Metody kwestionariuszowe badania jakości życia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Metody kwestionariuszowe badania jakości życia"

Transkrypt

1 632 Probl Hig Epidemiol 2012, 93(4): Metody kwestionariuszowe badania jakości życia Questionnaire methods of studies on quality of life Anna Kłak 1/, Magdalena Mińko 2/, Dorota Siwczyńska 3/ 1/ Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny w Warszawie 2/ Wydział Nauki o Zdrowiu, Warszawski Uniwersytet Medyczny w Warszawie 3/ Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie Piśmiennictwo bogate jest w liczne doniesienia traktujące o jakości życia pacjentów dotkniętych różnymi chorobami. Coraz częściej bada się obiektywne i subiektywne odczucia pacjenta dotyczące jego stanu chorobowego. Obecnie priorytetem Unii Europejskiej (UE) jest podnoszenie jakości życia pacjentów cierpiących na przewlekłe niezakaźne choroby. Badanie jakości życia jest zagadnieniem interdyscyplinarnym, łączącym znaczenie kliniczne z psychologicznymi aspektami opieki medycznej. W ocenie psychologicznej jakość życia może być badana przy wykorzystaniu zróżnicowanych technik. Jakościowe, wieloczynnikowe badania poza tym, że umożliwiają dokładną ocenę samopoczucia chorego, pozwalają dokonać oceny ilościowej. Mimo wszystko tego typu badania są pracochłonne. Jakość życia można również zbadać za pomocą kwestionariusza. Pozwala to na uzyskanie ilościowego wyniku, który można porównywać z badaniami wykonanymi na innych grupach pacjentów. Obecnie dostępne są różnorodne narzędzia kwestionariuszowe badające jakość życia chorych, z uwzględnieniem różnych jej determinantów. Do najbardziej popularnych zalicza się: Living with Asthma Questionnaire (LWAQ), Asthma Quality of Live Questionnaire (AQLQ), Euro Quality of Life Questionnaire (EQ-5D) oraz Short-Form Health Survey (SF-36). Słowa kluczowe: jakość życia, metody kwestionariuszowe, nauki medyczne, alergie The scientific literature is full of numerous reports dealing with the quality of life of patients suffering from different diseases. Increasingly, the research deals with the objective and subjective feelings of patients about their condition. Currently, the EU s priority is to improve the quality of life of patients suffering from chronic non-communicable diseases. The studies on the quality of life is an interdisciplinary area, combining the clinical significance and the psychological aspects of medical care. The psychological assessment of the quality of life can be studied using different techniques. The qualitative, multivariate testing, apart from enabling accurate assessment of the patient s well-being, allows for the quantitative assessment. Nevertheless, this type of research is laborious. The quality of life can also be tested by a questionnaire. This allows a quantitative result, which can be compared with studies made in other patient groups. Currently, there is a variety of tools and questionnaires examining quality of life of patients with regard to its various determinants. The most popular include: Living with Asthma Questionnaire (LWAQ), Asthma Quality of Live Questionnaire (AQLQ), Euro Quality of Life Questionnaire (EQ-5D) and Short Form Health Survey (SF-36). Key words: quality of life, questionnaire methods, medical sciences, allergies Probl Hig Epidemiol 2012, 93(4): Nadesłano: Zakwalifikowano do druku: Adres do korespondencji / Address for correspondence Mgr Anna Kłak Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny ul. Banacha 1a, Warszawa tel , fax , Wstęp Jakość życia jest definiowana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) jako indywidualne postrzeganie ich pozycji życia w kontekście kultury i systemu wartości, w którym żyją i w odniesieniu do ich celów, oczekiwań i standardów [1]. HRQL (Health Related Quality of Life) odnosi się do osoby lub postrzegania wpływu choroby i jej leczenia, na jakość życia i funkcjonowanie jednostki. Podstawą HRQL są 3 komponenty: społeczny, psychologiczny i fizyczny [1]. Pojęcie jakości życia oparte jest na definicji zdrowia wg. WHO, która określona jest jako pełny dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny a nie jedynie brak choroby [1]. Mimo, że pojęcie jakości życia jest trudne do zdefiniowania, jest ono nieodzownym elementem funkcjonowania każdej jednostki. Składa się z wielu płaszczyzn, które wpływają na globalne zadowolenie z życia, w tym zdrowia, właściwe dla warunków mieszkaniowych, zatrudnienia, bezpieczeństwa osobistego i rodzinnego, wzajemnych relacji, edukacji oraz wypoczynku. W aspekcie związanym z ochroną zdrowia, jakość życia odpowiada tym zagadnieniom, które bezpośrednio dotyczą zdrowia jednostki [2]. W obecnych czasach wzrasta zainteresowanie jakością życia pacjentów, dlatego jest to temat coraz bardziej popularny. Piśmiennictwo bogate jest w licz-

2 Kłak A, Mińko M, Siwczyńska D. Metody kwestionariuszowe badania jakości życia 633 ne doniesienia traktujące o jakości życia pacjentów dotkniętych różnymi chorobami. Coraz częściej bada się obiektywne i subiektywne odczucia pacjenta dotyczące jego stanu chorobowego. Obecnie priorytetem UE jest poprawa jakości życia pacjentów cierpiących na przewlekłe niezakaźne choroby. Pacjenci zgłaszają szereg problemów dotyczących ich ogólnej aktywności oraz pogorszenie jakości życia w relacji do zdrowia HRQL. Dlatego istotną składową w aspekcie pomiarów zdrowia w danej populacji jest zrozumienie, że jakość życia pacjentów jest równie ważna jak parametry kliniczne. Badania nad jakością życia są wyrazem holistycznego podejścia do pacjenta. Mają istotne znaczenie w chorobach przewlekłych. Poza czasem przeżycia, mogą stanowić główną zmienną zależną w modelach oceny efektywności leczenia i opieki [3]. Natomiast tradycyjne badania skupiają się w głównej mierze, na ocenie wpływu terapii na kontrolę objawów i częstość występowania powikłań, natomiast ich wpływ na jakość życia jest znacznie rzadziej analizowany. Ostatnie dziesięciolecia poddają analizie ocenę jakości życia pacjentów z chorobami przewlekłymi, czego dowodem jest m.in. potwierdzenie, że często niektóre zmiany, mało istotne w odczuciu personelu medycznego, znacząco wpływają na chorych lub ich rodziny. Natomiast inne zmiany, które lekarzom wydają się istotne z punktu widzenia zarówno stanu zdrowia, jak i sytuacji życiowej pacjentów, nie są przez chorych zauważane. Dla przykładu zagraniczna literatura bogata jest w liczne doniesienia dotyczące astmy, jako jednostki klinicznej i znaczenia badań nad jakością życia chorych na astmę [4-6]. Oğuztürk i wsp. opisał obniżanie się jakości życia chorych na astmę wraz z wiekiem [7]. Hazel w swoich badaniach również wykazał deficyt w jakości życia w stosunku do wieku badanych [8]. Z kolei w odniesieniu do badania wpływu płci na jakość życia chorych na astmę podaje, że płeć żeńska wpływa na pogorszenie wyników jakości życia chorych mierzoną kwestionariuszem EQ-5. Badanie jakości życia w świetle nauk medycznych Badanie jakości życia jest zagadnieniem interdyscyplinarnym, łączącym znaczenie kliniczne z psychologicznymi aspektami opieki medycznej. Dlatego realizacja wyników terapeutycznych nie jest jedynym z celów leczenia. Powodem tego jest realizacja tzw. celów pozamedycznych, przez które rozumie się poprawę samopoczucia chorego wpływającego na jego funkcjonowanie w społeczeństwie. Jest to istotne w przypadku chorób przewlekłych lub nieuleczalnych, w których niezupełnie jest możliwe osiągnięcie celów medycznych. Wówczas znaczenia nabierają cele służące poprawie komfortu życia pacjenta z chorobą [9]. Wraz z większym zainteresowaniem jakości życia pacjentów, zaczęto uwzględniać coraz więcej elementów składających się na jej ocenę. Przykładowo w 1948 roku jakość życia oceniano przez pryzmat ograniczeń aktywności fizycznej. Natomiast już w ostatniej dekadzie XX wieku analizowano dodatkowe kryteria takie jak: dolegliwości, aktywność społeczna, funkcje poznawcze, stan emocjonalny, sprawność narządów zmysłów, samoobsługa chorego [10, 11]. Techniki badania jakości życia W ocenie psychologicznej jakość życia może być badana przy wykorzystaniu zróżnicowanych technik. Jakościowe, wieloczynnikowe badania poza tym, że umożliwiają dokładną ocenę samopoczucia chorego, pozwalają dokonać oceny ilościowej. Mimo wszystko tego typu badania są pracochłonne [9]. Jakość życia można również zbadać za pomocą kwestionariusza. Pozwala to na uzyskanie ilościowego wyniku, który można porównywać z badaniami wykonanymi na innych grupach pacjentów. Najczęściej do pomiaru jakości życia stosuje się narzędzia generyczne (ogólne) oraz swoiste (specyficzne) [12]. Narzędzia ogólne obejmują profile zdrowotne oraz normy użyteczności stanu zdrowia. Umożliwiają zatem ocenę jakości życia u każdego pacjenta. Pozwalają dokonać pomiaru wszystkich najbardziej istotnych aspektów jakości życia. Natomiast normy użyteczności wskazują preferencje badanych wobec stanu zdrowia, bowiem ta sama choroba może w różny sposób wpływać na życie człowieka. Pomiaru jakości życia można dokonać za pomocą testu, nie używając wieloaspektowych skal wartości. Narzędzia generyczne cechują się niewielką czułością pomiarów tj. możliwością do wykrycia nieznacznych różnic mających znaczenie kliniczne. Kwestionariusz jako narzędzie badające jakość życia Analiza jakości życia dokonana przy użyciu kwestionariusza pozwala na zbadanie znacznie większej liczby grupy badanej, niż w przypadku zastosowania badania wieloczynnikowego. Psycholog w trakcie badania może pełnić rolę konsultanta. Jego obecność w trakcie badania nie jest konieczna, w przeciwieństwie do roli jaką odgrywa w trakcie tworzenia kwestionariusza i analizy wyników [9]. W nomenklaturze podział kwestionariuszy dokonany jest na ogólne i specyficzne [9]. Pierwszy rodzaj kwestionariuszy służy ocenie zależności pomiędzy stanem zdrowia chorego, a licznymi czynnikami takimi jak: relacje rodzinne, stan emocjonalny, aktywność zawodowa, etc. Natomiast kwestionariusze specyficzne co do zasady dzieli się na dwie kategorie. Pierwsza poddaje analizie konkretne sfery funkcjonowania chorego (domain specific). Druga kategoria analizuje czynniki

