Załącznik nr 2 do wniosku o przeprowadzenie postępowania habilitacyjnego AUTOREFERAT

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Załącznik nr 2 do wniosku o przeprowadzenie postępowania habilitacyjnego AUTOREFERAT"

Transkrypt

1 do wniosku o przeprowadzenie postępowania habilitacyjnego AUTOREFERAT dr n. wet. Magdalena Król Katedra Nauk Fizjologicznych Wydział Medycyny Weterynaryjnej Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Warszawa, 2014

2 1. Imię i nazwisko Magdalena Król 2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe/artystyczne z podaniem nazwy, miejsca i roku ich uzyskania oraz tytułu rozprawy doktorskiej 2009 stopień naukowy: doktor nauk weterynaryjnych, Wydział Medycyny Weterynaryjnej, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Tytuł rozprawy doktorskiej: Transkryptomiczne profile komórek nowotworowych gruczołu sutkowego suki o różnym potencjale proliferacyjnym i antyapoptotycznym, promotor pracy: prof. dr hab. Tomasz Motyl, recenzenci: dr hab. Antoni Schollenberger, prof. SGGW oraz prof. dr hab. Andrzej Mazur tytuł: lekarz weterynarii, Wydział Medycyny Weterynaryjnej, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 3. Informacje o dotychczasowym zatrudnieniu w jednostkach naukowych/ artystycznych do dnia dzisiejszego: Katedra Nauk Fizjologicznych, Wydział Medycyny Weterynaryjnej, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, adiunkt : Katedra Nauk Fizjologicznych, Wydział Medycyny Weterynaryjnej, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, doktorantka 1

3 4. Wskazanie osiągnięcia wynikającego z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz.U. nr 65 poz.595 ze zm.) 4.1. Osiągnięcie pod tytułem Molekularne interakcje zachodzące w obrębie mikrośrodowiska nowotworowego sutka suk tworzy jednotematyczny cykl następujących publikacji oryginalnych: 1. Król M, Mucha J, Majchrzak K, Homa A, Bulkowska M, Majewska A, Gajewska M, Pietrzak M, Perszko M, Romanowska K, Pawłowski KM, Manuali E, Hellmen E, Motyl T (2014) Macrophages mediate a `switch` between canonical and noncanonical Wnt pathways in canine mammary tumors, PLoS ONE, DOI /journal.pone (IF`2012=3,73, Pkt. MNiSW=40). Udział własny 75%: planowanie doświadczeń, izolacja monocytów i różnicowanie ich w makrofagi, sortowanie komórek, wykonanie testów in vitro, western blot, barwień immunohistochemicznych, Real-time rt-pcr, analiza uzyskanych wyników, interpretacja wyników, przygotowanie publikacji i wykonanie rycin, autor korespondencyjny. 2. Król M, Majchrzak K, Mucha J, Homa A, Bulkowska M, Jakubowska A, Karwicka M, Pawłowski K, Motyl T (2013) CSF-1R as an inhibitor of apoptosis and promoter of proliferation, migration and invasion of canine mammary cancer cells, BMC Veterinary Research 9:65 Highly Accessed (IF`2012=1,86, Pkt. MNiSW=45). Udział własny 70%: planowanie doświadczeń, analizy cytometryczne, wyciszanie ekspresji genów (sirna), wykonanie testów in vitro, western blot, Real-time rt- PCR, analiza uzyskanych wyników, interpretacja wyników, przygotowanie publikacji i wykonanie rycin, autor korespondencyjny. 2

4 3. Król M, Pawłowski KM, Szyszko K, Maciejewski H, Manuali E, Dolka I, Jank M, Motyl T (2012) Gene expression profiles of canine mammary cancer cells grown with carcinoma-associated fibroblasts (CAFs) as a co-culture in vitro, BMC Veterinary Research, 8:35 Highly Accessed (IF`2012=1,86, Pkt. MNiSW=45). Udział własny 70%: planowanie doświadczeń, izolacja fibroblastów towarzyszących nowotworowi, sortowanie komórek, analiza uzyskanych wyników, interpretacja wyników, przygotowanie publikacji i wykonanie rycin, autor korespondencyjny. 4. Król M, Pawłowski KM, Majchrzak K, Gajewska M, Majewska A, Motyl T (2012) Global gene expression profiles of canine macrophages and canine mammary cancer cells grown as a co-culture in vitro, BMC Veterinary Research, 8:16 Highly Accessed (IF`2012=1,86, Pkt. MNiSW=45). Udział własny 70%: planowanie doświadczeń, izolacja monocytów i różnicowanie ich w makrofagi, sortowanie komórek, wykonanie testów in vitro, barwień immunohistochemicznych, analiza uzyskanych wyników, interpretacja wyników, przygotowanie publikacji i wykonanie rycin, autor korespondencyjny. 5. Król M, Pawłowski KM, Dolka I, Musielak O, Majchrzak K, Mucha J. Motyl T (2011) Denisty of Gr-1 positive myeloid precursor cells, p-stat3 expression and gene expression pattern in canine mammary cancer metastasis, Veterinary Research Communications, 35: (IF`2011=0,822; Pkt. MNiSW=25). Udział własny 70%: planowanie doświadczeń, wykonanie barwień immunohistochemicznych, analiza uzyskanych wyników, interpretacja wyników, przygotowanie publikacji i wykonanie rycin, autor korespondencyjny. 6. Król M, Pawłowski KM, Majchrzak K, Dolka I, Abramowicz A, Szyszko K, Motyl T (2011) Density of tumor-associated macrophages (TAMs) and expression of their growth factor receptor MCSF-R and CD14 in canine mammary adenocarcinomas of various grade of malignancy and metastasis. Polish Journal of Veterinary Sciences 14: 3-10 (IF`2011=0,565; Pkt. MNiSW=20). 3

5 Udział własny 70%: planowanie doświadczeń, wykonanie barwień immunohistochemicznych, analiza uzyskanych wyników, interpretacja wyników, przygotowanie publikacji i wykonanie rycin, autor korespondencyjny. Za wyniki opublikowane w pracy 1 otrzymałam Nagrodę Naukową tygdnika POLITYKA 2013 w kategorii nauk o życiu, a także stypendium habilitacyjne L`Oreal we współpracy z Polskim Komitetem do spraw UNESCO Dla Kobiet i Nauki. Prace 2-6 zostały w 2013 roku nagrodzone Zespołową Nagrodą I Stopnia Polskiego Towarzystwa Nauk Weterynaryjnych oraz Zespołową Nagrodą I Stopnia J.M. Rektora Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Za wyniki badań zawartych w pracach 3-6 zostałam uhonorowana nagrodą Young Investigator Scholarschip in Veterinary Medicine ufundowaną przez firmę Pfizer Animal Health. Łączna punktacja 6 prac wchodzących w skład jednotematycznego cyklu publikacji, zgodnie z rokiem opublikowania (dla prac opublikowanych w 2013 roku przyjęto wskaźniki z roku 2012) wynosi: wg. listy czasopism punktowanych MNiSW pkt., łączny współczynnik wpływu IMPACT FACTOR 10,697. Badania zawarte w wyżej wymienionych pracach finansowane były z projektu badawczego nr N N przyznanego przez MNiSW, pt. Molekularne interakcje pomiędzy makrofagami i komórkami nowotworowymi gruczołu sutkowego suki kierownik projektu dr n. wet. Magdalena Król oraz z projektu badawczego nr N N przyznanego przez MNiSW, pt. Transkryptomiczne profile linii komórek nowotworowych gruczołu sutkowego suki o różnym potencjale proliferacyjnym i antyapoptotycznym - kierownik projektu prof. dr hab. Tomasz Motyl. Ponadto, badania zostały wykonane w ramach Stypendium START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej dla młodych polskich naukowców (2011 i 2012), wsparte programem POMOST Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, a także w ramach stypendium habilitacyjnego L`Oreal we współpracy z Polskim Komitetem ds. UNESCO Dla Kobiet i Nauki (2013). 4

