Sport w profilaktyce i terapii agresywności młodzieży

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sport w profilaktyce i terapii agresywności młodzieży"

Transkrypt

1 Sport w profilaktyce i terapii agresywności młodzieży Roman Maciej Kalina Jarosław Klimczak

2

3 Sport w profilaktyce i terapii agresywności młodzieży Roman Maciej Kalina Jarosław Klimczak Warszawa 2015

4 Recenzenci: Dr hab. Władysław Jagiełło prof. AWFiS Dr hab. Ryszard Kałużny prof. DSW Pod redakcją: Roman Maciej Kalina, Jarosław Klimczak Korekta: Roman Maciej Kalina, Jarosław Klimczak Copyrights 2015 Roman Maciej Kalina, Jarosław Klimczak ISBN Wydawca Ministerstwo Sportu i Turystyki Szkolny Związek Sportowy Zarząd Główny Wydanie I Warszawa 2015 Druk: Abavier Sp. z o.o. Warszawa

5 Spis treści Wprowadzenie 1. Dwie rzeczywistości sportu we współczesnym świecie Giętkość umysłu i ciała w opozycji do kultu prymitywnej siły Neogladiatorstwo największą porażką nowożytnego olimpizmu Agonistyczna natura człowieka przeszkodą i szansą złagodzenia relacji interpersonalnych deklaracja: HMA przeciw MMM Główne przesłanki i porządkowanie wiedzy o agresji i agresywności Pojęcie agresji i przemocy Pojęcie agresywności Przeciwieństwa agresji i agresywności Walka obronna Waleczność Dzielność jako ocena mieszana oraz kryterium dobrego wychowania i kształcenia Permanentne edukowanie do agresji perspektywa nasilenia zjawiska także poprzez sport O kontrolowanej przemocy w sporcie i wpływie sportu na agresywność dzieci i dorosłych Podejście alternatywne Związek dopuszczalnego kontaktu fizycznego podczas rywalizacji sportowej z nasileniem zachowań agresywnych Związki agresji sportowej z agresją instrumentalną, wrogą, życiową, z domaganiem się uznania oraz wpływ czynnika płci Redukowanie agresywności Niska skuteczność metod farmakologicznych i elektrowstrząsów Ograniczone możliwości sportu w redukowaniu agresywności Optymalna skuteczność terapii poznawczo behawioralnej Rekomendacje i programy przeciwdziałania poprzez sport przestępczości wśród dzieci i młodzieży w krajach Unii Europejskiej i w Stanach Zjednoczonych Raport z badań ewaluacyjnych Przesłanki, założenia i cele badań Metoda ewaluacji Materiał (badane osoby) Wyniki imówienie Struktura socjodemograficzna uczestników szkolenia Efekty szkolenia z perspektywy celów głównych projektu Wnioski i rekomendacje

6 8. Zabawowe formy sztuk walki w diagnozowaniu agresywności człowieka Założenia metody Metodyczne i organizacyjne kryteria stosowania metody Rekomendowane zabawowe formy sztuk walki jako narzędzia diagnozowania agresywności Procedura walidacyjna Wtórna weryfikacja trafności wskaźników agresywności mierzonych metodami pośrednimi Dwie wersje dokumentowania zachowań agresywnych podczas zabawowych form sztuk walki Inne możliwości diagnostyczne zabawowych form walki Terapeutyczne aspekty sankcji Rekomendowane zabawowe formy walki z grupy kompleksowego rozwiązywania bezpośredniego starcia i możliwość nowych strategii Etyka prowadzenia badań (Bartłomiej Jan Barczyński) Rzetelność badawcza Odpowiedzialność wobec uczestników badań Użyteczność wyników badań... Piśmiennictwo... Załącznik

7 Wprowadzenie Adresatem tej monografii jest każda osoba, która czyta polskojęzyczne teksty ze zrozumieniem. Wiek nie ma znaczenia. Najważniejsze jest, co człowiek pragnie w życiu osiągnąć i jakimi metodami. W jakim otoczeniu społecznym pragnie żyć. Czy samodzielne myślenie uważa za jeden z najistotniejszych zasobów, który jednak wymaga ustawicznej aktywacji intelektualnej i moralnej samego siebie, właśnie po to, by między innymi nie stać się przedmiotem czyjeś jawnej lub zakamuflowanej przemocy. Czy ma poczucie odpowiedzialności i gotowość do czynnej obrony członków własnej rodziny, własnego narodu przed nieuprawnioną przemocą w każdej możliwej postaci i przed jawną agresją jednostek lub nawet bardzo dużych zespołów. Czy akceptuje prawa innych ludzi do tego samego. Czy ma poczucie świadomości, że odpowiedzialność za całość, czyli ład globalny w coraz większym stopniu dotyczy każdego z osobna. Czy potrafi samodzielnie dociec personalnej i instytucjonalnej odpowiedzialności za niszczenie określonych segmentów względnego jeszcze ładu, czyli świata bez wojny globalnej, czy raczej bezrefleksyjnie przyjmuje narrację przenoszącą odpowiedzialność na wirtualny system. Czy zatem akceptuje świat, pozornie otwarty dla każdego, w którym jednak nie ma pewności, że pilot nie wcieli się w kamikaze, że samolot pasażerski nie zostanie zestrzelony przez sprawców o niemożliwej do ustalenia tożsamości, że nie wyleci w powietrze hotel, że muzea nie zamienią się w miejsca masowych egzekucji, woda i żywność nie zostaną zatrute, a powietrze śmiertelnie skażone. Właśnie wydarzenia ostatnich lat i miesięcy są wystarczającym powodem, by każdy samodzielnie myślący, odważny człowiek postawił elementarne pytanie: dlaczego najbardziej światła część Społeczeństwa Wiedzy, w tym najpoważniejsze instytucje ogólnoświatowe, odpowiedzialne za stymulowanie ładu globalnego nie potrafią tym zjawiskom przeciwdziałać skutecznie i systemowo, czyli w sensie profilaktycznym i terapeutycznym? Celem tej monografii jest właśnie wypełnienie tej poważnej luki i choć na skalę znacznie mniejszą, to jednak w rachunku całości istotną.

8 6 R.M.Kalina, J. Klimczak - Sport w profilaktyce i terapii agresywności młodzieży Ten optymistyczny ton ma silne uzasadnienie empiryczne. Największą inspiracją do napisania tej monografii był pozytywny odbiór przekazywanych treści przez ponad tysiąc animatorów sportu dzieci i młodzieży z całej Polski, którzy w ubiegłym roku uczestniczyli w jednodniowych szkoleniach na temat Ograniczania poprzez sport agresji interpersonalnej oraz poziomu zażywania substancji psychotropowych. Autorzy monografii mieli przyjemność i zaszczyt opracować ów program i prowadzić szkolenia. Wyniki badań ewaluacyjnych dotyczących efektów szkoleń są opisane w rozdziale siódmym. Było to przedsięwzięcie w ramach ogólnopolskiego programu Animator sportu dzieci i młodzieży, nadzorowanego przez Zarząd Główny Szkolnego Związku Sportowego. W warstwie dotyczącej profilaktyki przemocy i agresji interpersonalnej główny akcent położyliśmy na dwie kwestie. Pierwsza dotyczy niechlubnej roli mediów, zwłaszcza elektronicznych, które przewodzą w codziennym edukowaniu do przemocy i agresji na wszystkie możliwe sposoby od przebogatej filmoteki thrillerów, horrorów i mega hitów, po realne, krwawe walki, pozamykanych w klatkach neogladiatorów. Oportunista powie jest wolność, każdy może zmienić kanał telewizyjny. Co z tego, że kanały można zmieniać dowoli. Na próżno szukać stacji, która permanentnie dostarczałaby wiedzy przynajmniej częściowo równoważącej zgubny wpływ oddziaływania, szczególnie na dzieci i młodzież, po wielokroć oglądanych scen skrajnej przemocy i agresji. Taka wiedza wymaga właściwego uporządkowania oraz prostego, atrakcyjnego przekazu trzem podmiotom dzieciom i młodzieży, ich wychowawcom (rodzicom, prawnym opiekunom, nauczycielom różnych poziomów edukacji) i nade wszystko koordynatorom życia publicznego różnych szczebli z władzami Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego i Międzynarodowej Organizacji Zdrowia włącznie. Druga kwestia łączy się bezpośrednio ze sportem, albowiem urzeczywistniane są jego dwie wykluczające się wizje. Ta idealistyczna w zasadzie podlega refleksjom filozofów, pedagogów, socjologów, teoretyków kultury, artystów i twórców kultury itp. Sport, osadzony w realiach świata, jest pod presją ścierania się konieczności zaspokojenia biologicznej potrzeby aktywności fizycznej człowieka z możliwością zaspokajania także innych potrzeb, które są stymulowane przez różne grupy interesu (legalnego i nielegalnego biznesu, polityki, kultury masowej, środowisk przestępczych). Coraz mniej miejsca na sport dla wszystkich bez hipokryzji i bez negatywnego obciążenia skutkami działań przeróżnych grup interesu. Właśnie o sporcie, a w zasadzie jego specyficznych elementach, uwolnionym od ideologii i możliwych deformacji mówimy zarówno w sensie profilaktyki, jak i terapii agresywności młodzieży. Wprawdzie terapię powinna poprzedzać wiarygodna diagnoza, jednak główny rozdział tej monografii, czyli dotyczący diagnozowania agresywności, jest przedostatnim w kolejności. Wcześniej dostarczamy wiedzy o negatywnych i pozytywnych przykładach wpływu sportu na agresywność człowieka, a także o niskiej skuteczności terapii farmakologicznej i z wykorzystaniem elektrowstrząsów.