3 634 Probl Hig Epidemiol 2012, 93(4): wynikające z samej choroby (disease specific). Jest ona ważna z uwagi na możliwość oceny samopoczucia chorego, stopnia nasilenia objawów, wpływu choroby na stan emocjonalny oraz na codzienną aktywność społeczną i zawodową [13]. Przykłady kwestionariuszy jako narzędzi badających jakość życia 1. St. George s Respiratory Questionnaire (SGRQ) SGRQ to kwestionariusz analizujący wpływ chorób układu oddechowego na codzienną aktywność chorego. Przeznaczony jest do samodzielnego wypełnienia przez osoby chorujące zwłaszcza na astmę oraz przewlekłą obturacyjną chorobę płuc. Kwestionariusz składa się trzech części. Pierwsza poddaje analizie dolegliwości, takie jak: odksztuszanie wydzieliny, częstość występowania napadów kaszlu, występowanie i czas trwania świszczącego oddechu oraz napadów duszności, itp. Druga część kwestionariusza dotyczy aktywności fizycznej, a w szczególności jej ograniczenia wynikające z obecności choroby. Ostatnia zaś część kwestionariusza analizuje wpływ choroby na codzienne funkcjonowanie pacjenta w społeczeństwie (aktywność społeczna i zawodowa, objawy uboczne, zapotrzebowanie na leki) [9]. Narzędzie nie dotyczy objawów depresji czy lęku chorego, lecz wpływu choroby na psychologiczne i społeczne jego funkcjonowanie [14]. 2. Asthma Severity Scale Kwestionariusz koncentruje się na aspektach związanych z kontrolą przebiegu choroby. Opracowany jest w dwóch wersjach: dla dzieci i dorosłych, różniących się długością skali. Dla dorosłych skala jest siedmiostopniowa, dla dzieci krótsza. Narzędzie to jest polecane w badaniach analizujących subiektywną oceną stopnia ciężkości choroby [13]. 3. Living with Asthma Questionnaire (LWAQ) Dla oceny przebiegu leczenia astmy u osób dorosłych, zespół Hylanda skonstruował kwestionariusz składający się z pytań dotyczących uprawiania sportu, zaburzeń snu, pracy zawodowej, spędzania wolnego czasu [15]. Przeznaczony jest dla oceny aktywności pacjenta. Wypełnienie kwestionariusza zajmuje około 20 minut. Może tego dokonać lekarz podczas wywiadu. Uważa się, że jest on wartościowy w badaniach długofalowych. 4. Outcome Measures in Ambulatory Care (Asthma and Diabetes) (OMAC) Za pomocą tego narzędzia można analizować kontrolę występowania objawów oraz powikłań [16]. Ponadto przy jego użyciu można dokonać subiektywnej oceny ciężkości choroby poprzez zbadanie stopnia dolegliwości bólowych, zaburzenia snu i nastroju chorego oraz aspekty psychospołeczne. Jednak narzędzie wymaga dalszych badań nad jego przydatnością. 5. Asthma Quality of Live Questionnaire (AQLQ) Jest to kwestionariusz autorstwa prof. Elizabeth Juniper z Uniwersytetu McMaster w Kanadzie [17]. Składa się z 32 pytań do samodzielnego wypełnienia przez respondenta lub wypełnienia przez lekarza podczas wywiadu. Jego ideą jest ocena wpływu procesu terapeutycznego na codzienną aktywność pacjenta chorego na astmę. Za pomocą kilkustopniowej skali można dokonać oceny: stopnia aktywności fizycznej, unikania czynników wpływających na duszność, występowanie objawów nocnych, lęk, wpływ choroby na codzienną aktywność w społeczeństwie [13]. Rekomendowany jest do stosowania w badaniach klinicznych. Prof. Juniper opracowała również wersję AQLQ dla dzieci, stosowaną w licznych badaniach na całym świecie. 6. Euro Quality of Life Questionnaire (EQ-5D) Kwestionariusz ten stosowany jest u osób powyżej 12. roku życia. Jego ideą jest analiza stanu zdrowia przy uwzględnieniu pięciu kategorii: troska o siebie, sprawność fizyczna, codzienna aktywność (praca, obowiązki domowe, nauka, wypoczynek, rodzina), lęk/depresja oraz ból/dyskomfort. Podzielony jest na dwie części. Pierwsza opiera się na wyżej wymienionych kategoriach oceny stanu zdrowia (EQ Index), natomiast druga zawiera skalę VAS, na której respondent ocenia swój stan zdrowia (EQ-VAS) [18]. 7. Short Form Health Survey (SF-36) Skala składa się z 36 pytań. Kwestionariusz poddaje analizie w 8-stopniowej skali profil funkcjonalny zdrowia i dobrego samopoczucia, jak również ocenę psychometryczną opartą na fizycznym i psychicznym stanie zdrowia respondenta. Jakość życia w oparciu o fizyczny stan zdrowia mierzona jest za pomocą wskaźników: funkcjonowanie fizyczne, odczuwanie bólu, ogólny stan zdrowia. Natomiast jakość życia w oparciu o zdrowie psychiczne mierzona jest poprzez: witalność funkcjonowania w społeczeństwie, stan emocjonalny oraz psychiczny. SF-36 okazał się przydatny w badaniach populacji ogólnej i szczególnej, przy porównywaniu względnego ciężaru choroby oraz zróżnicowanych świadczeń zdrowotnych wykonywanych podczas różnych zabiegów. SF-36 został skonstruowany tak, aby mógł spełniać minimalne standardy psychometryczne niezbędne dla porównania grupy. Koncepcje zdrowia zostały wybrane z 40 zawartych w Medical Outcomes Study (MOS) (Stewart

