Korupcja w systemie ochrony zdrowia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Korupcja w systemie ochrony zdrowia"

Transkrypt

1 Transparency International Global Corruption Report 2006 Special Focus: Corruption and Health Globalny Raport Korupcji 2006 Wydanie specjalne: Korupcja w systemie ochrony zdrowia Tłumaczenie na język polski wybranych fragmentów Weryfikacja tłumaczenia: Zespół tłumaczeń Transparency International Polska w składzie: Jagoda Okła Katarzyna Zelman Agnieszka Zielińska 1

2 Spis treści: Słowo Wstępne...5 Streszczenie*...8 Dlaczego sektor zdrowotny jest tak podatny na korupcję?...10 Rodzaje korupcji w ochronie zdrowia Zalecenia dla sektora zdrowotnego...12 Przejrzystość Kodeksy postępowania Udział i nadzór społeczeństwa obywatelskiego...14 Ochrona informatorów...14 Zmniejszenie bodźców do korupcji Reguły rozwiązywania konfliktu interesów:...15 Pakty prawości i wykluczenia...15 Rygorystyczne postępowanie prokuratorskie Przyczyny korupcji w sektorze zdrowotnym systemy opieki zdrowotnej Dlaczego systemy ochrony zdrowia są podatne na korupcję? Dlaczego systemy ochrony zdrowia są podatne na korupcję?...19 W jaki sposób korupcja i oszustwa ujawniają się z sektorze zdrowotnym?...24 Organy nadzorujące (ministrowie właściwi do spraw zdrowia, parlamenty, komisje nadzorujące) Płatnicy (organizacje zabezpieczenia społecznego, ubezpieczyciele zdrowotni)...25 Świadczeniodawcy usług zdrowotnych (szpitale, lekarze, pielęgniarki, farmaceuci)...26 Pacjenci Dostawcy (producenci sprzętu medycznego, firmy farmaceutyczne) Udowodnienie zamiaru korupcji jest niezmiernie trudne Czy metody korupcji różnią się w zależności od systemu zdrowotnego? Systemy świadczące usługi w sposób bezpośredni...31 Systemy oddzielające finansowanie publiczne od świadczenia usług...33 Formy korupcji występujące we wszystkich systemach zdrowotnych...34 Wnioski Korupcja w systemach opieki zdrowotnej: Stany Zjednoczone Charakterystyka systemu zdrowotnego w Stanach Zjednoczonych Stany Zjednoczone - wnioski...41 Perspektywy na przyszłość Skala problemu Korupcja nie służy zdrowiu: Europa Środkowa i Wschodnia Audyt obywatelski w Meksyku ujawnia ślady korupcji w dokumentach Walka z oszustwami i korupcją w brytyjskiej Narodowej Służbie Zdrowia

3 3.Korupcja w szpitalach Korupcja w administracji szpitalnej...59 Zaopatrzenie szpitali: ognisko korupcji Malwersacje i kradzież...66 Niezdrowe praktyki personelu...67 Zgodnie z zaleceniami lekarza : korupcja w systemach płatności Recepta na reformę Systemy zarządzania i narzędzia...74 Bodźce finansowe i ich konsekwencje...75 Przejrzystość oraz przepływ informacji Nieformalne opłaty za opiekę zdrowotną...77 Płacenie za bezpłatną służbę zdrowia: zagadka opłat nieformalnych w postkomunistycznej Europie Skala opłat nieformalnych Rola lekarzy Wpływ opłat nieformalnych...83 Opcje polityki...86 Prezent, opłata czy łapówka? Nieformalne opłaty na Węgrzech Jak bardzo rozpowszechnione są opłaty nieformalne? Presja płacenia...92 Wnioski wyciągnięte z sytuacji na Węgrzech Korupcja w sektorze farmaceutycznym Farmaceutyki a korupcja: ocena ryzyka...95 Korupcja w sektorze farmaceutycznym...98 Najistotniejsze sytuacje wymagające podjęcia decyzji...98 Rejestracja...99 Proces wyboru Proces zaopatrywania w leki Dystrybucja Świadczenie usług medycznych ordynacja leków Podrobione leki: źli i brzydcy Krok do przodu: jak poprawić sytuację? Korupcyjny wpływ pieniędzy w medycynie Kuszące propozycje firm farmaceutycznych Konflikty interesów finansowych w medycznych badaniach naukowych Analizy czterech przypadków ze Stanów Zjednoczonych Zagrożenie dla zaufania publicznego Promowanie zaufania oraz przejrzystości w firmach farmaceutycznych: z perspektywy przemysłu Walka z korupcją: rola zawodu lekarza Korupcja a HIV/AIDS Korupcja a walka z HIV/AIDS Korupcja w leczeniu HIV/AIDS Programy narodowe: nowe metody i role

4 Międzynarodowa reakcja: więcej pieniędzy Czy można zrobić więcej by zminimalizować korupcję? Kampanie antykorupcyjne na świecie - wnioski Korupcja i nowe rządy Reformy na poziomie krajowym Podpisywanie międzynarodowych konwencji Zmniejszanie ubóstwa dzięki walce z korupcją Raporty krajowe

5 Słowo Wstępne Mary Robinson 1 Społeczność odpowiedzialna za prawa człowieka musi poświęcić jeszcze więcej uwagi zjawiskom korupcji. Najwyższy możliwy do osiągnięcia standard zdrowia należy do fundamentalnych praw każdego człowieka. Gwarantuje go artykuł 12 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych. Korupcja na równi z biedą, nierównością, konfliktami domowymi, dyskryminacją i przemocą stanowi ważne zagadnienie, którym nie zajmowano się należycie w ramach wymienionych powyżej podstawowych praw. Prowadzi to do wypaczenia priorytetów w wydatkach na zdrowie i marnotrawienia budżetów zdrowotnych, w efekcie czego dochodzi do zaniedbań w leczeniu chorób oraz społeczności nimi dotkniętymi. Oznacza to również, że ludzie biedni postanawiają nie podejmować leczenia, które może uratować im życie, ponieważ nie stać ich na opłaty za usługi zdrowotne, które powinny być bezpłatne. Zgodnie z opisami sytuacji przedstawionymi w Globalnym Raporcie Korupcji 2006 korupcja w sektorze zdrowia wpływa na ludzi na całym świecie. Natomiast pieniądze, które powinny być wydawane na likwidację biedy i chorób, trafiają do prywatnej kieszeni. W ten sposób korupcja w sensie dosłownym powoduje pogwałcenie praw człowieka, ponieważ ludziom odmawia się opieki, którą ich rządy zobowiązane są im zapewnić. Choć problem ten ma zasięg globalny, dla niektórych społeczeństw konsekwencje chorego systemu zdrowotnego są szczególnie ponure. Jeżeli problematyka korupcji i braku przejrzystości nie zostanie uwzględniona jako integralna część strategii ochrony zdrowia, wówczas HIV/AIDS i inne choroby zakaźne stworzą zagrożenie zaprzepaszczenia ciężko osiągniętych zdobyczy rozwoju, zwłaszcza w Afryce. W wielu krajach to kobiety cierpią najbardziej z powodu dyskryminacji w dostępie do usług oraz z braku możliwości korzystania z odpowiedniej opieki zdrowotnej lub wykorzystywania informacji o profilaktyce. 1 Mary Robinson jest byłym Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka oraz byłym prezydentem Irlandii. Jest założycielką i przewodniczącą organizacji Ethical Globalization Initiative. 5

6 Centralnym punktem podejścia praw człowieka do tematyki zdrowia jest zagwarantowanie dostępu do dobrej jakości leków. Dostępność oznacza, że leki te muszą znajdować się w ofercie w wystarczającej ilości w krajach, w których występuje na nie zapotrzebowanie. Dostępność oznacza także, że powinny być łatwe do nabycia dla wszystkich tych, którzy ich potrzebują. Dobra jakość oznacza, że leki muszą być zatwierdzone przez organy naukowe i medyczne. Korupcja utrudnia spełnianie wymienionych wymogów. Nieprzewidywalność chorób w połączeniu z nieracjonalnymi decyzjami w sprawie wydatków i agresywnymi praktykami marketingowymi stosowanymi przez producentów i dostawców leków tworzą szerokie możliwości dla korupcji. Wpływa to na jakość leków, na przykład, gdy organy regulacyjne z powodu łapówek prowadzą kontrole w sposób mniej rygorystyczny lub gdy zarządcy szpitali kupują tańsze, mniej skuteczne leki i sprzeniewierzają przychody. Konsekwencje mogą być daleko poważniejsze niż nieskuteczne leczenie pacjentów. Stosowanie złej jakości leków stymuluje rozwój chorób odpornych na leki takich, jak malaria. Globalny Raport Korupcji 2006 ujawnia zagadnienia związane z korupcją i zdrowiem, które, jako członkowie rządów, instytucji międzynarodowych, sektora prywatnego i społeczeństwa obywatelskiego, musimy wziąć pod uwagę, jeżeli chcemy poważnie traktować ochronę prawa do zdrowia. Wyzwanie jest ogromne i można mu sprostać jedynie wówczas, gdy będziemy pracować wspólnie, wykorzystując moralne i prawne argumenty dostarczane przez międzynarodowe struktury związane z prawami człowieka, jak również praktyczne narzędzia i strategie, z których wiele zostało wymienionych w niniejszym opracowaniu, konieczne do skutecznego rozwiązania problemów chorego systemu zdrowia na całym świecie. Niektóre zagadnienia zawarte w raporcie z 2006 r. są szczególnie pilne. W okresie do 2015 r. będziemy obserwować gwałtowny wzrost wartości budżetów na cele pomocowe krajów-darczyńców i duża część tej pomocy będzie przeznaczona na wsparcie sektorów zdrowia w krajach rozwijających się. Jeżeli nie poprawimy spójności działań darczyńców, przejrzystości i skłonności krajów rozwijających się do posługiwania się rygorystycznymi systemami rozliczeniowymi, korupcja będzie stawać się coraz większym problemem i zaprzepaścimy ważną szansę wzmocnienia systemów podstawowej służby zdrowia. 6