6 4.2. Omówienie celu naukowego prac i osiągniętych wyników wraz z omówieniem ich ewentualnego wykorzystania Znaczenie badań Rak gruczołu sutkowego jest najczęstszym typem nowotworu występującym zarówno u kobiet, jak i u suk. U obu gatunków stanowi bardzo poważny problem kliniczny, choć u suk występuje nawet trzy razy częściej niż u kobiet czy samic innych gatunków. U gatunku Canis lupus familiaris prawie połowa z nich to nowotwory złośliwe, w przypadku których, po chirurgicznym usunięciu guza okres przeżycia szacowany jest na 2 lata (Misdorp i wsp. 1999). Wyniki moich badań naukowych mają więc duże znaczenie dla medycyny weterynajnej. Mogą one także znaleźć jednak szersze zastosowanie mogą mieć przełożenie na medycynę ludzką, a konkretnie na raka piersi. Rak sutka suk i rak piersi wykazują dość duże podobieństwo epidemiologiczno - kliniczne, przez co pies może stanowić dobry model doświadczalny dla medycyny ludzkiej (Misdorp i wsp. 1999). Po pierwsze, od tysiącleci ludzie i psy żyją w tych samych warunkach środowiska, a czasami mają nawet podobną dietę. Często psy w sposób bierny są narażone na działanie dymu tytoniowego, ale też żyjąc w dużych aglomeracjach czy rejonach przemysłowych są narażone na inne, te same co ludzie, czynniki kancyrogenne. U obu gatunków guzy mają pochodzenie nabłonkowe i wykazują znaczną hormonozależność. Co więcej, występują spontanicznie w zdrowej populacji (w przeciwiństwie do gryzoni laboratoryjnych, którym implantuje się komórki nowotworowe lub indukuje powstawanie nowotworów) i rozwijają się latami (Misdorp i wsp. 1999). Genom człowieka wykazuje też większe podobieństwo do genomu psa niż gryzoni laboratoryjnych (Paoloni i Khana, 2007). Poza tym od psów łatwiej jest pobrać próbki do badań (np. krwi lub moczu, łatwiej wykonać badanie RTG) niż od gryzoni. Stąd też na przełomie roku 2005 i 2006 w USA powstał program pt. Comparative Oncology mający na celu wdrożenie modelu psa, jako pacjenta wykorzystywanego do badań klinicznych leków przeciwnowotworowych (Paoloni i Khana, 2007). Oba gatunki wykazują bowiem duże podobieństwo aktywności cytochromu P450. Dlatego też pies ma stanowić brakujące ogniwo w badaniach klinicznych pomiędzy modelem gryzoni laboratoryjnych, a człowiekiem. Ponieważ w weterynarii brakuje standardów leczenia, a postępowanie u pacjentów z nowotworem najczęściej sprowadza się do chirurgicznego usunięcia guza, wyniki tego programu dla medycyny weterynaryjnej będą bardzo interesujące. Podjęte próby pokazują jednak, jak 5

7 duże jest podobieństwo pomiędzy Homo sapiens, a Canis lupus familiaris zwiększając rangę badań na modelu psim. Choć pierwsze doniesienia o raku piersi pochodzą z czasów starożytnego Egiptu, a od tej pory nastąpił prawdziwy przełom w wiedzy na temat nowotworów, to zupełnie nie przekłada się to na korzyści dla pacjentów. Umieralność na raka piersi w ostatnich latach co prawda nieznacznie się zmniejszyła (na podstawie NIH) ale związane jest to głównie z poprawą wczesnego wykrywania (dzięki wprowadzeniu badań mammograficznych, podejmowane są też pierwsze próby wprowadzenia spersonalizowanej medycyny i diagnostyki przy użyciu mikromacierzy). Jednak w przypadku zaawansowanego nowotworu medycyna jest prawie bezsilna. Zarówno u kobiet, jak i u suk zapobieganie inwazji komórek nowotworowych do pobliskich węzłów chłonnych i płuc jest obecnie największym wyzwaniem dla lekarzy klinicystów. Przerzuty raka stanowią bowiem przyczynę około 90% zgonów nowotworowych. Wraz z progresją guza, komórki rakowe wykształcają zdolności naciekania otaczających tkanek i błony podstawnej, a następnie rozsiewu, tworząc przerzuty w odległych miejscach. W literaturze pojawia się coraz więcej informacji na temat udziału w tym procesie komórek mikrośrodowiska nowotworowego (szczególnie komórek układu immunologicznego) (Wyckoff i wsp. 2004, Zhang i wsp. 2010, Hao i wsp. 2012). Wraz z tym zmienia się podejście do guza nowotworowego, którego zgodnie z obecną wiedzą należy traktować jak oddzielny narząd lub nawet organizm rządzący się własnymi prawami. Badania prowadzone przez zespół prof. Lisy Coussenes (2002) wykazały, iż typ komórek immunologicznych obecnych w mikrośrodowisku guza nowotworowego może być różny w różnych nowotworach i zależy od tkanki, z której się on wywodzi. W raku piersi szczególnie istotny wydaje się być naciek makrofagów, które czasami stanowią aż 50% masy guza. Ich wpływ na rozwój nowotworu udowodnił zespół prof. Jeffreya Pollarda (Lin i wsp. 2002) wykazując, iż u myszy pozbawionych makrofagów powstawanie przerzutów raka sutka jest prawie całkowicie zahamowane. Do tej pory nie jest jasne, jaki jest mechanizm wspierania rozsiewu nowotworowego przez makrofagi. Moje badania rzucają nowe światło na te zjawiska. Ponadto, są pierwszymi na świecie doniesieniami dotyczącymi badań mikrośrodowiska nowotworowego w medycynie weterynaryjnej. Rola makrofagów w rozwoju guza nowotworowego Makrofagi towarzyszące nowotworowi odgrywają ważną rolę w rozwoju raka. Ponieważ fizjologiczną funkcją makrofagów jest walka z patogenami, przez wiele lat 6

8 uważano, że podobnie postępują z komórkami nowotworowymi. Jednak badania Lin i wsp. (2001) jasno wykazały, że u myszy pozbawionych makrofagów nie dochodzi do rozwoju przerzutów. Pierwotnie uważano, że ich udział w rozsiewie nowotworu polega na modelowaniu macierzy zewnątrzkomórkowej i promowaniu powstawania nowych naczyń krwionośnych. W 2004 roku badania Wyckoff i wsp. (2004) wykazały jednak, iż makrofagi komunikują się z komórkami nowotworowymi za pomocą czynników wzrostu (EGF i CSF-1), czego następstwem jest wspieranie migracji komórek rakowych. Powstała nawet hipoteza, że makrofagi są korumpowane przez komórki nowotworowe, aby wspierały jego rozwój. Badania te wykonane zostały na modelu mysim w odniesieniu do raka piersi. Wykonane przeze mnie badania gęstości makrofagów w tkankach nowotworowych sutka suk (n=50 guzów) wykazały, iż w przerzutujących nowotworach ich liczba jest istotnie wyższa niż w guzach nieprzerzutujących bez względu na ich stopień złośliwości. Co więcej, moje badania wykazały, że w komórkach nowotworowych dochodzi do ekspresji receptora dla czynnika wzrostu kolonii makrofagów (CSF-1R), a poziom tej ekspresji zwiększa się wzraz ze wzrostem złośliwości nowotworu i jego zdolnością do przerzutowania (Król i wsp. 2011). A zatem wyniki te wskazują na związek makrofagów z powstawaniem przerzutów raka sutka suki, podobnie jak ma to miejsce u gryzoni laboratoryjnych. Kolejnym krokiem było potwierdzenie wpływu makrofagów na biologię komórki nowotworowej sutka suki w modelu in vitro. Badania zostały przeprowadzone na pięciu liniach komórkowych: raku prostym, dwóch gruczolakorakach, raku anaplastycznym oraz nowotworze wrzecionowatokomórkowym. Wykazano, iż ko-hodowla makrofagów (różnicowanych pod wpływem CSF-1 z monocytów wysortowanych z krwi podbranej od zdrowych zwierząt w celach diagnostycznych) z tymi liniami komórkowymi spowodowała zwiększenie inwazyjności komórek nowotworowych (bardziej inwazyjny wzrost w macierzy zewnątrzkomórkowej, a także zwiększona inwazyjność oceniana w zmodyfikowanych komorach Boydena) oraz zwiększyła zdolność komórek nowotworowych do migracji (badanej w komorach Boydena oraz teście gojenia rany ). Aby lepiej scharakteryzować mechanizm, w jakim obydwa typy komórek na siebie oddziałują wykonane zostało badanie zmian w ekspresji genów (metodą mikromacierzy DNA) w komórkach nowotworowych i makrofagach pod wpływem ich ko-hodowli. Do analizy wybrano tylko te geny, których ekspresja zmieniła się we wszystkich pięciu 7