4 Kłak A, Mińko M, Siwczyńska D. Metody kwestionariuszowe badania jakości życia 635 & Ware, 1992). Reprezentują najczęściej mierzone pojęcia w powszechnie używanych badaniach dotyczących zdrowia. Wybrane pozycje kwestionariusza stanowią również ocenę wskaźników stanu zdrowia, takich jak: zachowanie funkcji i dysfunkcji, strach i dobre samopoczucie, obiektywna i subiektywna ocena stanu zdrowia oraz pozytywna i negatywna samoocena ogólnego stanu zdrowia. 8. The World Health Organization Quality of Life (WHOQOL) BREFF Jest to kwestionariusz służący ocenie psychometrycznej jakości życia. W pięciostopniowej skali analizuje on stan emocjonalny (radość z życia, możliwość realizacji zainteresowań, relacje z najbliższym otoczeniem, doświadczanie negatywnych odczuć takich jak: lęk, rozpacz, przygnębienie, depresja) oraz stan fizyczny respondenta (zaburzenia snu, wydolność w życiu codziennym, poziom energii umożliwiającej funkcjonowanie w społeczeństwie). 9. Quality of Life in Epilepsy Inventory (QOLIE) Kwestionariusz ten analizuje jakość życia poprzez pryzmat siedmiu czynników, na które składają się: samopoczucie emocjonalne, problemy z występowaniem napadów choroby, problemy związane z energetycznym poziomem zachowania i zmęczenia, funkcje poznawcze, skutki działania leków, społeczne funkcjonowanie oraz ogólna jakość życia [19]. Zastosowanie tego narzędzia umożliwia dostarczenie nowych informacji dotyczących skuteczności leczenia chorych na padaczkę. 10. The Karnofsky Performance Index KPS (Indeks Wydolności) Indeks ten określa fizyczne funkcjonowanie oraz metryczną ocenę stopnia funkcjonalnej samodzielności wyrażonej w postaci jednej liczby. Ocena zawiera się w skali od 0% do 100%, gdzie wyższa wartość procentowa odpowiada wyższej jakości życia pacjenta [20]. Skala ta bada jedynie funkcjonowanie fizyczne chorego, nie uwzględnia jego stanu psychicznego i emocjonalnego mającego wpływ na jakość życia [21]. 11. Nottingham Health Profile (NHP) (Profil Zdrowia) Metoda ta funkcjonuje już od 1986 roku. Liczne badania nad jej rzetelnością i trafnością sprawiły, że dostatecznie spełnia ona kryteria psychometryczne. Kwestionariusz podzielny jest na dwie części, z których pierwsza składa się z 38 pytań dotyczących głównych obszarów życia, takich jak: ból, energia, sen, reakcje emocjonalne, fizyczna ruchliwość, społeczna izolacja. Natomiast druga część składa się z 7 pytań dotyczących: prac domowych, zatrudnienia, życia społecznego i seksualnego, związków osobistych, sposobu spędzania świąt i wolnych dni oraz hobby i zainteresowań [21]. Im wyższa punktacja, tym chory ma bardziej poważny problem zdrowotny, gdzie maksymalnie można otrzymać 100 punktów w obydwu częściach. Jednak skala ta, analizuje tylko złe funkcjonowanie chorego, nie uwzględniając jego dobrego samopoczucia. Problem oceny jakości życia dzieci chorych na alergie W przypadku dzieci chorych na alergię, kwestionariusze badające jakość życia są bardzo ograniczone. Problem stanowi fakt, że nie istnieją kwestionariusze ogólne oceniające jakość życia dziecka będącego alergikiem. Co prawda wybór kwestionariuszy dotyczących konkretnych jednostek chorobowych jest znaczny, jednak poddanie ocenie ogólnej alergii u dziecka jest trudnym zadaniem. Chcąc ocenić jakość życia u dzieci chorujących na atopowe zapalenie skóry lub egzemę można posłużyć się kwestionariuszami taki jak: SCO- RAD, Nottingham Egzema Severity Score (NESS), Children s Dermatology Life Quality Index (CDLQI), Dermatitis Impact (DFI), Childhood Atopic Dermatitis Impact Scale (CADIS), Parents Index of Quality of Life in Atopic Dermatitis (PIQoL-AD), Childhood Impact of Atopic Dermatitis, Quality of Life in Primary Caregivers of Children with Atopic Dermatitis, Self Assessment Eczema Area and Severity Index (SA- EASI). W przypadku analizy jakości życia dziecka cierpiącego na astmę można posłużyć się kwestionariuszem: Asthma Severity Scale lub Pediatric Asthma Quality of Life Questionnaire (PAQLQ). PAQLQ poddany został walidacji do warunków polskich przez kilku badaczy [22, 23, 24], m.in. przez zespół Madaj w 2004 r. [25]. Autorka badania pozytywnie oceniła narzędzie. W sposób szczególny zwróciła uwagę na jego czułość i swoistość. Natomiast do oceny jakości życia rodziców/opiekunów chorego dziecka wykorzystywane są kwestionariusze: The Family Support Scale oraz Family Impact Scale. Zatem jeżeli chcielibyśmy zbadać ogólnie jakość życia dziecka możemy posłużyć się kwestionariuszami: General Health Questionnaire oraz Children s Health Questionnaire. Na podstawie analizy bazy PubMed żaden z tych dwóch kwestionariuszy nie był wykorzystywany w Polsce do oceny jakości życia dzieci chorych na alergie. Co prawda oba z nich były poddane walidacji do warunków polskich, jednak posłużyły do ogólnej oceny jakości życia [26] lub też oceny jakości życia w obliczu chorób społecznych [27-30]. Jedno badanie, w którym posłużono się kwestionariuszem Children s Health Questionnaire, obejmowało dzieci chore na astmę [31]. Jednak war-