9 Zagadnienie terapii jest, naszym zdaniem, podjęte w zakresie niezbędnym do uwydatnienia głównego przesłania możliwości diagnozowania agresywności człowieka w toku zabawowych form sztuk walki. Ta atrakcyjna forma aktywności fizycznej jest już potencjalną możliwością terapii o walorach poznawczo behawioralnych. Taką aktywność może podjąć każdy animator sportu rozumianego jako aktywność rekreacyjną czy trening zdrowotny. Animator sportu jest wprawdzie już profesją, ale w rozumieniu potocznym to także ważna rola społeczna, w którą powinni wcielać się rodzice, starsze rodzeństwo, duchowni, harcmistrze itd. Warunkiem uczestnictwa w zabawowych formach sztuk walki jest elementarna sprawność motoryczna oraz zdolność rozumienia poleceń i opisywanych ćwiczeń. Te formy ćwiczeń nie wymagają dużej przestrzeni, przeciwnie. Mogą być wplatane w różne inne formy wysiłków fizycznych. Mogą stanowić swoistą formę rozgrzewki o efektach, jakie nie gwarantują modele tradycyjne. Konieczność przemiennego podejmowania w konwencji zabawowej działań ofensywnych i defensywnych na małej przestrzeni aktywizuje wszystkie mięśnie, pobudza percepcję, stymuluje funkcje fizjologiczne przygotowując organizm do kontynuowania dowolnego wysiłku i zawsze wzmacnia lub podtrzymuje dyspozycje obronne człowieka. Zabawowe formy sztuk walki, przy respektowaniu zasad, uczą szacunku do własnej i cudzej cielesnością. Uczą poszanowania godności drugich. W pewnym sensie same z siebie są terapią o walorach redukowania agresywności. Do zredagowania ostatniego rozdziału monografii zaprosiliśmy Bartłomieja Barczyńskiego, zastępcę redaktora naczelnego i redaktora prowadzącego naukowego czasopisma elektronicznego Archives of Budo. Jego wieloletnie doświadczenie redakcyjne oraz związane z organizowaniem badań klinicznych z udziałem ludzi, zlecanych przez duże podmioty międzynarodowe są najlepszymi rekomendacjami. Diagnostyka agresywności każdego konkretnego człowieka, niezależnie czy jest prowadzona z użyciem narzędzi dostępnych zawodowym psychologom klinicznym, czy poprzez obserwację bezpośrednią, dostępną profesjonalnemu animatorowi sportu dzieci i młodzieży, podlega tym samym kryteriom dochowania tajemnicy o danych osobowych. Obserwacje bezpośrednie tego zjawiska z wykorzystaniem tej prostej, opisanej w monografii metody są skorelowane z wynikami obserwacji klinicznych i dlatego są diagnozą wiarygodną, ale i z tego powodu dostęp do wyników musi podlegać prawnej ochronie. 7

10 8 R.M.Kalina, J. Klimczak - Sport w profilaktyce i terapii agresywności młodzieży

11 Rozdział 1. Dwie rzeczywistości sportu we współczesnym świecie Sport idealny opisany jest w wielu monografiach i podręcznikach akademickich. Jednakże nawet autorzy zdeterminowani kreowaniem humanistycznej wizji sportu i promowaniem potencjalnych wartości sportu w szerokiej perspektywie kultury fizycznej jednostki i społeczeństwa en bloc nie stronią od refleksji odsyłających mniej lub bardzie wprost do czujności przed możliwymi deformacjami. Tak czyni wybitny znawca problemu Krzysztof Zuchora, uczony, poeta, sportowiec. Do najgłębszych wartości sportu w ujmujący sposób, z właściwym dla siebie wyczuciem piękna, harmonii, troski o zwięzły a głęboki przekaz, ale i znawstwem praktyki, nawiązuje w jednej ze swych najnowszych monografii: Nauczyciel i wartości. Z filozofii kultury fizycznej i pedagogiki sportu (2009). W tym syntetycznym przeglądzie dzieł i myśli najwybitniejszych przedstawicieli kolejnych epok aż po współczesność jest wiele uzasadnień tezy, którą postawiliśmy w drugim zdaniu tego akapitu. Zuchora przywołuje między innymi głęboką myśl Pierre de Coubertin z Niedokończonej symfonii: Sport daje niewątpliwe zamiłowanie do siły, aż do siły kultywowanej, wypracowanej, kontrolowanej, uczciwie użytej. Jest to zamiłowanie zdrowe, z którego cywilizacja ciągnie znacznie więcej korzyści, niż ma strat [Coubertin 1994, s. 142]. Pierre de Coubertin ( ), arystokrata, historyk i pedagog, uosabia bodaj wszystkie walory, w tym zwłaszcza charyzmę, zdeterminowanego wizjonera, który wskrzesił ideały olimpizmu i pozostał im wierny przez całe życie. Założył Międzynarodowy Komitet Olimpijski (MKOI lub IOC, oficjalne skróty) i był jego drugim przewodniczącym ( ) pierwszy pełnił tę funkcję w latach Dimitrios Wikielas ( ). Coubertin był świadkiem okropności pierwszej wojny światowej a nowożytny ruch olimpijski nie zdołał zapobiec także drugiej, do rozpoczęcia której już nie dożył. Karta Olimpijska, Rozdział 1, Ruch Olimpijski, punkt 10 ustala, motto olimpijskie i jego przesłanie: «Citius, Altius, Fortius» (szybciej, wyżej, mocniej) wyraża aspiracje Ruchu Olimpijskiego [Karta 2013, s. 23]. Jednakże czysto pragmatyczne podejście jeśli

12 10 R.M.Kalina, J. Klimczak - Sport w profilaktyce i terapii agresywności młodzieży nawet przyjmiemy, że uwydatnienie ideałów olimpizmu w sposób uproszczony jest równie ważne, jak nawiązywanie do tradycji i budowanie pozytywnych emocji nie zwalnia od krytyki, że motto nie odwołuje się ani do humanistycznych wartości sportu, ani do konieczności respektowania norm etycznych w sporcie. Jest dość przykładów, by postawić hipotezę, że niepowodzeń w ruchu olimpijskim i w sporcie w ogóle należałoby upatrywać właśnie w dosłownym, a nie przenośnym, odczytaniu sensu tego przesłania przez wiele podmiotów związanych ze sportem i ruchem olimpijskim i podejmowaniu działań obliczonych wyłącznie na skuteczność. Dyrektywa szybciej, wyżej, mocniej nawiązuje bowiem wprost do sprawnościowego aspektu działania, przy czym sprawność rozumiemy w tej wypowiedzi w sensie czysto prakseologicznym. Prakseologia, jako nauka o robocie skutecznej, formułuje właśnie oceny sprawnościowe: skutecznie nieskutecznie. Notabene, sport bodaj najbardziej wyraziście spośród innych działań ludzkich unaocznia że skuteczność jest stopniowalna. Do rzadkości należy w sporcie klasyfikowanie konkurentów na identycznych pozycjach. W niektórych sportach jest to wręcz niemożliwe przy wyłanianiu ostatecznego zwycięzcy (w grach z krążkiem, piłką, lotką itp.[wg trafnej klasyfikacji Naglaka 2010] oraz w sportach walki). Właśnie podczas wymienionych gier i rywalizacji w sportach walki najwyraźniej przeplatają się oceny sprawnościowe (skutecznie nieskutecznie) z ocenami etycznymi (chwalebnie haniebnie). Niekiedy częstość decyzji sędziowskich opartych na ocenach etycznych (żółte i czerwone kartki, rzuty osobiste i karne, wykluczenia, dyskwalifikacje itd.) dominuje nad warstwą sprawnościową działań sportowców dokumentowaną bramkami, punktami itp. Utrzymujący się brak rozstrzygnięcia (remis) jest na ogół efektem bardzo skutecznych działań defensywnych sportowców obu stron. Hipotetyczne hasło skutecznie i godnie rozwiązałoby ten dylemat. Chłodna statystyka jest najlepszą argumentacją, że krytyka jest uzasadniona. Sensowność hasła szybciej, wyżej, mocniej odzwierciedla istotę tzw. sportów energetycznych o statusie olimpijskim (prawie wszystkich konkurencji lekkoatletycznych, pływania, triatlonu itd.). Czynnik koniecznej precyzji działania dotyczy między innymi łucznictwa, strzelectwa, gimnastyki, gier (zespołowych i jeden przeciw jednemu), sportów walki. Program letnich igrzysk olimpijskich obejmuje 36 dyscyplin sportowych i 302 konkurencje, w których wydaje się komplety medali. Tylko w 54% konkurencji zdecydowanie dominuje czynnik energetyczny (szybciej, wyżej, mocniej). Strzelectwo (15 konkurencji) jest sportem, gdzie ten czynnik jest skrajnie zredukowany. W programie zimowych igrzysk olimpijskich, wśród 15 dyscyplin sportowych i 98 konkurencji we wszystkich dominuje czynnik energetyczny (lub proporcjonalnie współdecyduje o wyniku z koniecznością bycia precyzyjnym podczas całego działania, jak łyżwiarstwo figurowe, lub w jego odpowiednich momentach, jak biathlon) o różnym czasie ekspozycji pojedynczych wysiłków i podczas całego czasu trwania konkurencji.

13 Dwie rzeczywistości sportu we współczesnym świecie 11 Jak widać nie zawsze da się sensownie pogodzić tradycję z nowoczesnością. Paradoksalnie, gdyby motto szybciej, wyżej, mocniej uzupełnić o dyrektywę precyzyjnie, to biathlon zasługuje na miano sportu z koroną (wszak to rodzaj męski). Co więcej. Biathlon nie tylko łączy konieczność wielokrotnego działania precyzyjnego przy narastającym obciążaniu organizmu wysiłkiem fizycznym, ale nadto wykorzystania nowoczesnej technologii (karabinka), jako istotnego narzędzia walki sportowej. Istny sport przyszłości, w sensie przygotowania człowieka do różnej działalności zawodowej, gdzie wymagane jest utrzymanie w długim czasie zdolności wydatkowania dużej energii przy zachowaniu optymalnej skuteczności działań precyzyjnych. Ani biathlon, ani jakikolwiek sport energetyczny (abstrahując od gier i sportów walki, gdzie przygotowanie kondycyjne jest również ważne, jak tzw. przygotowanie taktyczno-techniczne i wolicjonalne) nie wypełniają diagnostycznej wyrazistości hasła skutecznie i godnie, jak właśnie gry zespołowe i sporty walki. O dyskwalifikacjach na skutek stosowania niedozwolonego dopingu dowiadujemy się na ogół w kilka miesięcy po igrzyskach, niekiedy przed igrzyskami. Skuteczność i stopień respektowania reguł fair play widać gołym okiem podczas każdego meczu, każdej walki na macie, planszy, w ringu. Sport nie jest jednorodny pod wieloma względami. Z dobrodziejstw technologii (abstrahując od aparatury pomiarowej, bez której sport profesjonalny nie może się już obejść) spośród graczy najbardziej korzystają hokeiści a w sportach walki szermierze. Cielesność graczy w najwyższym stopniu chronią przepisy gry w koszykówkę. W olimpijskich sportach walki, gdzie wzajemne działania kierowane są bezpośrednio na ciało konkurenta, tylko judoka walczy boso, w prostym ubiorze, na elastycznym podłożu zapewniającym amortyzowanie upadku. Ochronę ciała mają zapewnić z jednej strony umiejętności bezpiecznego upadku z chwilą niespodziewanego wytrącenia z równowagi prze konkurenta, z drugiej umiejętność asekurowania tego upadku przez konkurenta oraz przestrzeganie reguł walki przez obie strony (zapasy częściowo te kryteria spełniają także). Koszykówka i judo są jakby same z siebie naturalnymi narzędziami weryfikowania w jakim stopniu człowiek respektuje w tych działaniach dyrektywę skutecznie i godnie są dostępne dowolnemu zewnętrznemu obserwatorowi. Są cztery możliwe wyniki obserwacji, czyli cztery możliwe oceny mieszane działań każdego uczestnika bądź podczas meczu, bądź podczas walki: skutecznie chwalebnie ; skutecznie haniebnie ; nieskutecznie chwalebnie ; nieskutecznie haniebnie. Zasada skutecznie i godnie nawiązuje wprost do sedna idei olimpizmu i dziw bierze, że władze Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego nie zdecydowały się na tak proste, czytelne motto.

14 12 R.M.Kalina, J. Klimczak - Sport w profilaktyce i terapii agresywności młodzieży 1.1. Giętkość umysłu i ciała w opozycji do kultu prymitywnej siły Profesor Jigoro Kano ( ) był niemal rówieśnikiem de Coubertin i pierwszym przedstawicielem Japonii w Międzynarodowym Komitecie Olimpijskim (od 1909 roku do końca życia). Razem współpracowali. Jednak świat zna i podziwia Kano za stworzenie systemu komplementarnej edukacji moralnej i fizycznej, który nazwał judo Kōdōkan [Jigoro, 2009]. Judo idea, system wychowania moralnego i fizycznego, ale także jako sport (podczas Igrzysk Olimpijskim w Tokio 1964 dyscyplina pokazowa, a od Igrzysk w Monachium 1972 sport o statusie olimpijskim) kumuluje nie tylko wszystkie zalety użycia siły fizycznej w sposób zdefiniowany przez Coubertin w Niedokończonej symfonii. Jigoro Kano w sformułowanej pierwszej z etycznych zasad judo seiryoku-zenyō ( most efficient use of energy [Jigoro 2009, s. 38], co w swobodnym tłumaczeniu oznacza najbardziej efektywne wykorzystanie energii, wyjaśnia dalej (s ), że chodzi łącznie o takie użycie potencjału fizycznego (siły mięśniowej), duchowego i możliwości intelektualnych, by służyły one możliwie najlepiej jego rozwojowi, wykonaniu wszystkich zadań z najlepszym skutkiem dla postępu społecznego i dobrobytu kraju. Tę, oraz drugą z głównych zasad (ideałów) judo: jita-kyōei (wzajemnego dobrobytu dla siebie i innych), formalnie opublikował w styczniu 1922 roku w Kōdōkan Bunkakai [tamże, s. 39]). Znamienne jest, że te zasady Kano publikuje, kiedy ma 63 lata, a trening jiu-jitsu (skąd czerpał inspirację do stworzenia judo) rozpoczął gdy miał siedemnaście lat. Zatem obie zasady kumulują wiele lat doświadczeń wynikających z codziennej praktyki i ustawicznych rozważań teoretycznych. Znacznie wcześniej zasadę seiryoku-zenyō precyzyjnie wyłożył Jigoro Kano na dworze cesarskim, co ostatecznie przesądziło o akceptacji judo, jako pożytecznej metodzie wychowania japońskiej młodzieży. Znamienne fragmenty tego uzasadnienia: Nazwałem tę formę walki judo zamiast jiu-jitsu. «Ju» znaczy miękki, elastyczny, ustępliwy, lub ustępować, «do» sposób, zasada, i tak jiu-jitsu znaczy sztuka lub ćwiczenia (praktyka unikania, które polega na ustępowaniu celem osiągnięcia końcowego zwycięstwa, judo oznacza zasadę tego działania (...). Ale (...) sposoby odnoszenia zwycięstwa nad przeciwnikiem za pomocą jiu-jitsu nie polegają tylko na ustępowaniu. Niekiedy uderzamy (ręką, nogą, dusimy przeciwnika) i tego rodzaju działanie jest formą przeciwstawną do sztuki ustępowania (...). Jeżeli więc umiejętność ustępowania nie może wyjaśnić wszystkich form walki jiu-jitsu, to czy istnieje reguła, która stosuje się do wszystkich przypadków. Tak, jest taka zasada: zasada maksymalnej skuteczności w użyciu ciała i umysłu. Jiu-jitsu nie jest niczym innym, jak zastosowaniem tej najogólniejszej zasady do ataku i obrony w walce (...). Ta sama zasad może się odnosić do rozwoju ciała, może je uczynić silniejszym i pożyteczniejszym. To jest to wszystko, co stanowi o wychowaniu fizycznym. Może