7 Niniejsze opracowanie powinno znaleźć się na biurku każdej osoby odpowiedzialnej za kształtowanie polityki, której zależy na rozwoju. 7

8 Streszczenie* Transparency International Każdego roku na świecie wydaje się ponad 3 biliony dolarów na świadczenie usług zdrowotnych, finansowanych w większości z kieszeni podatników. Tak ogromne fundusze stają się atrakcyjnym celem do nadużyć. Stawka jest wysoka zaś zasoby cenne. Pieniądze utracone w wyniku korupcji można by przeznaczyć na zakup leków, wyposażenie szpitali lub zatrudnienie niezbędnego personelu medycznego. Różnorodność systemów zdrowotnych na świecie, duża liczba stron uczestniczących, uchybienia w należytym prowadzeniu dokumentacji w wielu krajach oraz trudność polegająca na odróżnianiu korupcji, niewydajności i niezamierzonych błędów sprawiają, że trudno jest określić całkowite koszty korupcji w służbie zdrowia na świecie. Jednak skala korupcji jest wysoka zarówno w zamożnych, jak i w biednych krajach. Stany Zjednoczone wydają na służbę zdrowia więcej niż jakikolwiek inny kraj uprzemysłowiony aż 15,3% PKB. Dwa największe publiczne programy opieki zdrowotnej Medicare i Medicaid - utrzymują, że 5-10% ich budżetu marnowane jest na przepłacanie. Lekarze z Kambodży w wypowiedzi dla Globalnego Raportu Korupcji 2006 (GCR) szacują, że ponad 5% budżetu poświęconego na służbę zdrowia jest marnowane w wyniku korupcji, zanim jeszcze pieniądze te opuszczą poziom władzy centralnej. Korupcja pozbawia ludzi dostępu do opieki medycznej i może prowadzić do nieprawidłowości w leczeniu. Korupcja w sektorze farmaceutycznym może wywoływać skutki śmiertelne. Jak powiedziała Dora Akunyili, prezes nigeryjskiej Food and Drug Authority oraz laureatka Integrity Award w 2003 r., nagrody przyznawanej przez Transparency International, podrabianie leków, łatwiejsze dzięki korupcji, zabija na skalę masową i każdy może paść jego ofiarą. Organizacja, którą zarządza, odkryła przypadki, gdy ratująca życie adrenalina była zastępowana przez wodę, zaś aktywne składniki rozcieńczano podrobionymi, przyczyniając się w ten sposób do uodparniania na działanie leków chorób takich, jak malaria, gruźlica i AIDS, czyli największych światowych zabójców. Korupcja w służbie zdrowia dotyka w największym stopniu osoby biedne, które rzadziej mogą sobie pozwolić na dawanie niewielkich łapówek za usługi medyczne - 8

9 hipotetycznie bezpłatne - oraz na prywatne leczenie w sytuacji, gdy limit publicznych usług medycznych został wyczerpany w wyniku działań korupcyjnych. Badanie dotyczące świadczenia usług medycznych na Filipinach wykazuje, że mieszkańcy biednych i średniozamożnych gmin czekają dłużej na miejsce w klinikach państwowych niż mieszkańcy bogatych gmin, a tam, gdzie korupcja szerzy się najbardziej, częściej odmawia się im szczepionek. Korupcja wywiera wpływ na politykę zdrowotną i kształtuje priorytety w wydawaniu środków. Tegoroczne wydanie GCR przedstawia przykłady z Meksyku i Kenii, ilustrujące sposób, w jaki wysocy urzędnicy państwowi nadużywają swojej władzy dla zdobycia funduszy na sfinansowanie poleconych im projektów, bez względu na to, czy są one zgodne z przyjętą polityką zdrowotną. Istnieją również bodźce sprzyjające sprzeniewierzeniom w opłatach na poziomie świadczenia usług zdrowotnych. W sytuacji, gdy lekarze wynagradzani są oddzielnie za każdą usługę, wzmaga się u nich pokusa świadczenia zbędnych usług w celu zwiększenia swoich dochodów. Jeżeli natomiast otrzymują zapłatę za leczenie każdego pojedynczego pacjenta, mogą osiągnąć korzyści poprzez ograniczenie wykonywanych usług medycznych. Dzięki zmniejszeniu korupcji środki mogą z powrotem trafić do sektora zdrowotnego. Jak informuje wydział antykorupcyjny Narodowej Służby Zdrowia (National Health Service) w Wielkiej Brytanii, od 1999 r. doprowadził on do zatrzymania działań korupcyjnych na kwotę ponad 170 milionów funtów (300 milionów dolarów), zaś łączne korzyści finansowe dla NHS (dotyczące także odzyskania strat wywołanych przez oszustwa i ich ograniczenia dzięki działaniom wydziału antykorupcyjnego) były czterokrotnie większe. Suma ta wystarczyłaby na wybudowanie dziesięciu nowych szpitali. Transparency International definiuje korupcję jako nadużycie powierzonej władzy dla uzyskania prywatnej korzyści. W służbie zdrowia zjawisko korupcji obejmuje przyjmowanie łapówek przez ustawodawców i lekarzy, manipulowanie informacjami na temat badań nad lekami, sprzeniewierzanie leków i zapasów, nieprawidłowości dotyczące zamówień oraz wystawianie zawyżonych rachunków firmom ubezpieczeniowym. Zjawisko korupcji nie ogranicza się do nadużyć ze strony urzędników państwowych, gdyż społeczeństwo często powierza ważne funkcje publiczne osobom z sektora prywatnego. W momencie, gdy dyrektorzy szpitali, lekarze, prezesi firm ubezpieczeniowych i koncernów farmaceutycznych nieuczciwie 9

10 się wzbogacają, formalnie nie nadużywają oni stanowiska publicznego, ale wykorzystują powierzoną im władzę i dopuszczają się kradzieży cennych środków mających na celu ratowanie zdrowia. Dlaczego sektor zdrowotny jest tak podatny na korupcję? Bez względu na to, czy systemy zdrowotne finansowane są ze środków publicznych, czy prywatnych, i czy dotyczą zamożnych, czy biednych krajów, istnieją pewne wspólne cechy, które sprawiają, że wszystkie te systemy podatne są na działanie korupcji. Oto one: Nierównomierny dostęp do informacji. Jest to czynnik, który przeważa w systemach zdrowotnych. Lekarze mają szerszą wiedzę na temat chorób niż pacjenci, a koncerny farmaceutyczne oraz firmy produkujące sprzęt medyczny wiedzą więcej o swoich produktach niż urzędnicy państwowi decydujący o rozdziale środków. Udostępnianie informacji mogłoby zmniejszyć straty z tytułu korupcji. Z badań przeprowadzonych w Argentynie wynikło, że ujawnienie przez ministerstwo informacji dotyczących kosztów ponoszonych przez szpitale na zakup środków medycznych wpłynęło na zmniejszenie różnic w wydatkach na ten cel między różnymi szpitalami o 50%. Niepewność rynkowa sektora zdrowotnego. Ponieważ nie można przewidzieć kto, kiedy i na jaką chorobę zachoruje oraz jak skuteczne okaże się leczenie, przed ustawodawcami stoi poważne wyzwanie. Brak przewidywalności utrudnia zarządzanie środkami, w tym dobór, kontrolę, wyliczenie i świadczenie usług medycznych oraz stworzenie pakietu ubezpieczeń zdrowotnych. Ryzyko korupcji wzrasta w sytuacjach pilnej pomocy humanitarnej, kiedy opieka medyczna jest potrzebna w trybie natychmiastowym, w związku z czym często pomijane są mechanizmy kontroli. Złożoność systemów zdrowotnych. Z powodu dużej liczby stron zaangażowanych w funkcjonowanie sektora, nasilają się trudności związane z generowaniem i przetwarzaniem informacji, z promowaniem przejrzystości oraz 10