5 636 Probl Hig Epidemiol 2012, 93(4): tym uwagi jest, że kwestionariusz ten adresowany jest do dzieci powyżej 10 roku życia. Natomiast największy odsetek dzieci chorych na alergie w Polsce przypada na 6-7 rok życia (ponad 30%) [32]. Zatem wartym zastanowienia jest czy w przypadku oceny jakości życia dziecka chorego na alergię w wieku 6-7 lat, należałoby posłużyć się kwestionariuszem ogólnym takim, jak General Health Questionnaire, czy Children s Health Questionnaire, które nie są specyficzne dla chorób alergicznych, czy też wykorzystać jednocześnie kilka kwestionariuszy specyficznych dla konkretnych jednostek chorobowych (np. PAQLQ, Nottingham Egzema Severity Score (NESS). Oczywistym jest, że brak kwestionariusza oceniającego jakość życia dziecka chorego ogólnie na alergie jest dość poważnym zagadnieniem. Wobec tego godnym uwagi jest pytanie, czy nie warto zbudować takie narzędzie, które będzie stanowiło novum w obszarze badań jakości życia. Dyskusja Spośród 549 doniesień naukowych dostępnych w bazie PubMed traktujących o kwestionariuszu SGRQ tylko 5 jest autorstwa polskich naukowców. Kluczowym jest, że najstarsze z powyższych doniesień (1999 r.) dotyczyły walidacji polskiej wersji kwestionariusza St. George u pacjentów z astmą oskrzelową [33]. Kuźniar podaje, że niezawodność kwestionariusza wypadła dobrze ze współczynnikiem alfa Cronbacha powyżej 0,75 dla ogółu oraz poszczególnych domen. Wykazano istotne korelacje parametrów: spirometria, nasilenie objawów, samoocena stanu zdrowia oraz stopień depresji i jakość życia. Potwierdzono powtarzalność, stabilność i szybkość podczas pracy z kwestionariuszem. Skrócona polska wersja SGRQ okazała się w analizie psychometrycznej równoważna oryginalnej wersji SGRQ [33]. Pozostałe 3 publikacje dotyczą wykorzystania SGRQ do oceny: objawów PO- ChP, zmian błony śluzowej, płukania nosa i komórek eikozanoidów [34], inhibitora elastazy neutrofilów, a także budezonidu/formoterolu u chorych na POChP [35], SGRQ jako narzędzia do oceny jakości życia w chorobach dróg oddechowych [36]. W przypadku pozostałych kwestionariuszy najczęściej cytowanym w bazie PubMed jest Short-Form Health Survey (na doniesień 43 jest autorstwa polskich naukowców), natomiast najrzadziej cytowanym narzędziem jest Outcome Measures in Ambulatory Care (Asthma and Diabetes) o którym traktuje 1 doniesienie. Na kolejnych miejscach cytowań plasują się Euro Quality of Life Questionnaire (na 1891 doniesień 2 jest autorstwa polskich naukowców), Nottingham Health Profile (na 1013 doniesień 1 jest autorstwa polskich naukowców), (WHOQOL) BREFF (na 646 doniesień 8 jest autorstwa polskich naukowców), Asthma Severity Scale (na 639 doniesień żadne nie jest autorstwa polskich naukowców), The Karnofsky Performance Index (na 571 doniesień żadne nie jest autorstwa polskich naukowców), Asthma Quality of Live Questionnaire (na 229 doniesień 5 jest autorstwa polskich naukowców), Quality of Life in Epilepsy Inventory (na 201 doniesień żadne nie jest autorstwa polskich naukowców) oraz Living with Asthma Questionnaire (na 15 doniesień żadne nie jest autorstwa polskich naukowców). Najstarszymi z omawianych kwestionariuszy są The Karnofsky Performance Index (1977 r.), Nottingham Health Profile (1986 r.) oraz Asthma Severity Scale (1988 r.). Pozostałe pochodzą z ostatniej dekady XX wieku. Stosunkowo najmłodszym jest The World Health Organization Quality of Life (1998 r.). Oprócz St. George s Respiratory Questionnaire do pozostałych kwestionariuszy walidowanych na język polski należy AQLQ, dla którego opracowana została wersja dla dzieci Paediatric Asthma Quality of Life Questionnaire (PAQLQ) oraz dla osób opiekujących się dzieckiem z astmą Caregivers Paediatric Asthma Quality of Life Questionnaire (CPAQLQ) [37]. Kwestionariusz SGRQ dostępny jest w języku: duńskim, holenderskim, angielskim, fińskim, francuskim, niemieckim, greckim, włoskim, norweskim, portugalskim, hiszpańskim, szwedzkim, tajskim. Skrócona wersja kwestionariusza występuje też w wersji polsko-językowej, jednak przekład został dokonany przez MAPI Research Institute (www. mapi-institute.com), co w efekcie nie daje gwarancji adaptacji kwestionariusza do polskich warunków życia. Kwestionariusz SGRQ składa się z dwóch części. Część pierwsza (pytania 1-7) odnosi się do częstości objawów oddechowych. Tej części nie należy traktować jako narzędzie epidemiologiczne, ale jako subiektywną ocenę problemów z oddychaniem pacjenta. Część druga (pytania 8-14) odnosi się do aktualnego stanu pacjenta, np. aktywności fizycznej. Ocena wpływu obejmuje szereg zaburzeń funkcji psycho-społecznych. Walidacja wykazała, że składnik ten odnosi się w części do układu oddechowego, ale również dość silnie koreluje z wykonywaniem ćwiczeń, dusznością w życiu codziennym i zaburzeniami nastroju [38]. W przypadku AQLQ autorzy po przeprowadzeniu walidacji kwestionariusza w różnych krajach, wykazali bardzo silne właściwości pomiaru [40]. Ponadto wskazują na wiele zalet, jakimi cechuje się AQLQ. Do najważniejszych z nich zaliczają: doskonały test retest niezawodności, czułość, swoistość, korelacje między klinicznym stanem zdrowia a subiektywnym odczuciem pacjenta [39]. Wysoka czułość diagnostyczna jest również zaletą SF-36, zatem może być on stosowany także w początkowych stadiach choroby. Dlatego ten kwestionariusz należy do najważniejszych narzędzi stosowanych w chorobach somatycznych, bowiem jest pomocny w tworzeniu kwestionariuszy

6 Kłak A, Mińko M, Siwczyńska D. Metody kwestionariuszowe badania jakości życia 637 swoistych [40]. W przypadku SGRQ zaletą jest powtarzalność, dzięki której wyniki są spójne w krótkim okresie czasu w podgrupie stabilnie chorych. Również mocną stroną kwestionariusza jest dobra adaptacja dla pacjentów z chorobami oskrzeli [41]. SGRQ może rozróżniać różne poziomy pogorszenia stanu zdrowia pacjentów ze schorzeniem oskrzeli oraz wydaje się być wrażliwym na spontaniczne zmiany stanu zdrowia w przedziale czasowym 6 miesięcy [41]. Wilson wykazał stabilność i trafność SGRQ w odniesieniu do objawów ze strony dróg oddechowych, natomiast nie wykazał korelacji objawów choroby z aktywnością fizyczną [41]. Jednak kwestionariusz ten nie jest bez wad, bowiem interpretacja wyników HRQL jest jedną z głównych barier dla zastosowania tego kwestionariusza w warunkach klinicznych [42]. Zespół Wilson a podaje, że związek między zmianą wyników SGRQ i zmianą wyników HRQL nie jest zbyt istotny [41]. Podobna sytuacja występuje w kwestionariuszu NHP, gdzie w przypadku chorób alergicznych wskazane jest uzupełnienie badań dodatkowymi narzędziami, które uwzględniać będą emocjonalny aspekt związany z chorobą [37]. Wnioski Najbardziej popularnym narzędziem badającym jakość życia jest Short-Form Health Survey, natomiast najrzadziej cytowanym jest Outcome Measures in Ambulatory Care (Asthma and Diabetes) (OMAC). W Polsce najczęściej stosowane były kwestionariusze takie jak: (SF-36), (AQLQ), (WHOQOL) BREFF. Wiele dostępnych na świecie kwestionariuszy nie była walidowana do warunków polskich. Na podstawie bazy PubMed można stwierdzić, że w Polsce nie była analizowana dość znaczna ilość kwestionariuszy badających jakość życia. Stąd też mamy do czynienia z niskim odsetkiem walidacji zagranicznych kwestionariuszy badających jakość życia do warunków polskich. Co istotne, znaczący problem stanowią kwestionariusz oceniające jakość życia dzieci, zwłaszcza w przypadku chorób alergicznych. Jest to istotne dla szeroko rozumianego zdrowia publicznego w świetle którego, człowiek postrzegany jest w sposób holistyczny. Zatem mając na uwadze, że alergia należy do chorób cywilizacyjnych oraz dotyka dość znaczny odsetek polskiego społeczeństwa [33], jakość życia tych pacjentów powinna być w sposób szczególny poddawana wnikliwej ocenie. Piśmiennictwo / References 1. Karski J, Słońska Z i wsp. Promocja Zdrowia. Sanmedia, Warszawa 1991: Bergner M. Quality of life, health and clinical research. Med Care 1989, 27: Majkowicz M, Zdun-Ryżewska A. Ocena jakości życia w zaburzeniach psychicznych. Psychiatria w praktyce klinicznej. Via Medica 2009, 2(2): Hyland M. Quality of life assessment in the adult asthma sufferers. J Psychom Res 1991, 35: Jones PW and Group at NSQoLS: Quality of life, symptoms and pulmonary function in asthma, long term treatment with nedocromil sodium examined in a controlled multicentre trial. Eur Resp J 1994, 7: Molen T. Quality of life in asthma. Europ Respir Rev 1997, 42: Oğuztürk Ö, Ekici A, Kara M i wsp. Psychological status and quality of life in elderly patients with asthma. Psychosomatics 2005, 46: Hazell M, Frank T, Frank P. Health related quality of life in individuals with asthma related symptoms. Respiratory Medicine 2003, 97(11): Pierzchała W, Farnik-Brodzińska M. Jakość życia i jej ocena u chorych na astmę. Alergia Astma Immunol 1997, 2(4): Kantz M, Harris W, Levitzky K. Methods for assessing condition specific generic functional status outcomes after knee replacement. Medical Care 1992, 30: Third Torrance G. Application of multitriabute utility theory to measure social preference for health status. Operations Research 1982, 30: Sokolnicka H, Mikuła W. Metody oceny jakości życia mające zastosowanie w medycynie. Medycyna Rodzinna 2003, 3(4): Bowling A. Measuring disease. Open University Press, Buckingham Jones P, Qiirk F, Baveystock C. A selfcomplete measure of health status for chronic airflow limitation: The St. George s Respiratory Questionnaire. A Rev Resp Dis 1992, 145: Hyland M, Kenyon C. A scale for assessing quality of life. J Psychom Res 1991, 135: Mc. Cool E, Meadows K, Hutchinson A. Outcome measure in ambulatory care: Developing measures for asthma and diabetes. A paper presented to the Society for Social Medicine. Health Related Quality of Life Workshop, Sheffield, May Juniper EF, Guyatt GH, Epstein RS i wsp. Evaluation of impairment of health related quality of life in asthma: development of a questionnaire for use in clinical trials. Thorax 1992, 47: Uchmanowicz I, Jankowska B, Banaszek B i wsp. Wpływ czynników społeczno-demograficznych na jakość życia chorych na astmę oskrzelową. Alergologia Info 2010, 5(2): Owczarek K, Michalak L. Badanie jakości życia kwestionariuszem QOLIE-31. Doniesienie wstępne. Epileptologia 2006, 14: Karnofsky DA, Burchanel JH. The clinical evaluation of chemotherapeutic agents in cancer, [w:] Evaluation of chemotherapeutic agents. MacLeod CM. Columbia University Press, New York 1949:

7 638 Probl Hig Epidemiol 2012, 93(4): Majkowicz M, Chojnacka-Szawłowska G. Metodologiczne problemy badania jakości życia, [w:] Jakość życia w chorobie nowotworowej. de Walden-Gałuszko K, Majkowicz M. Wyd Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1994: Stelmach I, Podlecka D, Majak P i wsp. Validity of the Pediatric Asthma Quality of Life Questionnaire in Polish children. Pediatr Allergy Immunol 2011, 22(7): Trzcieniecka-Green A, Bargiel-Matusiewicz K, Wilczynska- Kwiatek A. Quality of life and activity of children suffering from bronchial asthma. Eur J Med Res 2009, 14(4): Ziora D, Madaj A, Wieckowka E i wsp. Correlation of spirometric parameters taken at a single examination with the quality of life in children with stable asthma. Physiol Pharmacol 2007, 58(5): Madaj A, Ziora D, Kozielski J i wsp. Jakość życia u dzieci chorych na astmę oskrzelową korelacja z badaniami czynnościowymi układu oddechowego. Alergia Astma Immunol 2004, 9(1): Małkowska-Szkutnik A, Tabak I, Mazur J. Application of the Polish version of CHQ-PF28 questionnaire in two population studies carried out in 2003 and Med Wieku Rozwoj 2010, 14(3): Szkup-Jabłońska M, Karakiewicz B, Grochans E i wsp. The effects of lead level in the blood on social functioning in children with developmental disabilities. Psychiatr Pol 2011, 45(5): Mazur J, Małkowska-Szkutnik A. Health-related quality of life in 13-year-old Polish adolescents measured by CHQ-PF28 questionnaire in relation to family socioeconomic status in the first year of life. Med Wieku Rozwoj 2010, 14(3): Michalska-Leśniewicz M, Gruszczyński W. Psychological determinants of quality of life in women diagnosed with depressive disorders. Psychiatr Pol 2010, 44(4): Tabak I, Jodkowska M, Oblacińska A. Social determinants of psychological distress in adolescents aged 18 years in Poland. Med Wieku Rozwoj 2008, 12(2): Zejda JE, Brozek GM, Cholewa Z i wsp. Prevention of childhood bronchial asthma-needs, abilities, limitations. Wiad Lek 2002, 55(1): Samoliński B, Lipiec A, Raciborski F i wsp. Epidemiologia chorób alergicznych w Polsce doniesienie wstępne. Alergia Astma Immunologia 2007, 12(1): Kuźniar T, Patkowski J, Liebhart J i wsp. Validation of the Polish version of St. George s respiratory questionnaire in patients with bronchial asthma. Pneumonol Alergol Pol 1999, 67(11-12): Piotrowska VM, Piotrowski WJ, Kurmanowska Z i wsp. Rhinosinusitis in COPD: symptoms, mucosal changes, nasal lavage cells and eicosanoids. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis 2010, 5: Kuna P, Jenkins M, O Brien CD, Fahy WA. AZD9668, a neutrophil elastase inhibitor, plus ongoing budesonide/ formoterol in patients with COPD. Respir Med 2011: Kuźniar T, Patkowski J. St. George s Hospital questionnaire (St. George s Respiratory Questionnaire) as an instrument for quality of life assessment in respiratory tract diseases. Pol Arch Med Wewn 2000, 104(1): Farnik-Brodzińska M, Pierzchała W. Znaczenie badań jakości życia w chorobach alergicznych. Alergologia Współczesna 2002, 4 (9): Meguro M, Barley EA, Spencer S. Development and Validation of an Improved, COPD-Specific Version of the St. George Respiratory Questionnaire. Chest 2007, 132(2): Juniper EF, Buist AS, Cox FM i wsp. Validation of a standardised version of the Asthma Quality of Life Questionnaire. Chest 1999, 115: Bąk-Drabik K, Ziora D. Jakość życia w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc. Pneumonol Alergol Pol 2004, 72: Wilson CB, Jones PW, O Leary CJ i wsp. Validation of the St. George s Respiratory Questionnaire in bronchiectasis. Am J Respir Crit Care Med 1997, 156(2): Ferrer M, Villasante C, Alonso J i wsp. Interpretation of quality of life scores from the St Georges. Eur Respir J 2002, 19:

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo

Zał.nr 4 Bartosz Uchmanowicz

Zał.nr 4 Bartosz Uchmanowicz Zał.nr 4 Imię i nazwisko: Bartosz Uchmanowicz Tytuł zawodowy/stopień naukowy/tytuł naukowy: lek. med. Miejsce zatrudnienia: Europejskie Centrum Kształcenia Podyplomowego Stanowisko: Dyrektor Tytuł rozprawy

Bardziej szczegółowo

Lek. Joanna Marciniak

Lek. Joanna Marciniak Lek. Joanna Marciniak Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we lekarz rezydent Wpływ atopowego zapalenia skóry na jakość życia chorych dzieci

Bardziej szczegółowo

Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia

Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia MIKOŁAJ MAJKOWICZ KATEDRA PSYCHOLOGII I ZAKŁAD BADAŃ NAD JAKOŚCIĄ ŻYCIA WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU GDAŃSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY Użycie