15 Dwie rzeczywistości sportu we współczesnym świecie 13 ona być stosowana również w podnoszeniu siły intelektualnej i moralnej (...). Dałem tej zasadzie o absolutnej ogólności nazwę judo. Judo w jednym ze swych aspektów może być studiowane i ćwiczone jako umiejętność ataku i obrony (...) takie zastosowaniu judo (w ataku i obronie) było jedynie formą poznania i ćwiczenia pod nazwą jiu-jitsu. Ale przekonałem się, że poznanie samej zasady w jej całej ogólności jest ważniejsze od prostego uprawiania jiu-jitsu (...) ponieważ prawdziwa wartość tej reguły nie tylko pozwala ją zastosować do wszystkich aspektów życia, ale oddaje nam wielką przysługę w uczeniu się samego jiu-jitsu. Do tej samej konkluzji można dojść nie tylko przez ćwiczenie, ale także przez filozoficzną interpretację działań codziennych lub przez rozumowanie abstrakcyjne (...). Jakikolwiek by był cel, najlepszym sposobem osiągnięcia go jest użycie swojego ciała i umysłu, które daje maksimum efektu. Raz zrozumiana zasada może być stosowana we wszystkich aspektach życia i w każdej działalności oraz pozwala na prowadzenie życia bardziej racjonalnego i godnego. Celem judo jest więc wpoić postawę szacunku dla maksymalnego wykorzystania działania [Kano 1974, s ]. Jigoro Kano, podobnie jak Pierre de Coubertin, był świadkiem okropności pierwszej wojny światowej, a judo, podobnie jak nowożytny ruch olimpijski, nie zdołało zapobiec także drugiej wojny światowej, do rozpoczęcia której Kano także nie dożył. Autor teorii walki obronnej siedemdziesiąt lat po opublikowaniu przez Kano obu zasad, mając historyczną świadomość której ani Coubertin, ani Kano mieć nie mogli możliwości człowieka dwudziestego wieku, który tę zasadę potrafi użyć wybiórczo w celach destrukcyjnych, uściśla ją następująco: maksimum efektu w użyciu umysłu i ciała, a także innych ludzi i (lub) rozporządzalnych środków pozapodmiotowych wyłącznie w celach godziwych, czyli godnych człowieka [Kalina 1991, s. 289]. Tak sformułowana zasada, faktycznie scala seiryoku-zenyō i jita-kyōei w jedną dyrektywę, która wpisuje się w kryteria uprawnionych ocen mieszanych sprawnościowo etycznych (prakseologicznych i nauki o moralności). Ta kwestia, ze względu na kluczowe znaczenia, zostanie rozwinięta w dalszej części monografii. W igrzyskach starożytnych kulminacyjnym momentem rywalizacji, w najbardziej prestiżowej dyscyplinie antycznym pięcioboju, pentathlonie były walki zapaśnicze. Nic dziwnego, wszak walka wręcz była podstawowym sposobem rozstrzygania ówczesnych bitew i wojen. Ale reguły walk zapaśniczych przenikały się z zasadami toczenia walk na polach bitewnych z królem mógł walczyć tylko król. Reguły walk zbrojnych w Grecji epoki Homera (znacznie wyprzedzającej okres igrzysk, o których mowa w poprzednim akapicie) uwzględniały następujące zasady: oszczędź tego, kto się korzy i prosi o litość; szanuj posła; przestrzegaj rozejmu; zezwalaj na pogrzeb poległych; powstrzymuj się od przechwałek nad trupem [Sandstrom 1924, Ossowska 1986]. Homer [1986] dostarcza znakomitych opisów ówczesnych walk podczas igrzysk na cześć poległego pod Troją Patroklesa (XII wiek p.n.e), wodza jednego z plemion achajskich. Zasadnie możemy traktować je, jako idealizację przyszłego staro-

16 14 R.M.Kalina, J. Klimczak - Sport w profilaktyce i terapii agresywności młodzieży żytnego olimpizmu. Notabene, pierwsze udokumentowane igrzyska odbyły się w roku 776 p.n.e. Spośród opisanych przez Homera igrzysk, ponad trzecią część stanowiły walki, które współcześnie kwalifikują się do sportów walki (boks, zapasy, walka w zbroi, co byłoby analogiczne do kendo, choć adaptowane z innej kultury). Opisy tych walk unaoczniają ich edukacyjny charakter dla samych walczących, ale także widzów, głównie innych wojowników. Sędziami byli natomiast najznamienitsi wodzowie najwaleczniejsi, najbardziej doświadczeni i sprawiedliwi. Odys podczas walki zapaśniczej podstępnym uderzeniem od tyłu podciął kolana Ajasa, co jednak wywołało zdumienie tłumu (dezaprobatę dla tego czynu). Kiedy Achilles, wódz znamienity, widząc że zmagania Odysa z Ajasem nie zostaną rozstrzygnięte za pomocą metod godziwych, i że przeradzają się w walkę podstępna, rzecze: Walkę przerwijcie i trudów, co niszczą moc, zaniechajcie. Obaj zwycięscy jesteście. Nagroda do obu należy [Homer 1986 s. 547]. Gdy podczas walki w zbroi, której celem było przebicie pancerza konkurenta i utoczenie kropli krwi, Diomedes usiłował ostrzem włóczni ugodzić Ajasa w szyję, wówczas zatrwożeni widzowie krzyknęli, by walkę przerwać i dać nagrodę obydwóm. Walkę przerwano, ale pierwszą nagrodę otrzymał Diomedes za przewagę wykazaną nad konkurentem. Homer dostarcza także opisów zachowań skutecznych i zarazem godnych podczas tego rodzaju walk turniejowych. Podczas walki bokserskiej Epejos własną ręką podtrzymał upadającego na ziemię po otrzymanym od niego uderzeniu Euryala. Dyrektywa skutecznie i godnie ma więc swój pierwowzór historyczny i nawiązuje do czasów jeszcze sprzed pojawienia się starożytnego olimpizmu. Jest dowodem, że agonistyczną naturę człowieka można z pożytkiem dla ogółu okiełznać. Przeciwieństwem tego rodzaju działań społecznych, ukierunkowanych na kontrolowanie przemocy podczas walk obwarowanych umownymi zasadami, w dużym stopniu edukacyjnych dla walczących i widzów (swoista rozrywka o podłożu refleksyjnym), okazały się rozpowszechnione w cesarstwie rzymskim igrzyska gladiatorskie, sankcjonujące zabijanie ludzi na oczach wielotysięcznych rzesz, podczas bezwzględnych walk na śmierć i życie. Znamienną datą jest wydanie przez Konstantyna Wielkiego edyktu znoszącego igrzyska gladiatorskie (326 r.n.e.). Proces trwał bardzo długo. Konstancjusza (357 r.n.e.) wydaje edykt zabraniający, pod groźbą kary, żołnierzom i urzędnikom w Rzymie uczestniczenia w widowiskach gladiatorskich. Cesarz Honoriusza likwiduje (399 r.n.e.) istniejące jeszcze w Rzymie szkoły gladiatorów. Nie przerwał tego precedensu heroiczny czyn Telemachusa (św. Almachiusa), mnicha z Azji Mniejszej, (...) który rzucił się na arenę, by rozdzielić walczących gladiatorów, i został rozdarty na strzępy przez rozwścieczony tłum [Grant 1979 s ]. Ostateczne zniesiono igrzyska gladiatorów w 681 roku. Trwający blisko 350 lat ten proces można uznać za jeden z najbardziej przekonujących dowodów, że oglądanie scen skrajnej przemocy i agresji jest dla człowieka szczególnie atrakcyjne.