11 wykrywaniem i zapobieganiem korupcji. Relacje między dostawcami środków medycznych, lekarzami a ustawodawcami często są niejasne i mogą prowadzić do zmian polityki zdrowotnej na niekorzyść zdrowia publicznego. Rodzaje korupcji w ochronie zdrowia Ustawodawcy, pacjenci, lekarze, dostawcy i odbiorcy stają wobec różnorodności czynników, które mogą prowadzić do korupcji. Rodzaje korupcji w sektorze zdrowotnym obejmują następujące sytuacje: Defraudacja i kradzież środków budżetowych przeznaczonych na politykę zdrowotną lub nieuczciwe ściąganie należności za wyświadczone usługi. Oba zjawiska mogą dotyczyć władzy na szczeblu centralnym lub lokalnym, a także mogą pojawiać się w momencie przydziału środków poszczególnym oddziałom świadczącym usługi zdrowotne. W grę wchodzić może także kradzież leków, zapasów środków medycznych i sprzętu medycznego na użytek własny, na świadczenie prywatnych usług medycznych lub dla ich powtórnej sprzedaży. Korupcja podczas kontraktowania usług medycznych. Zmowy i łapówki w momencie kontraktowania usług medycznych prowadzą do zawyżania wartości sprzętu medycznego i zakontraktowanych usług lub też uniemożliwiają wprowadzenie standardów jakości dla systemu kontraktowania. Wydatki ponoszone przez szpitale mogą dodatkowo obejmować ogromne inwestycje budowlane i zakup drogich technologii, czyli sfery szczególnie podatne na uleganie korupcji. Korupcja podczas regulowania płatności. Praktyki korupcyjne w tej sferze dotyczą rezygnowania z opłat za wyświadczone usługi, fałszowania dokumentów ubezpieczeniowych na rzecz indywidualnych pacjentów lub finansowania z budżetu szpitala usług świadczonych na korzyść konkretnych uprzywilejowanych osób. Zalicza się do nich również nielegalne obciążanie kosztami firm ubezpieczeniowych, rządu lub pacjentów za świadczenia nie podlegające refundacji lub za świadczenia w rzeczywistości niewykonane celem zwiększenia korzyści finansowych. Ponadto dotyczy to również fałszowania rejestrów faktur, kwitariuszy lub rejestrów użytkowania, a także pobierania opłat za leczenie pacjentów, których nigdy nie było. 11

12 Inną formą korupcji związaną z systemem regulowania płatności jest kupowanie usług medycznych poprzez oferowanie lekarzom pieniędzy i prezentów w zamian za uzyskanie odpowiedniego skierowania. Kolejnym rodzajem korupcji jest niewłaściwe postępowanie lekarzy, którzy nakłaniają pacjentów korzystających z publicznej służby zdrowia do leczenia się w ich prywatnych gabinetach lekarskich. Z nadużyciem w tej dziedzinie związane jest także świadczenie zbędnych usług medycznych w celu zwiększenia korzyści finansowych. Korupcja w koncernach farmaceutycznych. Środki medyczne mogą być sprzeniewierzane lub kradzione na różnych etapach ich dystrybucji. Urzędnicy mogą domagać się opłat za przyjęcie danego produktu, ułatwienie procedur celnych lub ustalenie ceny na odpowiednim poziomie. W wyniku nielegalnych praktyk marketingowych stosowanych przez koncerny farmaceutyczne lekarze mogą wypisywać recepty tylko na określone leki. Oni także mogą domagać się wyrazów szczególnego traktowania od firm farmaceutycznych w zamian za przepisywanie pacjentom ich leków. Do obiegu mogą być również dopuszczone leki niespełniające wymogów, w tym podrobione. Korupcja na poziomie świadczenia usług medycznych. Praktyki korupcyjne w tej sferze mogą przybierać różne formy. Może dochodzić do wymuszania lub przyjmowania łapówek za usługi, które powinny być świadczone bezpłatnie czy też do domagania się zapłaty za szczególne przywileje lub leczenie. Ponadto może mieć miejsce wymuszanie lub przyjmowanie łapówek za pośrednictwo w uzyskiwaniu zleceń na świadczenie dostaw oraz licencji, akredytacji lub legalizacji produktów. Zalecenia dla sektora zdrowotnego Środki do walki z korupcją muszą być dostosowane do systemu służby zdrowia w danym kraju. Podobnie jak w innych sektorach korupcja w służbie zdrowia ma mniejsze szanse wystąpienia w społeczeństwach, w których mocno przestrzega się prawa, przejrzystości i zaufania, gdzie sektor publiczny zarządzany jest przez skuteczne przepisy służby cywilnej i silne mechanizmy odpowiedzialności oraz gdzie istnieją niezależne media i silne społeczeństwo obywatelskie. Środki 12

13 zapobiegawcze takie, jak jasno określone zasady dotyczące zamówień, kodeks postępowania obowiązujący osoby zarządzające sektorem zdrowotnym, zarówno publicznym, jak i prywatnym, oraz przejrzystość i kontrola procedur, stanowią metody kładące nacisk na uczciwe zachowanie. Nie są one objęte przepisami, ale mogą być skutecznym mechanizmem zwalczania korupcji. Przejrzystość Rządy i resorty zdrowia muszą publikować w Internecie stale aktualizowane informacje dotyczące środków budżetowych przeznaczonych na finansowanie służby zdrowia oraz sposobu, w jaki się nimi dysponuje na szczeblu państwowym, lokalnym i w ośrodkach świadczących usługi zdrowotne. Departamenty rządowe, szpitale, zakłady ubezpieczeń zdrowotnych i inne instytucje zarządzające funduszami przeznaczonymi na finansowanie służby zdrowia muszą podlegać kontroli niezależnych komisji rewizyjnych. Rządy i władze resortu zdrowia mają obowiązek informowania o ogłaszanych przetargach, w tym o przyjętych terminach i warunkach, kryteriach oceny ofert i ostatecznych decyzjach. Informacje te powinny być ogólnodostępne na stronach internetowych. Rządy muszą wprowadzić na szczeblu krajowym skuteczne systemy informowania o skutkach ubocznych leków w celu zobowiązania i zmotywowania lekarzy do przekazywania takich informacji. Powinno się opracować publiczną bazę danych zawierającą protokoły i wyniki wszystkich testów klinicznych leków. Przemysł farmaceutyczny powinien obowiązkowo informować o prowadzonych testach klinicznych, a firmy farmaceutyczne powinny ujawniać informacje o wszelkich formach wsparcia finansowego na rzecz medycznych jednostek badawczych. Ofiarodawcy muszą w sposób jawny i precyzyjny informować o tym, co, komu i kiedy przekazują, a także powinni oceniać swoje działania pod kątem efektów zdrowotnych, nie zaś wysokości lub szybkości ponoszonych wydatków. Ofiarodawcy powinni także mieć obowiązek współpracowania z sektorem zdrowotnym poprzez używanie tych samych mechanizmów audytu i księgowania w celu redukcji kosztów operacyjnych, zwiększenia skuteczności oraz ograniczenia ryzyka korupcji. 13

14 Kodeksy postępowania Wprowadzenie i promocja kodeksów postępowania, w formie ciągłych szkoleń w sektorze zdrowia, są konieczne dla ustawodawców, lekarzy, farmaceutów i osób zarządzających ochroną zdrowia. Kodeksy powinny wyraźnie odwoływać się do przeciwdziałania korupcji i mogącym do niej prowadzić konfliktom interesów oraz precyzować sankcje za naruszanie prawa. Powinny także być wprowadzane przez niezależne organy. Firmy farmaceutyczne i biotechnologiczne oraz producenci sprzętu medycznego muszą przyjąć Zasady Przeciwdziałania Przekupstwu w Biznesie (Business Principles for Countering Bribery), zgodnie z którymi firma zobowiązuje się nie stosować praktyk łapownictwa w swych działaniach oraz wprowadzić szeroko zakrojony program antykorupcyjny 1. Udział i nadzór społeczeństwa obywatelskiego Władze muszą umożliwić publiczny nadzór, który poprawi kwestie odpowiedzialności i przejrzystości. Nadzór ten powinien dotyczyć zamówień i wyboru leków w ośrodkach zdrowia oraz świadczenia usług zdrowotnych na szczeblu lokalnych instytucji zarządzających ochroną zdrowia. Należy umożliwić publiczną i legislacyjną kontrolę nad polityką, praktykami i wydatkami publicznej służby zdrowia, a wszystkie etapy opracowywania i realizowania budżetu oraz informowania o przebiegu działań powinny być w pełni dostępne dla społeczeństwa obywatelskiego. Ochrona informatorów Rządy powinny wprowadzić przepisy chroniące informatorów pracujących w jednostkach sfery zamówień, we władzach systemu zdrowotnego oraz u dostawców usług medycznych, leków i sprzętu medycznego. 1 Więcej na temat Zasad Przeciwdziałania Przekupstwu w Biznesie na stronie 14