Bardziej szczegółowo

Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica

Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica Słowa kluczowe: rehabilitacja uzdrowiskowa, dysfunkcje narządu ruchu, ból, jakość życia Zdrowie na podstawie definicji prezentowanej, przez WHO oznacza całkowity brak

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004 Katedra Pielęgniarstwa Klinicznego Wydziału Zdrowia Publicznego AM we Wrocławiu MARTA ARENDARCZYK, EWA

Bardziej szczegółowo

OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY

OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY EVALUATION OF LIFE SATISFACTION AND PSYCHOLOGICAL WELL-BEING OF PATIENTS BEFORE SURGERY AORTIC ANEURYSM Emilia

Bardziej szczegółowo

lat deklarowało silny stopień nasilenia bólu. W RZS 51% respondentów chorujących powyżej 10 lat oceniało ból na poziomie silnym.

lat deklarowało silny stopień nasilenia bólu. W RZS 51% respondentów chorujących powyżej 10 lat oceniało ból na poziomie silnym. I. STRESZCZENIE Głównym celem pracy była analiza porównawcza jakości życia i stanu fizycznego pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów z grupą chorych z reumatoidalnym zapaleniem stawów. Badania przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 w Bydgoszczy Katedra i Klinika Psychiatrii

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 609 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 609 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 69 SECTIO D 5 Zakład Pielęgniarstwa Internistycznego z Pracownią Pielęgniarstwa Onkologicznego WPiNoZ Akademii Medycznej

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 2007 2010

Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 2007 2010 378 Hygeia Public Health 212, 47(3): 378-382 Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 27 21 Epidemiology of selected allergic diseases in children

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Porównanie jakości życia u chorych z zespołami depresyjnymi i białaczkami

Porównanie jakości życia u chorych z zespołami depresyjnymi i białaczkami Piotr Magiera, Miko/aj Majkowicz, Iwona Trzebiatowska, Krystyna de Walden-Ga/uszko Porównanie jakości życia u chorych z zespołami depresyjnymi i białaczkami Katedra i I Klinika Chorób Psychicznych AM w

Bardziej szczegółowo

Opieka i medycyna paliatywna

Opieka i medycyna paliatywna Lek. med. Katarzyna Scholz Opieka i medycyna paliatywna Informator dla chorych i ich rodzin Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Drodzy Pacjenci, Rodziny.

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Podczas akcji przebadano 4400 osób. Na badania rozszerzone skierowano ok. 950 osób. Do tej pory przebadano prawie 600 osób. W wyniku pogłębionych

Bardziej szczegółowo

Warszawa / Zalesie Górne, 22.05.2012 r. Sz. Pan Bolesław Piecha Przewodniczący Komisji Zdrowia

Warszawa / Zalesie Górne, 22.05.2012 r. Sz. Pan Bolesław Piecha Przewodniczący Komisji Zdrowia Warszawa / Zalesie Górne, 22.05.2012 r. Sz. Pan Bolesław Piecha Przewodniczący Komisji Zdrowia Dotyczy: Prośba o zgodę na uczestnictwo w posiedzeniu sejmowej komisji zdrowia dotyczącym realizacji świadczeń

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 328 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 328 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 328 SECTIO D 2005 1 Poradnia Alergologiczna NZOZ Euromedica The Allergology Outpatient Department Euromedica, Grudziadz,

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII 3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, charakteryzującą się nawracającymi atakami duszności, kaszlu i świszczącego oddechu, których częstotliwość

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

Astma i POChP. Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Astma i POChP. Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Astma i POChP Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Epidemia alergii i astmy Devereux G. 2006. Nature Rev Immunol 6;869-874. Epidemiologia astmy i chorób

Bardziej szczegółowo

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich),

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich), EPIDEMIOLOGIA Określenie Epidemiologia pochodzi z języka greckiego: epi na demos lud logos słowo, nauka czyli, nauka badająca: rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów

Bardziej szczegółowo

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANE ZABIEGI FIZYKALNE U PACJENTÓW Z DOLEGLIWOŚCIAMI BÓLOWYMI ODCINKA L-S KRĘGOSŁUPA WRAZ Z OCENĄ ICH SKUTECZNOŚCI W DZIAŁANIU PRZECIWBÓLOWYM THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości życia zależnej od zdrowia chorych na astmę oskrzelową mierzona kwestionariuszem SF-36

Ocena jakości życia zależnej od zdrowia chorych na astmę oskrzelową mierzona kwestionariuszem SF-36 prace oryginalne Piel. Zdr. Publ. 2013, 3, 2, 93 99 ISSN 2082-9876 Copyright by Wroclaw Medical University Bartosz Uchmanowicz 1, Bernard Panaszek 2, Izabella Uchmanowicz 3 Ocena jakości życia zależnej

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

CZWARTEK, 26 WRZEŚNIA 2013 R. OTWARCIE FORUM 16.15-16.30. SESJA INAUGURACYJNA 16.30-18.00 Astma i POChP od urodzenia na całe życie

CZWARTEK, 26 WRZEŚNIA 2013 R. OTWARCIE FORUM 16.15-16.30. SESJA INAUGURACYJNA 16.30-18.00 Astma i POChP od urodzenia na całe życie CZWARTEK, 26 WRZEŚNIA 2013 R. OTWARCIE FORUM 16.15-16.30 SESJA INAUGURACYJNA 16.30-18.00 Astma i POChP od urodzenia na całe życie Sesja organizowana w ramach Narodowego Programu Wczesnej Diagnostyki i

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

11. Liebhard J., Małolepszy J., Wojtyniak B. i wsp. Prevalence and risk factors for asthma in Poland: Results from the PMSEAD Study.

11. Liebhard J., Małolepszy J., Wojtyniak B. i wsp. Prevalence and risk factors for asthma in Poland: Results from the PMSEAD Study. 1. Wstęp Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach epidemiologicznych stwierdzono znaczący wzrost częstości występowania alergicznego nieżytu nosa i astmy oskrzelowej

Bardziej szczegółowo

530 Probl Hig Epidemiol 2009, 90(4): 530-535

530 Probl Hig Epidemiol 2009, 90(4): 530-535 530 Probl Hig Epidemiol 2009, 90(4): 530-535 Ogólnopolskie badania jakości życia związanej ze zdrowiem fizycznym i psychicznym kobiet w wieku 45-60 lat. Cz. 7. Badania kobiet z województwa łódzkiego Physical

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Nadmierne wydzielanie śluzu w drogach

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Przewlekła choroba układu oddechowego przebiegająca z dusznością Około 2 mln chorych w Polsce, ale tylko 1/3 jest zdiagnozowana (400-500 tys) Brak leczenia

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

Sesje. "POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny" 16.00-17.30

Sesje. POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny 16.00-17.30 ŚRODA 25.03.2009 Sesje SESJA SZKOLENIOWO-NAUKOWA I 14.00-15.45 "POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny" Prof. dr hab. med. Wacław Droszcz, Prof. dr hab. med. Piotr Kuna

Bardziej szczegółowo

Jakość życia dzieci z przewlekłą chorobą nerek. Wyniki badania wieloośrodkowego.

Jakość życia dzieci z przewlekłą chorobą nerek. Wyniki badania wieloośrodkowego. Jakość życia dzieci z przewlekłą chorobą nerek. Wyniki badania wieloośrodkowego. K. Kiliś-Pstrusińska 1, A. Medyńska 1, P. Adamczyk 2, I. Bałasz-Chmielewska 3, R. Grenda 4, A. Kluska-Jóźwiak 5, B. Leszczyńska

Bardziej szczegółowo

Waldemar TOMALAK. Zakład Fizjopatologii Układu Oddychania, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział w Rabce-Zdroju.