9 badanych liniach komórkowych pod wpływem ko-hodowli z makrofagami oraz w makrofagach hodowanych w obecności wszystkich pięciu różnych linii komórkowych. Taka analiza zapewniła oprócz powtórzeń technicznych, także pięć powtórzen biologicznych. Spośród wielu genów, których ekspresja zmieniła się pod wpływem kohodowli, sczególnie interesujące i warte dalszych badań wydają się być: a. Geny zaangażowane w szlak przekaźnictwa syngału Wnt. b. Receptor dla czynnika wzrostu kolonii makrofagów (CSF-1R). Wykazałam zwiększenie eskpresji genów zaangażowanych w szlak przekaźnictwa Wnt (Wnt-5b, Wnt-7a i Wnt-7b) w makrofagach rosnących w ko-hodowli z komórkami nowotworowymi i w oparciu o dane literaturowe początkowo wiązałam je ze wspomaganiem procesu angiogenezy przez makrofagi (Oljavo i wsp. 2009). Ponadto wykazałam, iż pod wpływem ko-hodowli komórek nowotworowych i makrofagów dochodzi w tych pierwszych do zwiększenia ekspresji czynników wzrostu: CSF-2 i CSF-3, a także do zwiększenia ekspresji CSF-1R. Wyniki te sugerują, że komórki nowotworowe wydzielają z jednej strony czynniki wzrostu charakterystyczne dla komórek układu immunologicznego (które prawdopodobnie wpływają na ich migrację do guza), ale jednocześnie dochodzi do ich autokrynnej stymulacji, ponieważ w komórkach nowotoworowych zwiększeniu ulega ekspresja CSF-1R. Wyniki tych badań zostały opublikowane w następujących pracach: 1. Król M, Pawłowski KM, Majchrzak K, Gajewska M, Majewska A, Motyl T (2012) Global gene expression profiles of canine macrophages and canine mammary cancer cells grown as a co-culture in vitro, BMC Veterinary Research, 8:16 Highly Accessed. 2. Król M, Pawłowski KM, Majchrzak K, Dolka I, Abramowicz A, Szyszko K, Motyl T (2011) Density of tumor-associated macrophages (TAMs) and expression of their growth factor receptor MCSF-R and CD14 in canine mammary adenocarcinomas of various grade of malignancy and metastasis. Polish Journal of Veterinary Sciences 14:

10 Wpływ makrofagów na regulację szlaku Wnt w komórce nowotworowej gruczołu sutkowego suk Opisane we wcześniejszym akapicie badania ekspresji genów przy użyciu mikromacierzy DNA wykazały, że w makrofagach towarzyszących nowotworowi pod wpływem ko-hodowli z komórkami nowotworowymi dochodzi do zwiększenia ekspresji trzech genów zaangażowanych w szlak Wnt: Wnt-5b, Wnt-7a i Wnt-7b. Ponieważ w literaturze brakuje danych na temat regulacji szlaku Wnt przez makrofagi towarzyszące nowotworowi, a jedyne doniesienie dotyczy wpływu tych czynników na angiogenezę (Oljavo i wsp. 2009), w celu dokładniejszego zgłębienia wzajemnych interakcji została zbadana ekspresja mirna w ko-hodowlach komórek nowotworowych sutka suki i makrofagów. Badanie zostało wykonane na pięciu nowotworowych liniach komórkowych sutka suki (tych samych, na których wykonane zostały poprzednie doświadczenia). Mikromacierz mirna została przeze mnie indywidualnie zaprojektowana na podstawie bazy danych mirbase tak, aby zawierała wszystkie poznane do tej pory sekwencje mirna gatunku Canis lupus familiaris. Analiza funkcji genów regulowanych przez mirna, których ekspresja uległa istotnej zmianie w komórkach nowotworowych i makrofagach pod wpływem ko-hodowli wykazała, że większość z nich zaangażowana jest w szlak Wnt. Dalsza analiza roli tych genów w szlaku Wnt wykazała, iż makrofagi towarzyszące nowotworowi mogą aktywować przełączenie pomiędzy kanoniczną i niekanoniczną ścieżką tego szlaku. Szlak Wnt jest jednym z najważniejszych szlaków sygnałowych. Jego funkcja jest kluczowa podczas rozwoju embrionalnego, kiedy to odpowiada za proliferację, różnicowanie, polarność i migrację komórek. Rozregulowanie przekaźnictwa Wnt może być powodem powstania wielu procesów patologicznych, w tym raka (Logan i wsp. 2004). Przekaźnictwo sygnału Wnt zachodzi co najmniej dwiema głównymi drogami: w obrębie dobrze poznanego kanonicznego szlaku Wnt/β-katenina oraz nie do końca poznanego niekanonicznego szlaku Wnt (Wang 2009). Najważniejsze drogi przekaźnictwa w obrębie niekanonicznego szlaku Wnt to droga zależna od wapnia (Ca 2+ ) oraz polarna (PCP, ang. Planar Cell Polarity) (Wang 2009). Wiadomo, że kanoniczny szlak Wnt hamuje aktywację niekanonicznego szlaku Wnt, z kolei niektóre ligandy niekanonicznego szlaku Wnt są jednocześnie inhibitorami szlaku kanonicznego. Jak dotąd nie ma wielu opublikowanych informacji na temat znaczenia niekanonicznego szlaku Wnt w raku i jego przerzutowaniu. Opublikowane wyniki często podają odmienne informacje (np. w 9

11 większości prac wykazano, iż Wnt-5a jest aktywatorem przerzutowania, natomiast w niektórych wykazano, że hamuje powstawanie przerzutów) (Weeraratna i wsp. 2002, Nishita i wsp. 2006, Dissanayake i wsp. 2007, Camilli i Warraranta, 2010). Różnice te wynikają na pewno częściowo z różnorodności badanych nowotworów, ale pokazują też, że szlak Wnt jest bardzo złożony i wymaga dalszego poznania. Wyniki własnych badań wykazały, że obecność makrofagów w środowisku komórek nowotworowych sutka suki indukuje w obu typach komórek ekspresję genów i białek zaangażowanych w niekanoniczny szlak Wnt. Szczególnie w makrofagach nasiliła się ekspresja inhibitorów kanonicznego szlaku Wnt, będących zarazem ligandami niekanonicznego szlaku Wnt (np. Dkk-1, Wnt-2, Wnt-5a). Podobne, choć mniej nasilone zmiany zaobserwowane zostały w wyniku hodowli komórek nowotworowych w pożywce kondycjonowanej makrofagami. Badania własne wykazały także, że pod wpływem hodowli komórek nowotworowych w pożywce kondycjonowanej makrofagami dochodzi do istotnego zmniejszenia jądrowej i cytoplazmatycznej akumulacji β-kateniny, natomiast efekt ten jest jeszcze bardziej nasilony pod wpływem ko-hodowli komórek nowotworowych z makrofagami. Takie warunki doprowadzają bowiem do zupełnego zaniku ekspresji β-kateniny w jądrze komórkowym. Świadczy to o zahamowaniu kanonicznego szlaku Wnt przez makrofagi. Dodatkowym potwierdzeniem może być zmniejszona w takich warunkach fosforylacja białka Akt, promującego aktywność β- kateniny jako czynnika transkrypcyjnego. Badanie żywotności komórek nowotworowych dodatkowo potwierdziło te wyniki, bowiem wykazało, iż hodowla komórek nowotworowych sutka suki w pożywce kondycjonowanej makrofagami lub ich kohodowla z makrofagami obniżała zdolność proliferacyjną komórek nowotworowych. Wskazuje to na hamowanie żywotności i wzrostu komórek nowotworowych przez makrofagi. Co więcej, ponieważ efekt ten widoczny był także w wyniku hodowli komórek nowotworowych w pożywce kondycjonowanej makrofagami (które nigdy wcześniej nie miały kontaktu z komórkami nowotworowymi), wskazuje to na działanie antynowotworowe makrofagów w sposób konstytutywny. Moje badania wykazały, że zahamowaniu kanonicznego szlaku Wnt w komórkach nowotworowych towarzyszy aktywacja niekanonicznego szlaku zależnego od Ca 2+ (zwiększona fosforylacja PKC i zwiększona ekspresja kalmoduliny), co jest logiczne z uwagi na wzajemne hamowanie się obu ścieżek Wnt. Wykazałam aktywację w komórkach nowotworowych ścieżki polarnej (PCP), co manifestowało się zwiększoną forforylacją JNK 1/3 oraz zwiększoną ekspresją ROR2. Jednocześnie potwierdziłam aktywację 10