15 Firmy farmaceutyczne również muszą wprowadzić mechanizmy dotyczące informatorów i ich ochrony. Zmniejszenie bodźców do korupcji W celu zapewnienia, że dane leczenie jest podyktowane potrzebami pacjenta, a nie możliwością osiągnięcia zysku, rządy muszą w sposób ciągły monitorować mechanizmy płatności (dotyczące opłat za poszczególne usługi, wynagrodzeń, umów na świadczenie usług zdrowotnych, systemów budżetowych, itd.). Lekarze, pielęgniarki i inni pracownicy sektora zdrowotnego muszą być przyzwoicie opłacani, odpowiednio do ich wykształcenia, umiejętności i doświadczenia. Reguły rozwiązywania konfliktu interesów: Organy nadzoru mają obowiązek przyjąć zasady rozwiązywania konfliktu interesów, które wykluczają jednostki lub grupy związane z danym producentem leków z uczestnictwa w testach klinicznych. Rządy muszą nalegać na przejrzystość w procesach kontroli leków, zmniejszenie nadmiernej promocji leków, surowsze ograniczenia dla lekarzy przepisujących zbyt duże ilości leków oraz na dokładniejszy monitoring relacji pomiędzy instytucjami systemu ochrony zdrowia a przemysłem medycznym. Władze przyznające licencje na produkty medyczne powinny zdefiniować określone zasady zachowania lekarzy dotyczące konfliktu interesów (w szczególności w relacjach z firmami produkującymi leki i sprzęt medyczny) oraz pozyskać niezbędne środki do wdrożenia tych zasad. Pakty prawości i wykluczenia Pakt Prawości, czyli porozumienie między obiema stronami procesu kontraktowania zobowiązujące je do niestosowania praktyk łapownictwa 15

16 w zamówieniach publicznych, musi być stosowany w przypadku dużych zamówień w sektorze zdrowotnym. 2 Firmy, których udział w praktykach korupcyjnych został ujawniony, muszą być na pewien okres czasu wykluczone przez rząd z uczestnictwa w przetargach. Rygorystyczne postępowanie prokuratorskie Organy oskarżycielskie muszą podkreślać fakt, że skutkiem korupcji jest rygorystyczne ściganie praktyk korupcyjnych, które są wyraźnie zabronione przez prawo. Producenci podrabianych leków i funkcjonariusze publiczni z nimi współpracujący muszą być postawieni w stan oskarżenia i odpowiednio ukarani. Wyspecjalizowane agencje do walki z korupcją i oszustwami, które wykrywają korupcję i promują środki zapobiegawcze w sektorze zdrowotnym, muszą do prawidłowego funkcjonowania posiadać niezbędną wiedzę, zasoby i niezależność oraz być wspierane przez niezależne sądy. Zdrowie jest wielkim globalnym przemysłem, kluczową odpowiedzialnością i wydatkiem budżetowym rządu i biznesu, ale, co więcej, jest powszechnym prawem człowieka. Korupcja pozbawia ludzi dostępu do opieki zdrowotnej i prowadzi do słabych wyników leczenia. Nie ma prostej recepty na zwalczenie korupcji w sektorze zdrowotnym, ale powyższe zalecenia oraz inicjatywy opisane w Globalnym Raporcie Korupcji mogłyby zapobiec, ograniczyć i kontrolować korupcję. Ich celem jest wezwanie do działania badaczy, rządów, sektora prywatnego, mediów oraz obywateli na całym świecie. * Tłumaczenie rozdziału zostało przygotowane przez Transparency International Polska. 2 Więcej na temat Paktu Prawości i Wykluczenia Transparency International na stronie 16

17 Korupcja a zdrowie 1. Przyczyny korupcji w sektorze zdrowotnym systemy opieki zdrowotnej. Korupcja pojawia się we wszelkich elementach systemów opieki zdrowotnej. William Savedoff oraz Karen Hussmann postanowili dotrzeć do przyczyn wyjaśniających, dlaczego sektor zdrowotny jest w szczególności podatny na korupcję oraz odpowiedzieć na pytanie, czy podatność taka przyjmuje różne formy bądź rozmiary w zależności od rodzaju systemu. Analiza wykonana na przykładzie Kolumbii i Wenezueli pokazuje, że w zależności od istniejących rozbieżności w systemach opieki zdrowotnej tych dwóch krajów pojawiają się całkowicie odmienne przejawy korupcji. Jeżeli udowodniono istnienie korupcji, to niezależnie od istniejącego systemu oraz źródeł jego finansowania wyniki leczenia nie będą adekwatne do nakładów poniesionych na służbę zdrowia. Amerykanie wydają na opiekę zdrowotną więcej niż wiele innych krajów uprzemysłowionych, nie doprowadziło to jednak do poprawy rezultatów świadczeń. Na przeciwległym krańcu skali znajduje się Kambodża, otrzymująca na cele poprawy stanu opieki zdrowotnej setki milionów dolarów rocznie ze środków pomocy zagranicznej, gdzie mimo to następuje wzrost rozpoznanych przypadków zapadalności na gruźlicę. Dlaczego systemy ochrony zdrowia są podatne na korupcję? William D. Savedoff i Karen Hussmann 1 Korupcja w sektorze zdrowotnym nie dotyczy wyłącznie jednego rodzaju systemu. Pojawia się zarówno w systemach prywatnej, jak i państwowej opieki zdrowotnej, w przypadku dużych nakładów lub ich niedoboru, w systemach prostych i złożonych. Jej zakres jest po części odzwierciedleniem zachowań społeczeństwa, w którym funkcjonuje. Korupcja w systemie opieki zdrowotnej jest mniej prawdopodobna w przypadku społeczeństw przestrzegających prawa, kierujących się zasadami 1 William D. Savedoff jest głównym wspólnikiem w firmie consultingowej Social Insight, zajmującej się projektami badawczymi w krajach rozwijających się, oraz byłym głównym ekonomistą Światowej Organizacji Zdrowia i Międzyamerykańskiego Banku Rozwoju (Inter-American Development Bank). Karen Hussmann jest doradcą ds. polityki publicznej w dziedzinie ekonomii zdrowia i zarządzania sektorem zdrowia oraz byłym specjalistą ds. projektów Transparency International. 17

18 przejrzystości i zaufania, a także tych, w których zarządzanie sektorem publicznym odbywa się w drodze efektywnego wdrażania postanowień kodeksów służby cywilnej oraz przy przejrzystości mechanizmów finansowych. Powyższe ogólne czynniki mają wpływ na zakres korupcji w każdym sektorze, niemniej jednak sektor zdrowotny charakteryzuje się obecnością pewnych obszarów, które czynią go szczególnie podatnym na nadużycia. W żadnym innym sektorze nie występuje tak wyjątkowe i charakterystyczne połączenie niepewności, asymetrii informacji oraz dużej liczby uczestników. W rezultacie podatność na korupcję staje się stałą cechą systemów zdrowotnych, a jej kontrola wymaga działań w ujęciu ogólnosektorowym. Warto wymienić dwa czynniki przyczyniające się do korupcji w systemie opieki zdrowotnej. Po pierwsze zakres korupcji w sektorze zdrowotnym może być szerszy niż w pozostałych sektorach, ponieważ społeczeństwo często powierza sprawy zdrowotne osobom pełniącym ważne funkcje publiczne. W przypadku, gdy prywatne koncerny farmaceutyczne, szpitale lub ubezpieczyciele działają na rzecz wzbogacenia się w sposób nieuczciwy, nie nadużywają funkcji publicznych w celu osiągnięcia prywatnych korzyści w sposób formalny. Mimo to nadużywają zaufania społecznego w tym sensie, że jednostki oraz organizacje zaangażowane w działania na rzecz świadczenia usług zdrowotnych muszą sprostać wyższym standardom w ochronie zdrowia ludzkiego. W szczególności zawód lekarza cieszy się w większości krajów największą swobodą w odniesieniu do samoregulacji w zamian za zagwarantowanie odpowiedzialności zawodowej oraz działanie w najlepszym interesie pacjentów. Po drugie sektor zdrowotny jest atrakcyjnym obszarem dla korupcji ze względu na ogromną ilość pieniędzy publicznych przeznaczonych na jego funkcjonowanie. Usługi zdrowotne na świecie pochłaniają ponad 3,1 bilionów dolarów rocznie, z czego większość finansowana jest z budżetu państwa. Europejskie kraje członkowskie Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju wydają łącznie ponad bilion dolarów rocznie, natomiast same Stany Zjednoczone - 1,6 biliona dolarów 2. Około 7% PKB, czyli około 136 miliardów dolarów rocznie, pochłania opieka zdrowotna w krajach Ameryki Łacińskiej, z czego połowa pochodzi 2 Szacowane przez autorów wielkości na 2001 r. pochodzą ze źródeł takich, jak Światowa Organizacja Zdrowia, Panamerykańska Organizacja Zdrowia (Pan American Health Organization), Bank Światowy czy amerykański Departament Świadczeń Zdrowotnych i Społecznych. 18