17 Dwie rzeczywistości sportu we współczesnym świecie 15 Ludzie czasów igrzysk gladiatorskich nie byli jednak edukowani do zachowań agresywnych tak intensywnie, jak współcześni mieszkańcy państw, w których powszechnie dostępne są media elektroniczne. Wyniki licznych badań dowodzą, że w Ameryce i krajach europejskich już od ponad ćwierć wieku przemoc dominuje w ośmiu widowiskach na dziesięć wyemitowanych w okresach największej oglądalności, a na godzinę przypada przeciętnie pięć do sześciu brutalnych scen [Aronson 1997 s ]. Przeciętna osoba zanim osiągnie 18 rok życia obejrzy około 26 tysięcy morderstw [Benson i wsp. 1994]. W ostatnim dwudziestoleciu nastąpiła intensyfikacja neogladiatorstwa. W ciągu ostatniego pięciolecia każdego dnia co najdziwniejsze, także na kanałach telewizyjnych, które posługują się nazwą sport lub połączeniem wyrazowym z tym słowem (np. extreme sport) można oglądać krwawe walki pozamykanych w klatkach współczesnych gladiatorów. Nomą jest masakrowanie ociekającego krwią, powalonego neogladiatora. Oficjalnie to Mix Martial Arts (choć są także inne nazwy, ale istota się nie zmienia), czyli używając słów bardziej wyszukanych kompilacja sztuk walki. Mistrz olimpijski w judo (1976) Siergiej Novikov stworzył sport walki unifight, który jest autentyczną kompilacją różnych sportów i sztuk walki i w 2000 roku zarejestrował w Paryżu International Unifight Federation. Wikipedia, w anglojęzycznej charakterystyce Unifight (Universal Fight) podaje: Parenthood Modern martial art. Rywalizacja sportowa unifight polega na: a) pokonywaniu specjalnego toru przeszkód, które uwzględnia także strzelanie z pneumatycznego, lub laserowego pistoletu i rzucanie do celu (dorośli specjalnym nożem sportowym, dzieci piłeczką tenisową); b) walce wręcz na ringu (lub macie), którą można realizować w kilku wariantach: podczas formuły light dozwolone są wyłącznie obalenia i rzuty, podczas formuły semi-light rzuty, dźwignie i duszenia, podczas formuły classic walka toczy się w specjalnych rękawicach i z ochraniaczami na głowach i można stosować oprócz rzutów, obaleń, dźwigni i duszeń uderzenia rękami i nogami, ale tylko w postawie wertykalnej (w formule dla dzieci nie stosuje się uderzeń); Winter Universal Fight tor przeszkód zastąpiono tu rywalizacją w biegu na nartach (na dystansie 2 x 200 metrów) połączoną ze strzelaniem do celu, a walkę na ringu, walką na śniegu ograniczoną do rzutów i obaleń. Jest to sport wyjątkowy na tle innych sportów walki i o unikalnych walorach zdrowotnych, wychowawczych i widowiskowych. Podczas trzech pierwszych wariantów na początku konkurenci w niebieskim i czerwonym stroju uczestniczą w rywalizacji na

18 16 R.M.Kalina, J. Klimczak - Sport w profilaktyce i terapii agresywności młodzieży identycznych torach przeszkód. Trwa to około sekund (w zależności od kategorii wagowej, wieku, wytrenowania i charakterystyk toru). Nie chodzi tu o jeden rodzaj lokomocji, ale o wszechstronną sprawność fizyczną połączoną z umiejętnościami szybkiego i precyzyjnego działania podczas intensywnego wysiłku fizycznego i rywalizacji. Regulaminy zawodów unifight opracowane są pod kątem ochrony zdrowia i godności uczestników, zabraniają działań zagrażających bezpośrednio życiu czy zdrowiu zawodników. W formule classic, gdzie dozwolone są uderzenia rękami i nogami, zawodnicy unifight walczą w ochraniaczach na głowie i nogach oraz w odpowiednich rękawicach. Muszą przestrzegać rycerskiej zasady zabraniającej uderzania leżącego konkurent. Mogą zadawać uderzenia tylko w określone miejsca ciała konkurenta znajdującego się w postawie wertykalnej. Walka odbywa się na elastycznym podłożu, na ringu lub odpowiedniej macie, w specjalnym, miękkim obuwiu. Regulaminowa minuta przerwy po dotarciu pierwszego z konkurentów do ringu (maty) przeznaczona na założenie ochraniaczy nie obniża rangi widowiska. Drugi jeszcze biegnie po torze przeszkód, gdzie może stracić pierwszy punkt, lub odpaść z dalszej rywalizacji (jeśli przekroczy czas rywala o 1,5 proporcji czasu). Po przerwie toczą dwie rundy po 2 minuty każda jeśli nie zdołają zakończyć walki przed czasem w dozwolony sposób. To wszystko zapewnia wielką różnorodność i atrakcyjność sportowego widowiska. Zwyciężać mogą tu tylko sportowcy bardzo sprawni motorycznie, wszechstronnie przygotowani technicznie i w pełni kontrolujący własne działania [Harasymowicz i wsp. 2014]. Termin sztuki walki przez pewien czas przyciągał swą magią najpierw środowiska akademickie (studentów i młodych pracowników nauki) i twórców filmowych, za nimi miliony młodzieży na całym świecie, błyskotliwych koordynatorów, którzy od stowarzyszeń narodowych potrafili zorganizować się w federacje o zasięgu międzynarodowym i ogólnoświatowym. Dopiero po pewnym czasie włączyły się środowiska naukowe. Póki co bardziej widoczna jest anty kultura sztuk walki pod fałszywą maską mieszanych sztuk walk (MMA mix martial arts), które ze sztuką nie mają nic wspólnego. Neogladiatorzy, a przede wszystkim ich mocodawcy, zawłaszczyli dwa człony tej nazwy, martial arts, co oznacza sztuki walki, bez słowa sprzeciwu podmiotów otoczenia społecznego odpowiedzialnych za ład prawny, moralny, wysoką kulturę i najlepiej rozumiane dobro ogółu. Od 2000 roku regularnie odbywają się mistrzostwa świata unifight, ale dla mediów atrakcyjny nie jest ani jako sport, ani jako forma zdrowotnego treningu opartego na sztukach walki. W przestrzeni medialnej prymat dzierży kult prymitywnej siły i walk niszczycielskich. Główną rolę w tej narracji, przeliczanej na godziny emisji w tygodniach kalkulacyjnych, jest powiększająca się z każdym rokiem filmoteka thrillerów, horrorów i mega hitów. Konkurencją dla tej filmoteki, bez skrupułów wtłaczaną w sportowe kanały telewizyjne, są igrzyska neogladiatorów i inne krwawe sporty (niestety, boks posiada status sportu olimpijskiego). Te walki nie pozostawiają złudzeń, że krew, wstrząśnienie mózgu, masakrowanie leżącego człowieka nie są wytworami

19 Dwie rzeczywistości sportu we współczesnym świecie 17 świata wirtualnego. Neogladiatorzy gwarantują, że widowisko jest autentyczne, a podniecony tłum zapewne doznaje podobnych wrażeń, jak rozdzierający przed wiekami na strzępy mnicha Telemachusa tylko dlatego, że ośmielił się wtargnąć na arenę, by rozdzielić walczących gladiatorów. Podkreślamy ponownie, że tak intensywnej, powszechnie akceptowanej edukacji do agresji nigdy w historii ludzkości nie było. Proceder nigdy nie dotyczył populacji globalnej Neogladiatorstwo największą porażką nowożytnego olimpizmu Igrzyska olimpijskie zostały zniesione przez cesarza Teodozjusza I Wielkiego w roku 393 n.e. Powodem był ich pogański charakter oraz wiele sytuacji łamania regulaminu zawodów i zasad między innymi zawieszenia broni, czy uczestnictwa w zawodach jedynie Greków [Krawczuk 2005, s. 430]. Nie dysponujemy przekazem historycznym, który świadczyłby o społecznych protestach z tego powodu. Historycy dostarczają natomiast opisów świadczących o stopniowej brutalizacji dyscyplin starożytnych igrzysk, które dzisiaj kwalifikujemy do sportów walki. Zapasy zostały włączone do programu 18 Igrzysk. Zwycięzca musiał trzykrotnie powalić przeciwnika na ziemię. Źródła mówią o jeszcze drugiej wersji zapasów (walce w postawie horyzontalnej), gdzie poddanie się walczący sygnalizował uniesieniem ręki. Podczas 18 Igrzysk po raz pierwszy przeprowadzono rywalizację w pentathlonie. Zwycięzcą mógł zostać ten, kto pokonał przeciwników dwóch dowolnych konkurencjach oraz w zapasach. Od Igrzysk 23 Olimpiady pojawiła się walka na pięści, która z czasem stała się najbardziej krwawym widowiskiem zawodów. Dużą popularnością wśród widzów cieszył się pankration (od pan całkowita, wszech oraz krátos siła, moc, władza). Było to połączenie boksu i zapasów. Dyscyplinę wprowadzono do programu 33 starożytnych igrzysk olimpijskich (648 roku p.n.e.). Pokonany zawodnik sygnalizował poddanie podniesieniem ręki (obowiązywały tylko trzy reguły nie wolno było atakować oczu przeciwnika, genitaliów oraz gryźć). Według przekazów historycznych większość walk w pankrationie kończyła się poddaniem, a wypadki śmiertelne były niezwykłą rzadkością. Złagodzona forma olimpijskiego pankrationu była przewidziana dla młodych chłopców. Odrodzenie sportów walki w Europie (abstrahując od rycerskich turniejów szermierczych) rozpoczyna się od form łagodnych. Ponoć pierwsze podręczniki zapasów datowane są na rok W 1719 roku James Figg otworzył w Londynie English School of Arms and Art of Self-Defense Academy, ogłosił się mistrzem bokserskim i do 1730 toczył walki z pretendentami (jedną przegrał i był to jedyny przypadek na 250, które w swym życiu stoczył). Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się wśród zawodowców: 1816 rok, St. Luis, USA. Boks pojawił się w programie nowożytnych igrzysk olimpijskich już w 1904 roku (Saint Louis). Podczas Igrzysk

20 18 R.M.Kalina, J. Klimczak - Sport w profilaktyce i terapii agresywności młodzieży Olimpijskich w 1912 roku, w Sztokholmie, nie było go w programie, albowiem wówczas w Szwecji boks był zakazany. Ten krótki rys historyczny oraz dotychczasowa treść monografii ukazują, że przez tysiąclecia ścierają się dwie tendencje. Jedna jest dowodem, że dla części populacji walka między ludźmi polegająca na bezpośrednim starciu, gdzie istota rywalizacji polega na różnych formach nacisku fizycznego na ciało konkurenta, może mieć znaczenie zdrowotne i edukacyjne. Ci ludzie rozumieją, że odpowiednio obwarowana przepisami walka wręcz we współczesnym rozumieniu sport walki może być pasjonującym widowiskiem o walorach estetycznych, skłaniającym do ważnych refleksji, dostarczającym młodzieży wzorców godnych naśladowania. Jeżeli abstrahujemy od części osób stroniących od widowisk sportowych i mediów, to tę drugą część populacji stanowią ludzie, których łączy szczególne upodobanie do walk niszczycielskich (terminy przemoc i agresja są zbyt łagodne). Najwięcej jest wśród nich ludzi, którzy czerpią przyjemność z oglądania krwawych walk na żywo. Neogladiatorów jest wystarczająca liczba, by gwarantować oczekiwany standard widowiska. Jest bezsporne, że grupa biznesmenów, wspierana przez lobby polityków, wraz z korporacjami mediów elektronicznych czerpią olbrzymie zyski z tych widowisk. Powstaje elementarne pytanie, co jest powodem, że przy obiektywnie negatywnych skutkach społecznych, kumulowanych głównie w obszarach zdrowia psychicznego i zdrowia społecznego, a w przypadku samych neogladiatorów ewidentnie także w sferze zdrowia somatycznego, brak jest zarówno oficjalnie nagannej oceny tego zjawiska (które marginalnym nie jest przeciwnie), jak i sensownych przeciwdziałań ze strony Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (MKOI) oraz Międzynarodowej Organizacji Zdrowia (WHO)? Do tak postawionego pytania upoważniają doniosłe w sensie humanistycznym i zdrowotnym: wyartykułowane precyzyjnie zasady współczesnego olimpizmu (Karta Olimpijska); oraz uznana za podstawowy wskaźnik zdrowia pozytywnego sprawność fizyczna a permanentna aktywność fizyczna za wiodący czynnik rozwijania, utrzymania lub przywracania zdrowia, jako źródła życia codziennego (Health Promotion Glossary, WHO). Do wyartykułowania sprzeciwu wobec ekspansji neogladiatorstwa zobowiązuje MKOI treść już dwóch pierwszych (z siedmiu) punktów Fundamentalnych zasad olimpizmu [Karta 2013, s ]: 1. Olimpizm jest filozofią życia, chwalącą i łączącą w zrównoważoną całość jakość ciała, woli i umysłu. Łącząc sport (podkr. autorów) z kulturą i edukacją, olimpizm dąży do stworzenia sposobu życia opartego na radości z wysiłku, wychowawczych wartościach dobrego przykładu, odpowiedzialności społecznej i poszanowaniu uniwersalnych podstawowych zasad etycznych. 2. Celem olimpizmu jest, aby sport (j.w.) służył harmonijnemu rozwojowi człowieka, z wizją propagowania miłującego pokój społeczeństwa i poszanowania ludzkiej godności. Karta Olimpijska dostarcza o wiele więcej argumentów, by postawić kres najważniejszemu nadużyciu mediów, elektronicznych i wydawnictw papierowych. Deprecjonowaniem olimpizmu jest: nazywanie sportowcami neogladiatorów; emisja neogladia-

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia Załącznik nr 1 do uchwały Nr 24/2014/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2015 roku Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r.

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r. Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r. Misja W przedszkolu wspierany jest rozwój dziecka, rozpoznaje się i zaspakaja jego potrzeby edukacyjne oraz umożliwia rozwój

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2014-2016 Opracowanie : Agnieszka Nowakowska- pedagog szkolny Joanna Geraga Matusiak psycholog szkolny

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne studia II stopnia profil praktyczny

Opis efektów kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne studia II stopnia profil praktyczny Opis efektów kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne studia II stopnia profil praktyczny Załącznik nr 1 do Uchwały Uchwała NrAR001 5 -III/2013 I. Profil i cele kształcenia Główną intencją kształcenia

Bardziej szczegółowo

TESTY SPRAWNOŚCIOWE DLA KANDYDATÓW DO GIMNAZJUM - TAEKWONDO

TESTY SPRAWNOŚCIOWE DLA KANDYDATÓW DO GIMNAZJUM - TAEKWONDO TESTY SPRAWNOŚCIOWE DLA KANDYDATÓW DO GIMNAZJUM - TAEKWONDO I. WPROWADZENIE Taekwondo (nazywane w Polsce taekwondo olimpijskie - WTF) zadebiutowało w 24 Igrzyskach Olimpijskich w Seulu w turnieju pokazowym

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Lp. K_W01 K_W02 K_W06 K_W08 K_W09 Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych zna terminologię używaną w pedagogice a w szczególności w oraz jej zastosowanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH Bieg wydarzeń jest tak szybki, że jeśli nie znajdziemy sposobu na to, aby widzieć dzień jutrzejszy, trudno się spodziewać, abyśmy rozumieli dzień dzisiejszy. Dean Rusk PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH GIMNAZJUM

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania w Niepublicznym Gimnazjum nr 1 w Poznaniu z przedmiotu wychowanie fizyczne. opracowany: Ewa Markiewicz

Przedmiotowy system oceniania w Niepublicznym Gimnazjum nr 1 w Poznaniu z przedmiotu wychowanie fizyczne. opracowany: Ewa Markiewicz Przedmiotowy system oceniania w Niepublicznym Gimnazjum nr 1 w Poznaniu z przedmiotu wychowanie fizyczne opracowany: Ewa Markiewicz 1 Obszary podlegające ocenie 1. Postęp w usprawnianiu motywowanie do

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI w świetle przepisów prawa Zależności Konwencja o prawach dziecka 1. Prawo do wychowania w duchu tolerancji i zrozumienia dla innych, bez dyskryminacji wynikającej z

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 WIZJA I MISJA SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH WIZJA I MISJA SZKOŁY Tworzymy szkołę, która: Troszczy się o wszechstronny

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA WYCHOWANIE FIZYCZNE Zespół Szkół Technicznych w Rzeszowie

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA WYCHOWANIE FIZYCZNE Zespół Szkół Technicznych w Rzeszowie PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA WYCHOWANIE FIZYCZNE Zespół Szkół Technicznych w Rzeszowie Podstawa prawna: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do egzaminu dyplomowego dla studentów kierunku Pedagogika PWSZ w Chełmie. Zakres pedagogiki ogólnej:

Zagadnienia do egzaminu dyplomowego dla studentów kierunku Pedagogika PWSZ w Chełmie. Zakres pedagogiki ogólnej: Zagadnienia do egzaminu dyplomowego dla studentów kierunku Pedagogika PWSZ w Chełmie. Zakres pedagogiki ogólnej: 1. Opisz rys historyczny pedagogiki. 2. Porównaj pojęcie wychowania w różnych teoriach pedagogicznych.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 2 w Bytowie

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 2 w Bytowie Koncepcja pracy Przedszkola nr 2 w Bytowie Misja W przedszkolu wspierany jest rozwój dziecka, rozpoznaje się i zaspakaja jego potrzeby edukacyjne oraz umożliwia rozwój talentów i zainteresowań. U podstaw

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

W R Z E S I E Ń 2 0 0 8 BIAŁYSTOK

W R Z E S I E Ń 2 0 0 8 BIAŁYSTOK S P O Ł E C Z N E G I M N A Z J U M N R 7 PROGRAM PROFILAKTYKI SPOŁECZNEGO GIMNAZJUM NR 7 W BIAŁYMSTOKU W R Z E S I E Ń 2 0 0 8 BIAŁYSTOK WSTĘP Podstawowym i naturalnym środowiskiem wychowawczym dziecka

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Szkoły

Program Wychowawczy Szkoły Zespół Szkół im. Jana Kochanowskiego w Częstochowie Program Wychowawczy Szkoły na rok szkolny 2015/2016 Częstochowa, sierpień 2015 Podstawy prawne: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 im. Marii Konopnickiej SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU Nasze cele: osiągnięcie przez wszystkich uczniów pełni ich rozwoju intelektualnego i osobowościowego, przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska Gliwice Ośrodek Sportu. Program autorski sportowych zajęć z judo. Rok akademicki 2013/14

Politechnika Śląska Gliwice Ośrodek Sportu. Program autorski sportowych zajęć z judo. Rok akademicki 2013/14 Politechnika Śląska Gliwice Ośrodek Sportu Program autorski sportowych zajęć z judo Rok akademicki 2013/14 I. Autor programu Mgr Bronisław Wołkowicz II. Zadania programu W dobie rosnącej popularności sztukami

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

W zdrowym ciele zdrowy duch

W zdrowym ciele zdrowy duch Program sportowy W zdrowym ciele zdrowy duch dla Wychowanków Specjalnego Ośrodka Wychowawczego im. św. Jana de La Salle w Częstochowie Opracował Dorożański Tomasz Spis treści I. Wstęp II. III. IV. Cele

Bardziej szczegółowo

Stanowisko z Odense Nasze ABC dla równości, edukacji i zdrowia. Tłumaczenie i opracowanie: Tomasz Wojtasik

Stanowisko z Odense Nasze ABC dla równości, edukacji i zdrowia. Tłumaczenie i opracowanie: Tomasz Wojtasik Stanowisko z Odense Nasze ABC dla równości, edukacji i zdrowia Tłumaczenie i opracowanie: Tomasz Wojtasik Warszawa 2014 W dniach 7 9 października 2013 r. w Odense w Danii odbyła się Czwarta Europejska

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania edukacyjne z poszczególnych obszarów oceniania dla szkoły podstawowej klas IV wychowanie fizyczne

Szczegółowe wymagania edukacyjne z poszczególnych obszarów oceniania dla szkoły podstawowej klas IV wychowanie fizyczne Szczegółowe wymagania edukacyjne z poszczególnych obszarów oceniania dla szkoły podstawowej klas IV wychowanie fizyczne Obszar 1. POSTAWA UCZNIA NA ZAJĘCIACH Skala ocen Ocenę celującą otrzymuje uczeń,

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej ZBIÓR EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU SPORT Wydział prowadzący kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Poglądowy TEST konkursowy do Ogólnopolskiego Konkursu Edukacyjnego Leonardo Da Vinci Sport wiosna 2015

Poglądowy TEST konkursowy do Ogólnopolskiego Konkursu Edukacyjnego Leonardo Da Vinci Sport wiosna 2015 Poglądowy TEST konkursowy do Ogólnopolskiego Konkursu Edukacyjnego Leonardo Da Vinci Sport wiosna 2015 Test sprawdza wiedzę z zakresu taktyki i techniki gier zespołowych, gimnastyki i lekkiej atletyki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ KLUBU MEDIATORA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU

DZIAŁALNOŚĆ KLUBU MEDIATORA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU Gimnazjum nr 1 im. gen broni St. Maczka w Jaworzu Innowacja pedagogiczna DZIAŁALNOŚĆ KLUBU MEDIATORA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU Innowacja programowo metodyczno - organizacyjna

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Michał Bronikowski Zakład Dydaktyki Aktywności Fizycznej AWF Poznań

Prof. dr hab. Michał Bronikowski Zakład Dydaktyki Aktywności Fizycznej AWF Poznań Konferencja ZdrowyUczen.org Nowoczesne formy ruchu pytanie o przyszłość i nowe trendy w wychowaniu fizycznym Prof. dr hab. Michał Bronikowski Zakład Dydaktyki Aktywności Fizycznej AWF Poznań Ścieżka wychowania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1. im. gen. B. Prugara-Ketlinga w Sanoku PROFILAKTYKI. Sanok, 16.01.2009 r.

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1. im. gen. B. Prugara-Ketlinga w Sanoku PROFILAKTYKI. Sanok, 16.01.2009 r. SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1 im. gen. B. Prugara-Ketlinga w Sanoku SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Sanok, 16.01.2009 r. 1 WSTĘP Program Profilaktyki Szkoły tworzy całość ze Statutem Szkoły, Szkolnym Programem Wychowawczym,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Mysłowicach Mysłowice Wrzesień 2015 Podstawę prawną Szkolnego Programu Wychowawczego stanowią: WSTĘP 1. Ustawa o systemie oświaty z dnia

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 109 im. Batalionów Chłopskich w Warszawie 1 Podstawa prawna: 1. Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991r. (tekst jednolity Dz. U. z 1996r. Nr

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej i praktycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY POWIATOWEGO MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY W OTWOCKU NA LATA 2013 2015. Otwock, wrzesień 2013 r.

PROGRAM WYCHOWAWCZY POWIATOWEGO MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY W OTWOCKU NA LATA 2013 2015. Otwock, wrzesień 2013 r. POWIATOWY MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY im. Michała Elwiro Andriollego w Otwocku ul. Poniatowskiego 10, 05-400 Otwock tel./fax. +48 / 22 779-33 57; tel. kom. +48 / 695-195-697 e-mail: mdk@pmdk-otwock.pl www:

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej, praktycznej i empirycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU Naczelny cel wychowawczy Celem wychowania szkolnego jest wspieranie rozwoju młodego człowieka we wszystkich sferach jego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRACY OPIEKUŃCZO - WYCHOWAWCZEJ ŚWIETLICY SZKOLNEJ GIMNAZJUM IM. JANA KOCHANOWSKIEGO W ŁAZISKACH

PROGRAM PRACY OPIEKUŃCZO - WYCHOWAWCZEJ ŚWIETLICY SZKOLNEJ GIMNAZJUM IM. JANA KOCHANOWSKIEGO W ŁAZISKACH PROGRAM PRACY OPIEKUŃCZO - WYCHOWAWCZEJ ŚWIETLICY SZKOLNEJ GIMNAZJUM IM. JANA KOCHANOWSKIEGO W ŁAZISKACH Rok szkolny 2013/2014 WPROWADZENIE Świetlica szkolna jest czynna codziennie od godziny 7.00 do 16.00.

Bardziej szczegółowo

PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019

PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019 PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019 Profilaktykę należy rozumieć jako działania stwarzające człowiekowi okazję aktywnego gromadzenia różnych

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceny z wychowania fizycznego z poszczególnych obszarów oceniania dla gimnazjum

Szczegółowe kryteria oceny z wychowania fizycznego z poszczególnych obszarów oceniania dla gimnazjum Szczegółowe kryteria oceny z wychowania fizycznego z poszczególnych obszarów oceniania dla gimnazjum OBSZAR 1. POSTAWA UCZNIA NA ZAJĘCIACH Ocenę dobrą Ocenę dostateczną 1. Wykazuje bardzo dużą aktywność

Bardziej szczegółowo

Oferta Instytutu Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli BD Center

Oferta Instytutu Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli BD Center Oferta Instytutu Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli BD Center Instytut Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli BD Center Głównym celem szkoleń realizowanych przez BD Center w ramach Instytutu Kształcenia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRACY UCZNIOWSKIEGO KLUBU SPORTOWEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 W BRZEŚCIU KUJAWSKIM SEKCJA MINI PIŁKI SIATKOWEJ

PROGRAM PRACY UCZNIOWSKIEGO KLUBU SPORTOWEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 W BRZEŚCIU KUJAWSKIM SEKCJA MINI PIŁKI SIATKOWEJ PROGRAM PRACY UCZNIOWSKIEGO KLUBU SPORTOWEGO,, JEDYNKA W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 W BRZEŚCIU KUJAWSKIM SEKCJA MINI PIŁKI SIATKOWEJ Opracowanie i realizacja: mgr Anna Sobczak 2 WSTĘP Program pracy Szkolnego

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA rok szkolny 2013/2014 Program nauczania dla szkoły gimnazjalnej autorstwa Mieczysława Borowieckiego - Wydawnictwo Szkolne PWN Nauczyciel prowadzący przedmiot mgr Marcin Kuc

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Pedagogika kultury fizycznej KOD WF/II/st/5

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Pedagogika kultury fizycznej KOD WF/II/st/5 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Pedagogika kultury fizycznej KOD WF/II/st/5 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne 3. POZIOM STUDIÓW 1 : II stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iii

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE 2015/2016 Podstawa prawna: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483, późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK:

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: 1. PEDAGOGIKA studia I stopnia, profil praktyczny, specjalność: a) EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA Z WYCHOWANIEM

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG UNIWERSYTET GDAŃSKI Wydział Nauk Społecznych Załącznik nr 1 (wymagany do wniosku do Senatu UG w sprawie zatwierdzenia programu studiów) INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA Na Studiach Doktoranckich

Bardziej szczegółowo

Edukacja zintegrowana a edukacja fizyczna ucznia. dr Marek LEWANDOWSKI

Edukacja zintegrowana a edukacja fizyczna ucznia. dr Marek LEWANDOWSKI Edukacja zintegrowana a edukacja fizyczna ucznia dr Marek LEWANDOWSKI Cywilizacja PRZESTRZEŃ EDUKACYJNA Wzorce kulturowe UCZEŃ RODZICE p Biosfera SZKOŁA NAUCZYCIEL dr Marek Lewandowski Polityka oświatowa

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU Główne cele Programu Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 - kształtowanie postaw promujących zdrowy tryb życia - wdrażanie do dbałości o własne prawa

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym

Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym Realizując projekt Akademii Zdrowego Przedszkolaka pod hasłem Odporność wzmacniamy bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy, jeden z tematów tygodniowych

Bardziej szczegółowo

WOLONTARIAT wyzwaniem dla wychowania XXI wieku. Dr Joanna Michalak-Dawidziuk

WOLONTARIAT wyzwaniem dla wychowania XXI wieku. Dr Joanna Michalak-Dawidziuk WOLONTARIAT wyzwaniem dla wychowania XXI wieku Dr Joanna Michalak-Dawidziuk ). PROCES STARZEJĄCEGO SIĘ ŚWIATA W 2047 roku po raz pierwszy w skali światowej liczba osób starszych (powyżej 60 lat) będzie

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat!

Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądźwolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądźwolontariuszem!

Bardziej szczegółowo

Rozdział VI. Regulamin życia szkolnego.

Rozdział VI. Regulamin życia szkolnego. Rozdział VI Regulamin życia szkolnego. 53 Każdy członek społeczności szkolnej bez względu na wiek i funkcję ma prawo do uczestniczenia w życiu szkoły we wszystkich jej dziedzinach oraz rzetelnej i sprawiedliwej

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

1 Agresja Katarzyna Wilkos

1 Agresja Katarzyna Wilkos 1 2 Spis treści Wstęp 6 Rozdział I: Ujęcie wiktymologiczne przestępstw z użyciem przemocy 9 1. Rodzaje przestępstw z użyciem przemocy 9 Podział według J. Bafii 12 2. Psychospołeczne funkcjonowanie ofiar

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA IM. JANUSZA KORCZAKA W TUMLINIE. na rok szkolny: 2015/2016. Program opracowały:

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA IM. JANUSZA KORCZAKA W TUMLINIE. na rok szkolny: 2015/2016. Program opracowały: PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA IM. JANUSZA KORCZAKA W TUMLINIE na rok szkolny: 2015/2016 Program opracowały: mgr Marta Wychowaniec mgr Agnieszka Kaszuba mgr Małgorzata Bekier-Bochenek Podstawa

Bardziej szczegółowo

Ochrona Środowiska I stopień

Ochrona Środowiska I stopień Załącznik nr 4 do Uchwały nr 49/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. Ochrona Środowiska I stopień Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Ochrona Środowiska

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia 1. Nazwa kierunku: SOCJOLOGIA 2. Stopień studiów: pierwszy 3. Profil: ogólnoakademicki 4. Obszar: nauki społeczne 5. Sylwetka absolwenta Absolwent posiada ogólną wiedzę o rodzajach struktur, więzi i instytucji

Bardziej szczegółowo

Systemy gry obronnej w koszykówce AUTOR: ZBIGNIEW WILMIŃSKI

Systemy gry obronnej w koszykówce AUTOR: ZBIGNIEW WILMIŃSKI Systemy gry obronnej w koszykówce AUTOR: ZBIGNIEW WILMIŃSKI Gra w obronie uważana jest za trudna i niewdzięczną, a przecież jest tak ważną, comożna uzasadnić słowami - koszykówka zaczyna się w obronie.

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY (ustalone w oparciu o obszary i wymagania opisane w załączniku do rozporządzenia MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego z 2009r. ) SZKOŁA PODSTAWOWA im. JANA PAWŁA

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY POSZUKIWANIE P R A W D Y POCZĄTKIEM MĄDROŚCI SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY DŁUGOFALOWY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 73 IM. GENERAŁA WŁADYSŁAWA ANDERSA we WROCŁAWIU OPRACOWANIE I NOWELIZACJA:

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA WEWNĘTRZNA

EWALUACJA WEWNĘTRZNA EWALUACJA WEWNĘTRZNA W ROKU SZKOLNYM 13/14 W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W GOLENIOWIE ORGANIZACJA I EFEKTYWNOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ CEL BADAŃ EWALUACYJNYCH: Większość nauczycieli potrafi trafnie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości 1. Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi: Dokonać trafnej samooceny oraz autoprezentacji. Zastosować w praktyce podstawowe zasady pracy

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Pedagogicznej Nr 6/2013 z dnia 10.09.2013r. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Wrzesień 2013 r. PODSTAWA PRAWNA Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

im. św. JADWIGI KRÓLOWEJ POLSKI W WITONI Sobą być, zdrowo żyć

im. św. JADWIGI KRÓLOWEJ POLSKI W WITONI Sobą być, zdrowo żyć PROGRAM PROFILAKTYCZNY GIMNAZJUM im. św. JADWIGI KRÓLOWEJ POLSKI W WITONI Sobą być, zdrowo żyć Witonia, 09.09.2014r. Program Profilaktyki Gimnazjum w Witoni im. św. Jadwigi Królowej Polski opisuje wszelkie

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku KARTA PRZEDMIOTU (SYLABUS) W CYKLU KSZTAŁCENIA 2014-2016. Zakład Fizykalnych Metod Terapeutycznych

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku KARTA PRZEDMIOTU (SYLABUS) W CYKLU KSZTAŁCENIA 2014-2016. Zakład Fizykalnych Metod Terapeutycznych Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku KARTA PRZEDMIOTU (SYLABUS) W CYKLU KSZTAŁCENIA 2014-2016 Katedra Fizjoterapii / Jednostka Organizacyjna: Zakład Fizykalnych Metod Terapeutycznych Kierunek:

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą.

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. OKLADKA Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. PLACET słowo niegdyś używane w naszym języku a zapożyczone z łaciny oznaczało: przyzwolenie, zgodę, a też,,podobać się. To

Bardziej szczegółowo

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KATOWICACH

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KATOWICACH PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KATOWICACH NA LATA 2011-2016 MISJA SZKOŁY NASZA SZKOŁA JEST MIEJSCEM GDZIE: kreujemy sytuacje rozwijające wszystkie sfery osobowości ucznia, dążymy do wyposażenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu:

Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu: Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu: 1. Przepisy ogólne 1. Ilekroć w Programie współpracy Gminy Boguchwała z organizacjami pozarządowymi w roku 2014 mowa jest o: a)

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne

Efekty kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne Załącznik nr 3 do uchwały nr 443/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku Efekty kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne Poziom kształcenia Profil kształcenia Tytuł zawodowy Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy szkoły

Koncepcja pracy szkoły szkoły Gimnazjum w Koźmicach Wielkich opracowana i zatwierdzona przez Radę Pedagogiczną dnia 17 maja 2010 roku. U nas znajdziesz dobre wychowanie, nowe umiejętności, przyjazną atmosferę 2 Dążymy, aby nasze

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie

Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Tak naprawdę geniusz oznacza mniej więcej zdolność do postrzegania w niewyuczony sposób Założenia i cele Akademii:

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU Koncepcja pracy Zespołu Niepublicznych Szkół Specjalnych Krok za krokiem w Zamościu nakreśla podstawowe cele i zadania

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018. Strategia rozwoju placówki

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018. Strategia rozwoju placówki KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018 Świat bez dzieci byłby jak niebo bez gwiazd Św. J. Vianney Strategia rozwoju placówki Zapewnienie ciągłego rozwoju i doskonalenia jakości

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku

Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku 1 WIZJA SZKOŁY Motto: Dziecko jest wspólnym dobrem rodziców i szkoły 1.Szkoła będzie wspólnotą opartą na zasadzie partnerstwa, przyjaźni, szacunku i wzajemnej

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ

OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ Uchwała Nr 333/2008 Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 października 2008 roku w sprawie projektu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie podstawy programowej

Bardziej szczegółowo

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Z plastyką na TY innowacja pedagogiczna w gimnazjum z zakresu plastyki i historii sztuki Opracowanie: mgr Jacek Krawczyk Śrem 2014 Wstęp Podstawowym zadaniem

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA NR 19 W JASTRZĘBIU ZDROJU

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA NR 19 W JASTRZĘBIU ZDROJU KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA NR 19 W JASTRZĘBIU ZDROJU Wizja naszej placówki Szlachetne zdrowie nikt się nie dowie Jako smakujesz aż się zepsujesz /Jan Kochanowski/ Pragniemy zatroszczyć się

Bardziej szczegółowo