12 Wnt/Ca 2+ w komórkach nowotworowych hodowanych na macierzy zewnątrzkomórkowej przy użyciu mikroskopu konfokalnego wykazując po pierwsze: zmianę charakteru wzrostu komórek rakowych w macierzy zewnątrzkomórkowej (z pojedynczych kolonii na formy inwazyjne) oraz, po drugie: zwiększoną fosforylację fascyny 1 i jej lokalizację na brzegach komórki (jako kompleksy z PKC, co świadczy o aktywacji Wnt/Ca 2+ ). Zmiany te zostały zaobserwowane pod wpływem hodowli komórek nowotworowych w pożywce kondycjonowanej makrofagami, a nasiliły się w wyniki ich ko-hodowli z makrofagami (zwiększone łączenie się fascyny 1 z F-aktyną i tworzenie włokien stresowych, co świadczy o aktywacji Wnt/PCP). Co więcej, wykazałam iż w wyniku ko-hodowli komórek nowotworowych z makrofagami dochodzi do indukowania w tych pierwszych przejścia nabłonkowo-mezenchymalnego (świadczącego o aktywacji niekanonicznego szlaku Wnt), co manifestowało się zwiększeniem ekspresji wimentyny i obniżeniem ekspresji cytokeratyny w porównaniu do komórek kontrolnych. Ponadto, badania wykonane in vivo wykazały, iż w guzach powstałych w wyniku implantacji jednej z badanych linii komórkowych (raka prostego) do myszy bezgrasiczych dochodzi do infiltracji makrofagów, a także do ekspresji białek zaangażowanych w niekanoniczny szlak Wnt (Dkk-1, Wnt-2, Wnt-5a, p-pkc, p-jnk, ROR2) oraz nie dochodzi do jądrowej akumulacji β-kateniny. U badanych myszy powstały nowotworowe ogniska przerzutowe w płucach, co jest potwierdzeniem związku niekanonicznego szlaku Wnt z przerzutowaniem nowotworów. Co więcej, uzyskane wyniki były zbliżone do tych otrzymanych in vitro w warunkach ko-hodowli z makrofagami i zupełnie przeciwne do tych uzyskanych w warunkach mono-hodowli. Dodatkowo, przeanalizowałam lokalizację β-kateniny w 25 przerzutujących i 25 nieprzerzutujących guzach sutka suk. Żaden z guzów przerzutujących nie wykazywał jądrowej lokalizacji β-kateniny. Oznacza to, że kanoniczny szlak Wnt był w nich nieaktywny. Wynik ten pozytywnie korelował z liczbą makrofagów w tych guzach. W guzach przerzutujących została też zaobserwowana wysoka ekspresja inhibitorów kanonicznego szlaku Wnt: Dkk-1, Wnt-2, Wnt-5a oraz ROR2. W oparciu o powyższe wyniki postawiłam hipotezę, iż makrofagi towarzyszące nowotworowi powodują przełączenie z kanonicznego na niekanoniczny szlak Wnt w guzach nowotworowych sutka suk (Ryc. 1). 11

13 Ryc.1. Zaangażowanie szlaku Wnt w rozwój i przerzutowanie nowotworu. W oparciu o Wang Podobieństwo wyników uzyskanych w warunkach ko-hodowli komórek nowotworowych z makrofagami, jak i hodowli komórek nowotworowych w pożywce kondycjonowanej makrofagami (które nigdy wcześniej nie miały kontaktu z komórkami nowotworowymi) podważają teorię o korumpowaniu komórek nowotworowych przez komórki rakowe. Badania te wykazują, że hamowanie przez makrofagi w komórkach nowotworowych kanonicznego szlaku Wnt nie jest efektem ich korupcji przez komórki nowotworowe, ale wynikiem ich antynowotworowego działania (zmniejszają proliferację komórek hamując kanoniczny szlak Wnt). Makrofagi wydzielają w sposób konstytutywny inhibitory kanonicznego szlaku Wnt (makrofagi, które nie miały kontaktu z komórkami nowotworowymi wydzielają te same czynniki, jednakże ich poziom jest niższy). Wydzielane przez makrofagi inhibitory kanonicznego szlaku Wnt są jednocześnie ligandami dla niekanonicznego szlaku Wnt. A zatem efektem ubocznym tego antynowotworowego działania jest zwiększanie inwazyjności i zdolności do przerzutowania komórek nowotworowych będące wynikiem aktywacji niekanonicznego szlaku Wnt. Wyniki te są pionierskie na skalę światową. Moim zdaniem, modulacja aktywności makrofagów może być przełomowym podejściem do leczenia nowotworów. Poznanie molekularnych podstaw przerzutowania nowotworów jest niezbędne do rozwoju skutecznej terapii. Pomimo, iż coraz bardziej oczywisty staje się udział mikrośrodowiska nowotworowego w powstawaniu przerzutów, obecnie jedynym stosowanym w klinice rodzajem leczenia skierowanym na komórki mikrośrodowiska jest terapia anty-angiogenna. Najnowsze doniesienia mówią także o próbach leczenia antymakrofagowego w celu zmniejszenia ich liczby w guzie (Hao i wsp. 2012). Moim zdaniem jest to niewłaściwe podejście, bowiem eliminując makrofagi, 12

14 eliminujemy także ich antynowotworowe działanie. Do tej pory nie ma opublikowanych informacji na temat modulowania aktywności makrofagów w leczeniu nowotworów. Takie postępowanie byłoby ciekawe ponieważ nie wpływałoby na antynowotworowe działanie makrofagów (hamowanie kanonicznego szlaku Wnt); a jedynie pozwalałoby hamować ich wpływ na przerzutowanie (blokując niekanoniczny szlak Wnt). Opisane badania zostały opublikowane w pracy: 1. Król M, Mucha J, Majchrzak K, Homa A, Bulkowska M, Majewska A, Gajewska M, Pietrzak M, Perszko M, Romanowska K, Pawłowski KM, Manuali E, Hellmen E, Motyl T (2014) Macrophages mediate a `switch` between canonical and noncanonical Wnt pathways in canine mammary tumors, PLoS ONE, DOI /journal.pone Rola CSF-1R w biologii komórki nowotworowej W oparciu o wyniki zmian ekspresji genów w komórkach nowotworowych zachodzących pod wpływem ko-hodowli z makrofagami, które wykazały zwiększoną regulację receptora czynnika wzrostu kolonii makrofagów (CSF-1R) zbadana została jego rola w biologii komórki nowotworowej sutka suki. Badania przeprowadziłam na tych samych pięciu liniach komórkowych raka sutka suki, co wcześniejsze doświadczenia. W celu dokładnego poznania roli CSF-1R, wyciszyłam jego ekspresję metodą sirna, a także stymulowałam komórki jego ligandem CSF-1. Jako kontrolę wykorzystałam komórki hodowane w standardowych warunkach, w pożywce hodowlanej bez dodatku bydlęcej surowicy płodowej (zwierającej czynniki wzrostu) oraz komórki traktowane czynnikiem transfekcyjnym i niekodującą sekwencją sirna. Metodami Real-time rt-pcr, cytometrii przepływowej oraz western blot potwierdziłam, że traktowanie komórek sirna komplementarnym do CSF-1R obniża jego ekspresję, hodowla komórek w pożywce bez dodatku bydlęcej surowicy płodowej obniża poziom jego fosforylacji, z kolei traktowanie komórek CSF-1 powoduje podwyższenie jego ekspresji oraz stopnia fosforylacji. Kolejne doświadczenia wykazały, że wyciszenie eskpresji CSF-1R zwiększa liczbę komórek nowotworowych podlegających spontanicznej apoptozie, a także zmniejsza ich proliferację (badaną na podstawie poziomu eskpresji Ki-67), podczas gdy traktowanie komórek CSF-1 powoduje zwiększenie proliferacji. 13