19 z finansów publicznych. W krajach o niższym PKB prywatne wydatki na opiekę zdrowotną często przekraczają nakłady państwa, mimo że te ostatnie stanowią często znaczne kwoty. Udział całkowitych wpływów do budżetu wydatkowanych na opiekę zdrowotną wynosi od 5% w Etiopii, Egipcie, Indonezji oraz Pakistanie do ponad 15% w Irlandii, Niemczech, Stanach Zjednoczonych oraz na Kostaryce. Tak duże nakłady finansowe stanowią szerokie pole do nadużyć. Dlaczego systemy ochrony zdrowia są podatne na korupcję? Żaden sektor społeczny nie charakteryzuje się tak wyjątkowym połączeniem niepewności, asymetrii informacji oraz dużej liczby uczestników, jak ma to miejsce w sektorze zdrowia. Te cechy łączą się ze sobą w sposób stwarzający stałe możliwości powstawania zachowań korupcyjnych, utrudniając jednocześnie zapewnienie przejrzystości oraz czytelnych mechanizmów finansowych, mających na celu zahamowanie tego procesu. Niepewność stanowi główną cechę sektora zdrowia oraz posiada daleko idące konsekwencje, co zostało udowodnione po raz pierwszy przez Kennetha Arrowa w 1963 r. 3. Wykazał on, że niepewność dotycząca takich pytań, jak: kto zachoruje, kiedy pojawią się objawy choroby, na jakie choroby zapadają ludzie oraz jakie są skuteczne metody leczenia, sprawia, że rynek usług zdrowotnych w znacznym stopniu odróżnia się od innych w kwestii niedoskonałości rynku. Z powodu niepewności rynek usług opieki lekarskiej oraz ubezpieczeń zdrowotnych będzie prawdopodobnie nieefektywny. Niepewność ogarnia cały sektor opieki zdrowotnej. Ludzie mogą nawet nie zdawać sobie sprawy z własnej choroby lub z tego, że mogą korzystać z usług opieki zdrowotnej często dzieje się tak w przypadku ludzi z nadciśnieniem, anemią lub we wczesnej fazie cukrzycy. Gdy ludzie zapadają na choroby i szukają pomocy lekarskiej, nie są w stanie osądzić, czy przepisane lekarstwa są odpowiednie. Jeżeli ich stan się polepszy, nie wiedzą, czy leczenie było niezbędne. Na przykład ludziom, którzy zapadli na infekcje wirusowe, często przypisywane są antybiotyki, które są w takich przypadkach nieskuteczne. 3 Kenneth J. Arrow, Uncertainty and the Welfare Economics of Medical Care, American Economic Review 53 (1963). Dyskusja nad artykułem i jego wpływem na ekonomię zdrowia w: William D. Savedoff, 40 th Anniversary: Kenneth Arrow and the Birth of Health Economics, Bulletin of the World Health Organization 82(2) (luty 2004). 19

20 Niepewność taka utrudnia osobom wymagającym opieki medycznej pacjentom lub ich rodzinom zdyscyplinowanie świadczących usługi zdrowotne tak, jak ma to miejsce w innych sektorach. Pacjenci nie mogą negocjować najlepszej ceny i jakości, jeżeli są nieświadomi kosztów, alternatyw oraz charakteru wymaganego leczenia. W takich sytuacjach wybory konsumentów nie odzwierciedlają ceny i jakości w sposób ogólnie przyjęty, a pozostałe mechanizmy takie, jak akredytacja specjalistów oraz urządzeń lub nawet bezpośrednie świadczenie usług publicznych są przypisane do alokowanych zasobów i określają, jakie rodzaje opieki mają być świadczone. Dodatkowym skutkiem staje się powstawanie obszarów korupcji ze względu na niewydolne funkcjonowanie rynku, a niepewność, obecna w procesie selekcji, monitoringu, pomiaru oraz świadczenia usług zdrowotnych, utrudnia wykrycie oraz wskazanie odpowiedzialnych za nadużycia. Niepewność ogarniająca usługi z zakresu opieki zdrowotnej skłania ludzi do ubezpieczania się przeciw chorobom. Jednakże funkcjonowanie rynku ubezpieczeń nieobowiązkowych sprawia, że ubezpieczenie nie obejmuje zbyt wielu ludzi, a dodatkowo powoduje nadmierną ilość świadczeń zdrowotnych dla osób ubezpieczonych 4. Wspólną odpowiedzią społeczeństwa stało się ustanowienie obowiązkowej składki zdrowotnej, która mogłaby rozwiązać istniejące niedoskonałości rynku. Rodzi ona jednak problemy związane z nieefektywnym funkcjonowaniem sektora publicznego 5. Wynikłe z tego zaangażowanie polityki publicznej w prawodawstwo oraz regulacje dotyczące ubezpieczenia zdrowotnego są kolejną ścieżką prowadzącą do korupcji. Jednakże stopień niepewności nie odnosi się w jednakowej mierze do całego sektora zdrowotnego, co prowadzi do drugiej cechy charakterystycznej, czyli asymetrii informacji. Brakuje jednorodnej wymiany informacji pomiędzy osobami związanymi z sektorem zdrowotnym, co wpływa na wydajność systemu zdrowotnego oraz jego podatność na korupcję. Osoby świadczące usługi zdrowotne są zwykle lepiej poinformowanie w zakresie aspektów technicznych diagnostyki oraz leczenia 4 Szczegółowe ekonomiczne wytłumaczenie tych problemów, odwołujące się do niekorzystnej selekcji czy ryzyka moralnego, znajduje się w większości opracowań na temat ekonomii zdrowia. Patrz np.: T. Getzen, Health Economics: Fundamentals and Flow of Funds (Nowy Jork: Wiley, 1997). 5 Przykładowe opracowania dotyczące modeli wyboru publicznego oraz niepowodzeń rządu: Dennis C. Mueller (red.), Perspectives on Public Choice (Cambridge: Cambridge University Press, 1997) oraz Torsten Persson, Guido Tabellini, Political Economy: Explaining Economic Policy (Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 2002). 20

Potencjalne formy i obszary występowania oszustw i korupcji w ochronie zdrowia

Potencjalne formy i obszary występowania oszustw i korupcji w ochronie zdrowia Ministerstwo Zdrowia Zespół do spraw przeciwdziałania oszustwom i korupcji Potencjalne formy i obszary występowania oszustw i korupcji Forma oszustw i korupcji Sfera świadczenia usług zdrowotnych Nieformalne

Bardziej szczegółowo

Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia,

Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia, Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia, kształtowanie poczucia odpowiedzialności za siebie i innych,

Bardziej szczegółowo

Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny. GlaxoSmithKline Pharmaceuticals

Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny. GlaxoSmithKline Pharmaceuticals Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny GlaxoSmithKline Pharmaceuticals 2009-2010 Jerzy Toczyski Prezes Zarządu GlaxoSmithKline Pharmaceuticals SA Od odpowiedzialności do

Bardziej szczegółowo

Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie

Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie Teresa Leonardo Alves Polska, listopad 2009 Health Action International (HAI) jest niezależną, globalną siecią starającą się zwiększyć dostęp

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 15.02.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie sprawozdania z własnej inicjatywy dotyczącego niektórych aspektów ubezpieczeń komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

Nowa ustawa refundacyjna.

Nowa ustawa refundacyjna. Nowa ustawa refundacyjna. Co nowego dla pacjenta onkologicznego? Forum Organizacji Pacjentów Onkologicznych - Warszawa, 26 kwietnia 2012 Magdalena Kręczkowska, Fundacja Onkologiczna DUM SPIRO-SPERO USTAWA

Bardziej szczegółowo

Centralne zakupy produktów leczniczych na przykładzie leków przeciw AIDS

Centralne zakupy produktów leczniczych na przykładzie leków przeciw AIDS Centralne zakupy produktów leczniczych na przykładzie leków przeciw AIDS Adwokat Katarzyna Bondaryk Członek Zarządu Fundacji WHC 10 lutego 2012 r., Warszawa Zakup centralny = większy dostęp do leczenia

Bardziej szczegółowo

ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE

ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Zarządu Banku z dnia 18.12.2014r Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Nadzorczej z dnia 18.12.2014r ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE Głogów, 2014r W Banku

Bardziej szczegółowo

Czego o zapobieganiu nadużyciom w zamówieniach publicznych dowiedzieliśmy się z największej dotychczas afery korupcyjnej w Polsce?

