poddać tę metodę normalizacji, zobiektywizować i wystandaryzować [8]. Jako słabość autorzy podkreślają również niski stopnień niezawodności opinii panelu ekspertów, wrażliwość rezultatów na dwuznaczności, niejasności w kwestionariuszu oraz trudność rzeczywistej oceny doświadczenia ekspertów włączonych w panel [Makridakis i Wheelright (1978), za: 3]. Delphi należy do metod bazujących na wiedzy jednostek (opartej na doświadczeniu lub intuicyjnej). Bezpośrednio więc od jakości doświadczenia, umiejętności i wiedzy respondentów badania zależeć będzie jakość wniosków. Jeśli więc eksperci okażą się być nie dość kompetentni, wyrażone przez nich opinie nie będą miały wystarczającej mocy wyjaśniającej [2, 9, 10].

4 48 Warto zwrócić uwagę, że badanie z zastosowaniem Delphi ma stosunkowo długi okres pozyskiwania wyników, choć to ograniczenie z powodzeniem jest znoszone przez elektroniczne wersje badań [2]. Biorąc pod uwagę powyższe metoda Delphi powinna być w każdym przypadku zastosowana jako metoda z wyboru przez świadomego metodologicznie badacza Proces Delphi Badanie z użyciem metody delfickiej przebiega procesualnie. Etap pierwszy -przygotowawczy - wiąże się z analizą zagadnienia, które ma zostać eksplorowane, poszukiwaniami właściwych osób do grupy eksperckiej, przygotowaniem i przetestowaniem możliwie optymalnego kwestionariusza, pozbawionego dwuznaczności oraz bez zakodowanych ukrytych oczekiwań badaczy. Kolejny etap pozyskiwania informacji od respondentów oraz systematycznego dostarczania im informacji o wskaźnikach statystycznych uzyskanych wyników na zasadzie sprzężenia zwrotnego może w zależności od potrzeb składać się z dwóch i więcej właściwych rund. Końcowa analiza uzyskanych wyników i wdrożenie rezultatów następuje po zakończeniu badania z udziałem respondentów. Fowles [za: 3] wskazuje na dziesięć kroków, niezbędnych w procesie projektowania i wdrażania metody: 1. Stworzenie grupy, powołanie moderatorów odpowiedzialnych za przeprowadzenie i monitorowanie badania, na czele z wyłonieniem obszaru, będącego przedmiotem analiz 2. Ukonstytuowanie panelu uczestniczącego w badaniu. Zwykle panel uczestników jak zarazem panelem rzeczywistych ekspertów w danym obszarze 3. Tworzenie kwestionariusza pierwszej rundy 4. Testowanie kwestionariusza pod względem jednoznaczności i zrozumiałości 5. Przesłanie pierwszego kwestionariusza do uczestników badania 6. Analiza odpowiedzi w ramach pierwszej rundy 7. Przygotowanie kwestionariusza drugiej rundy 8. Przesłanie drugiego kwestionariusza do uczestników badania 9. Analiza odpowiedzi w ramach drugiej rundy (fazy 7-9 mogą być wielokrotnie powtarzane w zależności od celu badania i przyjętych założeń odnośnie stabilności wyników, zarówno w aspekcie konsensusu, jak i rozbieżności) 10. Opracowanie przez moderatorów raportu dotyczącego wyników. Zastosowania metody Delphi Metoda Delphi była przez lata z powodzeniem wykorzystywana zarówno w procesie prognozowania, jak i kreowania rozwiązań dla aktualnych problemów w różnych obszarach. Od momentu jej stworzenia do dnia dzisiejszego przeszła szereg metamorfoz, które uelastyczniły jej przebieg, poszerzając jednocześnie zakres jej zastosowań. Doniesienia na temat możliwości jej wdrożenia w coraz to nowych obszarach dokonywane są na bieżąco. Ugruntowane miejsce znalazła w badaniach obszarów: polityki społecznej przede wszystkim w obszarze oczekiwań i potrzeb różnych środowisk, w obszarze planowania strategii rozwoju regionu, gałęzi gospodarki, rozwoju kraju medycyny zarówno jeśli chodzi o dydaktykę medyczną, jak i jakość opieki oraz zakres oraz dostępność świadczonych usług, tworzenie wytycznych i standardów postępowania w różnych obszarach opieki zdrowotnej, ochrony zdrowia, promocji i edukacji zdrowotnej w celu analizy wyzwań, jakie stoją przed tymi dziedzinami nauki, aby właściwie zaprojektować długofalowe plany badawcze, usługowe i finansowe [8]. zarządzania i marketingu w celu ustalenia najlepszej strategii rozwoju firmy, produktu, określenia oczekiwań szczególnej grupy klientów technologii i teleinformatyki w celu analizy najlepszych strategii rozwoju określonej technologii z uwzględnieniem jej możliwych zastosowań w różnych obszarach życia.