15 Ponieważ najważniejszym etapem w rozwoju choroby nowotworowej jest powstanie przerzutów, kolejnym etapem była ocena wyciszenia ekspresji CSF-1R oraz stymulowania komórek jego ligandem CSF-1 na migrację i inwazję raka sutka suk. Wyniki wykazałay, że wyciszenie CSF-1R spowalnia migrację komórek nowotworowych (badaną w teście gojenia rany ), zmienia ich charakter wzrostu w macierzy zewnątrzkomórkowej na mniej inwazyjny (komórki tworzyły nierozgałęzione kolonie, w odróżnieniu od kontroli charakteryzującej się bardzo inwazyjnym wzrostem) oraz obniża inwazyjność badaną w komorach Boydena. Przeciwnie, stymulowanie komórek nowotworowych CSF-1 powodowało przyspieszenie migracji (badanej w teście gojenia rany ), a także zwiększyło inwazyjność komórek nowotworowych (badaną w komorach Boydena). Biorąc pod uwagę wpływ CSF-1R na ruchliwość komórek nowotworowych badania te są bardzo ważne i wskazują, że czynnik ten może stanowić cel przyszłej terapii antynowotworowej. Badania te zostały opublikowane w pracy: 1. Król M, Majchrzak K, Mucha J, Homa A, Bulkowska M, Jakubowska A, Karwicka M, Pawłowski K, Motyl T (2013) CSF-1R as an inhibitor of apoptosis and promoter of proliferation, migration and invasion of canine mammary cancer cells, BMC Veterinary Research 9:65 Highly Accessed. Interakcje zachodzące pomiędzy fibroblastami towarzyszącymi nowotworowi i komórkami nowotworowymi sutka suki Interakcje zachodzące pomiędzy komórkami tkanki łącznej, a komórkami nowotworowymi w obrębie guza są bardzo interesujące i podobnie, jak w przypadku makrofagów, mogą mieć duży wpływ na rozwój nowotworu. Ponieważ w literaturze brakuje doniesień na temat zmian zachodzących w komórkach nowotworowych pod wpływem fibroblastów, wykonałam analizę zmian w ekspresji genów (za pomocą mikromacierzy DNA) w komórkach nowotworowych, do których dochodzi pod wpływem wzajemnej ko-hodowli tych dwóch typów komórek. Do badania wykorzystałam pięć linii komórkowych, podobnie jak miało to miejsce w poprzednich doświadczeniach. Fibroblasty użyte do badania zostały wyizolowane z guza nowotworowego sutka suki, a następnie zostało potwierdzone pochodzenie wyizolowanych komórek. Podobnie, jak w przypadku badania interakcji zachodzących 14

16 pomiędzy komórkami nowotworowymi, a makrofagami, w analizie uwzględniono jedynie geny, których ekspresja uległa zmianie we wszystkich liniach komórkowych. Dlatego też oprócz powtórzeń technicznych otrzymano powtórzenia biologiczne. Analiza wykazała, iż obecność fibroblastów towarzyszących nowotworowi w środowisku komórek nowotworowych sutka suki spowodowała w komórkach rakowych zwiększenie ekspresji głównie genów zaangażowanych w adhezję i angiogenezę, a także przejście nabłonkowomezenchymalne, kluczowy element transformacji złośliwej komórek nowotworowych. Wszystkie te geny zostały opisane jako kluczowe w procesach rozwojowych, a zatem moje badania potwierdziły tezę, iż występujące w guzie nowotworowym interakcje pomiędzy różnymi komórkami są podobne do tych zachodzących podczas rozwoju embrionalnego. A zatem nowotwór należy traktować jak autonomiczną strukturę, w której zachodzą złożone procesy. Ponadto, obecność fibroblastów w środowisku komórek nowotworowych powoduje zwiększenie ekspresji receptorów neuroprzekaźników, szczególnie dla epinefryny i norepinefryny. Wynika z tego, iż fibroblasty uwrażliwiają komórki nowotworowe na działanie adrenaliny, a przez to jeszcze bardziej zwiększają wpływ stresu na rozwój nowotworów. Ponadto, w komórkach nowotworowych poddanych interakcji z fibroblastami stwierdziłam wzrost ekspresji genu PCDH19, którego mutacja uważana jest za jedną z przyczyn epilepsji, a jak wiadomo pacjentki z epilepsją są bardziej predysponowane do wystąpienia raka piersi, co dotąd, być może błędnie, wiązane było z przypuszczalnym kancerogennym działaniem leków antyepileptycznych. Badania te są pionierskie na skalę światową są to pierwsze badania zmian w ekspresji genów w komórkach nowotworowych za pomocą mikromacierzy DNA, do których dochodzi w wyniku ich oddziaływań z fibroblastami towarzyszącymi nowotworowi. Badania te zostały opublikowane w następującej pracy: 1. Król M, Pawłowski KM, Szyszko K, Maciejewski H, Manuali E, Dolka I, Jank M, Motyl T (2012) Gene expression profiles of canine mammary cancer cells grown with carcinoma-associated fibroblasts (CAFs) as a co-culture in vitro, BMC Veterinary Research, 8:35 Highly Accessed 15

17 Rola mieloidalnych komórek supresyjnych w rozwoju raka sutka suki W kolejnym etapie badań skierowałam moją uwagę na odkryte zaledwie w ostatnich latach niedojrzałe, mieloidalne komórki supresyjne (MDSC, ang. myeloidderiver suppressor cell), charakteryzujące się ekspresją antygenu powierzchniowego Gr1 i które według danych literaturowych także odgrywają rolę w rozwoju guza nowotworowego poprzez promowanie angiogenezy. Wykazałam, że liczba komórek mieloidalnych supresyjnych jest istotnie wyższa w przerzutujących guzach nowotworowych sutka suk niż w guzach nieprzerzutujących, bez względu na ich stopień złośliwości (przebadanych zostało n=50 guzów). Podobne wyniki uzyskałam badając ekspresję ufosforylowanej formy czynnika transktypcyjnego STAT3. Współzależność STAT3 i MDSC wynika z funkcji tego czynnika transkrypcyjnego polegającej na hamowaniu dojrzewania komórek immunologicznych w szpiku kostnym. A zatem wysoka ekspresja i stopień fosforylacji STAT3 w tkance guza może prowadzić do zahamowania hematopoezy pacjenta. Co więcej, niektórzy autorzy zaobserwowali wysoką ekspresję p-stat3 w komórkach mieloidalnych kolonizujących guz nowotworowy, sugerując ich autokrynne działanie. Bazując na tych danych można przypuszczać, że STAT3 odgrywa rolę w rozwoju angiogenezy poprzez blokowanie dojrzewania i różnicowania komórek hematopoetycznych (MDSC), które sprzyjają powstawaniu nowych naczyń krwionośnych. STAT3 wpływa także na powstawanie naczyń krwionośnych per se stymulując VEGF. Powstawanie nowych naczyń krwionośnych sprzyja rozsiewowi nowotworowemu. Wykazałam, że linie komórkowe sutka suki (zbadanych zostało pięć nowotworowych linii komórkowych sutka suki, podobnie jak w opisywanych wcześniej doświadczeniach) charakteryzujące się zwiększoną zdolnością do migracji i inwazji wykazują również zwiększoną ekspresją p-stat3. Co więcej, analiza ekspresji genów w tych komórkach pod kątem szlaku przekaźnictwa STAT3 w liniach przerzutujących wykazała, iż w zależności między komórkami mieloidalnymi supresyjnymi, a komórkami nowotworowymi może być zaangażowana oprócz STAT3 i VEGF także SEMA3B. Badania te zostały opublikowane w następującej pracy: 1. Król M, Pawłowski KM, Dolka I, Musielak O, Majchrzak K, Mucha J. Motyl T (2011) Denisty of Gr-1 positive myeloid precursor cells, p-stat3 expression and 16

18 gene expression pattern in canine mammary cancer metastasis, Veterinary Research Communications, 35: Wnioski 1. Makrofagi towarzyszące nowotworowi indukują w komórkach raka sutka suki przełączenie z kanonicznego na niekanoniczny szlak Wnt. 2. Przełączenie w obrębie szlaku Wnt jest efektem antynowotworowej aktywności makrofagów (obniżają proliferację), której efektem ubocznym jest promowanie powstawania przerzutów. 3. Wnioski 1 i 2 pozwalają na podważenie teorii o korumpowaniu makrofagów przez komórki nowotworowe, tak aby wspierały jego przerzutowanie. 4. Wyniki te dają uzasadnienie dla podjęcia prób modulowania aktywności makrofagów towarzyszących nowotworowi, zamiast stosowania terapii skierowanych przeciwko tym komórkom. 5. Obecność fibroblastów towarzyszących nowotworowi w środowisku komórek nowotworowych powoduje zwiększenie w nich ekspresji genów związanych z przejściem nabłonkowo mezenchymalnym, a także angiogenezą. 6. Liczba komórek mieloidalnych supresyjnych pozytywnie koreluje ze zdolnością raka sutka suk do przerzutowania oraz ekspresją p-stat3. Piśmiennictwo Camilli TC, Weeraratna AT: Striking the target in Wnt-y conditions: intervening in Wnt signaling during cancer progression. Biochemical Pharmacology 2010; 80: Coussens L, Werb Z: Inflammation and cancer. Nature 2002, 420: Dissanayake SK,Wade M, Johnson CE, O Connell MP, Leotlela PD, French AD, et al. The Wnt5A/protein kinase C pathway mediates motility in melanoma cells via the inhibition of metastasis suppressors and initiation of an epithelial to mesenchymal transition. J Biol Chem 2007;282(23): Hao NB, Lu MH, Fan YH, Cao YL, Zhang ZR, Yang SM: Macrophages in tumor microenvironments and the progression of tumors. Clin and Dev Immunology 2012, doi /2012/