Czego o zapobieganiu nadużyciom w zamówieniach publicznych dowiedzieliśmy się z największej dotychczas afery korupcyjnej w Polsce? Środki zwalczania nadużyć finansowych i przeciwdziałania korupcji w europejskich funduszach strukturalnych i inwestycyjnych Czego o zapobieganiu nadużyciom w zamówieniach publicznych dowiedzieliśmy się

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Augustowie. Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych

Bank Spółdzielczy w Augustowie. Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Załącznik do uchwały Zarządu Nr 81 z dnia 16.12.2014r. Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej Nr 29 z dnia 17.12.2014r. Bank Spółdzielczy w Augustowie Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu

Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu Deklaracja zasady: Pracownicy firmy 3M i te osoby trzecie, do których ma zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Koordynowana opieka zdrowotna cele i zasady organizacji. Izabela Banaś Magdalena Zając

Koordynowana opieka zdrowotna cele i zasady organizacji. Izabela Banaś Magdalena Zając Koordynowana opieka zdrowotna cele i zasady organizacji Izabela Banaś Magdalena Zając Koordynowana opieka zdrowotna (KOZ) z angielskiego ManagedHealth Care plan KOZ ( program KOZ )-konkretna organizacja,

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Gorlicach

Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Gorlicach BANK SPÓŁDZIELCZY w GORLICACH ul. Stróżowska 1 Załącznik do Uchwały Nr 122/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Gorlicach z dnia 15.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 24/2014 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 45/2014. Rady Nadzorczej Pienińskiego Banku Spółdzielczego. z dnia 30.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 8/12/2014

Załącznik do Uchwały Nr 45/2014. Rady Nadzorczej Pienińskiego Banku Spółdzielczego. z dnia 30.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 8/12/2014 Załącznik do Uchwały Nr 45/2014 Rady Nadzorczej Pienińskiego Banku Spółdzielczego z dnia 30.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 8/12/2014 Zarządu Pienińskiego Banku Spółdzielczego z dnia 08.12.2014r. POLITYKA

Bardziej szczegółowo

Zasady zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Szczucinie

Zasady zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Szczucinie Zasady zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Szczucinie (będące częścią Polityki zgodności stanowiącej integralną część Polityk w zakresie zarządzania ryzykami w Banku Spółdzielczym w

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 uzasadnienie zmian dotyczących reklamy aptek i reklamy produktów leczniczych.

Załącznik Nr 2 uzasadnienie zmian dotyczących reklamy aptek i reklamy produktów leczniczych. Załącznik Nr 2 uzasadnienie zmian dotyczących reklamy aptek i reklamy produktów leczniczych. Uzasadnienie do art. 57 a. Prowadzenie w aptekach, punktach aptecznych oraz placówkach obrotu pozaaptecznego

Bardziej szczegółowo

HCV. Rola samorządów w profilaktyce i diagnostyce

HCV. Rola samorządów w profilaktyce i diagnostyce Opis projektu HCV. Rola samorządów i diagnostyce Projekt cyklu debat edukacyjnych z interesariuszami systemu ochrony zdrowia w obszarze profilaktyki wzwc DOBRE PROGRAMY ZDROWOTNE.PL Kraków 2015 HCV. Rola

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo- Kredytowej Świdnik

Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo- Kredytowej Świdnik Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo- Kredytowej Świdnik 1 W związku z opublikowaniem przez Komisję Nadzoru Finansowego Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Dokument z posiedzenia 2009 30.11.2007 B6-0000/2007 PROJEKT REZOLUCJI w odpowiedzi na pytanie wymagające ustnej odpowiedzi B6-0000/2007 zgodnie z art. 108 ust. 5 regulaminu złożyli

Bardziej szczegółowo

Polityka przestrzegania Zasad ładu korporacyjnego. w Banku Spółdzielczym w Szczuczynie

Polityka przestrzegania Zasad ładu korporacyjnego. w Banku Spółdzielczym w Szczuczynie Załącznik do uchwały Zarządu Banku Spółdzielczego w Szczuczynie Nr 79/2014 z dnia 12.12.2014r. Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Szczuczynie Nr 51/2014 z dnia 12.12.2014r. Polityka

Bardziej szczegółowo

Na straży finansów UE

Na straży finansów UE PL Na straży finansów UE EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY Kontrola środków UE na całym świecie Europejski Trybunał Obrachunkowy jest instytucją Unii Europejskiej powołaną w 1977 r. z siedzibą w Luksemburgu.

Bardziej szczegółowo

Pacjent w labiryncie systemu wskazówki przetrwania

Pacjent w labiryncie systemu wskazówki przetrwania Informacja Prasowa Warszawa, 31 marca 2016 r. Pacjent w labiryncie systemu wskazówki przetrwania Ochrona zdrowia i problemy, z którymi jako pracownicy i pacjenci, obywatele, spotykamy się na co dzień,

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 1 Zranienia i zakłucia przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

Proces szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa. Ważne informacje związane z procedurą

Proces szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa. Ważne informacje związane z procedurą Proces szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa Ważne informacje związane z procedurą Spis treści Coloplast wita w procesie szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa. 3 Dlaczego szczegółowe

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Prawna 2009 24.7.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie wdrożenia dyrektywy 2006/43/WE w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia brytyjskie w rozwiązywaniu problemów w bancassurance

Doświadczenia brytyjskie w rozwiązywaniu problemów w bancassurance Doświadczenia brytyjskie w rozwiązywaniu problemów w bancassurance dr Małgorzata Więcko-Tułowiecka Biuro Rzecznika Ubezpieczonych Warszawa, 21 maja 2014 r. PPI Payment Protection Insurance - ubezpieczenie

Bardziej szczegółowo

zarządzania oraz dostępu do świadczonych usług dla pacjenta, poprzez budowę zintegrowanych systemów IT w grupach szpitalnych"

zarządzania oraz dostępu do świadczonych usług dla pacjenta, poprzez budowę zintegrowanych systemów IT w grupach szpitalnych "Poprawa jakości ekonomiki zarządzania oraz dostępu do świadczonych usług dla pacjenta, poprzez budowę zintegrowanych systemów IT w grupach szpitalnych" 1 5/12/2012 Zarządzanie procesami zakupu i dostaw

Bardziej szczegółowo

uwzględniając ostateczne roczne sprawozdanie finansowe Europejskiej Fundacji Kształcenia za rok budżetowy 2010,

uwzględniając ostateczne roczne sprawozdanie finansowe Europejskiej Fundacji Kształcenia za rok budżetowy 2010, 17.10.2012 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 286/239 REZOLUCJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO z dnia 10 maja 2012 r. zawierająca uwagi stanowiące integralną część decyzji w sprawie absolutorium z wykonania

Bardziej szczegółowo

dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne

dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne REGULAMIN ORGANIZACYJNY Nutricare Sp. z o.o. dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne 1 1. Podmiot leczniczy działa pod firmą Nutricare Sp. z o.o.(dalej:

Bardziej szczegółowo

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) Rozporządzenie Rady (WE) nr 168/2007 z dnia

Bardziej szczegółowo

Zasady ładu korporacyjnego w Banku Spółdzielczym w Sierpcu

Zasady ładu korporacyjnego w Banku Spółdzielczym w Sierpcu Załącznik do Uchwały nr 60/2014 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Sierpcu z dnia 01 grudnia 2014 roku Załącznik do Uchwały nr 20/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Sierpcu z dnia 04 grudnia 2014

Bardziej szczegółowo

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia Informacje ogólne Tytuł zasad Zatwierdzone przez Data zatwierdzenia Zakres Cel zasad Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia 17.06.2009 Niniejsze zasady

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie grupowe Pierwsxa Klasa. Ochrona i bezpieczeństwo dla Pracowników Oświaty!

Ubezpieczenie grupowe Pierwsxa Klasa. Ochrona i bezpieczeństwo dla Pracowników Oświaty! Ubezpieczenie grupowe Pierwsxa Klasa Ochrona i bezpieczeństwo dla Pracowników Oświaty! Allianz ubezpieczenia od A do Z. Większość z nas nawet nie dopuszcza do siebie myśli, że może nam stać się coś złego.

Bardziej szczegółowo

PYTANIA I ODPOWIEDZI: Prawa pacjentów do opieki zdrowotnej w innym kraju UE

PYTANIA I ODPOWIEDZI: Prawa pacjentów do opieki zdrowotnej w innym kraju UE KOMISJA EUROPEJSKA NOTATKA PRASOWA Bruksela, 22 października 2013 r. PYTANIA I ODPOWIEDZI: Prawa pacjentów do opieki zdrowotnej w innym kraju UE Chory na cukrzycę starszy pan z Niemiec zabiera ze sobą

Bardziej szczegółowo

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów medycznych w Polsce Propozycje Ministerstwa Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Rynek prywatnej opieki zdrowotnej w Polsce 2015. Prognozy rozwoju na lata 2015-2020

Rynek prywatnej opieki zdrowotnej w Polsce 2015. Prognozy rozwoju na lata 2015-2020 Rynek prywatnej opieki zdrowotnej w Polsce 2015 2 Język: polski, angielski Data publikacji: czerwiec 2015 Format: pdf Cena od: 1900 Sprawdź w raporcie Którzy dostawcy prywatnych ubezpieczeń i usług zdrowotnych

Bardziej szczegółowo

Kodeks Postępowania Dostawcy DSV

Kodeks Postępowania Dostawcy DSV Globalny Transport i Logistyka Kodeks Postępowania Dostawcy DSV Wydanie I 15.10.2013 r. Kodeks Postępowania Dostawcy DSV Strona 1 z 6 Spis treści 1. Indeks 2. Kodeks Postępowania dla dostawców Grupy DSV

Bardziej szczegółowo

SZPITAL CENTRALNEGO STANU CONNECTICUT KOMUNIKAT O ZASADACH PRYWATNOŚCI

SZPITAL CENTRALNEGO STANU CONNECTICUT KOMUNIKAT O ZASADACH PRYWATNOŚCI SZPITAL CENTRALNEGO STANU CONNECTICUT KOMUNIKAT O ZASADACH PRYWATNOŚCI Dzień wejścia w życie: 14 kwiecień 2003 Poniższy komunikat opisuje w jaki sposób informacje medyczne o tobie lub dotyczące twojego

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA do oceny projektów zmian w opiece zdrowotnej

LISTA KONTROLNA do oceny projektów zmian w opiece zdrowotnej LISTA KONTROLNA do oceny projektów zmian w opiece zdrowotnej Lista kontrolna - czyli lista spraw i kwestii, które powinny być sprawdzone zanim ustawy, rozporządzenia i wszelkie zmiany w opiece zdrowotnej

Bardziej szczegółowo

Kodeks postępowania dla Partnerów Biznesowych

Kodeks postępowania dla Partnerów Biznesowych Kodeks postępowania dla Partnerów Biznesowych 1 Janusz Górski, Prezes Schenker Sp. z o.o. Szanowni Państwo, We wszystkich krajach, w których obecny jest koncern Deutsche Bahn, działamy zgodnie z obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

w Europejskim Konkursie Dobrych Praktyk Partnerstwo dla prewencji

w Europejskim Konkursie Dobrych Praktyk Partnerstwo dla prewencji Bezpieczeństwo i zdrowie w pracy dotyczy każdego. Jest dobre dla Ciebie. Dobre dla firmy Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy Partnerstwo dla prewencji www.healthy-workplaces.eu ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA WNIOSKÓW

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15

Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15 Spis treści Przedmowa... 13 Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15 Rozdział 1. Podstawy prowadzenia działalności ubezpieczeniowej. Regulacje prawne (Stanisław Borkowski)... 17 1.1. Historia i rola

Bardziej szczegółowo

Plus500CY Ltd. Polityka przeciwdziałania konfliktom interesów

Plus500CY Ltd. Polityka przeciwdziałania konfliktom interesów Plus500CY Ltd. Polityka przeciwdziałania konfliktom interesów Polityka przeciwdziałania konfliktom interesów 1. Wstęp 1.1. Niniejsza polityka w zakresie zapobiegania konfliktom interesów przedstawia w

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJA WYKORZYSTANIA KONCEPCJI SZPITALA DOMOWEGO W ORGANIZACJI ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH. TEL. 509 088 528; pawel.podsiadlo@outlook.

PROPOZYCJA WYKORZYSTANIA KONCEPCJI SZPITALA DOMOWEGO W ORGANIZACJI ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH. TEL. 509 088 528; pawel.podsiadlo@outlook. PROPOZYCJA WYKORZYSTANIA KONCEPCJI SZPITALA DOMOWEGO W ORGANIZACJI ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH. TEL. 509 088 528; pawel.podsiadlo@outlook.com KONCEPCJA SZPITALA DOMOWEGO Analiza chorób przewlekłych w Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych.

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. Norma PN-EN ISO 9001:2009 System Zarządzania Jakością w usługach medycznych Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. www.isomed.pl Grzegorz Dobrakowski Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Ustawa. z dnia.. Art. 1

Ustawa. z dnia.. Art. 1 PROJEKT Ustawa z dnia.. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty Art. 1

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Postanowienia ogólne 1 1. Kontrolę zarządczą w PUP stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Propozycja zmian w systemie ochrony zdrowia

Propozycja zmian w systemie ochrony zdrowia Propozycja zmian w systemie ochrony zdrowia Piotr Szynkiewicz Prometriq Akademia Zarządzania w Sopocie Kongres Praktyków Zarządzania w Ochronie Zdrowia Medmetriq 2013 Złe wiadomości: 1. Pieniędzy jest

Bardziej szczegółowo

Plan kontroli zarządczej na rok 2012 dla Urzędu Gminy Pruszcz Gdański w Pruszczu Gdańskim. Planowa na wartość

Plan kontroli zarządczej na rok 2012 dla Urzędu Gminy Pruszcz Gdański w Pruszczu Gdańskim. Planowa na wartość Plan kontroli zarządczej na rok 2012 dla Urzędu Gminy Pruszcz Gdański w Pruszczu Gdańskim Lp. CEL Nazwa 1. Przejrzysty proces zatrudniana zapewniający wybór najlepszego kandydata na dane stanowisko Wskaźnik

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok WPROWADZENIE System rachunków zdrowia 1 jest międzynarodowym narzędziem

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym w Końskich

Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym w Końskich Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 11/XLI/14 z dnia 30 grudnia 2014r. Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej Nr 8/IX/14 z dnia 30 grudnia 2014r. Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRZECIWDZIAŁANIA NADUŻYCIOM ORAZ ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NADUŻYĆ w Spółce Lubelski Węgiel Bogdanka S.A. - październik 2014 -

POLITYKA PRZECIWDZIAŁANIA NADUŻYCIOM ORAZ ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NADUŻYĆ w Spółce Lubelski Węgiel Bogdanka S.A. - październik 2014 - POLITYKA PRZECIWDZIAŁANIA NADUŻYCIOM ORAZ ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NADUŻYĆ w Spółce Lubelski Węgiel Bogdanka S.A. - październik 2014 - I. PREAMBUŁA Zwalczanie nadużyć jest priorytetem dla Spółki Lubelski Węgiel

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE MODELU LBG W FUNDACJACH KORPORACYJNYCH Warszawa, 11 września 2014r. Małgorzata Greszta, SGS Polska NASZA EKSPERCKA WIEDZA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia. w sprawie sposobu i zakresu kontroli systemu monitorowania bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych

Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia. w sprawie sposobu i zakresu kontroli systemu monitorowania bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie sposobu i zakresu kontroli systemu monitorowania bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych Przekazany do uzgodnień zewnętrznych w dniu 26 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r.

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Plan konferencji Dlaczego zabieramy

Bardziej szczegółowo

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A.

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. Cel i elementy systemu kontroli wewnętrznej 1. System kontroli wewnętrznej umożliwia sprawowanie nadzoru nad działalnością Banku. System kontroli wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji Ocena ogólna : Ustawa była częścią istotnego pakietu zmian obok ustawy refundacyjnej i planowanej ustawy

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

(przekład z języka angielskiego)

(przekład z języka angielskiego) KODEKS ETYKI LEKARZY DENTYSTÓW W UNII EUROPEJSKIEJ (przekład z języka angielskiego) Przyjęto jednogłośnie na posiedzeniu plenarnym Rady Europejskich Lekarzy Dentystów w dniu 30 listopada 2007 r., nowelizując

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady nadzoru Rynku Towarów Giełdowych Towarowej Giełdy Energii S.A.

Szczegółowe zasady nadzoru Rynku Towarów Giełdowych Towarowej Giełdy Energii S.A. Szczegółowe zasady nadzoru Rynku Towarów Giełdowych Towarowej Giełdy Energii S.A. Zatwierdzone Uchwałą Zarządu Nr 151/34/14 z dnia 17 czerwca 2014 r. wchodzi w życie z dniem 7 lipca 2014 r str. 1 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z realizacji pilotażowego projektu PPP w gospodarce odpadami System gospodarki odpadami dla Miasta Poznania

Doświadczenia z realizacji pilotażowego projektu PPP w gospodarce odpadami System gospodarki odpadami dla Miasta Poznania Doświadczenia z realizacji pilotażowego projektu PPP w gospodarce odpadami System gospodarki odpadami dla Miasta Poznania Konferencja PPP w gospodarce odpadami i energetyce Warszawa, 28 lutego 2012 r.

Bardziej szczegółowo

Udar. Każdy pacjent jest ważny

Udar. Każdy pacjent jest ważny Opis projektu Udar. Każdy pacjent jest ważny DOBRE PROGRAMY ZDROWOTNE.PL Warszawa 2015 wersja 1.00 Dotyczy: cyklu debat uświadamiających wagę problemu udarów, rolę samorządów w profilaktyce udarów, skalę

Bardziej szczegółowo

Nowoczesna Administracja Samorządowa Samorządowe Centrum Usług Wspólnych

Nowoczesna Administracja Samorządowa Samorządowe Centrum Usług Wspólnych 3 października 2012 Nowoczesna Administracja Samorządowa Samorządowe Centrum Usług Wspólnych Anna Wójt Dlaczego CUW jest ważnym zagadnieniem wartym debaty w Polsce? CUW pozwala na efektywne osiągnięcie

Bardziej szczegółowo

Badanie WHO przeprowadzone w kilkunastu krajach na całym świecie ujawnia powszechność błędnych przekonań na temat antybiotykooporności.

Badanie WHO przeprowadzone w kilkunastu krajach na całym świecie ujawnia powszechność błędnych przekonań na temat antybiotykooporności. Badanie WHO przeprowadzone w kilkunastu krajach na całym świecie ujawnia powszechność błędnych przekonań na temat antybiotykooporności. 16 listopada 2015 GENEWA W chwili, gdy Światowa Organizacja Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Spis treści III. działalność leczniczą... 8

Spis treści III. działalność leczniczą... 8 Notki biograficzne... IX Wykaz skrótów... XI Wprowadzenie... XV Rozdział 1. Nowe zasady funkcjonowania podmiotów leczniczych... 1 1.1. Działalność lecznicza... 1 1.1.1. Definicja podmiotu leczniczego i

Bardziej szczegółowo

Pracodawcy Rzeczypospolitej Polskiej

Pracodawcy Rzeczypospolitej Polskiej Pracodawcy Rzeczypospolitej Polskiej Stanowisko Pracodawców RP do projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw Pracodawcy

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI FIRMY JARS Sp. z o.o.

KODEKS ETYKI FIRMY JARS Sp. z o.o. Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej. KODEKS ETYKI FIRMY JARS Sp. z o.o. WSTĘP Wśród jednakowo efektywnych

Bardziej szczegółowo

Systemy zapobiegania korupcji stosowane w instytucjach publicznych

Systemy zapobiegania korupcji stosowane w instytucjach publicznych Systemy zapobiegania korupcji stosowane w instytucjach publicznych Grażyna Kopińska Fundacja im. Stefana Batorego Zwalczanie nadużyć fikcja czy rzeczywistość? Warszawa, 18 19 czerwca 2015 r. Konwencja

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna UniCredit CAIB Poland S.A. ( Domu Maklerskiego )

Polityka informacyjna UniCredit CAIB Poland S.A. ( Domu Maklerskiego ) Polityka informacyjna UniCredit CAIB Poland S.A. ( Domu Maklerskiego ) I. Preambuła 1. Dom Maklerski wprowadza niniejszą Politykę Informacyjną w celu wypełnienia obowiązków określonych w Rozporządzeniu

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 13/09 Burmistrza Miasta Hajnówka z dnia 30 stycznia 2009 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO 1. Nazwa JSFP Urząd Miasta Hajnówka zwany dalej Jednostką. 2. Adres Jednostki 17-200

Bardziej szczegółowo

Ustawa refundacyjna zagrożenia dla środowiska lekarskiego

Ustawa refundacyjna zagrożenia dla środowiska lekarskiego Ustawa refundacyjna zagrożenia dla środowiska lekarskiego W dn. 25.03.2011 Sejm uchwalił Ustawę o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych.

Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych. Konferencja Lokalne Grupy Rybackie szansą czy tylko nadzieją? Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych. Gdańsk - Polfish czerwiec - 2011 r www.ngr.pila.pl

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY KRAJOWEGO CENTRUM OCHRONY RADIOLOGICZNEJ W OCHRONIE ZDROWIA

REGULAMIN ORGANIZACYJNY KRAJOWEGO CENTRUM OCHRONY RADIOLOGICZNEJ W OCHRONIE ZDROWIA Załącznik nr 2 REGULAMIN ORGANIZACYJNY KRAJOWEGO CENTRUM OCHRONY RADIOLOGICZNEJ W OCHRONIE ZDROWIA 1. Krajowe Centrum Ochrony Radiologicznej w Ochronie Zdrowia, zwane dalej Centrum, działa na podstawie

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Kołaczycach ul. Rynek 2, 38-213Kołaczyce tel 13 44 602-11, fax. 13 44 600-90 Centrala-BS.Kolaczyce@bankbps.

Bank Spółdzielczy w Kołaczycach ul. Rynek 2, 38-213Kołaczyce tel 13 44 602-11, fax. 13 44 600-90 Centrala-BS.Kolaczyce@bankbps. Rok założenia 1961 Bank Spółdzielczy w Kołaczycach ul. Rynek 2, 38-213Kołaczyce tel 13 44 602-11, fax. 13 44 600-90 Centrala-BS.Kolaczyce@bankbps.pl; Załącznik nr 1 do Uchwały Zarządu Banku Spółdzielczego

Bardziej szczegółowo

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

Finansowanie składek ubezpieczeniowych

Finansowanie składek ubezpieczeniowych Finansowanie składek ubezpieczeniowych Przewodnik dla Klientów Czym jest finansowanie składek Zakup ubezpieczenia zazwyczaj wiąże się z koniecznością jednorazowego opłacenia składki. Tego typu płatność

Bardziej szczegółowo

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Trafna diagnoza i właściwe leczenie Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Oferta specjalna dla najlepszych klientów Avivy i ich rodzin Dziękujemy, że są Państwo z nami Upewnij się, kiedy chodzi

Bardziej szczegółowo

UMOWA nr. Lubuskim Oddziałem Wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia 1

UMOWA nr. Lubuskim Oddziałem Wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia 1 UMOWA nr. zawarta w dniu.., w Zielonej Górze, pomiędzy: Lubuskim Oddziałem Wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia z siedzibą w Zielonej Górze przy ul. Podgórnej 9b, zwanym dalej Zleceniodawcą, reprezentowanym

Bardziej szczegółowo

LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII

LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII INFARMA, Katarzyna Połujan Prawo i finanse 2015 Warszawa 08.12.2014 PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ RESORTU ZDROWIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA ZDROWOTNEGO OBYWATELI

Bardziej szczegółowo

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA Pomoc Osobom Niesamodzielnym Prezentacja Projektu Ustawy Senat RP, Komisja Rodziny i Polityki Społecznej, 14 maja 2013 Zofia Czepulis-Rutkowska Instytut Pracy

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

Badania kliniczne w szpitalu akademickim wyzwania i kontrowersje Sesja warsztatowa

Badania kliniczne w szpitalu akademickim wyzwania i kontrowersje Sesja warsztatowa Badania kliniczne w szpitalu akademickim wyzwania i kontrowersje Sesja warsztatowa dr Rafał Staszewski mgr Joanna Wieczorek mec. Paweł Węgrzynowski mgr Mariola Stalińska Badania kliniczne w szpitalu akademickim

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

Gdzie szczepić: ZOZ-Y czy apteki? Propozycje nowych rozwiązań

Gdzie szczepić: ZOZ-Y czy apteki? Propozycje nowych rozwiązań Gdzie szczepić: ZOZ-Y czy apteki? Konferencja GRYPA 2013/2014 16 kwietnia 2013 Warszawa Propozycje nowych rozwiązań Dr n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie Karty audytu wewnętrznego w Ministerstwie Spraw

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Prawa pacjenta a świadczenia transgraniczne. Grzegorz Byszewski

Prawa pacjenta a świadczenia transgraniczne. Grzegorz Byszewski Prawa pacjenta a świadczenia transgraniczne Grzegorz Byszewski Pracodawcy RP Największa i najstarsza organizacja pracodawców, Reprezentatywna organizacja pracodawców (reprezentuje 10 tys. przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA na temat rozwoju współpracy międzynarodowej w celu umacniania bezpieczeństwa chemicznego oraz rozwoju

Bardziej szczegółowo

8 Przygotowanie wdrożenia

8 Przygotowanie wdrożenia 1 Krok 8 Przygotowanie wdrożenia Wprowadzenie Przed rozpoczęciem wdrażania Miejskiego Programu Energetycznego administracja miejska powinna dokładnie przygotować kolejne kroki. Pierwszym jest powołanie

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO. 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1

Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO. 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1 Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO 1. Nazwa JSFP Urząd Miasta zwany dalej Jednostką 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1 3. Podstawa

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ, ZAŁĄCZNIK Projekt konkluzji Rady Wczesne wykrywanie i leczenie zaburzeń komunikacyjnych u dzieci, z uwzględnieniem zastosowania narzędzi e-zdrowia i innowacyjnych rozwiązań RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 1. PRZYPOMINA,

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny Centrum Medycznego CEUTICA

Regulamin organizacyjny Centrum Medycznego CEUTICA I. Postanowienia ogólne Regulamin organizacyjny Centrum Medycznego CEUTICA 1. Centrum Medyczne CEUTICA, zwane dalej Centrum Medyczne CEUTICA jest podmiotem leczniczym, działającym na podstawie Ustawy z

Bardziej szczegółowo