5 49 Metoda Delphi w ocenie społecznych aspektów psychogeriatrii Obszar psychogeriatrii i pomocy społecznej staje się palącym problemem zarówno Polski, jak i innych starzejących się państw europejskich. Stąd też koncentracja światowych i regionalnych decydentów na możliwościach poprawy jakości tejże opieki, poczynając od analizy potrzeb poprzez charakterystykę samego procesu opieki nad pacjentami w wieku podeszłym, na efektywności poszczególnych procedur i opracowaniem nowych strategii skończywszy. W warunkach polskich systemowe rozwiązania w obszarze problematyki zdrowia psychicznego starszych osób wciąż pozostaje w niedostatku, mimo wzrastającej świadomości konieczności zmian oraz wielu projektów poprawy tej sytuacji na szczeblach regionalnych. W analizie opieki nad seniorami badacze, a coraz częściej i urzędnicy zwracają uwagę na zmienną jakości życia osób starszych i ich opiekunów/ krewnych, potrzeby w różnych obszarach życia, oczekiwania towarzyszące hospitalizacji, zaangażowanie i obciążenie opieką krewnych/ przyjaciół. Opracowano wiele skal i kwestionariuszy o dobrych właściwościach statystycznych, które mogą służyć do badania wspomnianych zmiennych, jakkolwiek ich przeznaczeniem nie jest znajdowanie rozwiązań, przewidywanie i planowaniu opieki do analiz tych z powodzeniem może zostać zastosowana metoda Delphi. Szczególne zastosowania mogą obejmować: analizę optymalnych kierunków polityki społecznej w obszarze psychogeriatrii oraz pomocy socjalnej osobom starszym, opracowanie standardów i procedur postępowania medycznego w odniesieniu do poszczególnych zaburzeń psychicznych u seniorów, analizę szczegółowych potrzeb środowiska lokalnego i sytuacji wymagających pilnych zmian systemowych. Grupami ekspertów dla podejmowanych w tym duchu badań mogą być zarówno decydenci w obszarze opieki zdrowotnej, specjaliści lekarze, psychologowie, pielęgniarki, opiekunowie oraz inne grupy zawodowe, jak i sami beneficjenci tych usług - osoby chore, starsze oraz ich rodziny czy rzecznicy. Warto podkreślić, że proponowana metoda może być szczególnie użyteczna, jeśli panelem ekspertów są osoby starsze, zabierające głos w oparciu o własne doświadczenia i spostrzeżenia, nieposługujący się specjalistyczną wiedzą i umiejętnościami. Wynika to z właściwości samej metodyki badania. Metoda delficka, cechująca się asynchronicznością udzielanych odpowiedzi oraz anonimowością stanowi korzystną formę prowadzenia dialogu z grupą seniorów. Każda osoba ma możliwość odpowiedzieć na pytania w dogodnym dla siebie czasie i miejscu, dowolnie korzystając z pomocy innych osób, chociażby poprzez konsultację własnej opinii. Udzielane odpowiedzi nie są recenzowane, oceniane czy odrzucane przez ankietera, jak może mieć to miejsce w tradycyjnych formach zbierania danych - metoda ta stanowi więc bezpieczny sposób wymiany poglądów i doświadczeń seniorów. Powyższe aspekty badania delfickiego w społeczeństwie o stosunkowo niskim poziomie integracji osób starszych i ich obecności w życiu społeczno-kulturalnym, jakim wydaje się być Polska, stanowią istotny zasób zmniejszający lęk przed stygmatyzacją i wykluczeniem społecznym. Tak więc metodę delficką można uznać za protekcyjną, jeśli chodzi o poszanowanie i dostosowanie do możliwych trudności poznawczych osób starszych, członków panelu ekspertów. Jako sprawdzona i skuteczna, metoda delficka znalazła zastosowanie zarówno w szeregu projektów finansowanych przez Komisję Europejską (w tym: EUNOMIA, DEMoB.inc), jak również projektach badawczych realizowanych pod auspicjami polskiego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Obok tradycyjnych metod prognozowania i rozwiązywania problemów warto zastosować ją w analizie i prognozowaniu społecznych aspektów psychogeriatrii.