19 Król M, Pawłowski KM, Majchrzak K, Dolka I, Abramowicz A, Szyszko K, Motyl T: Density of tumor-associated macrophages (TAMs) and expression of their growth factor receptor MCSF-R and CD14 in canine mammary adenocarcinomas of various grade of malignancy and metastasis. Pol J Vet Sci 2011, 14:3-10. Lin EY, Nguyen AV, Russell RG, Pollard JW: Colony-stimulating factor 1 promotes progression of mammary tumors to malignancy. J Exp Med 2001, 193(6): Logan CY, Nusse R. The Wnt signaling pathway in development and disease. Annu Rev Cell Dev Biol 2004;20: Misdorp W, Else RW, Hellmén E, Lipscomb TP (1999). Histological Classification of Mammary tumors of the dog and the cat. Armed Forces Institute of Pathology in cooperation with the American Registry of Pathology and the World Health Organization Collaborating Centre for Worldwide Reference on Comparative Oncology, Washington D.C. 2nd ed., vol 7. Nishita M, Yoo SK, Nomachi A, Kani S, Sougawa N, Ohta Y, et al. Filopodia formation mediated by receptor tyrosine kinase Ror2 is required for Wnt5ainduced cell migration. J Cell Biol 2006;175(4): Oljavo LS, King W, Cox D, Pollard JW: High-density gene expression analysis of tumor-associated macrophages from mouse mammary tumors. Am J Pathol 2009, 174: Paoloni MC, Khanna C. Comparative oncology today. Vet Clin North Am Small Anim Pract (6): Wang Y: Wnt/Planar cell polarity signaling: a new paradigm for cancer therapy. Mol Cancer Ther 2009; 8: Weeraratna AT, Jiang Y, Hostetter G, Rosenblatt K, Duray P, Bittner M, et al. Wnt5a signaling directly affects cell motility and invasion of metastatic melanoma. Cancer Cell 2002;1(3): Wyckoff J, Wang W, Lin EY, Wang Y, Pixley F, Stanley ER, Graf T, Pollard J, Segal J, Condeelis J. A Paracrine Loop between Tumor Cells and Macrophages Is Required for Tumor Cell Migration in Mammary Tumors, Cancer Res 2004, 64;

20 Zhang W, Zhu XD, Sun HC et al.: Depletion of tumor-associated macrophages enhances the effect of sorafenib in metastatic liver cancer models by antimetastatic and angiogenic effects, Clin Cancer Res 2010, 16:

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

1. Lista publikacji wchodzących w skład rozprawy

1. Lista publikacji wchodzących w skład rozprawy 1. Lista publikacji wchodzących w skład rozprawy a) Toma A, Widłak W, Vydra N (2012) Rola czynnika transkrypcyjnego HSF1 w procesie nowotworzenia. Postępy Biologii Komórki 39(2):269 288 b) Vydra N, Toma

Bardziej szczegółowo

Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego. Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa

Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego. Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego raka jajnika Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa Sześć diabelskich mocy a komórka rakowa (Gibbs

Bardziej szczegółowo

Ocena rozprawy doktorskiej mgr Sudipta Das

Ocena rozprawy doktorskiej mgr Sudipta Das C Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów O Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Gliwicach ul. Wybrzeże Armii Krajowej 15, 44-101 Gliwice; tel. 32

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii?

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Wykorzystanie nowych technik molekularnych w badaniach nad genetycznymi i epigenetycznymi mechanizmami transformacji nowotworowej

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII. Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro

KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII. Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro Koło Naukowe Immunolgii kolo_immunologii@biol.uw.edu.pl kolo_immunologii.kn@uw.edu.pl CEL I PRZEDMIOT PROJEKTU Celem doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Immunologia komórkowa

Immunologia komórkowa Immunologia komórkowa ocena immunofenotypu komórek Mariusz Kaczmarek Immunofenotyp Definicja I Charakterystyczny zbiór antygenów stanowiących elementy różnych struktur komórki, związany z jej różnicowaniem,

Bardziej szczegółowo

Intensywna terapia i choroby układu oddechowego małych zwierząt w praktyce

Intensywna terapia i choroby układu oddechowego małych zwierząt w praktyce Międzynarodowa Konferencja VetCo Intensywna terapia i choroby układu oddechowego małych zwierząt w praktyce 18-19 maja 2013, Falenty k. Warszawy Materiały konferencyjne 1 Wydawca biuletynu: VetCo Veterinary

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Agnieszka Gładysz Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Katedra i Zakład Biochemii i Chemii Klinicznej Akademia Medyczna Prof.

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Janusz Matuszyk. Ocena rozprawy doktorskiej. Pani mgr Hanny Baurskiej

Dr hab. Janusz Matuszyk. Ocena rozprawy doktorskiej. Pani mgr Hanny Baurskiej Dr hab. Janusz Matuszyk INSTYTUT IMMUNOLOGII I TERAPII DOŚWIADCZALNEJ im. Ludwika Hirszfelda P OLSKIEJ A K A D E M I I N AUK Centrum Doskonałości: IMMUNE ul. Rudolfa Weigla 12, 53-114 Wrocław tel. (+48-71)

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny DOPING GENOWY 3 CIEMNA STRONA TERAPII GENOWEJ

dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny DOPING GENOWY 3 CIEMNA STRONA TERAPII GENOWEJ dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny DOPING GENOWY 3 CIEMNA STRONA TERAPII GENOWEJ KOMÓRKI SATELITARNE (ang. stem cells) potencjał regeneracyjny mięśni HIPERTROFIA MIĘŚNI University College London,

Bardziej szczegółowo

Zmiany genetyczne indukują karcinogenezę i determinują fenotyp choroby Te same zmiany dotyczą PanIn i choroby zaawansowanej! U wszystkich: geny

Zmiany genetyczne indukują karcinogenezę i determinują fenotyp choroby Te same zmiany dotyczą PanIn i choroby zaawansowanej! U wszystkich: geny PDAC jest czwartą przyczyną zgonu z powodu nabłonkowych nowotworów złośliwych w świecie zachodnim Czas 5-cio letniego przeżycia jest bardzo niski -6% Siegel 2013, ale istnieją różnice w Europie Estonia

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza dr hab. Beata Schlichtholz Gdańsk, 20 października 2015 r. Katedra i Zakład Biochemii Gdański Uniwersytet Medyczny ul. Dębinki 1 80-211 Gdańsk Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza pt.

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9 Załącznik nr 9 Nazwa programu: do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE Anna Czarnecka Źródło: Intercellular signaling from the endoplasmatic reticulum to the nucleus: the unfolded protein response in yeast and mammals Ch. Patil & P. Walter The

Bardziej szczegółowo

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Warszawa, 27.01.2016 Seminarium naukowe: Terapie przełomowe w onkologii i hematoonkologii a dostępność do leczenia w Polsce na tle Europy Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Dr n.

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO EWA STĘPIEŃ ZAKŁAD PATOMORFOLOGII OGÓLNEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU KIEROWNIK I OPIEKUN PRACY: Dr KATARZYNA GUZIŃSKA-USTYMOWICZ

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8 Załącznik nr 8 Nazwa programu: do Zarządzenia 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie Wiadomości naukowe o chorobie Huntingtona. Prostym językiem. Napisane przez naukowców. Dla globalnej społeczności HD. Ruch zwiększa recykling komórkowy Ćwiczenia potęgują recykling komórkowy u myszy. Czy

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 182/2013 z dnia 9 września 2013 r. w sprawie oceny leku Iressa (gefitynib) we wskazaniu leczenie niedrobnokomórkowego

Bardziej szczegółowo

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Planowanie postępowania onkologicznego???

Bardziej szczegółowo

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny POZAGONADALNE I POZACZASZKOWE GUZY GERMINALNE (EXTRAGONADAL GERM CELL TUMOR) Ewa IŜycka-Świeszewska Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny 1.

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

Leki immunomodulujące-przełom w leczeniu nowotworów hematologicznych

Leki immunomodulujące-przełom w leczeniu nowotworów hematologicznych Leki immunomodulujące-przełom w leczeniu nowotworów hematologicznych Jadwiga Dwilewicz-Trojaczek Katedra i Klinika Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych Warszawski Uniwersytet Medyczny Warszawa

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA..,WWW.MONEY.PL ( 00:00:00) www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/warszawscy;lekarze;zastosowali;nowa;metode;leczenia;raka;j

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii Życie jest procesem chemicznym. Jego podstawą są dwa rodzaje cząsteczek kwasy nukleinowe, jako nośniki informacji oraz białka, które tę informację wyrażają w postaci struktury i funkcji komórek. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/press.html?print=1

Bardziej szczegółowo

Ocena. wykonanej pod kierunkiem prof. dr hab. med. Małgorzaty Polz-Docewicz

Ocena. wykonanej pod kierunkiem prof. dr hab. med. Małgorzaty Polz-Docewicz UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU KATEDRA I ZAKŁAD MIKROBIOLOGII LEKARSKIEJ Kierownik: prof. dr hab. Andrzej Szkaradkiewicz ul. Wieniawskiego 3 tel. 61 8546 138 61-712 Poznań fax

Bardziej szczegółowo

(Carcinoma of the Adrenal Gland)

(Carcinoma of the Adrenal Gland) RAK KORY NADNERCZA (dotyczy pacjentów>20 roku Ŝycia) (Carcinoma of the Adrenal Gland) Barbara Górnicka, Łukasz Koperski 1. Materiał chirurgiczny: nadnercze, nadnercze z tkankami otaczającymi (określ) Inne

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego

Rak gruczołu krokowego Rak gruczołu krokowego Rak stercza (PCa - prostatic cancer) należy do najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. W Polsce pod względem zapadalności ustępuje jedynie rakowi płuca i wyprzedza

Bardziej szczegółowo

Lek. Dominika Kulej. Przebieg kliniczny a wyjściowy status białek oporności wielolekowej w leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej u dzieci

Lek. Dominika Kulej. Przebieg kliniczny a wyjściowy status białek oporności wielolekowej w leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej u dzieci Lek. Dominika Kulej Katedra i Hematologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu Przebieg kliniczny a wyjściowy status białek oporności wielolekowej w leczeniu ostrej białaczki

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku.

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku. WSTĘP Technika PET, obok MRI, jest jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się metod obrazowych w medycynie. Przełomowymi wydarzeniami w rozwoju PET było wprowadzenie wielorzędowych gamma kamer,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 130/2013 z dnia 22 lipca 2013 w sprawie oceny leku Afinitor (ewerolimus), tabletki, 5 mg, 30 tabl., kod EAN 5909990711567

Bardziej szczegółowo

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008.

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. załącznik nr 7 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. 1. Nazwa programu:

Bardziej szczegółowo

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Standaryzowane według wieku współczynniki zachorowalności na nowotwory złośliwe piersi w skali

Bardziej szczegółowo

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Świerblewski M. 1, Kopacz A. 1, Jastrzębski T. 1 1 Katedra i

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

II. Ocena dorobku naukowo-badawczego (poza wskazanym osiągnięciem naukowym), oraz wskaźników naukometrycznych dr K. Mary cza

II. Ocena dorobku naukowo-badawczego (poza wskazanym osiągnięciem naukowym), oraz wskaźników naukometrycznych dr K. Mary cza Prof. dr hab. Tomasz Motyl Warszawa, 23.10.2014 Katedra Nauk Fizjologicznych Wydział Medycyny Weterynaryjnej, SGGW ul. Nowoursynowska 159 02-776 Warszawa Ocena osiągnięcia naukowego, dorobku naukowo-badawczego

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz BRCA1 zależny rak piersi i jajnika odmienności diagnostyczne i kliniczne (BRCA1 dependent breast and ovarian cancer clinical and diagnostic diversities) Paweł Blecharz Dr hab. n. med. Paweł Blecharz Dr

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis w rejestrze

Bardziej szczegółowo

RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz

RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz (nieobowiązkowe składniki oznaczono +) 1. Rodzaj materiału Prawy jajowód, lewy jajowód, prawy

Bardziej szczegółowo

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej MedTrends 2016 Europejskie Forum Nowoczesnej Ochrony Zdrowia Zabrze, 18-19 marca 2016 r. Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej Prof. dr hab. n. med. Tomasz Szczepański Katedra i Klinika

Bardziej szczegółowo

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy CENTRUM ONKOLOGII im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy CENTRUM ONKOLOGII w Bydgoszczy Personalizowana terapia nowotworów z zastosowaniem innowacyjnych technologii leczniczych i diagnostycznych

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych.

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych. lek. Magdalena Bosak-Prus Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 we Wrocławiu, Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego, młodszy asystent Ocena profilu oreksyny A i greliny

Bardziej szczegółowo

Nowe terapie choroby Huntingtona. Grzegorz Witkowski Katowice 2014

Nowe terapie choroby Huntingtona. Grzegorz Witkowski Katowice 2014 Nowe terapie choroby Huntingtona Grzegorz Witkowski Katowice 2014 Terapie modyfikujące przebieg choroby Zahamowanie produkcji nieprawidłowej huntingtyny Leki oparte o palce cynkowe Małe interferujące RNA

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym mgr Magdalena Brzeskwiniewicz Promotor: Prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład Biologii i Genetyki Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Seminarium Wpływ realizacji pobytów stażowych (szkoleniowych) na rozwój potencjału dydaktycznego postdoców i doktorantów

Seminarium Wpływ realizacji pobytów stażowych (szkoleniowych) na rozwój potencjału dydaktycznego postdoców i doktorantów Seminarium Wpływ realizacji pobytów stażowych (szkoleniowych) na rozwój potencjału dydaktycznego postdoców i doktorantów 7 wrzesień 2011 roku sala Rady Wydziału, ul. Oczapowskiego 1A Projekt POKL. 04.01.01-00-178/09

Bardziej szczegółowo

Zofia Madeja. Stypendystka FNP Program: Powroty/Homing (2009 2011)

Zofia Madeja. Stypendystka FNP Program: Powroty/Homing (2009 2011) Zofia Madeja Adiunkt w Katedrze Genetyki i Podstaw Hodowli Zwierząt, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Stypendystka FNP Program: Powroty/Homing (2009 2011) CV 1995 2000 Studia na kierunku Biotechnologia

Bardziej szczegółowo

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa?

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Diagnostyka patomorfologiczna 1. Ocena wycinków z biopsji chirurgicznej jądra pacjenci

Bardziej szczegółowo

katedra fizjologii i biochemii zwierząt

katedra fizjologii i biochemii zwierząt katedra fizjologii i biochemii zwierząt RYS HISTORYCZNY Powstanie Katedry 1951 r Z chwilą utworzenia Wydziału Zootechnicznego Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu (rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI WYMAGANE 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 4 i 5 OCENA EKOTOKSYCZNOŚCI TEORIA Chemia zanieczyszczeń środowiska

Bardziej szczegółowo

Kardiologia małych zwierząt w praktyce

Kardiologia małych zwierząt w praktyce Międzynarodowa Konferencja VetCo Kardiologia małych zwierząt w praktyce 20-21 września 2014, Falenty k. Warszawy Materiały konferencyjne Wydawca biuletynu: VetCo Veterinary Consulting & Control Al. 3 Maja

Bardziej szczegółowo

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz Sformatowano GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz 1. Materiał chirurgiczny: przełyk, Ŝołądek, jelito

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Rak jajnika: nowe wyzwania diagnostyczno - terapeutyczne Warszawa, 15-16.05.2015 Dagmara Klasa-Mazurkiewicz Gdański Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka i leczenie czerniaka. Dr n. med. Jacek Calik

Profilaktyka i leczenie czerniaka. Dr n. med. Jacek Calik Profilaktyka i leczenie czerniaka Dr n. med. Jacek Calik Czerniaki Czerniaki są grupą nowotworów o bardzo zróżnicowanej biologii, przebiegu i rokowaniu. Nowotwory wywodzące się z melanocytów. Pochodzenie

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia. nr OWU/ON12/1/2015

Ogólne warunki ubezpieczenia. nr OWU/ON12/1/2015 Ogólne warunki ubezpieczenia Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu On nr OWU/ON12/1/2015 Umowa dodatkowa On jest zawierana na podstawie Warunków oraz Ogólnych warunków ubezpieczenia Umowy dodatkowej na

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu ON NR OWU/ON12/1/2014

Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu ON NR OWU/ON12/1/2014 Umowa dodatkowa na wypadek nowotworu ON Umowa dodatkowa ON jest zawierana na podstawie Warunków oraz Ogólnych warunków ubezpieczenia umowy dodatkowej na wypadek nowotworu ON. Przeczytaj uważnie poniższe

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM

Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM Informacja o Katedrze Rozwój j naukowy młodej kadry naukowców w w kontekście priorytetów badawczych: W 2009 roku 1 pracownik Katedry

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 5 Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego WP i NoZ AM w Lublinie, p.o. kierownika Zakładu: Prof. dr hab. n.

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012 OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012 Umowa dodatkowa ONA jest zawierana na podstawie Warunków Sposób na przyszłość (kod TUL0) oraz Ogólnych warunków

Bardziej szczegółowo

Regulamin ustalania wysokości, przyznawania stypendium doktoranckiego

Regulamin ustalania wysokości, przyznawania stypendium doktoranckiego Załącznik do zarządzenia nr R/0210/64/13 Regulamin ustalania wysokości, przyznawania stypendium doktoranckiego Regulamin został opracowany na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie

Bardziej szczegółowo

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM Plan wykładu Jelitowe powikłania WZJG Rak

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami. Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska

Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami. Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska Spis treści: 1. Co to jest grafen? Budowa i właściwości. 2. Zastosowanie grafenu. 3. Dlaczego może być wykorzystany

Bardziej szczegółowo

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

Centrum Geriatrii, Medycyny Medycyny Regeneracyjnej i Profilaktycznej

Centrum Geriatrii, Medycyny Medycyny Regeneracyjnej i Profilaktycznej Nie można być mistrzem we wszystkich dyscyplinach. Czas na biogospodarkę Jerzy Samochowiec Centrum Geriatrii, Medycyny Medycyny Regeneracyjnej i Profilaktycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r.

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. HOT TOPICS 2014 W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. NOWOTWORY TRZONU MACICY Przegląd publikacji w International Journal of Gynecological Cancer w 2013 roku Paweł Knapp Klinika Ginekologii

Bardziej szczegółowo

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Lek. Marcin Polok Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych w zakresie medycyny

Bardziej szczegółowo

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Połączenia komórek

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH

DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH 1. 1. Na stanowisku profesora zwyczajnego może zostać zatrudniona osoba posiadająca: 1) tytuł naukowy

Bardziej szczegółowo

RAK JAJNIKA CZYLI RZECZ O WYBRCA-OWANYCH (WYBRAKOWANYCH) GENACH

RAK JAJNIKA CZYLI RZECZ O WYBRCA-OWANYCH (WYBRAKOWANYCH) GENACH RAK JAJNIKA CZYLI RZECZ O WYBRCA-OWANYCH (WYBRAKOWANYCH) GENACH Dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Klinika Onkologii Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie PORUSZANE TEMATY Budowa genów odpowiedzialnych za

Bardziej szczegółowo

Leczenie i rokowanie w zakażeniach HIV. Brygida Knysz Polskie Towarzystwo Naukowe AIDS

Leczenie i rokowanie w zakażeniach HIV. Brygida Knysz Polskie Towarzystwo Naukowe AIDS Leczenie i rokowanie w zakażeniach HIV Brygida Knysz Polskie Towarzystwo Naukowe AIDS Cel terapii przeciwwirusowej Jak najdłużej maksymalna supresja replikacji HIV i utrzymanie odpowiedniej liczby limfocytów

Bardziej szczegółowo

Leczenie zaawansowanych (nieresekcyjnych i/lub przerzutowych) GIST Nieoperacyjny lub rozsiany GIST jest oporny na konwencjonalną chemioterapię.

Leczenie zaawansowanych (nieresekcyjnych i/lub przerzutowych) GIST Nieoperacyjny lub rozsiany GIST jest oporny na konwencjonalną chemioterapię. Leczenie zaawansowanych (nieresekcyjnych i/lub przerzutowych) GIST Nieoperacyjny lub rozsiany GIST jest oporny na konwencjonalną chemioterapię. Rola radioterapii nie jest ostatecznie ustalona. Dotychczasowe

Bardziej szczegółowo

Faramkoekonomiczna ocena leków biopodobnych. dr Michał Seweryn

Faramkoekonomiczna ocena leków biopodobnych. dr Michał Seweryn Faramkoekonomiczna ocena leków biopodobnych dr Michał Seweryn Klasyczny problem ekonomii Potrzeby Dobra Farmakoekonomika (ekonomiczna ocena technologii medycznych) Celem badania farmakoekonomicznego jest

Bardziej szczegółowo

Krwiotworzenie (Hematopoeza)

Krwiotworzenie (Hematopoeza) Krwiotworzenie (Hematopoeza) Zgadnienia Rozwój układu krwiotwórczego Szpik kostny jako główny narząd krwiotwórczy Metody badania szpiku Krwiotwórcze komórki macierzyste (KKM) Regulacja krwiotworzenia Przeszczepianie

Bardziej szczegółowo

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE Załącznik nr do Zarządzenia.. Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE 8.1 WARUNKI WYMAGANE Załącznik nr 2 do rozporządzenia cz. I lit. M Lp 913-916

Bardziej szczegółowo

ROLA SZLAKU SYGNAŁOWEGO SONIC HEDGEHOG W NOWOTWORZENIU: MACIERZYSTE KOMÓRKI NOWOTWOROWE, OPORNOŚĆ WIELOLEKOWA, ANGIOGENEZA*

ROLA SZLAKU SYGNAŁOWEGO SONIC HEDGEHOG W NOWOTWORZENIU: MACIERZYSTE KOMÓRKI NOWOTWOROWE, OPORNOŚĆ WIELOLEKOWA, ANGIOGENEZA* POSTĘPY BIOLOGII KOMÓRKI TOM 39 2012 NR 3 (531 553) ROLA SZLAKU SYGNAŁOWEGO SONIC HEDGEHOG W NOWOTWORZENIU: MACIERZYSTE KOMÓRKI NOWOTWOROWE, OPORNOŚĆ WIELOLEKOWA, ANGIOGENEZA* ROLE OF SONIC HEDGEHOG PATHWAY

Bardziej szczegółowo

Kardiologia małych zwierząt

Kardiologia małych zwierząt Międzynarodowa Konferencja VetCo Kardiologia małych zwierząt 5-6 września 2015 Warszawa Materiały konferencyjne Wydawca biuletynu: VetCo Veterinary Consulting & Control Al. 3 Maja 7/2, 00-401 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Priony. co dobrego mówią nam drożdże? Takao Ishikawa Zakład Biologii Molekularnej Uniwersytet Warszawski

Priony. co dobrego mówią nam drożdże? Takao Ishikawa Zakład Biologii Molekularnej Uniwersytet Warszawski Priony co dobrego mówią nam drożdże? Takao Ishikawa Zakład Biologii Molekularnej Uniwersytet Warszawski Choroba Kreutzfeldta-Jakoba Pierwsze opisy pochodzą z lat 30. XX wieku Zakaźna choroba, często rodzinna

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania.

Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. Zarządzenie Nr R-0161/97/2011 Rektora Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie z dnia 22 grudnia 2011r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich doktorantom Akademii im.

Bardziej szczegółowo

1. Konkurs jest prowadzony w dwóch kategoriach: granty doktorskie,

1. Konkurs jest prowadzony w dwóch kategoriach: granty doktorskie, Konkurs grantów doktorskich i habilitacyjnych w roku 2015 na Wydziale Inżynierii Kształtowania Środowiska i Geodezji Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu finansowanych z dotacji celowej na prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Choroba Huntingtona jako choroba mózgu

Choroba Huntingtona jako choroba mózgu Wiadomości naukowe o chorobie Huntingtona. Prostym językiem. Napisane przez naukowców. Dla globalnej społeczności HD. Przeszczep szpiku kostnego w chorobie Huntingtona Przeszczep szpiku chroni myszy HD

Bardziej szczegółowo