Waldemar TOMALAK. Zakład Fizjopatologii Układu Oddychania, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział w Rabce-Zdroju. Waldemar TOMALAK Zakład Fizjopatologii Układu Oddychania, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział w Rabce-Zdroju. Technika znana od lat 90tych XX wieku Pomiary szybkie, powtarzalne, możliwe do stosowania

Bardziej szczegółowo

OCENA JAKOŚCI ŻYCIA CHORYCH ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM THE QUALITY OF LIFE IN PATIENTS WITH MULTIPLE SCLEROSIS

OCENA JAKOŚCI ŻYCIA CHORYCH ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM THE QUALITY OF LIFE IN PATIENTS WITH MULTIPLE SCLEROSIS Pielęgniarstwo Polskie 2013, 4 (50), 257 261 OCENA JAKOŚCI ŻYCIA CHORYCH ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM THE QUALITY OF LIFE IN PATIENTS WITH MULTIPLE SCLEROSIS MARIA STACHOWSKA 1, MAŁGORZATA GRABOWSKA 2, MARLENA

Bardziej szczegółowo

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny PODYPLOMOWA SZKOŁA PEDIATRII / POSTGRADUATE SCHOOL OF PAEDIATRICS 141 Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny The symptomatology of allergic diseases in children allergic march Grażyna

Bardziej szczegółowo

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych.

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Warszawa, dn. 26.08.2013 Informacja prasowa Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Aż 75% Polaków nie wie, czym są choroby autoimmunologiczne. Tylko niewielki odsetek badanych

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONA WERSJA ANKIETY OCENIAJĄCEJ JAKOŚĆ ŻYCIA THE WORLD HEALTH ORGANIZATION QUALITY OF LIFE (WHOQOL) -BREF

SKRÓCONA WERSJA ANKIETY OCENIAJĄCEJ JAKOŚĆ ŻYCIA THE WORLD HEALTH ORGANIZATION QUALITY OF LIFE (WHOQOL) -BREF SKRÓCONA WERSJA ANKIETY OCENIAJĄCEJ JAKOŚĆ ŻYCIA THE WORLD HEALTH ORGANIZATION QUALITY OF LIFE (WHOQOL) -BREF The World Health Organization Quality of Life (WHOQOL)-BREF World Health Organization 2004

Bardziej szczegółowo

Projekt Move to Work

Projekt Move to Work Projekt Move to Work Projekt Move to Work jest kontynuacją rozpoczętej w 2011 r. polskiej edycji międzynarodowego projektu Fit for Work. Stowarzyszenie CEESTAHC zaangażowało się w realizację projektu Fit

Bardziej szczegółowo

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA rok III semestr V PIELĘGNIARSTWO GERIATRYCZNE (80 godzin) (Oddział geriatrii) 1. Zasady i specyfika komunikowania się z osobą

Bardziej szczegółowo

Stężenie tlenku azotu w powietrzu wydychanym koreluje ze zmianą FEV1 w próbie odwracalności obturacji oskrzeli u dzieci chorych na astmę

Stężenie tlenku azotu w powietrzu wydychanym koreluje ze zmianą FEV1 w próbie odwracalności obturacji oskrzeli u dzieci chorych na astmę ARTYKUŁY ORYGINALNE 203 Stężenie tlenku azotu w powietrzu wydychanym koreluje ze zmianą FEV1 w próbie odwracalności obturacji oskrzeli u dzieci chorych na astmę Fractional exhaled nitric oxide correlates

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 207 SECTIO D 2003

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 207 SECTIO D 2003 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 207 SECTIO D 2003 Studenckie Koło Naukowe Katedry Pielęgniarstwa Klinicznego WPiNoZ AM w Lublinie Opiekun: prof. dr

Bardziej szczegółowo

POSTÊPY W CHIRURGII G OWY I SZYI 1/2008 19

POSTÊPY W CHIRURGII G OWY I SZYI 1/2008 19 Zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne w zakresie rynologii Klasyfikacja zapaleñ zatok przynosowych i zalecenia Europejskiego Towarzystwa Rynologicznego Na stronie internetowej Polskiego Towarzystwa Otorynolaryngologów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ŻYCIA CHORYCH NA REUMATOIDALNE ZAPALENIE STAWÓW W ODNIESIENIU DO SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ I STANU PSYCHICZNEGO*

JAKOŚĆ ŻYCIA CHORYCH NA REUMATOIDALNE ZAPALENIE STAWÓW W ODNIESIENIU DO SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ I STANU PSYCHICZNEGO* A N N A L E S A C A D E M I A E M E D I C A E S T E T I N E N S I S R O C Z N I K I P O M O R S K I E J A K A D E M I I M E D Y C Z N E J W S Z C Z E C I N I E 2007, 53, 2, 72 82 KRZYSZTOF PRAJS JAKOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Badanie kwestionariuszowe. Katedra i Zakład Epidemiologii SUM w Katowicach, 2012

Badanie kwestionariuszowe. Katedra i Zakład Epidemiologii SUM w Katowicach, 2012 Badanie kwestionariuszowe Małgorzata Kowalska Katedra i Zakład Epidemiologii SUM w Katowicach, 2012 KWESTIONARIUSZ ANKIETA SAMOZWROTNA Zalety jednolity sposób zadawania pytań zmniejsza możliwość wystąpienia

Bardziej szczegółowo

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m²

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Wiek: Płeć: 29 lat 8 mies. mężczyzna Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland Dane podstawowe Data: 13.04.23 Godzina: 10:53 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Płyn Pomiar całkowitej

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Zespół Leczenia Środowiskowego Wieliczka Paweł Sacha specjalista psychiatra Idea psychiatrycznego leczenia środowiskowego, a codzienna

Bardziej szczegółowo

Czwartek, 25 września 2014

Czwartek, 25 września 2014 Czwartek, 25 września 2014 SESJA SZKOLENIOWO-NAUKOWA I 9.00 10.30 Leczenie pacjentów z chorobami drobnych dróg oddechowych jakie mamy dzisiaj możliwości? przyznanego przez firmę Chiesi Przewodniczący:

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością dr n. hum. Izabela Tabak Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka Dlaczego warto zajmować się

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ASPEKTY ZDROWIA I CHOROBY

WYBRANE ASPEKTY ZDROWIA I CHOROBY Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna we Włocławku WYBRANE ASPEKTY ZDROWIA I CHOROBY pod redakcją Beaty Haor Leokadii Rezmerskiej Włocławek 2012 SPIS TREŚCI Wstęp.............................................

Bardziej szczegółowo

Przykładowa metoda opracowania kwestionariusza skriningowego astmy wieku dziecięcego

Przykładowa metoda opracowania kwestionariusza skriningowego astmy wieku dziecięcego PRACA ORYGINALNA Przykładowa metoda opracowania kwestionariusza skriningowego astmy wieku dziecięcego Example method to develop childhood asthma screening questionnaire Agata Wypych-Ślusarska 1, Elżbieta

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjoterapia kliniczna w chorobach

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Doniec. Ocena skuteczności i tolerancji leczenia salmeterolem w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i astmie oskrzelowej

Zbigniew Doniec. Ocena skuteczności i tolerancji leczenia salmeterolem w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i astmie oskrzelowej Zbigniew Doniec Ocena skuteczności i tolerancji leczenia salmeterolem w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i astmie oskrzelowej Klinika Pneumonologii Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja funkcjonalna ICF a standaryzacja pomocy społecznej

Klasyfikacja funkcjonalna ICF a standaryzacja pomocy społecznej Klasyfikacja funkcjonalna ICF a standaryzacja pomocy społecznej Dorota Podgórska-Jachnik Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Łodzi Zgierz, 15 maja 2014 r. Standardy jakości życia w domach opieki o charakterze

Bardziej szczegółowo

Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. P. Kuna 2

Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. P. Kuna 2 Praca oryginalna Brak korelacji między stężeniem tlenku azotu w powietrzu wydychanym (eno) a klinicznymi wskaźnikami nasilenia choroby i jakością życia w grupie chorych na lekką i umiarkowaną astmę oskrzelową