6 50 Piśmiennictwo [1] Cuhls K Delphi method. [2] Gordon TJ The Delphi Method [3] Günaydin M The Delphi Method [4] Geray H The Delphi Method. [5] Baker J, Lovell K, Harris N How expert are the experts? An exploration of the concept of expert within Delphi panel techniques. Nurse Res. 2006; 14 (1): [6] Aronson E, Wilson TD, Akert RM Psychologia społeczna. Serce i umysł. Poznań: Zysk i S-ka; 1997 [7] Domachowski W Przewodnik po psychologii społecznej. Warszawa: PWN; 2000 [8] Mullen PM Delphi: Myths and reality. J Health Organ and Manag. 2003;17(1): [9] Burnam A Selecting Performance Measures by Consensus: An Appropriate Extension of the Delphi Method?. Psychiatr Serv. 2005; 56 (12): s.1583 [10] Linstone HA, Turoff M Intoduction. W: Linstone HA,Turoff M (red.) The Delphi method. Techniques and applications. s Zrecenzowano/Reviewed Zatwierdzono do druku/accepted

Czym jest metoda Delphi? Zalety i ograniczenia

Czym jest metoda Delphi? Zalety i ograniczenia Psychiatria Polska 2008, tom XLII, numer 1 strony 5 15 Czym jest metoda Delphi? Zalety i ograniczenia What is the Delphi method? Strengths and shortcomings Magdalena Ciałkowska, Tomasz Adamowski, Patryk

Bardziej szczegółowo

Trafna diagnoza umiejętności i potencjału

Trafna diagnoza umiejętności i potencjału Trafna diagnoza umiejętności i potencjału Assessment i Development Center Oferta usług Wysokie koszty błędnych decyzji Błędna ocena potencjału pracowników przekłada się na koszty związane z niewłaściwą

Bardziej szczegółowo

Psychometria. Psychologia potoczna. Psychometria (z gr. psyche dusza, metria miara) Plan wykładów. Plan wykładów. Wprowadzenie w problematykę zajęć

Psychometria. Psychologia potoczna. Psychometria (z gr. psyche dusza, metria miara) Plan wykładów. Plan wykładów. Wprowadzenie w problematykę zajęć Psychometria Wprowadzenie w problematykę zajęć W 1 Psychologia potoczna potoczne przekonanie dotyczące natury ludzkiego zachowania wyrażające się w zdroworozsądkowych, intuicyjnych twierdzeniach. dr Łukasz

Bardziej szczegółowo

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO?

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? Projekt edukacyjny jest to metoda nauczania, która kształtuje wiele umiejętności oraz integruje wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą projektu jest samodzielna praca

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH DAG MARA LEWICKA ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Metody, narzędzia, mierniki WYDAWNICTWA PROFESJONALNE PWN WARSZAWA 2010 Wstęp 11 ROZDZIAŁ 1. Zmiany w zakresie funkcji personalnej

Bardziej szczegółowo

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną.

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. Streszczenie pracy doktorskiej napisanej pod kierunkiem naukowym prof. nadzw. dr. hab. Wojciecha Czakona Zdolność absorpcyjna organizacji uczącej się mgr Regina Lenart Praca doktorska podejmuje problematykę

Bardziej szczegółowo

Projektowanie (design) Eurostat

Projektowanie (design) Eurostat Projektowanie (design) Eurostat Podstawa prezentacji moduł Overall design autor Eva Elvers ze Statistics Sweden Prezentacja autora na szkoleniu w Hadze 28-29 listopada 2013 r. Zarys Badanie statystyczne

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia. Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia. Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie Badania marketingowe Wykład 5 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Ograniczenia wtórnych źródeł informacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Dzieci w opinii rodziców czują się dobrze i są ogólnie zadowolone z życia, bez względu na to, czy poszły do szkoły, czy zerówki. Rodzice nie zaobserwowali różnic

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny Badania marketingowe dr Grzegorz Mazurek Istota badań Podejmowanie decyzji odbywa się na bazie doświadczenia, wiedzy oraz intuicji. Podejmowanie decyzji wiąże się automatycznie z ryzykiem poniesienia porażki

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie Badania marketingowe Wykład 6 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Rodzaje badań bezpośrednich Porównanie

Bardziej szczegółowo

Teoria treningu. Projektowanie. systemów treningowych. jako ciąg zadań optymalizacyjnych. Jan Kosendiak. Istota projektowania. systemów treningowych

Teoria treningu. Projektowanie. systemów treningowych. jako ciąg zadań optymalizacyjnych. Jan Kosendiak. Istota projektowania. systemów treningowych Teoria treningu 77 Projektowanie procesu treningowego jest jednym z podstawowych zadań trenera, a umiejętność ta należy do podstawowych wyznaczników jego wykształcenia. Projektowanie systemów treningowych

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu wzajemnego informowania się JST i NGO o planach, zamierzeniach, kierunkach działań przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie!

Bardziej szczegółowo

Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych

Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych Gmina - Miasto Płock Towarzystwa Wiedzy w Płocku Stowarzyszenia PLAN I HARMONOGRAM PROCESU

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. PRZYGOTOWANIE PROCESU BADAŃ MARKETINGOWYCH. 1.2.1. Faza identyfikacji problemów decyzyjnych lub okoliczności sprzyjających

CZĘŚĆ I. PRZYGOTOWANIE PROCESU BADAŃ MARKETINGOWYCH. 1.2.1. Faza identyfikacji problemów decyzyjnych lub okoliczności sprzyjających Badania marketingowe. Podstawy metodyczne Autor: Stanisław Kaczmarczyk Wstęp CZĘŚĆ I. PRZYGOTOWANIE PROCESU BADAŃ MARKETINGOWYCH Rozdział 1. Badania marketingowe a zarządzanie 1.1. Rozwój praktyki i teorii

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych Badania Marketingowe Zajęcia 1 Wprowadzenie do badao marketingowych Definicje badao marketingowych Badanie marketingowe to systematyczne projektowanie, zbieranie, prezentowanie danych i wyników badao istotnie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 Przedmowa... 11 Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 1. Charakterystyka zarządzania jakością... 15 1.1. Zarządzanie a kierowanie... 15 1.2. Cel i obiekt zarządzania... 16 1.3. Definiowanie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Zagadnienia 1.1. Etapy projektu 1.2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Konieczny (2) wie na czym polega metoda projektu?

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 2. Plany zawodowe i edukacyjne uczniów ostatnich klas szkół ponadgimnazjalnych

Spis treści. 2. Plany zawodowe i edukacyjne uczniów ostatnich klas szkół ponadgimnazjalnych 1 Spis treści O firmie 1. Diagnoza lokalnego rynku pracy 2. Plany zawodowe i edukacyjne uczniów ostatnich klas szkół ponadgimnazjalnych 3. Ranga Powiatowego Urzędu Pracy we wspomaganiu zatrudnienia na

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek Z przyjemnością odpowiemy na wszystkie pytania. Prosimy o kontakt: e-mail: kontakt@mr-db.pl tel. +48 606 356 999 www.mr-db.pl MRDB Szkolenie otwarte: Launch przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17

SPIS TREŚCI CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17 SPIS TREŚCI WSTĘP..13 CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17 1. TREŚĆ, PRZEZNACZENIE I PROCES BADAŃ MARKETINGOWYCH....19 1.1. Dlaczego badania marketingowe

Bardziej szczegółowo

BADANIA OPINII PRACOWNIKÓW W PRAKTYCE ZARZĄDZANIA

BADANIA OPINII PRACOWNIKÓW W PRAKTYCE ZARZĄDZANIA BADANIA OPINII PRACOWNIKÓW W PRAKTYCE ZARZĄDZANIA 1 1. WPROWADZENIE Każdy, kto zarządza organizacją, doskonale wie, jak wiele czynników zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych wpływa na funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Temat (rozumiany jako lekcja) 1. Etapy projektu 2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Wymagania konieczne (ocena dopuszczająca) wie na

Bardziej szczegółowo

Data wydruku: 23.01.2016. Dla rocznika: 2015/2016. Opis przedmiotu

Data wydruku: 23.01.2016. Dla rocznika: 2015/2016. Opis przedmiotu Sylabus przedmiotu: Specjalność: Badania marketingowe Zarządzanie technologią Data wydruku: 23.01.2016 Dla rocznika: 2015/2016 Kierunek: Wydział: Zarządzanie i inżynieria produkcji Inżynieryjno-Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Opis zakresu merytorycznego wdrożenia pilotażu Standardów Usług i Modeli Instytucji

Opis zakresu merytorycznego wdrożenia pilotażu Standardów Usług i Modeli Instytucji Załącznik nr 1 do Dokumentacji konkursowej (etap I) Faza edukacyjno-szkoleniowa na wykonanie pilotażowego wdrażania standardów usług i modeli instytucji pomocy i integracji społecznej ramach projektu Tworzenie

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I rok/i semestr 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6.

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe (ocena dostateczne) Wymagania rozszerzające (ocena dobra) Dział 1. Metoda projektu zasady pracy Uczeń: określa założenia

Wymagania podstawowe (ocena dostateczne) Wymagania rozszerzające (ocena dobra) Dział 1. Metoda projektu zasady pracy Uczeń: określa założenia Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce dla klas szkół ponadgimnazjalnych autor mgr inż. Jolanta Kijakowska ROK SZKOLNY 2014/15 (klasa II d) Temat (rozumiany

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r.

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA POLSKIEGO CENTRUM AKREDYTACJI DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. 1. Wstęp Niniejsza Polityka jest zgodna z dokumentem ILAC-P10:2002

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Nowa specjalność Zarządzanie badaniami i projektami Research and Projects Management

Nowa specjalność Zarządzanie badaniami i projektami Research and Projects Management Nowa specjalność Zarządzanie badaniami i projektami Research and Projects Management Kierunek: Informatyka i Ekonometria, WIiK Studia stacjonarne/niestacjonarne II stopnia Potrzeby kształcenia specjalistów

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu realizacji zadań publicznych z wykorzystaniem form finansowych przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowanym

Bardziej szczegółowo

Efektywny Controlling Personalny

Efektywny Controlling Personalny Firma szkoleniowa 2014 roku. TOP 3 w rankingu firm szkoleniowych zaprasza na szkolenie: Efektywny Controlling Personalny praktyczne warsztaty Ekspert: Monika Kulikowska-Pawlak Trener z wieloletnim doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

Metody analizy przestrzennej. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 18

Metody analizy przestrzennej. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 18 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Metody analizy przestrzennej Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia przedmiotu

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W WPROWADZENIE W dobie silnej konkurencji oraz wzrastającej świadomości

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto 1. Temat badania 2. Tło Ewaluacja komponentu wolontariatu długoterminowego wdrażanego w latach 2012-2013 w ramach

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul.

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Lidia Popek Warszawa, 01.02.2015 Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Sobieskiego 9 tel. 22 4582806; fax22 6421272 ; email. lpopek@ipi.edu.pl Raport

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 30 sierpnia 2012 r. Poz. 41 ZARZĄDZENIE NR 13 PREZESA GŁÓWNEGO URZĘDU STATYSTYCZNEGO. z dnia 24 sierpnia 2012 r.

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 30 sierpnia 2012 r. Poz. 41 ZARZĄDZENIE NR 13 PREZESA GŁÓWNEGO URZĘDU STATYSTYCZNEGO. z dnia 24 sierpnia 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY GŁÓWNEGO URZĘDU STATYSTYCZNEGO Warszawa, dnia 30 sierpnia 2012 r. Poz. 41 ZARZĄDZENIE NR 13 PREZESA GŁÓWNEGO URZĘDU STATYSTYCZNEGO z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie nadania statutu

Bardziej szczegółowo

Projekty BPM z perspektywy analityka biznesowego. Wrocław, 20 stycznia 2011

Projekty BPM z perspektywy analityka biznesowego. Wrocław, 20 stycznia 2011 Projekty BPM z perspektywy analityka biznesowego Wrocław, 20 stycznia 2011 Agenda Definicja pojęć: Analiza biznesowa oraz analityk biznesowy Co kryje się za hasłem BPM? Organizacja zarządzana procesowo

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

LC) Beata Małecka Libera. RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, października 2014 roku. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Pani.

LC) Beata Małecka Libera. RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, października 2014 roku. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Pani. kwietnia Rzecznik Praw Dziecka 1 Przewodnicząca Beata Małecka Libera ZSS/500 Z/20 14/EK RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, października 2014 roku Marek Michalak Pani jednakowej, wystandaryzowanej profilaktycznej

Bardziej szczegółowo

Nauki w zakresie podstaw pielęgniarstwa. Polski OGÓŁEM LICZBA GODZIN 45 godz. ROK II SEMESTR III 15 godz. ROK III SEMESTR V i VI 30 godz.

Nauki w zakresie podstaw pielęgniarstwa. Polski OGÓŁEM LICZBA GODZIN 45 godz. ROK II SEMESTR III 15 godz. ROK III SEMESTR V i VI 30 godz. KARTA PRZEDMIOTU CECHA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek Pielęgniarstwo Profil kształcenia Praktyczny Poziom realizacji Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii Kod S-PP modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu Specjalność - Poziom studiów Forma studiów Rok studiów I nforma cje ogólne Podstawy psychoterapii

Bardziej szczegółowo

Badania rynku turystycznego

Badania rynku turystycznego Badania rynku turystycznego Kontakt 2 Konsultacje: Środa 8.15 9.45 Czwartek 9.30 12.30 Miejsce: Rektorat UMCS, p. 506, tel. 81-537 51 55 E-mail: rmacik@hektor.umcs.lublin.pl Witryna z materiałami dydaktycznymi:

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE W GOSPODARCE POSTINDUSTRIALNEJ. Red. nauk. Kazimierz Piotrkowski, Marek Świątkowski

ZARZĄDZANIE W GOSPODARCE POSTINDUSTRIALNEJ. Red. nauk. Kazimierz Piotrkowski, Marek Świątkowski ZARZĄDZANIE W GOSPODARCE POSTINDUSTRIALNEJ Red. nauk. Kazimierz Piotrkowski, Marek Świątkowski Warszawa 2009 Recenzenci prof. dr hab. Tomasz Ambroziak prof. dr hab. Henryk Pałaszewski REDAKCJA I korekta

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SYSTEMOWA TYPOWE ZADANIA ANALIZY SYSTEMOWEJ:

ANALIZA SYSTEMOWA TYPOWE ZADANIA ANALIZY SYSTEMOWEJ: ANALIZA SYSTEMOWA ANALIZA SYSTEMOWA: zbiór metod i technik analitycznych, ocenowych i decyzyjnych, służących racjonalnemu rozwiązywaniu systemowych sytuacji decyzyjnych, badanie wspomagające działania

Bardziej szczegółowo

Responsive Web Design:

Responsive Web Design: Responsive Web Design: jeden serwis, wiele urządzeń Konferencja i warsztaty 26.06.2014 Warszawa Organizator: Polski reprezentant UXAlliance Zaprojektowaliśmy responsywne serwisy między innymi dla: Responsive

Bardziej szczegółowo

8 Przygotowanie wdrożenia

8 Przygotowanie wdrożenia 1 Krok 8 Przygotowanie wdrożenia Wprowadzenie Przed rozpoczęciem wdrażania Miejskiego Programu Energetycznego administracja miejska powinna dokładnie przygotować kolejne kroki. Pierwszym jest powołanie

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Załącznik do uchwały nr 80/2014 r. z dnia 28.05.2014r. II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki II.1. Tabela odniesień efektów kierunkowych

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. II rok. Formy prowadzenia zajęć Wykłady 10, Seminaria 20, Ćwiczenia 20,

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. II rok. Formy prowadzenia zajęć Wykłady 10, Seminaria 20, Ćwiczenia 20, S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Psychologia zarządzania z elementami

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce. Szymon Wapienik TUV NORD Polska

Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce. Szymon Wapienik TUV NORD Polska Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce Szymon Wapienik TUV NORD Polska WARSZTATY SIRTS Metodologia weryfikacji wymagań IRIS Warszawa 25 listopada 2009r.

Bardziej szczegółowo

Pomoc instytucjonalna dla młodzieży straumatyzowanej w województwie pomorskim. Prezentacja wyników badań. Lech Kalita

Pomoc instytucjonalna dla młodzieży straumatyzowanej w województwie pomorskim. Prezentacja wyników badań. Lech Kalita PI Centrum Pomocy Psychotraumatologicznej w woj. Pomorskim Innowacyjny model wspierania młodzieży straumatyzowanej z wykorzystaniem doświadczeń niemieckich Nr projektu : POKL.07.02.02-22-011/11 Pomoc instytucjonalna

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE DO UDZIAŁU W SZKOLENIU FIRMY BETTERFIELD

ZAPROSZENIE DO UDZIAŁU W SZKOLENIU FIRMY BETTERFIELD ZAPROSZENIE DO UDZIAŁU W SZKOLENIU FIRMY BETTERFIELD Szanowni Państwo, w imieniu firmy Betterfield zapraszamy serdecznie do udziału w warsztacie szkoleniowym: Metoda Projektów jak pracować tą metodą w

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne KARTA PRZEDMIOTU. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Kierunek studiów: Specjalność: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Obszar kształcenia: Koordynator przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Raport z przeprowadzonych konsultacji społecznych projektu Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Dąbrowy Górniczej na lata 2016-2020

Raport z przeprowadzonych konsultacji społecznych projektu Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Dąbrowy Górniczej na lata 2016-2020 Raport z przeprowadzonych konsultacji społecznych projektu Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Dąbrowy Górniczej na lata 2016-2020 Dąbrowa Górnicza 2015 WPROWADZENIE Prace nad Strategią Rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 11 1. CHARAKTERYSTYCZNE CECHY NAUKI... 13 1.1. Pojęcie nauki...13 1.2. Zasady poznawania naukowego...15 1.3. Cele nauki...15 1.4. Funkcje nauki...16 1.5. Zadania nauki...17

Bardziej szczegółowo

Jak budować zaplecze społeczne dla powstających Polskich Ram Kwalifikacji. Warszawa, 3 grudnia 2009 r.

Jak budować zaplecze społeczne dla powstających Polskich Ram Kwalifikacji. Warszawa, 3 grudnia 2009 r. Jak budować zaplecze społeczne dla powstających Polskich Ram Kwalifikacji Warszawa, 3 grudnia 2009 r. KOGO UWAŻAMY ZA PARTNERA SPOŁECZNEGO Organizacja pracodawców Związki Zawodowe kogo jeszcze? FAZY BUDOWY

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Wojciech Dziemianowicz prezentacja składa się z materiałów przygotowanych przez firmy GEOPROFIT i ECORYS Polska sp. z o.o. na zlecenie Urzędu

Bardziej szczegółowo

2011-11-25. Jego rezultatem są wybory strategiczne i programy działań zmierzających do zapewnienia realizacji tych wyborów.

2011-11-25. Jego rezultatem są wybory strategiczne i programy działań zmierzających do zapewnienia realizacji tych wyborów. 2011-11-25 Planowanie działalności - istota Planowanie działalności stowarzyszenia jest sformalizowanym procesem podejmowania decyzji, w którym wypracowuje się pożądany obraz przyszłego stanu organizacji

Bardziej szczegółowo

Poziom 5 EQF Starszy trener

Poziom 5 EQF Starszy trener Poziom 5 EQF Starszy trener Opis Poziomu: Trener, który osiągnął ten poziom rozwoju kompetencji jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za przygotowanie i realizację pełnego cyklu szkoleniowego. Pracuje

Bardziej szczegółowo

METODY I NARZĘDZIA W EWALUACJI ZEWNĘTRZNEJ

METODY I NARZĘDZIA W EWALUACJI ZEWNĘTRZNEJ METODY I NARZĘDZIA W EWALUACJI ZEWNĘTRZNEJ Nadzór pedagogiczny ewaluacja zewnętrzna Jak to zbadad? zarządzanie szkołą lub placówką efekty działalności szkoły lub placówki funkcjonowanie szkoły/ placówki

Bardziej szczegółowo

OFERTA BADANIA SATYSFAKCJI PRACOWNICZEJ

OFERTA BADANIA SATYSFAKCJI PRACOWNICZEJ OFERTA BADANIA SATYSFAKCJI PRACOWNICZEJ Gdynia 2013 Gdynia 81-336, ul. Czechosłowacka 3, tel.: 58 690 60 60, perfect@perfectconsulting.pl Warszawa 02-394, ul. Bielska 29/5, tel.: 602 480 631, warszawa@perfectconsulting.pl

Bardziej szczegółowo

opracowanych przy wsparciu Komisji, duŝych projektach pilotaŝowych oraz projektach badawczych w tej dziedzinie.

opracowanych przy wsparciu Komisji, duŝych projektach pilotaŝowych oraz projektach badawczych w tej dziedzinie. Perspektywy i strategie rozwoju usług telemedycznych w Polsce - legislacja dr n. med. Leszek Sikorski Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia 26 kwiecień 2012 r. Komisja będzie działać na rzecz

Bardziej szczegółowo

Badania rynkowe i marketingowe

Badania rynkowe i marketingowe Kierunek studiów KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA Profil kształcenia (ogólnoakademicki, praktyczny) Rok / Semestr Zarządzanie i inżynieria produkcji ogólnoakademicki 2/4 Specjalność Przedmiot oferowany w

Bardziej szczegółowo

1. Metodologiczne podstawy badań wśród uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Miasta Rzeszowa

1. Metodologiczne podstawy badań wśród uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Miasta Rzeszowa 9 1. Metodologiczne podstawy badań wśród uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Miasta Rzeszowa 1.1. Wprowadzenie do badań, metoda i materiał badawczy Badania zrealizowane zostały w maju i czerwcu

Bardziej szczegółowo

BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE

BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE 1.1.1 Badania rynkowe i marketingowe I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: P15 Wydział Zamiejscowy

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe PROGRAM NAUCZANIA PLAN STUDIÓW

Studia podyplomowe PROGRAM NAUCZANIA PLAN STUDIÓW 01-447 Warszawa ul. Newelska 6, tel. (+48 22) 34-86-520, www.wit.edu.pl Studia podyplomowe BEZPIECZEŃSTWO I JAKOŚĆ SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH PROGRAM NAUCZANIA PLAN STUDIÓW Studia podyplomowe BEZPIECZEŃSTWO

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY WIELOKRYTERIALNE W ZARZĄDZANIU PROGRAMAMI INFORMATYCZNYMI

PROBLEMY WIELOKRYTERIALNE W ZARZĄDZANIU PROGRAMAMI INFORMATYCZNYMI POZNAN UNIVE RSITY OF TE CHNOLOGY ACADE MIC JOURNALS No 80 Electrical Engineering 2014 Michał SZYMACZEK* Sławomir ISKIERKA** PROBLEMY WIELOKRYTERIALNE W ZARZĄDZANIU PROGRAMAMI INFORMATYCZNYMI Autorzy identyfikują

Bardziej szczegółowo

Elementy podlegające monitoringowi i ewaluacji w ramach wdrażania LSR 2014-2020 dla obszaru PLGR

Elementy podlegające monitoringowi i ewaluacji w ramach wdrażania LSR 2014-2020 dla obszaru PLGR Elementy podlegające monitoringowi i ewaluacji w ramach LSR 2014-2020 dla obszaru 1. Monitoring i ewaluacja LSR 2014-2020 W niniejszym rozdziale przedstawiono opis prowadzenia ewaluacji i monitoringu w

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

Atmosfera w pracy jako istotny element marketingu wewnętrznego firm ubezpieczeniowych

Atmosfera w pracy jako istotny element marketingu wewnętrznego firm ubezpieczeniowych Wiadomości Ubezpieczeniowe 3/2009 BEATA NOWOTARSKA-ROMANIAK Atmosfera w pracy jako istotny element marketingu wewnętrznego firm ubezpieczeniowych W działalności firm usługowych w tym i firm ubezpieczeniowych

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Część IV. System realizacji Strategii.

Część IV. System realizacji Strategii. Część IV. System realizacji Strategii. Strategia jest dokumentem ponadkadencyjnym, określającym cele, kierunki i priorytety działań na kilka lat oraz wymagającym ciągłej pracy nad wprowadzaniem zmian i

Bardziej szczegółowo

Badanie opinii Omniwatch. Oferta badawcza

Badanie opinii Omniwatch. Oferta badawcza Badanie opinii Omniwatch Oferta badawcza Kim jesteśmy? SW Research Agencja badań rynku i opinii Rok założenia 2011 Wizerunek Firma oferująca profesjonalne rozwiązania badawcze, usługi analityczne i doradcze.

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: BADANIA MARKETINGOWE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych Badania Marketingowe Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych Definicje badań marketingowych Badanie marketingowe to systematyczne i obiektywne identyfikowanie, gromadzenie, analizowanie i prezentowanie

Bardziej szczegółowo

Pomiar wyników, czyli monitoring i ewaluacja w pracy socjalnej i polityce miejskiej

Pomiar wyników, czyli monitoring i ewaluacja w pracy socjalnej i polityce miejskiej Pomiar wyników, czyli monitoring i ewaluacja w pracy socjalnej i polityce miejskiej Dr hab. Ryszard Szarfenberg Instytut Polityki Społecznej UW Seminarium Lokalnych Systemów Wsparcia Warszawa, 4 listopada

Bardziej szczegółowo

Diagnoza i zmiana czynników decydujących o niedoskonałości w działaniu POZ-tów

Diagnoza i zmiana czynników decydujących o niedoskonałości w działaniu POZ-tów Diagnoza i zmiana czynników decydujących o niedoskonałości w działaniu POZ-tów dr hab. n. med. Tomasz Stefaniak, MBA kierownik projektu Katarzyna Dutkiewicz kontrola finansowa projektu Dariusz Szplit -

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Psychologiczne koszty sukcesu w zarządzaniu./ Moduł 175..: Psychologia Zarządzania Zasobami Ludzkimi.

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Psychologiczne koszty sukcesu w zarządzaniu./ Moduł 175..: Psychologia Zarządzania Zasobami Ludzkimi. SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Psychologiczne koszty sukcesu w zarządzaniu./ Moduł 175..: Psychologia Zarządzania Zasobami Ludzkimi. 2. Nazwa przedmiotu w języku

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016

ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016 WSTĘP ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016 Projekt założeń projektu ustawy o współpracy rozwojowej nakłada na Ministra Spraw Zagranicznych obowiązek

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo. Nauki społeczne

Pielęgniarstwo. Nauki społeczne Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA Oferta badawcza DLACZEGO WARTO? Nowa perspektywa finansowania PROW 2014-2020, w ramach której kontynuowane będzie wdrażanie działania LEADER. Zgodnie z przyjętymi

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Ćwiczenie: załóżmy, że prowadzisz firmę. Po co chciałbyś/chciałabyś poznać swoich klientów? Jakie ma to znaczenie?

Badania marketingowe. Ćwiczenie: załóżmy, że prowadzisz firmę. Po co chciałbyś/chciałabyś poznać swoich klientów? Jakie ma to znaczenie? Ćwiczenie: załóżmy, że prowadzisz firmę. Po co chciałbyś/chciałabyś poznać swoich klientów? Jakie ma to znaczenie? 2. Dane, informacje i badania marketingowe w systemie zarządzania i decyzjach marketing

Bardziej szczegółowo

Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów

Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów Kierunek studiów: LOGISTYKA Obszar kształcenia: obszar nauk technicznych i społecznych Dziedzina kształcenia: nauk technicznych i ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów:

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Ogólnoakademicki Stopień studiów: II Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Hotelarstwo i Gastronomia, Obsługa

Bardziej szczegółowo

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 Wrzesień 2005 ROZDZIAŁ I Definicje i określenia 1. Definicje: - działalność pożytku publicznego jest to działalność społecznie

Bardziej szczegółowo

METODY POZYSKIWANIA DANYCH W IDI CATI CAWI WWW.CONQUEST.PL

METODY POZYSKIWANIA DANYCH W IDI CATI CAWI WWW.CONQUEST.PL METODY POZYSKIWANIA IDI DANYCH W CATI CAWI WWW.CONQUEST.PL INDYWIDUALNE WYWIADY POGŁĘBIONE (IDI) IDI ZOBACZ JAK POZYSKUJE SIĘ DANE W METODA IDI Individual In-Depth Interview (IDI) to jedna z najbardziej

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE STANDARDY STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. Urszula Brzezińska, Dział Merytoryczny, Pracownia Testów Psychologicznych PTP

EUROPEJSKIE STANDARDY STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. Urszula Brzezińska, Dział Merytoryczny, Pracownia Testów Psychologicznych PTP EUROPEJSKIE STANDARDY STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE Urszula Brzezińska, Dział Merytoryczny, Pracownia Testów Psychologicznych PTP DLACZEGO STANDARDY STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE SĄ WAŻNE? Kto może być kompetentnym

Bardziej szczegółowo