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 223 SECTIO D 2003

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 223 SECTIO D 2003 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 223 SECTIO D 2003 Uniwersytet Jagielloński Collegiu Medicum, Instytut Pielęgniarstwa Wydział Ochrony Zdrowia, Kraków

Bardziej szczegółowo

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ 4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ CIERPI NA PODRAŻNIENIE GÓRNYCH DRÓG ODDECHOWYCH 1,2 3w1 nebulizator Górne drogi Środkowe drogi Dolne drogi A3 COMPLETE UNIKALNY NEBULIZATOR EFEKTYWNE LECZENIE SCHORZEŃ PŁUC I GÓRNYCH

Bardziej szczegółowo

Jakość życia zależna od stanu zdrowia u chorych na astmę oskrzelową

Jakość życia zależna od stanu zdrowia u chorych na astmę oskrzelową PRACA POGLĄDOWA Bartosz Uchmanowicz 1, Stanisław Manulik 2, Izabella Uchmanowicz 3, Joanna Rosińczuk 4 1 Europejskie Centrum Kształcenia Podyplomowego we Wrocławiu Kierownik: dr B. Uchmanowicz 2 Niepubliczna

Bardziej szczegółowo

Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne)

Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne) Wyższa Szkoła Mazowiecka w Warszawie Wydział Nauk Medycznych Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne) Student studiów pierwszego stopnia (licencjat)

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE Beata Brajer-Luftmann Katedra i Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej UM w Poznaniu TPT 30.11.2013r. Najczęstszy nowotwór na świecie (ok. 1,2 mln zachorowań i ok. 1,1ml zgonów)

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 90 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 90 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 90 SECTIO D 2005 Klinika Otolaryngologii, Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie Department of Otolaryngology, Military

Bardziej szczegółowo

Wydział Elektroniki Telekomunikacji i Informatyki

Wydział Elektroniki Telekomunikacji i Informatyki Projekt badawczy nr N N518 292740 pt.: Opracowanie adaptacyjnego algorytmu sterowania autorskim aparatem zapobiegającym powstawaniu epizodów bezdechu sennego realizowany jest we współpracy Katedry Systemów

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 Zakład Chorób Układu Nerwowego Wydział Zdrowia Publicznego AM we Wrocławiu, Kierownik Zakładu prof. dr

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 5 Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego WP i NoZ AM w Lublinie, p.o. kierownika Zakładu: Prof. dr hab. n.

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia powietrza a obturacyjne choroby płuc

Zanieczyszczenia powietrza a obturacyjne choroby płuc Zanieczyszczenia powietrza a obturacyjne choroby płuc Dr med. Piotr Dąbrowiecki Wojskowy Instytut Medyczny Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POCHP Obturacyjne choroby płuc - ASTMA

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 12/2012 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 28 lutego 2012 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu

EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu ZAWARTOŚĆ PREZENTACJI 1. Kilka wyników z badania ankietowego Instytutu

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 32 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 32 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 32 SECTIO D 4 Studenckie Koło Naukowe przy Katedrze i Zakładzie Epidemiologii Akademii Medycznej im. Prof. Feliksa Skubiszewskiego

Bardziej szczegółowo

u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood)

u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood) Częstość alergicznego nieżytu nosa i spojówek u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood) The prevalence of allergic rhinitis

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Prace oryginalne Original papers

Prace oryginalne Original papers Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu Copyright by PMWSZ w Opolu ISSN 2080-2021 Prace oryginalne Original papers Badania epidemiologiczne jako podstawa informacyjna rozpoznania chorób alergicznych

Bardziej szczegółowo

Test kontroli astmy u dzieci przydatność w ocenie lekarzy i pacjentów

Test kontroli astmy u dzieci przydatność w ocenie lekarzy i pacjentów 142 Alergia Astma Immunologia 2012, 17 (3): 142-146 Test kontroli astmy u dzieci przydatność w ocenie lekarzy i pacjentów Utility of Asthma Control Test in children in the opinion of physicians and patients

Bardziej szczegółowo

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE SUM - WLK 2011 WYKŁAD PIĄTY: BIOSTATYSTYKA C.D. Prof. dr hab. med. Jan E. Zejda! UWAGA! SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE TREŚĆ WYKŁADU Dokumentowanie efektu (analiza danych

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości życia pacjentów z astmą oskrzelową mieszkających w Krakowie w strefach różniących się stężeniem pyłu zawieszonego w powietrzu (PM10)

Ocena jakości życia pacjentów z astmą oskrzelową mieszkających w Krakowie w strefach różniących się stężeniem pyłu zawieszonego w powietrzu (PM10) Medycyna Środowiskowa - Environmental Medicine 215, Vol. 18, No. 1, 45-53 www.medycynasrodowiskowa.pl www.environmental-medicine-journal.eu Ocena jakości życia pacjentów z astmą oskrzelową mieszkających

Bardziej szczegółowo

This copy is for personal use only - distribution prohibited.

This copy is for personal use only - distribution prohibited. Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu Copyright by PMWSZ w Opolu ISSN 2080-2021 Prace oryginalne Original papers Badania epidemiologiczne jako podstawa informacyjna rozpoznania chorób alergicznych

Bardziej szczegółowo

Jakość życia, aktywność zawodowa, sportowa oraz społeczna pacjentów po endoprotezoplastyce stawu biodrowego

Jakość życia, aktywność zawodowa, sportowa oraz społeczna pacjentów po endoprotezoplastyce stawu biodrowego Tomasz Jopek *, Paweł Kokoszka #, Łukasz Łapaj # * Studenckie Koło Ortopedyczne przy Klinice Ortopedii Ogólnej, Onkologicznej i Traumatologii, Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, autor pracy # Klinika

Bardziej szczegółowo

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Program

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ DLA KURSU KWALIFIKACYJNEGO OPIEKA PALIATYWNA DLA PIELĘGNIAREK

PLAN ZAJĘĆ DLA KURSU KWALIFIKACYJNEGO OPIEKA PALIATYWNA DLA PIELĘGNIAREK dzień miesiąc dzień tygodnia ilość godzin od-do moduł wykładowca 14 luty sobota 13 9.00-19.30 MODUŁ I- SPECJALISTYCZNY Założenia i podstawy opieki paliatywnej Prekursorzy opieki paliatywnej. Główne ośrodki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychiatria w pytaniach i odpowiedziach. 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa jednostki. Kod przedmiotu. 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa modułu: pierwszy stopień. 5. Poziom kształcenia

1. Nazwa jednostki. Kod przedmiotu. 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa modułu: pierwszy stopień. 5. Poziom kształcenia 1. Nazwa jednostki Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych 2. Kierunek Pielęgniarstwo POMOSTOWE Kod przedmiotu 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa modułu: 5. Poziom kształcenia 6. Forma

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Skale w OIT. Jakub Pniak

Skale w OIT. Jakub Pniak Skale w OIT Jakub Pniak SOFA Sepsis-related Organ Failure Assessment score Ocenia: układ oddechowy (Pa0 2 /FiO 2 ) [mmhg] 0-4 pkt. układ nerwowy (GCS) 0-4 pkt. układ krążenia (MAP i konieczność użycia

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. med. Alina Borkowska Katedra i Zakład Neuropsychologii Klinicznej UMK w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy

Prof. zw. dr hab. med. Alina Borkowska Katedra i Zakład Neuropsychologii Klinicznej UMK w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy Prof. zw. dr hab. med. Alina Borkowska Katedra i Zakład Neuropsychologii Klinicznej UMK w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy Ocena rozprawy doktorskiej mgr Doroty Szcześniak pt. Właściwości psychometryczne

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Tylko wówczas, gdy się doświadczyło choroby, można każdym mięśniem swego ciała odczuwać wielką radość z powodu normalnego zdrowia. John Ching-hsiung Wu Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2010

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo